Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

акшар

известь

акшар

известковый
акшар чулĕ — известняк
акшар шывĕ — известковый раствор
акшарпа шурат — белить известью
çунтарнă акшар — гашеная известь
çунтарман акшар — негашеная известь
акшар шĕвекĕ (ирĕлчĕкĕ) — известковый раствор, раствор извести

мергель

геол.
мергель (тăмлă акшар)

сӳнтер

5.
гасить (известь)
известь сӳнтермелли шăтăк — яма для гашения извести
сӳнтернĕ акшар — гашеная известь
сӳнтермен акшар — негашеная известь

хлорлă

хлористый
хлорный
хлорлă акшар — хлорная известь
хлорлă кальци — хлористый кальций
хлорлă тимĕр — хлористое железо

чул

каменный
акшар чулĕ — известняк
вак чул — щебень
яка чул — галька, булыжник
лаптак чул — плитняк
çĕпре чулĕ — галька, камень-голыш
нăх чулĕ — алька, камень-голыш
хăйăр чулĕ — песчаник
хăйра чулĕ — точильный брусок
шурă чул — бутовый камень
чул арманĕ — камнедробилка
чул карлăк — парапет
чул катăкĕ — обломок камня
чул сăмсахĕ — скала
чул çурт — каменный дом, каменное строение
чул тăвар — каменная соль
чул ту — каменная гора, утес
чул сăрт — каменная гора, утес
чул сăр — мостить
никĕсе чул яр — забутить фундамент, заложить каменный фундамент
Каçхи çул — кăкăр çинчи чул. — посл. Ночной путь — словно камень на груди.

шĕвек

2.
раствор
наркăмăшлă шĕвек — ядовитый раствор
акшар шĕвекĕ — раствор извести
çунакан шĕвеклĕ кĕленче — бутылка с горючей смесью

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

шурат

шорат, белить, сделать белым. Баран. 105. Хире çĕнĕ юр ӳксе шуратсан... N. Аннен кăмаки шур кăмаки, сыпне порпа шоратнă, килес килет, кас (= каяс) килмест. ТХКА 29. Кĕпе таврашне çăвать, кĕпесене лайăх шуратать. Янгильд. Пирсене йор пĕтиччен часрах шоратса хораç, теççĕ. Вута-б. Пирсене тĕртсе пĕтерсессĕн, кĕл çине хурса шуратаççĕ. Кан. Улмуççисене акшар шывĕпе шуратмалла. || Чистить (картофель), лупить (яйца), сдирать кору (с дерева). О сохр здор. 55. Тата çĕрулмине нихçан та хуппине шуратса пĕçерес пулмасть. N. Хулăнтарах шуратап хуппине, срезаю шелуху потолще (у картофеля). Хош-Çырми. Пĕр çарăкне кăларса шоратрăм. Выкопал я одну репу и облупил ее. N. Çав сехетрех çил явашлансан, прийомне чакарас пулать, астумасан — шултра, хуппине шуратса анчах кăларма пуçлать (на ветряной мельнице). Б. Бур. Шурă-шурă çăмарта, чут-чут шуратмасĕр çиеттĕм. N. Çуркунне пулсан, ялсенчи çынсем, хăйсен сачĕсенчи йывăçĕсен хуппине юр айĕнче темĕскер кăшласа шуратнине курсан, час-часах тĕлĕнеççĕ. Пуринчен ытла çамрйк йывăçсене (улмуççисене) кăшласа пăсаççĕ. || Заставлять бледнеть. НР. Çыв сăмаххи, ай, ыр тумасть, хĕрлĕ сăна шоратать. От людских пересудов добра не будет, от них бледнеет румяное лицо. В. Тим. Вунĕ пӳрне вĕçне вĕре-вĕре хĕп-хĕрлĕ чĕреме эп шуратрăм. ГФФ. Ялти йăвăр ячĕшĕн хĕрлĕ сăна шоратрăм. Из-за людских пересудов побледнело мое румяное лицо. Хош-Çырми. Нăр пек хĕрлĕ сăнăма шоратрĕ. Заставило побледнеть мое румяное лицо. N. Карта хĕрнчи шор ути, потек çисе шоратрĕ; пирĕн атте хĕрĕне çынсем çисе шоратрĕç. Пазух. 55. Кăчуне самани те, ай, йывăрри шуратать-çке хĕрлĕ те, ай, чĕрене. || Переносно — засеять. Кан. Вара Уйкяс халăхĕ суртланă вăрлăхпа анисене шуратса хăварчĕ. ТХКА. 128. Хура çĕре шуратма вăрлăх валли çакă çул çити-çитми тетпĕр-ха. || N. Шурăмпуç шуралса килни чух хĕр пуçне шуратса каятпăр. || Губить. Ау 178. Йыснаçăмах Якур пур, сар хĕр пуçне шуратать. || Давать подарок. Якейк. Пирĕн ăратни олтă кил, олтă килте отмăл çын, отмăл çынна шоратсан (парне, кĕпе парсассăн), пирĕн çынах полăттăнч.

акшар

(акшар), calx (qua addita fila linea aut cannabina in aqua macerari solent, ut candidiora fiant). Известь. Продаетея на базарах и употребляется чувашами для беления пряжи (çип хутма). Абаш. Чеб. у. || N. Çунтарнă акшара кив çарансем çине тăксан аван. Жженою известью хорошо удобрять старые луга. Это слово (в значении „известь“) есть и в дер. Кибенеевой (Амалăх) Цив. у. Тат. аkшар, мел. Ягудар. Акшар шурă сăнлă. Акшара хуларан илеççĕ, кĕрепенки пĕр пус тăрать. Акшара çип пĕçернĕ çĕре яраççĕ. Тăта (i. q. тата) акшарпа мăрья шуратаççĕ. Известь белого цвета; покупают в городе по 1 коп. за фунт; употребляется для беленая („варки“) пряжи, а также идет на побелку дымовых труб.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

гипс

сущ.муж.
гипс (акшар йышши чул); скульптура из гипса гипс скульптура

известь

сущ.жен.
акшар; гашёная известь çунтарнă акшар

извёстка

сущ.жен.
акшар шывĕ (стена шуратмалли)

мягкий

прил., мягко нареч.
1. (ант. твёрдый) çемçе, çемçешке, кăпăш; мягкая ткань çемçе пусма; мягкий снег кăпăш юр
2. (син. приятный, нежный; ант. грубый) çемçе, çепĕç; мягкий голос çепĕç сасă; мягкий климат çемçе климат ♦ мягкая вода çемçе шыв (акшар сахалли); мягкий знак çемçелĕх палли (ь)

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

извёстка

известь мн. нет известь, акшар.

Вырӑсла-чӑвашла словарь (1971)

извёстка

ж. известь, акшар.

известковый

прил. известь ⸗ĕ [⸗и], акшар ⸗ĕ [⸗и], извеçлĕ, акшарлă; известковый раствор известь растворĕ.

известняк

м. известь чулĕ, акшар чулĕ, шăнкал.

известь

ж. известь, акшар.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

пурă

бур, акбур, акшар

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Акшар

по-видимому, яз. и. м. Т. М. Матв[еев]. Акшар куçне шур илнĕ (чӳрече шăнни) (Ашм. Сл. IIА, 222): Ак + шар, ср. тат. акшар "белая глина; мел", разг. ирон. "пудра".

Çавăн пекех пăхăр: