Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

акăн

3.
высыпать, появляться, быть усыпанным чем-л.
тӳпене пин çăлтăр акăннă — небо усыпано тысячами звезд

ала

◊
Ала çăлтăр — астр. Плеяды
ала витĕр кăлар — шутл. задать трепку (букв. пропустить сквозь сито)

астрологи

астрология (çын шăпине çăлтăр тăрăх пĕлме пулать текен вĕрентӳ)

йăмăх

II.

1.
гореть, светить, блестеть
переливаться
пурçăн йăмăхса тăрать — шелк блестит и переливается
тӳпере пин-пин çăлтăр йăмăхать — в небе сверкают мириады звезд

йăрла

1.
плавно скользить
çăлтăр йăрласа анчĕ — упала звезда, оставив яркий след

кавалер

1.
кавалер (орден илнĕ çын)
Ленин орденĕн кавалерĕ — ист. кавалер ордена Ленина
Ылтăн Çăлтăр кавалерĕ — кавалер Золотой Звезды
Георгий хĕресĕсен тулли кавалерĕ — ист. полный георгиевский кавалер

куçкаланчăк

блуждающий
куçкаланчăк çăлтăр — блуждающая звезда

куç-пуç

1.
глаза
куç-пуçĕ çăлтăр пек — глаза сияют как звезды
куç-пуç çутипе — пока видно, пока не стемнело, засветло

орден

орденский
Ленин орденĕ — ист. орден Ленина
Октябрьти Революци орденĕ — орден Октябрьской Революции
Хĕрлĕ Ялав орденĕ — орден Красного Знамени
Ĕç Мухтавĕн орденĕ — орден Трудовой Славы
Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ — орден Красной Звезды
«Хисеп палли» орден — орден «Знак Почета»
Мухтав орденĕ — орден Славы
Тăван Çершыв вăрçă орденĕ — орден Отечественной войны
Халăхсен Туслăхĕн орденĕ — орден Дружбы народов
«Ача амăшĕ-героиня» орден — орден «Мать-героиня»
орден ленти — орденская лента
орден ил — получить орден
орден пар — 1) наградить орденом 2) вручить орден
орден çакса çӳре — носить ордена
ăна орден панă — его наградили орденом

пилĕк

III.

1. при конкр. счете, в качестве опр.
пять
пяти-
пилĕк кĕнеке — пять книг
пилĕк çĕрте — в пяти местах
пилĕк кунтан — через пять дней
пилĕк пуслăх укçа — пятикопеечная монета, пятак
пилĕк вĕçлĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
пилĕк процентлă уксус — пятипроцентный уксус
пилĕк хутлă çурт — пятиэтажный дом
Пилĕк пӳрне те пĕр тан мар. — погов. Даже пять пальцев руки не одинаковы.

сăр

IV. глаг.

1.
покрывать
застилать
йывăçсене пăс сăрнă — изморозь покрыла деревья
тӳпене çăлтăр сăрнă — небо покрыто звездами

эх

2.
выражает восторг, радость, восхищение
эх, ах
эх, хĕрĕсем хӳхĕм-çке! — эх, и красивы же девушки!
эх, мĕн чухлĕ çăлтăр тӳпере! — эх, сколько звезд на небе!

юплĕ

1.
имеющий разветвления, разветвленный, раздвоенный
пилĕк юплĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
гагата юплĕ тимĕр сенĕк — железные вилы с четырьмя зубьями
юплĕ çырмасем — ручьи с рукавами

якăртат

3.
плавно скатываться, падать (о звезде)
çăлтăр якăртатса анчĕ — звезда упала

ярăн

2.
плавно двигаться
плыть
тӳпере уйăх ярăнать — в небе плывет луна
çыран хĕррипе кимĕ ярăнса пырать — вдоль берега плывет лодка
çăлтăр ярăнса анчĕ — звезда скатилась

çăлтăр

1.
звезда, планета
небесное тело, светило

çăлтăр

звездный
çăлтăр ушкăнĕ — созвездие
хӳреллĕ çăлтăр — комета
Ала çăлтăр — Плеяды
Алтăр çăлтăр — Большая Медведица
Кĕвенте çăлтăр — Орион
Çурçĕр çăлтăрĕ — Полярная звезда
Шурăмпуç çăлтăрĕ — Венера
çăлтăр картти — звездная карта
çăлтăр тĕнчи — звездный мир
çăлтăр уçлăхĕ — межзвездное пространство
çăлтăр ӳкрĕ — звезда упала
çăлтăрсем сӳнчĕç — звезды погасли
çăлтăрсем чăлтăртатаççĕ — звезды мерцают
çăлтăр витĕр çул курăнать, эпир каяс çул мар-ши? — фольк. под звездами пролегла дорога, не наш ли это путь?
Пӳртре çутă çăлтăр пур. (Электро лампа). — загадка В избе светит яркая звезда (Электролампочка).

çăлтăр

2.
звезда, звездочка
пĕчĕк çăлтăр — звездочка
пилĕк йӳплĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
Хĕрлĕ çăлтăр орденĕ — ист. орден Красной звездь
«Ылтăн  çăлтăр» медаль — медаль «3олотая звезда»
погонсем çинче виçшер çăлтăр — на погонах по три звездочки

çăлтăр

3. перен.
звезда, светило, знаменитость
балет çăлтăрĕ — звезда балета

çиччĕшĕ

1.
числ. собир.
все семь
семеро (из них)
класри ачасенчен çиччĕшĕ отличниксем — семеро из учеников класса — отличники
Алтăр çăлтăр — çич çăлтăр, çиччĕшĕ те çут çăлтăр — фольк. Большая медведица — созвездие из семи звезд, и все семь — яркие звезды

çутă

5.
блестящий, яркий, сверкающий, сияющий
çутă атă — сверкающие глянцем сапоги
çутă куç — блестящие глазă
çутă çăлтăр — яркая звезда
çутă тӳмеллĕ кĕпе — платье с блестящими пуговицами
çутă хурт — светлячок

хӳреллĕ

◊
хӳреллĕ пăнчă — запятая
хӳреллĕ çăлтăр — комета

кĕвенте

◊
Кĕвенте çăлтăр — Орион (созвездие)

алтăр

◊
Алтăр çăлтăр — созвездие Большой Медведицы

вĕçлĕ

имеющий какой-л. конец,
с каким-л. концом
шĕвĕр вĕçлĕ — остроконечный
сакăр вĕçлĕ çăлтăр — восьмиконечная звезда

çăлтăр

◊
тинĕс çăлтăрĕ — зоол. морская звезда
çăлтăр хушка — с белой звездочкой на лбу (о животных)
çăлтăрĕ сӳнчĕ — его звезда закатилась

Çавăн пекех пăхăр: