Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

тăлăх

3.
сиротство
тăлăхра çитĕн — вырасти в сиротстве

хĕр

2. прям. и перен.
закаливаться, закаляться
хурçă хĕрет — сталь закаляется
ĕçре хĕрсе çитĕн — мужать, закаляясь в труде

çитĕн

1.
расти, вырастать, произрастать
курăк лайăх çитĕнет — трава растет хорошо
ача сывă çитĕнет — ребенок растет зоровым
вăл хулара çитĕннĕ — он вырос в городе

çитĕн

2.
зреть, созревать
çимĕçсем çитĕннĕ — плоды созрели
тухăçлă тырпул çитĕнчĕ — созрел богатый урожай

çитĕн

3.
достигать совершеннолетия
взрослеть, мужать
çитĕнсе çит — достигнуть совершеннолетия
ӳссе çитĕн — вырасти, повзрослеть
çитĕннĕ çын — взрослый человек
çитĕннĕ хĕр — девушка на выданье

çитĕн

4. перен.
расти, вырастать
появляться
çĕнĕ кадрсем çитĕнеççĕ — растут новые кадры
çитĕнсе пыракан ăру — подрастающее поколение
пушă вырăнта çурт çитĕнсе ларчĕ — на пустыре вырос дом

çитĕн

5.
в выдел. форме çитĕнни — в роли сущ.
взрослый
ку фильм çитĕннисем валли — этот фильм для взрослых

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

çитĕн

рости, возростать
çитĕннĕ çын — взрослый человек

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

çитĕн

(-_дэ̆_н), расти, войти в возраст.. БАБ. Çав ача çитĕнсен, пит пуян пурăнăçлă пулат (будет богатым), тет. Орау Вăсен ачипчисем çитĕннĕ ĕнтĕ (уже выросли). N. Çитĕнерехпе вара Стефан ашшĕ-амăшĕнчен пиллĕх илнĕ те... || Вполне развиться. Якейк. Çан арĕм кĕçĕр ача прахнă, ачн çитĕнсех çитнĕ, тет. Янтик. У çитĕнмесер (до срока) çуралнă, çавăнпа ытла пит начар. || Вырастать (о растениях). ЧС. Вăл çуртсем çумĕнче ларнă. N. Кăт тăхтасан, çарансем çинче курăксем çитĕнсе çитеççĕ. Полтава. Вилнĕ халăх куписем çитĕне-çитĕне лараççĕ.

çитĕнтер

понуд. ф. от гл. çитĕн, вырастить. N. Улма йывăççисем сыпса çитĕнтерме, пыл хурчĕсем пăхма, выльăх-чĕрлĕх пăхма вĕренетчĕç. Сĕт-к. † Эпĕр туя кайман-и, инке илсе килмен-и? Отмăл копа айĕнчен олталаса клартăмăр, çитмĕл копа айĕнчен çитĕнтерсе килтĕмĕр. Кумак-к. Аттепе анне мана пĕчĕккĕ чухне вăй çитнĕ таран аван ӳстерсе çитĕнтернĕ.

тукат

то же, что тухат. ЧП. Упăшкăна ан тукат. СПВВ. Упăшкăна тукатсан, кантăр пекех тыллăпăр. БАБ. Эпир тукатма кайсан, çичĕ масара анчах çитеттĕмĕр; эсĕ тăхăр масара çитĕн, пур çĕрте те масар пуçлăхĕсем хирĕç тухса илĕç сана, терĕç (колдуньи).

Раççей

Россия. Кĕвĕсем. Ай-хай, тăванăмçăм, пĕр чунăмçăм, курсан курăпăр Раççейре, Раççейре мар-çке тĕлĕкре. Карсун † Çак пирĕн тăвансем ылттăн пек, Раççейре çӳрен укçа пек. || Государство. Якейк. Америкри Раççейра мĕлле халăх порнать? (Раççей — в смысле государства). Шорк. Çĕр вĕçи-хĕрине ăçтан çитĕн, Раççей вăл питĕ пысăк вĕт (в см. всего мира).

ӳс

(ӳ_с), расти; размножаться, плодиться. См. çитĕн. Хыпар № 22, 1906. Тепĕр çулĕнчех çав вырăнсевче кăмпасем ӳсекен пулать. На другой же год в том месте начинают расти грибы. Сборн. по медицине. Е ӳсе-киле, хăйне упраманнипе, темиçе тĕслĕ хĕн курать. Выростая (ребенок), лишенный ухода, страдает от всяких болезней. Кĕвĕсем. †Чĕрес йăтса ан тухăр пиçнĕ-пиçмен çырлашăн; лаша кӳлсе ан тухăр ӳснĕ-ӳсмен (не подросших) хĕрсемшĕн. Проп. о блудн. сыне. Çав таса шывра вăл тантăшсемпе шыва кĕрсе ӳснĕ. Альш. Такасем ӳсме кусаççĕ (также и сысна çурисем). Бесплодный coitus молодых животных — для роста. (Чуваши думают, что мужчина post primos concubitus растет, а женщина ― сарăлать (растет в ширину). Ст. Айб. † Вăрман ӳсет, ӳсет (растет), пысăк пулать; çулçине хурт çиет, хур пулат; сар хĕр ӳсет, ӳсет пысăк пулать; савнă тусĕ илмест, хур пулать. N. Алăкум вĕçĕнче çаврака кулĕ, çавăрăнса ӳсме (расти) ирĕк çук. Орау. Тарçа пĕр-пĕр ӳснĕрех ача тытасчĕ: шанчăклăрах пултăр. Нанять бы в работники парня более подросшего, чтобы можно было положиться на него. Трень-к. Улма ӳсерехпе, атте килте чухне, эпир аттепе сат пахчинчех çывăраттăмăр.

ох-ох

восклицание. Богатыр. Ох-ох! апла полсан, хăçан çитĕн вĕсене?

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

вырасти

глаг. сов.
1. ӳс, çитĕн, ӳссе çитĕн; дети у них уже выросли вĕсен ачисем ӳссе çитĕннĕ ĕнтĕ
2. (син. подняться, умножиться; ант. упасть, уменьшиться) ӳс, хушăн, пысăклан; доходы фирмы выросли фирма тупăшĕсем ӳснĕ ♦ он как из-под земли вырос вăл сасартăк тухса тăчĕ

расти

глаг. несов.
1. ӳс, çитĕн, ӳссе пыр; дети быстро растут ачасем хăвăрт ӳсеççĕ
2. 1 и 2 л. не употр. ӳс, хуна; в саду растут вишни, сливы садра чие, слива йывăççисем ӳсеççĕ
3. 1 и 2 л. не употр. (син. развиваться) ӳс, аталан, пысăклан; город растёт на глазах хула куç умĕнчех ӳссе сарăлать
4. ӳс, вăйлан; талант поэта растёт сăвăç пултарулăхĕ ӳссе пырать

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

возмужать

сов. çитĕн, ӳссе çитӗн, ара çит.

вырастать

несов., вырасти, -сту, -стешь сов. ӳс, ӳссе çит, çитĕн, пысăклан.

Вырӑсла-чӑвашла словарь (1971)

взрослеть

несов. ӳссе çитĕн, çула çитсе пыр.

возрасти

сов. ӳс, çитĕн, вăйлан, скреплен, тĕреклен; число домов возросло çуртсен шучĕ ӳсрĕ.

вырасти

сов. 1. ӳс, çитĕн, пысăклан; трава выросла по колено курăк чĕркуççи таран ӳснĕ; 2. (стать взрослым) ӳссе (е çитĕнсе) çит, çитĕн; вырасти в деревне ялта ӳс; 3. (увеличиться в размерах, количестве, объёме, силе) ӳс, пысăклан, хутшăн; доходы населения выросли халăх тупăшĕ ӳсрĕ; наша семья выросла пирĕн çемье хутшăнчĕ; 4. в кого, во что тух, пул, пулса кай (е тăр), ӳс; вырасти в крупного учёного пысăк учёнăй пулса тăр; 5. (показаться) курăн, тухса тăр; в дверях вырос незнакомец алăкра палламан çын курăнчĕ; 6. из чего: девочка выросла из платья хĕрачан кĕпи пĕчĕкленсе юлчĕ; ◇ вырасти в чьих-л. глазах ытларах килĕше пуçла (кама та пулин).

дорасти

сов. до кого-чего ӳссе çит, çитĕнсе çит; ӳссе çитĕн; дерево доросло до крыши йывăç пӳрт тăрри таран ӳссе çитрĕ; ◇ нос не дорос çамрăк-ха.

мужать

несов. 1. çитĕн, ар шутне кĕр; 2. перен. çирĕплен, тĕреклен, пиçĕх.

нарасти

сов. 1. (вырасти на поверхности) çитĕн, ӳс, тул; 2. перен. (накопиться) пухăн, ӳс; наросли проценты процент пухăннă.

народиться

сов. 1. çуралса ӳс (е çитĕн, тул); 2. перен. (возникнуть) çурал, пулса кай, тух; месяц народился çĕнĕ уйăх пулчĕ.

отрасти

сов. çитĕн, ӳс, çитĕнсе (е ӳссе) лар, ӳссе кай.

повзрослеть

сов. çитĕн, ар пул; он заметно повзрослел вăл палăрмаллах çитĕннĕ.

подрасти

сов. çитĕнсе (е ӳссе) пыр, ӳссе çитĕн (е çит), кăштах ӳс (е çитĕн).

произрасти

сов. (вырасти — о растениях) шăт, шăтса тух, çитĕн, ӳçсе кай (е лар) тапса тух.

расти

несов. 1. ӳс, çитĕн, аталан; 2. (увеличиваться количественно, в размерах, в объёме) пысăклан, ӳс, хăпар, нумайлан, мăнлан; цены росли хаксем ӳснĕ; город рос вместе с заводом хула заводпа пĕрле ӳснĕ; 3. (усиливаться, крепнуть) вăйлан, çирĕплен; 4. перен. (совершенствоваться) аталан, лайăхлан, ăслăлан; 5. (иметься — о растениях) ӳс, пул; в тундре растут мхи тундрăра мăксем ӳсеççĕ.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

çитĕн

җитлегергә

Йоханнeс Бeнцингăн (Benzing) нимĕçле-чăвашла словарĕ

heranwachsen

üsse hăparas, zitĕnes
ӳссе хăпар, çитĕн

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

çитĕн

ӳс. Вăл ерсенех йывăçăн çӳлçисем типме пуçлаççĕ, çамрăк туратсем çитĕнме (ӳсме) чарăнаççĕ [Яблонная 1915:4]; Çамрăк калча пит хитре çитĕнет (ӳсет), вăрăм ану та сип-симĕс выртать [Поучения 1904:19].

Çавăн пекех пăхăр: