Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

пилюля

пилюля (çаврашка эмел)
ӳслĕкрен пилюля çăт — принять пилюлю от кашля

сĕлеке

слюнной
сĕлеке парĕсем — слюнные железы
сĕлеке сирпĕтсе калаç — брызгать слюной при разговоре
сĕлеке çăт — 1) глотать, сглатывать слюну 2) перен. глотать слюнки

сĕмсĕрле

2.
жадно, алчно
апата сĕмсĕрле çăт — жадно поглощать пищу

çăт

I.
см. çăтă

çăт

II.

1.
глотать
апат çăт — глотать пищу
тĕтĕм çăт — глотать дым, затягиваться (при курении)
çăтса анмасть — не лезет в горло
çăтса антар — заглотнуть
шыв çăтса тултар — наглотаться воды
çăтса яр — проглотить
çăтса ярасла пăх — смотреть жадно (букв. будто желая проглотить)
челхӳне çăтмарăн пулĕ-çке? — ты что, язык проглотил?

çăт

2.
вбирать в себя, впитывать
тăпра шыв çăтать — почва впитывает воду
çăтакан хут — бумага, пропускающая чернила
шыв çăтман пусма — водоотталкивающая ткань
çăтса ил — впитать (влагу)

çăт

3.
втягивать, затягивать
засасывать, поглощать, погребать
çăтакан шурлăх — топкое болото, топь
çĕр çăтнă вырăн — провал, карстовая воронка
насус шыв çăтать — насос втягивает воду
шурлăх çăтать — болото засасывает
кимме шыв çăтрĕ — лодку поглотила вода

çăт

4. перен.
поглощать, изводить, расходовать
стройка укçа нумай çăтрĕ — стройка поглотила много средств

çăт

5. разг.
хапать, захватывать (чужое)

çăт

6. диал.
клевать (о рыбе)

çăт

◊
куççуль çăт — глотать слезы, сдерживать рыдания
сурчăк çăт — глотать слюнки
йĕтĕр çăтнă пек — как аршин проглотил
чĕлхӳне çăтăн — язык проглотишь (так вкусно)
çĕр çăттăр (çăтман, çăтасшĕ)! — бран. провались он в тартарары!

çăтă

(çăт)

çăткăнла

жадно, алчно, ненасытно, прожорливо
апата çăткăнла çăт — жадно глотать пищу

çăт-çат

подражание неравномерному треску, хлопанью, шлепанью
кăвайт çăт-çат туса çунать — костер горит потрескивая

çăт-çăт

аккуратно
çăт-çăт тумтир — хорошо подогнанная одежда
костюм çăт-çăт ларать — костюм сидит как влитой

çăттар

понуд. от çăт

çăт

III.
подражание несильному шлепку, хлопку, щелканью, треску
алăпа çăт тутар  — шлепнуть рукой
турат çăт турĕ — треснул сучок
çăт-çăт — усил. от çăт III.
милĕкпе çăт-çăт çап — похлестывать веником (в бане)

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

сăх

син.: çăт, ĕмсе кӳрт
всосать.

169 стр.

çăт

глотать; çăтса йар – проглотить; çăт – обжора.

190 стр.

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

çăт

(с’ы̆т), подр. звуку, который получается, когда рвут один стебель растения более значительного размера. Сред. Юм. || Подр. звуку, который получается, когда разламывают сухое зерно. О земл. Тырă пĕрчи сĕтне çухатсан, ăвăс пек хытса çăт хуçăлакан пулсан, вырма вăхăт, теççĕ. || Подр. легкому удару с шлепанием. Савельев. Çăт (или: кĕт) çапсанах лĕркесе (макăрса) ярать (ача). Б. Олг. Çăт (с’ы̆т)! çапрĕ анчах (холян). Слегка хлеснул (кнутом). || Подр. пришлепыванию. СТИК. Ача пуçне çунă чухне амăш çăт, çăт! тутарса çăват. (Аллипĕ шыв ăсса илет те, пуçĕ çине ярса аллипе çăт-çăт тутарса çапат).

çăтлат

издавать звук çăт.

çăтлаттар

ударить со звуком çăт.

çăт-пат

(с’ŏбт-пат), изредка. Орау. Уравăшра халĕ çăт-пат вир-ялсем те пур, вырăссем те пур. || Реденький. Орау. Ха, çăт-пат юр çукалать, курнать: сăмса тăрне пĕр юр пĕрчи (снежинки) ӳкрĕ!

çăт-çат

подр. звуку при звучном ударе или хлопании. Çутт. 154. Кайран чăшлатса çăт-çат, çăт-çат тутарса шыва кăвар ӳкет. Сред. Юм. Çăт-çат, звук, слышимый при ударе по воде или по лицу. || Подр. неравномерному, но не сильному похлестыванию. Трень-к. Çăт-çат пĕчик чăпăрккапа е тата орăх пĕчик япалапа тепĕр япалана çапнине кăтартать. Конта каллах пĕр пек çапăнман пирки сас пĕр тохманнине кăтартать. Эльбарус. Ĕнесене çăт-çат! çапрăм та, питĕ хытă тарма пуçларăм. || Подр. ритмичному хлестанию (Веником в бане. Альш. Тахшин ачи мунчара çăт-çат, çăт-çат çапăнкалат. || Кое-кто. Çутт. 139. Яла çăт-çат ваттипе вĕтти анчах юлкалать.

çăт-çот

(с’ŏт-с’от), подр. звуку при звучном ударе или хлопании. Хорачка. Утньа (= утне) çиленсе, сăт-çот çапкаласа карĕ. || Подр. треску деревьев. N. Çăт-çот çатлатать (о треске деревьев от холода; о пощечине — çатлаттарать). || Подр. треску на огне сырого хвороста. N. Чĕрĕ çапă, вутта пăрахсак, çăт-çот тăвать. См. МКП 153.

çăт-çăт

(с’ы̆т- с’ы̆т), плотно, хорошо. Орау. Вăл путьсĕр çĕвĕçе çĕлеттерсе пустава сая яни анчах. Курман-и эсĕ Тăрахвинсене, Энтрисене çĕленĕ халатсене, пурне те вăл темскерле мишук пек çĕле-çĕле панă. Касма та, çĕлеме те пĕлмест вăл; вăл çĕленĕ тумтирсем, тăхăнсан, çăт-çăт никам çинче те курман эпĕ.

çăт

тоже что çут, çот, пригорок. || Назв. околотка. Эпир çур. çĕршыв 16. Çăт текен урам икĕ çырма юппи хушшинче, ял варринче ларать. Ib. Çав çырма юпписем яла виçĕ пая уйăраççĕ: кай енчи пайне „Армантуççи“ теççĕ, варринчине „Çăт“ теççĕ, мал енчине, пирĕн çырма çине „Тăрăш“ теççĕ.

çăт

(с’ŏт, с’ы̆т), глотать. О сохр. здор. Çын скарлатинапа чирлесессĕн, унăн пырĕ çăтма ями ыратакан пулать. Орау. Çăтса антар, проглотить. N. Çăтса ярас, проглотить. Алших. † Сарă улма тесе, хыпса çăтса ан ярăр. ТХКА. Сăмахранах каласан, пирĕн хура свешченĕк тĕнче мулне пĕтĕмпе пĕр çăвартан çăтăччĕ. Самар. Çын çинине çăтса ларан. (Что) ты куски считаешь? Тюрл. Çăтсо (с’ŏтсо) ларать. Видит, как другой ест, и сам испытывает желание есть. См. çăтăхла. N. Ăна çăтса ярас пек, шăлĕсене шатăртаттарса тăнă. || Затягиваться (дымом при курении). СТИК. Эп туртнă чухне тĕтĕме çăтмастăп. Когда я курю, я не затягиваюсь. || Принимать в себя, втягивать, затягивать. Утăм 9. Сивĕ пек пĕчĕкçĕ шывсене Атăл тата урăх та пит нумай çăтать. КС. Йӳçĕ çăтать. Трясина втягивает в себя. Ib. Лашана йӳçĕ çăтнă. Лошадь утонула в трясине. Панклеи. Çĕр çăтнă (провалившийся в землю) хола çĕр çине тоххĕр. Якейк. Çĕр çăтса кайман пуçна. Ib. Çĕр çăташшĕ (сильная ругань). Тюрл. Эй, çĕр çăташшĕ! Кама 49. Çĕр çăттăр вăт-тăк. || Хапнуть (чужое имущество). Изамб. Т. || Клевать (о рыбе). Пшкрт. Полă çăтат. || Уничтожать. Ст. Чек. Алла, ку сăмовар кăмăрăк нуммай çăтат.

çăткала

учащ, ф. от гл. çăт.

çăт

рвать, изнашивать. См. çĕт.

çăтăлт-çатăлт

подр. шуму при задевании одной за другую нетолстых щепок, когда по ним бегут. КС. Турпассам (нетолстые щепки) çинчен чупса карăм та, турпассам çăтăлт-çатăлт туса юлчĕç (задевая одна за другую; в Сред. Юм.— çăт-çат туса йолчĕç).

çăттăл-çаттăл

подр. звукам более редких и сильных ударов, чем те, которые обозначаются мимемой çăтăл-çатăл или çăт-çат; подр. хлестанию более сильному, чем çăтăл-çатăл, но вместе с тем и более редкому; подр. движениям трепещущей в посудине рыбы, более редким, чем те, которые изображаются мимемой çăтăл-çатăл. Сред. Юм. Такши пĕри çапăнать полас: милĕк сасси çăттăл-çаттăл илтĕнет. Ib. Ман мунчара нăмай ларас килмес, эпĕ пĕртак милĕкпе çăттăл-çаттăл тутаркалап та, тухатăп. Ib. Кăвакарчăнсĕм кăш чохне ик çоначчине тивертесе çăттăл-çаттăл тутарса вĕçсе каяççĕ.

чун

чон, душа. К.-Кушки. Чĕнтерлĕ кĕпер айĕнче шăнкăлтатат кăвакалăн чĕпписем, кăвакалăн чĕппи мар-тăр вăл, пирĕн пек мĕскĕн ачасен чунĕ-тĕр. И. Тукт. † И, çилсем вĕрет, вичкĕн çил вĕрет, вăйлă çăмăрсем капланса килет. Ултавах тĕнчи, йăвăр самани пирĕн чунсене тыткăна илет. (Ĕлĕкхи юрă). Образцы 48. † Çак тăвансем патне килсессĕн, килмессерен чунăм савăнать. Ib. 48. † Хампа пĕрле тăрса юрлакана çур чунăма çурса парăттăм. Пазух. 28. † Сăрисем те пыл пек, хуçи чун пек, мĕншĕн тăван тесе калас мар. Образцы 13. † Пăхсан ĕçĕм юлать-çке, пăхмасан чун чăтаймасть-çке. Ib. 5. † Мĕншĕн вăйя тухмастăр чунăрсене йăпатма. N. Сасси те çав шăнкра пек каччă чунне çемçетет. Ск. и пред. чув. 37. Çутăлать Мăн-шыв, чуна хăпартать. N. Çамрăк чунăм çĕкленет. Капк. Кинĕ каланă ăшă сăмахсене илтсен, карчăк чунĕ тин лăш карĕ. Ст. Шаймурз. Çак шухăш аса килсен, вара чун питĕ хурланатчĕ, питĕ пăшăрханатчĕ. N. Чун хĕпĕртенипе ниçта та кайса кĕрейместĕп. Арçури. Чон шикленет, ăш вăркать. Çĕнтерчĕ 18. Ан калаçтар, анне-е-е! Чун тарăхать. N. Чун вирелле тăрат саççим çавсемпе айкашсан. Пухтел. Чунĕ пӳлĕнет (у человека умирающего, если кто-нибудь громко заплачет). Н. Карм. Пире хаяр сунакан çынсем, çипрен çинче чунĕ татăлтăр. N. Чун татăлас пек уласа макăр. Пшкрт. Чонă татăлтăрай. (Ругань). В. Олг. Торă татса кайтăр сан чонна. (Сидьная ругань). N. Пĕр-ик-виç кунтан ача чунĕ, чĕкеç пулса, ашшĕ пӳрчĕ тăррине тăрса юрлат. (Из сказки). Дик. леб 52. Чăн аслă пиччĕшĕ каланă: çапла çав, вăл айăпсăр чун! тенĕ. Ib. 50. Тимĕр решеткелĕ чӳрече тулашĕнче çирĕх-тăрри (юрлакан кайăк) ларнă, вăл та хăйĕн савăнтаракан юррипе унăн чунне пусарнă. А дрозд, сидевший за решетчатым окном, утешал ее своей веселой песенкой. Букв. 1900. Ӳчĕ пур та, чунĕ çук. (Çурта). Зап. ВНО. Чунĕ пур, юнĕ çук. (Тараккан). N. Чун пулсан чул хушшинче те усрăпăр. Ст. Шаймурз. Çын урлă сăмах илтсен, çулçă пек çамрăк чуна питрех хĕн. КВИ. Çамрăк чун та пĕчĕк чун, чунĕ ытла çемçе çав. Ентĕрел. Хальхи ачасен, хăйсем çураличчен, чунĕсем çуралнă. (Говорят старики, дивясь детям, напр., тому, что они катаются на коньках, которых чуваши прежде не видали). Тайба Т. Тăвансем аякра, чун çывăхра, килсе кураймастпăр çеçен хир урлă. Орау. Çăмăлланасси пит хăрушă.— Чунтан чун уйăрлать те, хăрушă пулмасăр. Якейк. Çын пăсăлсан поканя, е чостаран çын кĕлетки туса, салакайăк çăмарти илсе, пĕр-пĕр çĕре кайса пăрахнă чох: чон вырăнне чон паратăп, кĕлетке вырăнне кĕлетке паратăп,— тенĕ ĕлĕк тĕттĕм чăвашсем. Питушк. Пит лайăх лашасам, чон тăма çĕр çук. Изамб. Т. Епле унăн чунĕ чăтат-ши? (без работы). N. Çывăхра персен так чон топаннех сиксе анать. || КС. Чуну пур-и? Жив ли? || Жизнь. N. Чĕкеçĕсем чие хушшинче, çуначĕсем пĕлĕт хушшинче; сан чунупа ман чунăм ылтăн ука хушшинче (наша жизнь течет радостно). Якейк. Чол-холара чол хаклă, кăçалхи çола çитрĕм те, чол хаклă мар, чон хаклă. (Солд п.). N. Сан чунупа, тăван, ман чунăм тĕнче çине тухнă хĕвел пек. || Существование. N. Апат начарланчĕ, но чон осрама (поддерживать существование) полать, терĕ. || Человек. N. Этем чунĕ вали нихăçан та çурхи пек савăнăç çук. Собр. Мачча пĕрени шартлатсан, чун катăлать, теççĕ. (Поверье). Орау. Пирĕн кĕçĕр пĕр чун хутшăнчĕ. Мĕн ача тата? – Ывăл. СПВВ. Киле чун хутшăнсан... (В Сред. Юм., напр., если возьмут в дом сноху или если родится ребенок). Дик. леб 41. Вăл çурта акăшсене пĕр çын чунĕ те илсе кĕме юраман. || Душа населения, едок. N. Арçын чунĕ, мужчина (как одна душа населения), хĕрарăм чунĕ, женская душа (когда считают по душам). КС. Эсир пире çĕрсене чунтан мĕн тивнине улпучĕсене те пур хура туналлă халăхсене тан туса уйăрса парăр, тенĕ. || Живое существо. СТИК. Ку та вĕт чун! (Питĕ начар, нишлĕ путексене шеллесе калаççĕ). Ib. Пĕр чунтан икĕ чун пулчĕ. (Сурăх пăруласан калаççĕ). Ст. Шаймурз. Кунта мĕн тума килтĕм? (пришла я?). Пĕр чун та çук. Стюх. Ай-хай-ах-та, манăн тантăшăм, санпала манăн сăмах килĕшет. Ĕлĕкрен пĕрле пурăнса, пĕр чун пулса, санпала пĕрле ӳснĕрен. С. Тим. Атте, савнă чуну пулăттăм, ăшăнта мĕн пуррине пĕлĕттĕм. Ау 2°. Хулара пĕр чун та çук, тет. Сред. Юм. Мĕн тума кайрăм эп онта, исмалин пĕр чон та çок-çке ĕнтĕ (ни души нет). N. Тыр вырнă чухне ял хушшинче пĕр чĕрĕ чун та çук. N. † Ларсамăр вырăнăра, тытăр куркăра, эпĕр тайăлса тăрар сирĕн умăрта; эпир тайăлнă чух ĕçмесессĕн, турă хурланă чун пулăпăр, эпир тайăлнă чух ĕçсессĕн, турă савса çуратни пулăпăр. N. Эпир, мĕскĕн чунсем, çынсем пек çӳреймерĕмĕр. Юрк. Унтан ĕлĕктерех тепĕрне çураçма тусаттăм, вăл тата, ырă чун, ĕлĕк хăй савнипе сăмах пĕтернĕ пирки пыма тумарĕ. Орау. Чунтан пĕр курка ĕçмелле. Каждый должен выпить по ковшу. Ала 86. Ах, ву парасси парать те, анчах унăн хĕрĕ чун нумай илет, тата тепĕр пилĕк юпа анчах юлнă, çав юпасем çине сирĕн пуçăрсене касса хурĕ вăл, терĕ тет, карчăк. || Животное (скотина, птицы). НТЧ. Аслă кĕлĕ, аслă ырă, çак сан ятна илнĕ (купленных) чунсене (животных) юратса паратпăр, юратса ил. (Моленье киремети). Г. А. Отрыв. Тĕрлĕ выльăх чунне пусаç. Колют разных животных (на моленьи). Ал. цв. З4. Вăл чăтлăха пĕр кайăк чунĕ те вĕçсе кĕрсе курман. || Дыхание, дух. ЧС. Ун патĕнчен иртсе çӳренĕ чуне чуна хытарса сехĕрленсе аран иртсе каяттăм. N. Чунна ан çăт. || Сердце, настроенне. N. Манăн сăмахăма итлесе кĕнекемсене эпĕ ыйтнă çĕре яракан çынсене пурне те ăшă чунтан тав тăватăп. Çĕнтерчĕ 12. Хыпар илтсен чун тапать. В. Тим. Эсир те саватăр, те савмастăр, савнă пек туйăнать чунсене. N. Ан тухăр, хĕрсем, тумланса, ай люльи, йĕкĕт чунне çунтарса. Чебокс. Манăн питĕ чунтан юратакан Александра ятлă йăмăк пурччĕ. Я. Турх. Чунтан юратнă манăн савнă ырă çыннăм. ЧП. Чунран савнă тăван. N. Пĕтĕм чунтан юрат. N. Манăн чон сан çинче тăрать (я тебя обожаю). Бгтр. Ку кайнă чох, хваттер хоçин ачи, онпа пĕрле пырасшăн, чонтанах макрать, тет. Пазух. 12. † Кунтан вăйă иртсессĕн, арăмсенĕн чун кантăр. Калашн. 6. Анчах халĕ, арăмĕ мăшкăл курса чунĕ витнĕскер, вăл кĕрлесе тăракан тинĕс пек. Курм. Чонсем-варсем варлă хĕр, епле чонпа выртать-ши, чонсем-варсем варлă хĕр, епле чонпа тăрать-ши? Якейк. † Уя тохсан чон уçăлать, киле кĕрсен чон тăвăрланать (становится тяжело на душе). N. Çулла тулалла (вăрманалла, хирелле) чун туртать. N. Чон тарăхать. Досада берет. || Мысль. N. Чунна аскăн хĕрарăмсем хыççăн ан яр. N. Эпир халĕ тин чунпа пурăнма пуçлакан халăх вĕт. N. Ман хăлхамри кĕмĕл алка çутти ӳкет пит çине; çиекен çынсем тек çиччĕр, пирĕн чунсем аякра. || Милый сердцу. Çатра Марка. Ах тăвансам чонсам, тантăшсам. К.-Кушки. Ĕçсем куркусене пыл тесе, ыткаласа илсемĕр чун тесе. С. Дув. Ĕçкĕ ĕçер, тăван, пĕрле пурăнар чун тесе. Юрк. Савнă чунпа ĕмĕр иртерсен çамрăк чĕре çăвĕ ирĕлмес-çке. Каша. Вуниккĕн явса пĕтменне кил, савнă чун, явар-и? N. Хуйхăр сан та ан йĕр, чун, сан пурнасси малалла! N. Аннем, юратнă чунăм, пĕлсем хĕрхенме. Хĕр йĕрри. Утмăл хăма тăрăшне утса тухса пулмарĕ, çитмĕл хăма тăрăшне çитсе курса пулмарĕ, чунăм савман ачаран пуçма хăтарса пулмарĕ. ЧП. Ай-хай тăванĕсем ай чунĕсем. || Полтава 70. Уй-хир тулли пур халăх чунтан ячĕ ахлатса! Ib. 72. Халь пуç каснă вырăна чунтан чупса пыраççĕ. Сред. Юм. Çын вĕлернĕ тенине илтсен ман чôн сӳлетсе кайрĕ. СПВВ. ИФ. Чун сӳ тăват: пит хăранипе ăшăра темскерле сиввĕн туйăнса каят, çӳлтен ярăнса аннă чух, е таханка сикнĕ чух чи малтан хăнăхаччен сӳлелле аялалла аннă чух сӳ тăват, теççĕ. Букв. 1886. Манăн тнн чун кĕчĕ (= тин лăплантăм). || СТИК. Пысăк çăпан чуна кайса тивсе ыратат. (Выраженне сильной боли). Сред. Юм. Ах тôр, чонах кайса тиврĕ. (Говорят, когда нечаянно задели чем-нибудь чирий, я когда он очень болит). || N. Молкач ашне çиме манăн чон çĕкленмест. || Ст. Шаймурз. Чун тус чуна илет, тет. (Послов.). Пазух. 87. † Уяр çул çăмăр çусассăн, пĕтĕм тĕнче хĕпĕртет. Савнисем, сире курсассăн, чунпа чĕре хĕпĕртет. Истор. Хуйхă куракан çынсем чунĕсене пусарма пынă. N. Чун систернипе. Лашм. Çеçен хир варрине тухрăм хĕвел ăшăне, лартăм йывăç сулхăнне, çулçисем пĕр ешĕл, ан пăрах, тăванçăм, чун çамрăк. N. Çынсем уласа макăрни çын чĕрине çурас пек чуна тăвăлтарать. N. Чунĕсем хавшаса çитнĕ. Полтава 12. Чунтан-вартан куллянса. Юрк. Пĕрне-пĕри чунтан чуна юратса тăранаймаççĕ.

чухла

сделать так, чтобы было как раз. Ст. Чек. Чухласа яр (сыпь, напр., муку). || Определить. ТХКА 54. Утатпăр, шыратпăр, алра пуртăсем. Туратсем çăт-çат çапаççĕ. Ăçта çӳренине атте чухлайми пулчĕ. Ib. Кăнтăрла пулсан, аташас та çук эпĕ кунта. Халь çĕрле те, тĕттĕм те, чухламалла мар çав ăçталла каяссине. Шишкин. Ырăпала осала пĕре корса чохлатпăр. ЧП. Хушрĕç айвансене юрлама, ăслипеле ухмахне чухлама. Сред. Юм. Талăкра сирĕн валли мĕн чол çăкăр кирлине чохлаймастăп. Ib. Çак татăк мĕн чол тайнине чохлаймастăп. || Понимать, уразуметь, смекать, соображать, соразмерять. N. Ху чухласа ху пар. Хора-к. Чухлама пуç тăнĕ çук, утса тухма халăм çук. Н. Карм. Чухла = ăнла. Кан. Апла пулсан приккашчĕкĕпе те чухларах (обдуманно) калаçас пулать. Юрк. Ку кам çапнине чухласа илеймесĕр карташĕнче ют çынсем пур-тăр тесе хăраса, килти пӳртри çыннисене: арăм, Матрӳне, часрах тухăр халĕ! тесе питĕ хытă кăшкăрса ярат. Чув. календ. 1911. Кĕлти кучĕсем çапă çине пулмалла чухласа сарас пулать. N. Чухлакан çын чухлатах çав. Уж кто соображает, понимает, так понимает, || Оценивать. Юрк. † Манăн пуçăмра хура шаль тутăр, витсен витĕнĕ йывăç çулçине, çавăнтан пĕлĕр йывăç тăррине, çавăнтан чухлăр Алăм кĕрĕвĕре. || N. Атрисне çухатрăм, чухласа çырса яратăп. || Беречь. Чăв. й. пур. З2. Укçана та чухлама кирлĕ. || Догадываться. Регули 1073. Эп он попленинченех чохларăм. Ib. 54. Эп она вăл попленинчен (вăлсам поплени çинчен) чохларăм. Альш. Кам илтес тиекен вула-вула ку енчине мĕн çырнипе (с тем, что написано об этой стороне) хăй енче мĕн пулнине чухлатăр. || Знать. НР. † Кам осалне, кам чиперне пĕрре корсах чохлатпăр. || Подмечать, наблюдать ГТТ. || Замечать. Альш. Пуçран кăна аран чухлатăн вĕрениччен. || Иметь опыт; испытать. РЖС 2. Вĕсем епле хуйхăрнине хăй ача-пăча ӳстерсе чухланă çын анчах ăнлать. N. Хытă чĕреллĕ çын темĕн курса чухласан та тӳрленмест. || Уметь. N. Унтан ялта пĕр каскалама чухлакан Илье ятлă çын каларĕ... || Наказать.

пăнтăх

заплесневеть, испортиться. О сохр. здор. Йăлт пăнтăхса çĕрсе кайнă пулла çиес пулмасть. Ib. Анчах тĕпсакайĕ аяккисенче усал, ăнман, пăнтăхакан, çĕрекен тăпра ан пултăр. Хурамал. Çăккăр пăнтăхнă (заплесневел). Слеп. Пăнтăхса кăвакарса ларать. Питушк. Чĕрле капан (стог) тусассăн пăнтăхат (гниет в стогу). СПВВ. АС. Пăнтăхнă — кăмпаланса кăвакарнă. Ст. Чек. Унăн тăваралă çăвĕ (маленькие сырцы с маслом) пăнтăхса кăвакарса кайнă. Тускел. Çăмарта пăнтăхнă (протухло). Сред. Юм. Кив сăра малтан шăркаланать, вара кăмăскать, кайран вара чысти пăнтăхсах каять те, ĕçме те йорамас. СПВВ. Пăнтăхса ларнă, заплесневело. КС. Пăхăр укçа, çĕр айĕнче выртсан, пăнтăхать. Якейк. Пирн нӳхрепри пичкесем пĕтĕмпех пăнтăхса ларнă, халях кăларса тасатас полать. || В перен. смысле. N. Антон антăхнă, арăмĕ пăнтăхнă. (Сӳткеленчĕк). Зап. ВНО. Пӳртре ларсах пăнтăхрăн эсĕ! Сёт-к. Çăт-касси çăтăхнă, арĕм тоти тотăхнă, ачи-пăчи пăнтăхнă (так насмехаются над сёткасинцами). Кан. Э-э-э... хăнтăласем! Ни ĕçлени, ни пурăнни çук сирĕн... пăнтăхнăсем!

кай

(каj), зад. || Задница. Нюш-к. Хайхи çын, çăмăр çăвакан енелле кайне уçса, аслатие йĕкĕлтесе аллине кайне çăт-çăт-çăт! çапса ларать.

ланк

(лаҥк), подр. звукам, получающимся в горле при питье воды. Ст. Чек. Шыв ĕçнĕ чухне çыннăн пырĕнче ланк, ланк! тăват. СТИК. Шыва пысăккăн сыпса ĕçнĕ чухне кашни сыпнă çăвар ланк! туса анса каят. („Выражение звонкого звука воды“. Отсюда ланка). || Подр. звукам, которые слышатся в животе бегущего человека, страдающего поносом. Ст. Чек. Вар-виттилĕ çыннăн, чупнă чух, ăшĕнче ланк! ланк! тăват. || Подр. болтающемуся предмету. Орау. Кĕлмĕç хутаççи пек, ланк, ланк, ланк, ланк! туса пырать. || Подр. мелленному бегу рысью (о человеке и о лошади). Орау. Ланк, ланк, ланк! чупса пырать (бежит не быстро, точно его кто-то трясет в вертикальном направлении). || Подр. тяжелому бегу большой ленивой лошади. СТИК. Пысăк наян лаша чупнă чухне ланк, ланк! туса, кута лаклаттарса пырат. (О крупной рыси ленивой лошади). || Подр. сильному зыблению. КС. Ланк, ланк! авăнчĕ (изгибался, напр. мост). Ib. Кĕпер урлă каçнă чух лăнк-ланк! авăнчĕ. || Подр. движению жидкости в бочке. || Подр. сотрясению телеги, съехавшей в небольшую ямку. Собр. Тĕпĕр-тĕпĕр [вар.(?) тепĕр-тепĕр] туй килет, ланкашкана (вар. ланкăшкана) ланк! каять (вар. сикет). [Кăвар туртни (вар. вучаха вут туртса кăларни)]. Чебокс. Кĕтĕм. Кĕнĕ çĕртех саккăлтана ланках анса карăм (провалился в ямку). Сред. Юм. Ôрапа ланк, ланк! сиксе пырать. Телега подпрыгивает (на неровной дороге). Ib. Хĕлле çôна (сани) сикмĕрчĕксĕнче ланк! ланк! туса пырать. („Означает звук при скорой езде, когда переезжают через поперечное углубление“). || Подр. быстрому опущению. Рукоп. календ. 1908. Унтан çиллине (вымя) темиçе хут алăпа çӳлелле çĕклесе, ланк! ярас пулать. То же знач. в Якейк. КС. Шăтăка ланк! анса кайрĕ (быстро опустился и скрылся). Утăм № 1.71. Те вăранчĕ ку: йăшăлтата пуçларĕ, ак! тăрать... тăчĕ те ланк карĕ. || Еметькина. Ура ланках кайрĕ. Нога так и подкосилась. || Подр. обвисанию. СТИК. Сан тумтирĕ ху çинче пĕртте тикĕс, çăт (плотно) тытса тăмаст; темĕскерле хăмпăлчăланса (мешком) тăрат, çухисем ланк тăраççĕ (шалпар, усăнса тăрат, илемсĕр).

йĕкĕлте

(jэ̆гэ̆л’д’э), дразнить, насмехатьея. Нюш-к. Хайхи çын çăмăр çăвакан енелле кайне (свой зад) уçса, аслатие йĕккĕлтесе (так!), аллипе кайне çăт-çăт-çăт çапса ларать (хлопает). Сред. Юм. Йĕкĕлтет. Насмехается над другим с целью унизить его. Тораево. Вĕсем, вăрмана пырсан, пĕр упа шăтăкне курнă, унта упи пулнă. Вĕсем упине йĕкĕлтесе кăларнă та, упи, шăтăкран тухсассăн, пĕр 4 йăвăçа ыталаса илнĕ, тет. Янтик.,,Йĕкĕлтесзначит дразнить человека его же характерными жестикуляциями“. Пшкрт. мэ̆н jэ̆ҕэ̆_лдӓзӓ т̚ы̆рады̆н мана? мана? Что ты меня дразнишь? Хорачка _лӳ_л, _лӳ_л, _лӳ_л, jэ̆ҕэ̆_лдэ_зэ ты̆рат (çынна мăшкăлакан çын). N. Ачасам вăрçнă чохне, Йăван вăлсене пĕр сепех йĕкĕлтесе тăрать (подзуживал, поддразнивал, побуждая к драке). СПВВ. Пулă вăлтава хыпмасть, ахаль анчах йĕкĕлтет (только дразнит рыболова). Янтик. Ачасене йĕкĕлтесе вăрçтаракан çынна ман корас килмеçт. Я не могу видеть человека, который любит раздразнивать, наушничать и подговаривать детей. N. Чĕлĕм туртман чухне темскер (= темĕскер) çитмен пек йĕкĕлтесе тăрать: ĕçес килет, тесен, ĕçес килмест; çиес килет, тесен, çиес килмеçть — тем çитмеçт. Чĕлĕм туртсан, вăл-ку лăштах пулать. Изамб. Т. Йĕкĕлте, дразнить человека, насмехаться, раздражать. Ib. Мĕн йĕкĕлтетĕн? эп ача мар вĕтĕ (= вĕт). Что ты дразнишь меня? Я, ведь не дитя. Ст. Чек. Йĕкĕлтеççĕ шăппăрпа. Н. Ч. Мана сăнасшăн пит хытă йĕкĕлтеççĕ. Капк. № 6, 1929. Йĕкĕлтеççĕ те, вăрçаççĕ. Тюрл. Пĕчĕк ача мар вĕть эс мана йĕкĕлтемĕ. Ты не ребенок, чтобы дразнить меня. СПВВ. ЕХ. Йĕкĕлтеме = çилентерме. Хыпар № 41, 1906. Земство укçипе школасем, больницасем, библиотекасем (кĕнекесем тытакан вырăн) тунине, агрономсем усранине те вĕсем: харам ĕç, халăха кирлĕ мар ĕç, тесе, йĕкĕлтенĕ. || Наущать, подстрекать. 10 горьк. грозд. Шуйттан йĕкĕлтенĕ тăрах, унăн пĕр намăссăр арăмпа калаçмалла пулнă. || Ябедничать. Якейк. Йĕкĕлте = елекле. Ib. Йĕкĕлтесе ваттарса вĕлерет ĕнтĕ. Шибач. Йĕкĕлтесе çӳрет = елек парать.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

глотать

глаг. несов.
çăт; глотать пищу апата çăт ♦ глотать слова сăмаха çăтса калаç; глотать слёзы вăрттăн макăр, сасăсăр макăр; глотать оскорбления кӳрентернине чăтса ирттер

затянуть

глаг. сов.
1. кого-что (син. завязать) çыхса ларт, туртса çых; затянуть пояс потуже пиçиххине хытăрах туртса çых
2. 1 и 2 л. не употр. (син. засосать) туртса кĕрт, çăт, путар; нас чуть не затянуло в трясину эпир путлăх çăтасран аран çăлăнтăмăр
3. (ант. покрыть) вит, хупла, хупласа ил; небо затянуло тучами тӳпене пĕлĕтсем хупласа илнĕ
4. что и с чем (син. замедлить; ант. ускорить) вăраха яр, тăсса яр; затянуть работу ĕçе вăраха яр ♦ затянуть песню юрă юрласа яр; затянуть в спор тавлашăва хутшăнтар

проглотить

глаг. сов.
çăт, çăтса яр; проглотить кусок хлеба çăкăр татăкне çăтса яр ♦ язык проглотишь чĕлхӳне çăтса ярăн (питĕ тутлă); проглотить обиду кӳрентернине чăтса ирттер (хирĕç тавăрмасăр)

Вырӑсла-чӑвашла словарь (1971)

впитать

сов. что 1. сăх, çăт, турт; впитать влагу нӳрĕк сăх; 2. перен. йышăн; впитать прогрессивные идеи прогрессивлă шухăшсене йышăн.

всосать

сов. что ĕмсе ил, турт, сăх, çăт; всосать влагу нӳрĕк турт; ◇ всосать с молоком (матери) ачаран вĕрен, ачаран хăнăх.

глотать

несов. что 1. çăт; 2. перен. (жадно читать, слушать) çăт, тилмĕр, тилмĕрсе вула (е итле); глотать каждое слово оратора ораторăн кашни сăмахне тилмĕрсе итле; ◇ глотать слова васкаса (сăмахсене чăмласа) калаç; глотать слёзы кĕç-вĕç макăрса ярас пек тăр; глотать слюнки сĕлеке çăтса тăр; глотать воздух çăвара карса сывла.

глотнуть

сов. и однокр. чего и без доп. çăт, çăтса яр.

жрать

несов. что и без доп., груб. çи, çăт, кӳп, чых.

заглотать

сов. кого-что хып, хыпса яр, çăт, çăтса яр (ытларах пула çинчен).

засосать

сов. 1. кого-что (поглотить) çăт, çăтса яр (сăм. шурлах); турт, туртса кĕр (сăм. авăр); ĕм, ĕмсе яр (е кĕрт, ил — сăм. пăрăх); 2. кого, перен. туртса кĕр, çавăрса ил.

затянуть

сов. 1. что (стянуть) туртса çых; хытă туртăнтар; затянуть узел туртса çых; затянуть супонь чӳлĕк туртса çых; 2. кого-что (засосать) турт, туртса кĕр (е ил), çăт, çăтса яр, ĕм, ĕмсе ил (е яр); болото затянуло корову шурлăх ĕнене çăтса янă; 3. кого, разг. (завлечь) хутшăнтар, явăçтар (ирĕксĕр), çыхлантар; затянуть в дурную компанию начар ушкăна явăçтар; 4. что (закрыть) вит, витсе ларт (е хур), хупла, хупласа хур (е ларт), карса ил (е ларт); хупăрласа ил (сăм. çумăр пĕлĕчĕсем); мороз затянул озеро льдом сивĕ кӳлле пăрпа хупласа хучĕ; 5. что, безл. (зажить — о ранах) тӳрлен, ӳт ил, ӳт илсе лар (суран); 6. что (задержать, замедлить) тăс, вăраха яр, вăрăма яр; затянуть дело ĕçе вăраха яр; 7. что, тех. пăрса ларт, хытарса ларт (гайкăна).

захлебнуть

сов. чего çăвара ил, çăт (шыв).

наглухо

нареч. тачă, çăт, пĕр шăтăк хăвармасăр; забить дверь наглухо алăка тачă çапса ларт; ◇ наглухо застегнуться пур тӳмесене те тӳмеле.

облегать

несов. кого-что (об одежде) çăт çыпăçса тăр.

облизываться

несов. 1. см. облизаться; 2. перен. сурчăк çăт, тĕмсĕл, çун (мĕншĕн те пулин).

обтянуть

сов. 1. что вит (туртса е карăнтарса); 2. кого-что (об одежде) çăт çыпăçса тăр.

пилюля

ж. пилюля (эмел); глотать пилюлю пилюля çăт; проглотить пилюлю ним шарламасăр чăтса ирттер; позолотить пилюлю çăмăллатма тăрăш.

поглотить

сов. 1. что çăт, сăх, турт; поглотить влагу шыв сăх; 2. кого-что, перен. (принять в себя, окутать собой) çăт, пытар; море поглотило корабль тинĕс карапа çăтса янă; 3. кого-что, перен. (увлечь) çавăрса ил, (ĕçе) каçса кайса ту; эта работа поглотила его всего ку ĕç ăна пĕтĕмпех çавăрса илчĕ; он поглощён чтением вăл каçса кайса вулать; 4. что (потребовать) ил, кай, пĕтер (вăхăт, вăй, укçа); починка мотора поглотила много времени мотора юсама вăхăт нумай кайрĕ.

пожирать

несов. 1. кого-что çи, çăт, чых, кӳп; 2. что, перен. (уничтожать — об огне) пĕтер, тĕп ту (вут-кăвар); ◇ пожирать глазами кого-что-л. шăтарасла пăх.

принять

сов. 1. кого-что (взять у кого-л.) ил, тыт, йышăн; принять подарок парне йышан; 2. кого-что (взять в своё ведение) йышан, ил; принять хозяйство хуçалăха йышăн; 3. кого-то (включить в состав, допустить к участию в чём-л.) ил, кĕрт; принять в члены члена ил; принять на работу ĕçе ил; принять в дом (в зятья) киле кĕрт; 4. кого-что (встретить, допустить к себе) йышăн, кĕрт; принять должным образом тивĕçлипе йышăн; принять посетителей ĕçпе пынă çынсене йышăн; 5. что (согласиться с чем-л.) килĕш, йышăн; принять предложение сĕннипе килĕш; принять резолюцию резолюци йышăн; 6. что (прослушать, записать передаваемое) итле, йышăн, ил; принять радиограмму радиограмма ил; принять сигнал сигнал йышăн; 7. что йышан, ту, ⸗ла [⸗ле]; принять решение шут тыт; принять смерть вил; принять присягу присяга пар, причак çи; 8. что (сан, титул, веру) йышан, тух, ⸗ма [⸗ме] пуçла; принять монашество манаха тух; принять христианство Христос тĕнне йышăн; 9. что (приобрести какой-л. вид) курăн; принять важный вид мăнаçлăн курăн; 10. что (претерпеть) тӳс, чăт, кур; принять позор намăс кур; 11. что (выпить, проглотить) ĕç, ил, çăт; принять внутрь ăша ил; принять таблетку таблетка ĕç; 12. что (подвергнуть себя какой-л. процедуре); принять душ душра çăвăн; 13. кого-что (предположить) тесе шутла, вырăнне йышăн, пуле те; принять пень за человека тункатана çын вырăнне йышан; 14. (подвинуться) ⸗рах [⸗рех] пыр (е ил, ут, тăр); принять вправо сылтăмарах ил; 15. кого (оказать помощь при рождении) çураттар, хăмлаттар, пăранлаттар, çăвăрлаттар, çуратма пулăш; принять жеребёнка кĕсре хăмлаттар; ◇ принять бой çапăçăва хутшăн; принять в расчёт шута ил; принять близко к сердцу чĕре патнех ил.

проглотить

сов. 1. кого-что çăт, хып, çăтса (е хыпса) яр, хыпса çăт; быстро проглотить йăнкăлт çăтса яр; проглотить с шумом лăнкăрт çăт; 2. что, перен. разг. чăт; проглотить обиду кӳрентернине чăт; 3. что, перен. разг. хăвăрт (е йăпăр-япăр) вуласа тух; я проглотил эту книгу за один день эпĕ ку кĕнекене пĕр кунтах вуласа тухрăм; ◇ будто аршин проглотил йĕтĕр çăтнă; проглотить язык ан чĕн, шăпăрт пул; можно язык проглотить чĕлхӳне çăтса яран.

слово

с. 1. сăмах; иноязычное слово ют чĕлхе сăмахĕ; меткое слово вырăнлă сăмах; 2. (речь, язык) чĕлхе, сăмах; культура слова сăмах культури; 3. (фраза, разговор) сăмах, калани; мои слова на него подействовали манăн сăмахсем ăна витерчĕç; понять друг друга без слов пĕр-пĕрне сăмахсăрах ăнлан; 4. (повеление, мнение) сăмах, хушни, калани; последнее слово за старшим татăклă сăмаха асли калать; 5. (обещание) сăмах; держать своё слово сăмахна тыт, сăмаху çинче тăр; 6. (право говорить, выступать публично) сăмах, калаçни; дать слово сăмах пар; взять слово сăмах ил; лишить слова калаçма чар; 7. (литературное произведение, текст) сăмах, хывнă (е каланă) сăмах; слово о полку Игореве Игорь полкĕ çинчен хывнă сăмах; песни на слова Тукташа Тукташ сăмахĕсем тăрăх хывнă юрăсем; ◇ жалкие слова мĕскĕн сăмахсем; живое слово см. живой; крылатые слова см. крылатый; новое слово çĕнĕ сăмах, çĕнĕлĕх; по последнему слову науки (или техники) наукăн (е техникăн) чи çĕнĕ меслечĕпе; право слова чăн та; свобода слова сăмах ирĕклĕхĕ; сильные слова çирĕп (е хаяр) сăмахсем; честное слово тупа та, чăнах та; другими словами урăхла (е тепĕр майлă) каласан; одним словом пĕр сăмахпа каласан; слово в слово тĕп-тĕрĕс, пĕр сăмах улăштармасăр; слово за слово сăмах çумне (е хыççăн) сăмах; на словах сăмахпа; по словам каланă тăрăх, сăмахĕ тăрăх; со слов илтнĕ тăрăх; без дальних слов ытлашши сăмах вакламасăр; в двух (или в кратких, коротких, нескольких и т. п.) словах пĕр-ик сăмахпа, кĕскен; в полном смысле слова чăннипех; к слову прийтись чĕлхе вĕçне кил; к слову сказать сăмах май каласан; от слов а до слова пĕр сăмах сиктермесĕр; с первого слова пĕр сăмахран, тӳрех; с чужих слов çын сăмахĕ тăрăх; дар слова; 1) (красноречие) сăмах ăсталăхĕ; 2) (дар речи) калаçма пултарни; игра слов сăмах вăййи; набор слов сăмах купи; плетение слов ирон. (о стиле) сăмах авкалани; слов (слова) нет тавлашмалли çук; нет слов, как ... сăмахпа каласа пама çук; бросать слова на ветер сăмах вĕçтер; взять (брать) свои слова обратно хăвăн сăмахна каялла ил; глотать слова сăмах çăт (ăнланмалла мар хăвăрт калаç); замолвить слово за кого-л. хута кĕрсе сăмах кала (е хуш, чĕн); тратить слова понапрасну (или попусту, зря и т. д.) пустуй калаç, пуш сăмах вакла; бросаться словами см. бросаться; играть словами; 1) сăмах вылят; 2) ытарлă кала, юптар; поминать добрым словом см. поминать; верить на слово сăмаха шан; висеть (или держаться и т. п.) на честном слове аран-аран тытăнса тăр; ловить на слове (или словах) сăмаха çыпçăн, сăмахран сăлтав ту; быть господином (или хозяином) своего слова хăвăн сăмаххупа ху хуçа пул; не говоря худого (или дурного) слова сив сăмах каламасăр, чĕрре кĕмесĕр; не добиться слова см. добиться; не лезть за словом в карман см. лезть; он не может (или не умеет) связать двух слов вăл икĕ сăмах та çавăрса калама пултараймасть; не находить слов для чего-л., слов для чего-л. не хватает сăмах тупаймасăр аптраса тăр; поймать на слове сăмаххипе тыт; перейти от слов к делу сăмахран ĕçе куç; живого слова не услышишь никампа калаçса илме çук; слово не воробей, вылетит — не поймаешь посл. сăмах çерçи мар, çăвартан тухсан тытаймăн.

тесный

прил. 1. тăвăр, тăкăс, хĕсĕк; тесная квартира тăвăр хваттер; 2. (близко расположенный друг-другу) тачă, йăвă, çăт, нăк; тесный ряд книг кĕнекесен тачă речĕ; 3. перен. (близкий) çывăх, тачă; тесная дружба çывăх туслăх.

хлебнуть

сов. разг. 1. однокр. к хлебать; 2. что и чего (выпить, попить) ĕç, сып; 3. чего (вдохнуть ртом) çăт; хлебнуть дыма тĕтĕм çăт; 4. перен. чего (испытать) тӳс, кур, чăт; хлебнуть горя хуйхă тӳссе кур.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

çăт

йотарга

Чӑваш чӗлхин этимологи словарĕ (1964)

сут

«продавать», «торговать»; МК, уйг., кирг., казах., к. калп., ног., карач., азерб., туркм., тур., тат., тат., ойр. caт, узб. сот, башк. haт «продавать».

сутă

, суту-илӳ «торговля», «купля-продажа»; КБ, др. уйг. юрид. док. сатыг, тув., хак., шор. садыг, алт. В, ойр. саду, садыжу, карач. сатуу, уйг. сода, сода-сетик, узб. савдо, туркм. совда, кирг. соода, казах., к. калп. сауда, ног. савде, сатув-алув, тат. сату-иту, сәӳдә, башк. haтыу-итеӳ «торговая»; чув. сутуçă, уйг. саткучи, тув. садыгжы, хак. садығчы, тат. сатучы, башк. haтыусы, алт. В садуычы «продавец», «торговец»; азерб. сатлыг, тур. сатылык, туркм., тат. сатлык, чув. сутлăх, башк. hатлык «продажный» (вещь, цена). В одних тюркских языках указанные слова образованы от тюркского корня сут (см.), caт, а в других — от перс. (соуда) «торговля», «сделка (торговая)», «мена», «покупка», «купленые товары».

çăт

«глотать»; çăтă, çăткăн «прожорливый», «жадный»; çăтăм «глоток»; Замахш., чаг., узб., тур., кумык., ног. йут (ют), туркм. ювут, тат., башк. йот, уйг., кирг., казах., к. калп. жут, алт. В дьут, азерб. уд «глотать»; азерб. удум, уйг., кирг. жутум, казах. жутым, узб. йутум (ютум), ойр. дьудум «глоток».

çăхан

1. «ворон»; 2. «обжора». Может быть, из çăтхан (см. çăт); ср. çăтăх «жадничать», «быть прожорливым»; казах. кузгын, тат. козгын, карач. кузгун, хак. хусхун «ворон»; кумык. кузгун «жадный»; ср. перс. «коршун» (Ягелло 759).

Чăвашла-вырăсла фразеологи словарĕ

Куççульне çăт

Куççульне (куççулĕсене) çăт глотать слезы.
— Çапла пĕтрĕ пирĕн Уртем, — терĕ те Ванюков лăпланчĕ, унтан, куççульне çăтса, хушса хучĕ. — Вăл ман куккаччĕ. А. Артемьев. Хĕрарăмсем, куççулĕсене çăтса, ĕсĕклесе тăнă, арçынсем шăлĕсене çыртнă, вĕсен чышкисем хăйсем тĕллĕнех чăмăртаннă. Л. Агаков.

Сăмаха çăт

Сăмаха çăт глотать слова (1. неразворчиво, быстро произносить слова; 2. не высказать).
1. Эпĕ ăна, сăмаха çăта-çăта, мĕн пулса иртнине каласа пама тăтăм. Юхма М. 2. Макар чĕнмерĕ. Чĕнме мар, чĕлхе вĕçне килнĕ сăмахĕсене те каялла çăтрĕ. С. Аслан. Калас сăмахах çăтса ячĕ Борисов. А. Артемьев.

Чĕлхене çăт

Чĕлхене çăт проглотить язык.
Аслă тухтăр Потопальский çине тăрăххăн пăхса илчĕ. Леш чĕлхине çăтрĕ темелле. Ю. Званацкий. Эпĕ, чĕлхене çăтса янă пекех, чĕнмесĕр утатăп. В. Алентей.

Çавăн пекех пăхăр: