Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ансатлат

2.
упрощать, делать более простым
ансатлатнă меслет — упрощенный способ

брасс

спорт.
брасс (ишмелли меслет)
брасспа иш — плыть брассом

гомеопати

мед.
гомеопатия (эмелсене пĕчĕкшерĕн парса сиплемелли меслет)

каротаж

геол.
каротаж (çĕр сийĕсене тĕпчемелли меслет)

меслет

1.
средство, способ
сыхланмалли меслет — средство защиты
производство меслечĕ — способ производства
çĕнĕ меслет туп — найти новый способ
халăх медицинин меслечĕсемпе усă кур — пользоваться средствами народной медицины

меслет

2.
метод
анализ меслечĕ — аналитический метод
ĕçĕн прогрессивлă меслечĕсем — прогрессивные методы труда
ют чĕлхене вĕрентмелли меслетсем — методы обучения иностранному языку
социализмлă реализм меслечĕ — ист. метод социалистического реализма

меслет

3.
сноровка, навык, умение, мастерство
меслет пĕл — иметь сноровку
меслетпе ĕçле — работать со сноровкой

меслет

4.
возможность, шанс
çăлăнма нимле меслет те çук — нет никакой возможности спастись

мичуринла

по-мичурински
мичуринла сортсем — мичуринские сорта
мичуринла меслет — мичуринский метод

рецепт

2. прям. и перен.
рецепт (мĕн те пулин хатĕрлемелли, тумалли меслет)
варени рецепчĕ — рецепт приготовления варенья
воспитани ĕçĕнче хатĕр рецепт çук — в воспитательной работе нет готовых рецептов

романтизм

2.
романтизм (хальхи литературăпа искусствăри оптимизмлă, хавхаланчăк меслет)

синтез

1. филос.
синтез (япала пайĕсене пĕр-пĕринпе çыхăнтарса тĕпчемелли меслет)

танлаштаруллă

1.
сравнительный, сопоставительный
танлаштаруллă меслет — сравнительный, сопоставительный метод

тухăçлă

производительно, эффективно
пысăк тухăçлă станок — высокопроизводительный станок
тухăçлă меслет — эффективный метод
тухăçлă ĕçле — работать эффективно

тухăçсăр

4.
непроизводительно, малоэффективно, непродуктивно
тухăçсăр меслет — малоэффективный метод

баттерфляй

спорт.
баттерфляй (ишмелли меслет)
баттерфляйпа иш — плыть баттерфляем

эффективлă

эффективный
эффективлă меслет — эффективный метод
эффективлă ĕçле — эффективно работать

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

меслет

... вăл хăйех килĕ ха меслечĕпе – он сам придет, когда будет расположение; меслет – воля, власть.

116 стр.

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хурмă

то же, что меслет, май, способ, лад, метод, средство. Базл. Мĕн хурмă, каким путем, каким образом, каким методом. Ib. Ĕç патне пыра пуçласан, ĕçе мĕн хурмă тăватпăр, теççĕ. Ib. Мĕн хурмă тусан мĕнле пулĕ-ши? Ib. Пасара мĕнле хурмă каятпăр? (лашапа-и, çуран-и, пĕччен-и, ушкăнпа-и). Ib. Вăл ачасене мĕнле хурмă вĕрентет?

хăвăл

(хы̆вы̆л), дупло. Букв. Сăпса хăвăла пыл тунă. А.-п. й. 17. Çакă çăка хăвăлне пыл хурчĕсем йăва çавăрнă та, пылне кăларса илме ниепле те меслет тупаймастăп,— тет упи. Ib. 17. Кусем хăвăл çăкана иккĕн ыталаса тытрĕç те, енчен енне лăкама тытăнчĕç. Ib. 17. Çăмламас улапа ула йытă хăвăлти пыла кăларса çирĕç те, пĕрле пурăнма тытăнчĕç. Ib. 42. Тилли, ниçта кайса кĕреймен енне, йăкăлт сиксе кĕчĕ пĕр юман хăвăлне. N. Эпĕ çав çăка хăвăлĕнче мĕнле тухас тесе шухăшласа ларатăп. N. Хăвăл, юпа çине тăхăнтарнă хăвăл йăвăç (çил арман тавраш). N. Каната хăвăл çине аврантарса кĕскетеççĕ е вăрăмлатаççĕ. Канат наматывают (навивают) на дупло и таким образом укорачивают, или же сматывают и таким образом удлиняют. || Тюрл. Уша йопи хăвăлĕ (туда кладут мелкие вещи). || Шарбаш. Хăвăл, на шăпила. || Шурăм-п. Тĕлĕкре хăвăл çăкăр курсан, хуйăх кĕт.

меслет

(_мэ_сл’э_т), способ, средство. Сам. 10. Çынна пĕтермешкĕн меслет тупнипе... мухтанать. СТИК. Чиртен сывалма меслет пĕлсен, пире лекĕр те кирлĕ мар. Сборн. по мед. Çав майпа чечеке (оспу) пĕтерме меслет тупăннăшăн Дженнер пит савăннă. СПВВ. Меслетне пĕлет. С. Арабоси. Ашне илсе кайма меслет пулман. Сборн. по мед. Вара хура халăх, янавар, чирĕсенчен сыхланма е вĕсенчен сывалма меслетсем пĕлмен пирки, вĕсем çинчен вĕреннĕ ăслă çынсĕнчен мĕн тумаллине канаш ыйтса пĕлме хăранă пирки, темĕн чухлĕ вилет. || Сноровка. Стюх. Баран. 126. Меслет пĕлмесĕр, чăрсăр хăтланакан кайăкçă, упа хыççăн çӳресе, час-часах пуçне те çиет (погибает, сам себя губит). Çĕр ĕçлекен. Меслет, сноровка, умелое действие. || Власть, воля, склонность? || Дело; сподручность. Изамб. Т. Епле меслетпе килтĕн? По какому делу ты пришел? Ib. Хăçан та пулсан ху меслетӳпе пыр (когда будет сподручно). || Истор. 223. Федор вилчĕ, тепĕр патша кĕриччен, пĕр меслете (= вăхăта?) ĕçсене туса тăма аслă улпутсене хушăр: вĕсене итлесе тăрăпăр, тесе, причак çийĕр, тенĕ. См. Paas. 85, 86.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

метод

сущ.муж.
ăслай, меслет; новые методы лечения рака ракран сыватмалли çĕнĕ меслетсем

способ

сущ.муж.
мел, меслет, ăслай, май; способ решения задачи задачăна шутламалли мел

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

козырь

м. козырь (1. картла вылянӑ чухне пӗр-пӗр тӗслӗ карта асла хуни, вăл ытти тĕслисене пурне те витме пултарни); (2. перен. тавлашура, кӗрешÿре пулӑшма пултаракан, анчах та вӑхӑтлӑха запасра тытса усракан меслет).

криптография

криптографи (вӑрттӑн ҫыру, никам пӗлмен паллӑсемпе ҫырас меслет).

ловушка

1. тапӑ, капкӑн, серепе; 2. улталамалли меслет.

метод

метод, май, мел, меслет; диалектический метод диалектика меточӗ.

возможность

ж. пулма пултарни, пуласси, май пурри, тумалли май, мел, меслет, тӳрĕ; если представится возможность май килсен; по возможности, по мере возможности вăй çитнĕ таран, вăйçемĕн, май пур таран, май çитнĕ таран, мĕнле те пулин (пулсан).

способ

мел, меслет, май, ăслай.

средство

1. мел, май, меслет, хатĕр; средства производства производство хатĕрĕсем; язык—средство общения чĕлхе вăл — ҫынсене пĕр-пӗринпе хутшӑнма май параканӗ; 2. эмел; средство от кашля ӳслӗк эмелĕ.

практичный

1. ӗҫе лайӑх пӗлекен, пурӑнма пӗлекен (ҫын); опытлӑ (ҫын); 2. юрӑхлӑ, усӑллӑ (меслет).

приём

1. илни (партие, шкула); 2. (хӑнасене, чаплӑ ҫынсене) йышӑнни, кӑмӑллани; 3. тапхӑр, хут; лекарства осталось на три приёма эмел виҫҫӗ (виҫӗ хут) ӗҫмелĕх юлчӗ; 4. май, мел, меслет, сӑл; приёмы борьбы кӗрешӳ мелӗсем (майсем).

Вырӑсла-чӑвашла словарь (1971)

баттерфляй

м. спорт. баттерфляй (ишмелли меслет).

брасс

м. спорт. брасс (ишмелли меслет); плыть брассом браспа иш.

ввести

сов. 1. кого-что кĕрт, илсе кĕрт; яр; ввести войска в город çарсене хулана кĕрт; ввести корабль в гавань карапа гаване кĕрт; ввести глюкозу в вену венăна глюкоза яр; 2. кого-что (включить в число кого-чего-л.) кĕрт, йышăн; ввести в состав комиссии комисси составне кĕрт; ввести в свою семью хăвăн çемйӳне йышăн; 3. кого-что (привести в какое-л. состояние) ввести в обман ултала; ввести в заблуждение тĕрĕс мар ăнлантар; ввести в расход тăкаклантар; 4. что (установить, внедрить) пурнăçла, пурнăçа кĕрт; ввести новые методы çĕнĕ меслет йышăн; 5. что ĕçе яр, хута яр, йышăн; ввести в эксплуатацию электростанцию электростанцие ĕçе яр; ◇ ввести во владение (или в наследство) ...çине куçар (çурт-йĕре); ввести в дом (познакомить) паллаштар; ввести в курс дела ĕçпе паллаштар.

двойной

прил. 1. (удвоенный) икĕ хут, иккĕллĕ, ик(ĕ) çĕрлĕ; двойной расход ик(ĕ) çĕрлĕ тăкак; двойная материя икĕ анлă матери; 2. (состоящий из двух однородных частей) икĕ хутлă, мăшăрлă, йĕкĕр, йĕкĕрлĕ; двойные рамы икĕ хут(лă) чӳрече; двойная бухгалтерия иккĕлле бухгалтери (бухгалтери учётне икĕ тĕрлĕ туса пымалли меслет); двойная игра иккĕлле вăйă.

демонстративный

прил. 1. кăтартуллă; демонстративлă; демонстративный метод преподавания кăтартуллă вĕрентес меслет; 2. (вызывающий, подчёркнутый) юр и кăтартса (е палăртса) (тăвакан), демонстративлă; демонстративный уход юри палăртса тухса кайни.

испытанный

прил. тĕрĕсленĕ, сăнаса (е тĕрĕслесе) пăхнă, шанчăклă; испытанное средство шанчăклă меслет.

камуфляж

м. воен. камуфляж (вăрçа хатĕрĕсене, çуртсене, тăшман ан асăрхатăр тесе, тĕрлĕ тĕслĕ сăрласа хӳтĕлемелли меслет).

канал

м. 1. канал (чавса тунă шыв çулĕ); оросительный канал шăвармалли канал; 2. тех. пăрăх хăвăлĕ, кĕпçе хăвăлĕ; канал ствола артиллерийского орудия тупă кĕпçин хăвăлĕ; 3. перен. май, мел, меслет; по дипломатическим каналам дипломати мелĕсемпе; 4. анат. канал, çул; мочеиспускательный канал шăк çулĕ.

лазейка

ж. 1. шăтăк, хушăк (кĕмелли-тухмалли); лазейка в заборе хӳмĕ шăтăкĕ; 2. перен. çăлăну, хăтăлмалли меслет; найти лазейку хăтăлмалли меслет туп.

метод

м. 1. метод (пĕлӳлĕх меслечĕ); диалектический метод диалектика меточĕ; 2. мел, май, меслет, ăслай; методы обучения письму çырма вĕрентмелли меслетсем.

новый

прил. 1. в разн. знач. çĕнĕ; новый шкаф çĕнĕ шкап; новый учитель çĕнĕ учитель; новый метод çĕнĕ меслет; 2. в знач. сущ. новое с. çĕнни; борьба нового со старым çĕнни киввипе кĕрешни; что нового? çĕнни мĕн пур?

олеография

ж. олеографи (картинăсем ӳкермелли меслет тата çак меслетпе тунă картина).

отрицательный

прил. 1. хирĕçле, килĕшмен; отрицательный ответ килĕшмен хурав, хирĕçле ответ; 2. мат., физ. отрицательнăй (хисеп, заряд); 3. (плохой) начар, хурлакан; отрицательная характеристика начар характеристика; 4. (исходящий из отрицания) хирĕçле, çуклăх; отрицательный метод хирĕçле меслет.

панацея

ж. ирон. панацея (пур чухне те пулăшма пултаракан меслет).

практичный

прил. 1. (деловитый) ĕçчен, ĕçлĕ; практичный человек ĕçлĕ çын; 2. (выгодный, удобный) усăллă, майлă, вырнаçуллă, лайăх; практичный метод усăллă меслет; практичная вещь майлă япала.

приём

м. 1. по гл. принять; приём в партию партие илни; часы приёма йышăнмалли вăхăт; приём заявлений заявленисем йышăнни; 2. (встреча) йышăну, кĕтсе илни, йышăнни; правительственный приём правительство ирттернĕ йышăну; 3. (способ) май, мел, меслет, ăслай; акробатические приёмы акробат ăслайĕсем; работать новыми приёмами çĕнĕ мелсемпе ĕçле; 4. (количество за один раз) сăтăрăм, тытăм, хут, астрам, тапхăр; в один приём пĕр астрам; закончить дело в один приём ĕçе пĕр тытăмра пĕтер.

психотерапия

ж. мед. психотерапи (чирсене психикăлла майсемпе, сăмахран, гипнозпа сыватмалли меслет).

радиолокация

ж. радиолокаци (инçетри куçа курăнман япаласене радио хумĕсемпе тупса пĕлмелли меслет).

рецепт

м. рецепт (1. эмел илме çырнă хут; 2. перен. мĕн те пулин туса хатĕрлемелли меслет).

синтез

м. синтез (1. япалана пĕтĕмĕшпе илсе унăн пайĕсене пĕр-пĕринпе çыхăнтарса тĕпчемелли меслет; 2. пĕрлех, пĕтемлет; 3. ансат веществосене е элементсене пĕрлештерсе кăткăс хими веществисем туни).

способ

м. май, мел, ăслай, меслет; способ производства производство меслечĕ.

сравнительной

прил. 1. танлаштаруллă; сравнительный метод танлаштаруллă меслет; 2. грам. танлаштару ⸗ĕ [⸗и]; сравнительная степень танлаштару степенĕ; 3. (относительный) ⸗рах [⸗рех]; в тот день на границе было сравнительное затишье вăл кун чикĕре лăпкăрах пулнă.

средство

с. 1. (приём, способ действия) май, мел, меслет, хатĕр; средство защиты сыхланмалли меслет; 2. чаще мн. средства (деньги, капитал, ценности) укçа-тенкĕ, пурлăх, пуянлăх; мул; средства существования пурăнмалăх пурлăх; 3. обычно мн. средства (предметы, приспособления) хатĕр, хатĕрсем; средства производства производство хатĕрĕсем; 4. (лекарство) эмел, им-юм, им-çам; 5. мн. средства перен. (возможности) пултарни, мел, май; использовать все средства пур майсемпе те усă кур.

устарелый

прил. кивĕ, кивелнĕ; устарелая конструкция кивелнĕ конструкции; устарелый метод кивелнĕ меслет.

эффективный

прил. эффективлă, тухăçлă, усăллă; эффективный метод лечения чиртен сыватмалли эффективлă меслет.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

дактилоскопия

дактилоскопи (преступника пӳрне йĕрĕсенчен палласа пĕлмелли меслет)

стенография

стенографи (ятарлă паллăсемпе хăвăрт çырмалли меслет)

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

меслет

алым, ысул

Чӑвашла-эсперантолла сӑмах кӗнеки

тан

[tan]
egala, sama
пĕр тан — egala
тан мар — malegala
пур(ă)нăçпа тан пыр — marŝi laŭtakte kun la nuntempa vivo
танлаш — egaliĝi, fariĝi samgranda
танлаштар — kompari
вĕсене ан танлаштар — ne komparu ilin
танлаштарма çук лайăх — nekompareble bona
танлаштару — komparo
танлаштаруллă йывăрăш — specifa pezo
танлаштаруллă меслет — kompara metodo
сывлăшăн танлаштаруллă нӳрлĕхĕ — relativa humideco de aero
танлă — egala
sama, egalrajta
танлăх — egaleco
танмарлăх (= тансăрлăх) — malegaleco
тансăр-тĕнсĕр — malegala
тантăш — samaĝulo
тантăш-пĕлĕш — amikoj kaj konatoj

Йоханнeс Бeнцингăн (Benzing) нимĕçле-чăвашла словарĕ

Bedingung

maj, meslet
май, меслет

Mittel

meslet
меслет

Чӑваш чӗлхин этимологи словарĕ (1964)

меслет

1. «средство», «способ», «метод»; 2. «предлог», «повод», «возможность»; тур. меслек «путь», «стезя»; «способ», «метод»; «занятие», «профессия»; «доктрина», «принцип»; азерб. мәсләк «убеждение», «направление мыслей»; уйг. мәсләк «убеждение», «воззрение»; узб. маслак «убеждение». Заимствовано из араб.: «путь», «дорога»; «образ действий», «манера»., «способ», «метод», «принцип», «правило»; ср. перс. (мӓcлӓк) «путь», «способ», «метод»; «доктрина», «принцип», «убеждение», «правило».

Чăвашла-вырăсла фразеологи словарĕ

Хул кас

Хул кас [кастар] прививать / привить оспу.
18 ĕмĕр вĕçĕнче акăлчансен врачĕ Эдуард Дженнер чеччерен хул касмалли меслет шыраса тупнă. Г. Атаманов. Павлуш валли чечче ересрен хул кастарни çинчен тухтăртан хут илмелле пулнă, унсăрăн гимназие илмеççĕ. П. Осипов.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

альтернативлă

ç.с. 1. Суйласа илме май паракан; вариантлă. Мехколонна начальникне альтернативлă майпа 5 кан-дидатран суйланă. П-н, 1990, 2 /, 3 с. «Суйлав альтернативлă мар», «интереслĕ мар», суйлав пĕтĕмлетĕвĕ «малтанах паллă» тесе çирĕплетни... Х-р, 2.02.2000, 2 с. Чӳк уйăхĕ вĕçнелле (1990 ç.) альтернативлă майпа декан суйлавне ирттертĕмĕр. АМХ, 2000, 8—10 /, 7 с. Альтернативлă вакунсен шучĕ Шупашкар—Мускав пуйăсра иккĕ çеç, билет [унта] икĕ хут йӳнĕрех. Х-р, 24.05.2001, 1 с. — альтернативлă чек (Ç-т, 1992, 6 /, 24 с.). 2. Çирĕпленнинчен (хăнăхнинчен) урăхла; официаллипе пĕр килмен. Çĕнйĕркелӳ пуçланиччен альтернативлă фольклора пичетлеме ирĕк пулман. Х-р, 4.08.1993, 4 с. «Альтернативлă хĕсмет çинчен» саккун кирли куç кĕрет. ÇХ, 1999, 11 /, 2 с. Экономикăна альтернативлă, халăха майлă аталантарса пырсан... Ч-х, 1999, 14 /, 2 с. — альтернативлă платформа (П-н, 1990, 2 /, 3 с.); альтернативлă çырăнтару (Т-ш, 15.10.1992); альтернативлă шкул (Х-р, 4.03.1993, 1 с.); альтернативлă çар служби (Х-р, 13.02.1997, 2 с.), альтернативлă общество организацийĕсем (Х-р, 15.08.2000, 1 с.); альтернативлă меслет (ТА, 2002, 5 /, 3 с.).

бартер

ç.с. Укçаран татăк пулнипе тавара таварпа улăш-тарса илни е пулăшушăн тавар парса татăлни. Халĕ унчченхи пек планпа килсе парасса кĕтсе лараймастăн... Ку тĕлĕшпе чи шан-чăклă меслет — бартер. Х-р, 23.01.1996, 2 с. Мĕн тăвăн, халĕ вăхăчĕ çавнашкал пăтравлă, завод туса кăларакан продукцишĕн ăна туянакансем бартерпа татăлаççĕ. К-н, 1999, 4 /, 7 с. Крахмал питĕ кирлĕччĕ те бартер шучĕпе автомобиле пама тиврĕ. ХС, 1999, 16 /, 6 с. Ялта та бартер! Ар, 2001, 9 /, 2 с. — бартер экономики, бартер операцийĕсем (Х-р, 15.05.1997, 3 с.); бартер йĕрки (ХШ, 1999, 6 /, 36 с.); — бартера йĕркеле (Х-р, 19.09.1996, 2 с.); бартерпа ĕçле (Х-р, 10.10.1998, 1 с.); бартерла туян (ХС, 1999, 35 /, 1 с.); бартерпа пар (ÇХ, 2000, 11 /, 3 с.); бартер ту (Ар, 2002, 39 /, 2 с.).

менеджмент

ç.с., экон. Ĕç тăвăма (производствăна) ăнăçлă йĕркелесе ертсе пымалли ăслай-меслет пĕрлĕхĕ; управлени йĕрки. Санкт-Петербургри патшалăх техника университечĕн Шупашкарти экономикăпа менеджмент институчĕ. ÇХ, 1997, 38 /, 3 с. Ăна «Менеджмент стратегийĕн тытăмĕнчи тава тивĕçлĕ ĕçсемшĕн» паллă панă. Х-р, 14.06.2000, 1 с. Паллă предприятин те менеджменчĕ япăх ĕçлет. Х-р, 21.07.2001, 1 с. — финанс менеджменчĕ, менеджментпа маркетинг центрĕ (ÇХ, 2003, 13 /, 4 с., 13 с.).

мумие

ç.с. Организма хавал кӳрекен сăмала евĕрлĕ хутăш; ту бальзамĕ. Мумие ту çурăкĕсенчен юхса тухать... Шĕпĕнсене мумиепе пĕтермелли меслет питĕ ансат. ÇХ, 1999, 6 /, 5 с. Аллергие хирĕç кĕрешме пулăшакан хăватлă меслетсенчен пĕри... вăл — мумие. С-х, 2000, 9 /, 1 с.

Этимологи словарĕ (1996)

меслет

способ; средство; дело; сподручность; сноровка.
   Производные формы: меслетлĕ удобный, подходящий; толковый; сообразительный; меслетсĕр без повода; весьма хорошо: ку япала меслетсĕр аван эта вещь весьма хороша (Ашм. Сл. VIII, 230).
   Тюркские соответствия: тур. мäслäк (< араб.) принцип; занятие ради пропитания; ремесло; карьера; служба;
   мäслäксиз (мäслäк + -сиз) без принципа (Радл. Сл. IV, 2108-2109); аз. мәсләк идея, убеждение, направление; мәсләксиз безыдейный, беспринципный. От арабо-перс. (мäслäк) дорога, путь; способ; метод; принцип; правило; карьера (Гаф. ПРС II, 779).
   См. Егоров ЭСЧЯ, 133.

Çавăн пекех пăхăр: