Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ĕрче

1.
плодиться, размножаться
йышлăн ĕрче — размножаться в большом количестве
тымартан ĕрчени — размножение от корневой системы
Шăна ларнă вырăнта хурт ĕрчет, манах тăнă вырăнта çылăх тупăнать. — посл. Где муха, там и черви, где монах, там и грех.

ĕрче

2.
разрастаться (о растениях)
шив хĕрринче хăвалах ĕрчесе кайнă — на берегу реки разросся ивняк

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ӳрче

размножаться. См. ĕрче. П. П. Т. Çăпатана кăмакара çунтарсан таракан пит ӳрчет, теççĕ. Если сжечь лапти в печке, то разведется много тараканов.

ĕрче

(Тюрл. ӧ̌_рџэ̆, и др. э_рζ'э), размножаться, плодиться; развестись, разрастаться. Упа. Пĕрре пĕр пӳртре пит нумай шăшисем ĕрченĕ. Однажды в одном доме расплодилось очень много мышей. Сред. Юм. Ĕрчет, плодится. N. Кăпшанкă епе çĕрте ĕрчет. Мокрицы размножаются в сыром месте.

йĕрче

то же, что ĕрче, размножаться, плодиться. Макка 50°. Торай, порнсан-порнсан, йĕрчесе кайнă та, вара вăл яла Торай тенĕ.

вăйлă

(вы̆jлы̆), сильный, крепкий; состоятельный. Н. И. П. Вăйлă юрла. Пой громко (сильно). N. Халь вăрçă вăйлă. Теперь сильная война. Тайба Т. † Хирте тăман халĕ пит вăйлă (очень сильный буран), ял хушшине кĕрсен, епле-ши? Изамб. Т. Ыраш вăйлă пулнă, тет. (Прежде) рожь родилась хорошо. Никит. Çак калăм каçсенче тухатмăшсем тухатса çӳреççĕ; чи вăйлă çӳрекен каç юн-калăм каçĕ пулат. Ib. Икĕ-виçĕ çул ĕлĕкрех пирĕн ялта вăйлă ĕне мур (т. е. мурĕ) пулчĕ (был сильный падеж скота). Хыпар № 26, 1906. Патшалăх канашĕнче тĕрлĕ çын пур: чиновниксем, улпутсем, завод (= савăт, савут) хуçисем, пурте пуян, вăйлă çынсем (сильные люди). Ib. № 36, 1906. Халăх тата вăйлăрах ĕрче пуçланă (начал еще сильнее размножаться). О калед. Пуринчен ытла çĕре сывлăш кĕрсе тăмалла тытма тăрăшас пулать, тата çум-курăксенчен таса тытма тăрăшмалла. Çапла тусан анчах вăйлă тырă илме пулать. Альш. Кашана: вăл териех хытă ĕçмес, тетчĕç; вăл та кăçал питĕ вăйлă ĕçрĕ, теççĕ пĕр-пĕрин хушшинче çынсем. Чув. календ. 1911. Вăл хăвăрт çĕкленнĕ те, вăйлăран вăйлă кайса, нимĕç хулисем урлă Берлина кайнă. Альш. Ĕлĕкрех Куслувккара питĕ тырă вăйлă илетчĕç. Чув. прим. о пог. 424. Хурама (кăпчанкă) чечеке вăйлă ларсан, хура-тулă пулать. Если у вяза (жимолости) много цвета, то уродится греча. Чăвашсем 14. Унта ĕлĕк пит шултăра вăрман пулнă, пит вăйлă вăрман пулнă. Шел. П. 54. Вăйлă çурт, большой дом.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

плодиться

глаг. несов.
ĕрче, хуна; кролики быстро плодятся кроликсем хăвăрт ĕрчеççĕ

размножаться

глаг. несов.
ĕрче, хуна, йышлан; кролики размножаются быстро кроликсем хăвăрт ĕрчеççĕ

Вырӑсла-чӑвашла словарь (1971)

завестись

сов. 1. (появиться) тупăн, ер, ĕрче, хуна; (организоваться, устроиться) йĕркеленсе кай; в доме завелись мыши çурта шăшисем ерчĕç; 2. разг. (установиться, начаться) пуçланса кай; завелись новые порядки çĕнĕ йĕрке пуçланса кайрĕ; 3. (начать действовать) ĕçлеме пуçла; мотор завёлся сразу мотор çийĕнчех тапранса кайрĕ.

плодиться

несов. 1. (о животных, растениях) ĕрче, хуна, ĕрчесе (е хунаса) кай; 2. разг. (о детях) çуралса тул; 3. перен. йышлан, нумайлан.

размножаться

несов. 1. см. href='/s/размножиться'>размножиться; 2. биол. ĕрче; размножаться семенами вăрăпа ĕрче; размножаться делением пайланнипе ĕрче.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

ĕрче

үрчергә

Чӑвашла-эсперантолла сӑмах кӗнеки

ĕрче

[erĝe]
generiĝi, reproduktiĝi
йышлăн ĕрче — reproduktiĝi amas
ĕрчев — reproduktado
тымартан ĕрчени — reproduktiado de la plantradiko
ĕрчет — generi, (re)produkti, bredi, kultivi
лаша ĕрчет — bredi ĉevalojn
лаша ĕрчетни — ĉevalbredado
йывăç ĕрчет — kultivi arbojn
выльăх-чĕрлĕх ĕрчетни —bestobredado

Чӑваш чӗлхин этимологи словарĕ (1964)

ĕрче

«размножаться», «распложаться», «разрастаться»; кирг. ӧрч, к. калп. opш, тат. ӳрч, башк. ӳрсе «размножаться»; чув. ĕрчем, тат. ӳрчем, башк. ӳрсем «приплод». Происходят от ӳр, ӧрӳр, башк. ӳре «давать росток», «прорастать»; башк. К ӳр «располагаться во все стороны»; кирг. орӳ «двигаться вверх». Возможно, родственны словам ăру (см.), уруг (?); ср. монг. ӳржих «размножаться»; ӳр «зерно», «семя»; «плод».

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

хуна

ĕрче. Пĕр иртнĕ çĕр çул хушшинчех Хусан таврашĕнче тутарсем пит хунаса (ĕрчесе) вăйланса карĕç <…> [Комиссаров 1918:14].

ĕрче

нумайлан. Çын ĕрчет (нумайланать), çĕр ĕрчемест [Çулталăк 1908:37].

Çавăн пекех пăхăр: