Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

патша

царский, императорский
царев, государев уст.
пăлхар патши — булгарский царь
вырăс патши — русский царь
хĕрарăм патша — царица (самодержица)
патша йĕрки — ист. царский строй, царизм
патша майри — царица, жена царя
патша хĕрĕ — царевна
патша ывăлĕ — царевич
патша саманинче — ист. в царское время, в эпоху царизма
патша пул — царствовать  
патшара лар — царствовать
патшана вырăнтан сирпĕт — свергнуть царя
патшана лар — вступить на престол

пăлхар

1. ист.
болгарин

пăлхар

болгарский, булгарский
Атăлçи пăлхарĕсем — волжские болгары (предки чувашей)
пăлхар патшалăхĕ — болгарское государство

пăлхар

2.
болгарин

пăлхар

болгарский
пăлхарсем — болгары
пăлхар хĕрарăмĕ — болгарка
пăлхар чĕлхи — болгарский язык

хан

то же, что хун I.
ист.
хан (хасар, пăлхар, тĕрĕк тата монгол халăхĕсен патши)

хулаш

городище
хулашне чавса тĕпче — вести раскопки городища
Атăл тăрăхĕнчи пăлхар хулашĕсем — булгарские городища Поволжья

хун

I.
ист.
хан (хасар, пăлхар, тĕрĕк тата монгол халăхĕсен патши)

çырулăх

письменный
пăлхар çырулахĕ — булгарская письменность
чăваш çырулахĕ — чувашская письменность
авалхи çырулах палакĕсем — памятники древней письменности

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

шери

неизв. сл., встреч. в сложении: Шери-Пăлхар.

Шери-Пăлхар

назв. старинного города. НИП. Шери-Пăлхар тĕнче пĕтне чухне каллех çĕр çине тухмалла, теççĕ, халь путса тăрать, теççĕ.

пăлхар

бунтовать, волноваться. Хып. 1906, № 31 — 32. Дума пуличчен пирĕн хресченсем, салтаксем пăлхарасси те чарăнмĕ.

пăлхар

(пы̆лhар), болгар, булгар. Ир. Сывл. 21. Пăлхаршăн-чăвашшăн çĕн пурнăç, çĕн шухăш! Шел. Çавă Пӳлер хулинче пăлхар патши пурăнать. N. Пăлхарсем хăйсен патшине «ĕмпи» (аслă патша) тенĕ пулмала.

йыт çӳппи

ничего не стоющая дрянь. Шел. 41. Çуртне-йĕрне çук хакпа йыт çӳппине сутаççĕ. IЬ. 22. Йытă çӳппи вырăнне пĕтрĕ Пăлхар пурнăçĕ.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

болгарский

прил.
пăлхар -ĕ, Болгари -ĕ; Болгарири; болгарский язык пăлхар чĕлхи; болгарские курорты Болгарири курортсем

Вырӑсла-чӑвашла словарь (1971)

болгарин

м. болгар, пăлхар.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

видеоӳкерӳ

ç.с. Пурнăç саманчĕсене видеопленка (туп.) çине çырса хăварни; видеофильм е видеосюжет (туп.) хатĕрлени. 20 минутлăх видеоӳкерӳ (кассети-мĕнĕ) — 130 тенкĕ. Ар, 2000, 10 /, 3 с. Тутар президенчĕ М.Шаймиев Пăлхар хулинчи музей-заповедникре пулнă вăхăтри видеоӳкерӳ. Х-р, 2.07.2002, 6 с.

вулавăшçă

ç.с. Вулавăшра (библиотекăра) ĕçлекен çын; библиотекарь. Чăваш çыравçисемпе вулавăшçисен пĕр ушкăнĕпе авалхи Пăлхар — Чăваш патшалăхĕ сарăлса выртнă сăваплă çĕрсене çитсе куртăмăр. А.Т.-Ыхра //Х-р, 1.12.1998, 3 с.

мусульманлан

п.с. 1. Ислам тĕнне йышăн, мăсăльмана (мусульмана) тух. Пыра-киле монгол-тутар мăрсисемпе пăлхар турханĕсем хушшинче уйрăмлăх пĕтсе пынă, мĕншĕн тесен лешсем те, кусем те мусульманланса кайнă. И.Кузнецов, 1962, 29 с. Мусульманланнă чăвашсем хăйсен ятне çухатнă, «тутар» ятпа çӳреме пуçланă. Х-р, 17.03.1992, 5 с. 2. Мăсăльмансен евĕрлĕ пул, мăсăльманпа пĕр пеклен. Мăсăльман тĕнĕ сарăлма пикенсен — ятсем те мăсăльманланаççĕ. Х-р, 16.05.2002, 3 с.

мăсăльманлан

п.с. 1. Ислам тĕнне йышăн, мăсăльмана (мусульмана) тух. Пыра-киле монгол-тутар мăрсисемпе пăлхар турханĕсем хушшинче уйрăмлăх пĕтсе пынă, мĕншĕн тесен лешсем те, кусем те мусульманланса кайнă. И.Кузнецов, 1962, 29 с. Мусульманланнă чăвашсем хăйсен ятне çухатнă, «тутар» ятпа çӳреме пуçланă. Х-р, 17.03.1992, 5 с. 2. Мăсăльмансен евĕрлĕ пул, мăсăльманпа пĕр пеклен. Мăсăльман тĕнĕ сарăлма пикенсен — ятсем те мăсăльманланаççĕ. Х-р, 16.05.2002, 3 с.

пейĕт

п.с. Балладăлла сюжетлă (синкерлĕ ĕç-пуçа сăнлакан) халăх юрри. Хăш-пĕр чăваш пейĕчĕсем тутар халăхĕн баичĕсене питĕ çывăх. ХЭ, 1996, 21 с. Çак тискерлĕх çинчен пăлхар-чăвашсен пĕр пайăт упранса юлнă. А.Т.-Ыхра, 2000, 92 с. Эс ... пейĕтре хăварнă ху ятна. Я-в, 1997, 7 /, 68 с. — пейĕт хыв (Х-р, 10.01.2002, 3 с.); — танл., Ашмарин, IX, 152 с.

пайăт

п.с. Балладăлла сюжетлă (синкерлĕ ĕç-пуçа сăнлакан) халăх юрри. Хăш-пĕр чăваш пейĕчĕсем тутар халăхĕн баичĕсене питĕ çывăх. ХЭ, 1996, 21 с. Çак тискерлĕх çинчен пăлхар-чăвашсен пĕр пайăт упранса юлнă. А.Т.-Ыхра, 2000, 92 с. Эс ... пейĕтре хăварнă ху ятна. Я-в, 1997, 7 /, 68 с. — пейĕт хыв (Х-р, 10.01.2002, 3 с.); — танл., Ашмарин, IX, 152 с.

профессилĕх

ç.с., п.п. Çын хăйĕн ĕçне лайăх пĕлни; професси ăсталăхĕ. Пăлхар тата чăваш чĕлхисемпе çыхăннă ыйтусене пăхса тухмашкăн М.Закиевăн профессилĕх, ĕçе пĕлни çителĕклĕ мар. Х-р, 25.09.1996, 3 с. Çĕнĕ парламент ... профессилĕх тĕлĕшпе унчченхинчен кайра ... Финанспа бюджет комитечĕн пуçлăхĕнче — философ-атеист. Х-р, 28.03.1998, 7 с. Сирĕн пысăк профессионализма укçа-тенкĕпе палăртма пултараççĕ. Х-р, 7.09.1996, 3 с. — профессилĕх шайĕ (ЧÇ, 1998, 22 /, 12 с.); профес-сионализм шайĕ (ЧТ, 1998, 5 /, 7 с.); профессионализм енĕсем (ÇХ, 1999, 10 /, 2 с.); профессионализмпа палăр (Х-р, 26.06.2003, 1 с.).

профессионализм

ç.с., п.п. Çын хăйĕн ĕçне лайăх пĕлни; професси ăсталăхĕ. Пăлхар тата чăваш чĕлхисемпе çыхăннă ыйтусене пăхса тухмашкăн М.Закиевăн профессилĕх, ĕçе пĕлни çителĕклĕ мар. Х-р, 25.09.1996, 3 с. Çĕнĕ парламент ... профессилĕх тĕлĕшпе унчченхинчен кайра ... Финанспа бюджет комитечĕн пуçлăхĕнче — философ-атеист. Х-р, 28.03.1998, 7 с. Сирĕн пысăк профессионализма укçа-тенкĕпе палăртма пултараççĕ. Х-р, 7.09.1996, 3 с. — профессилĕх шайĕ (ЧÇ, 1998, 22 /, 12 с.); профес-сионализм шайĕ (ЧТ, 1998, 5 /, 7 с.); профессионализм енĕсем (ÇХ, 1999, 10 /, 2 с.); профессионализмпа палăр (Х-р, 26.06.2003, 1 с.).

Этимологи словарĕ (1996)

пăлхар

бунтовать, волноваться;

см. пăлхав

пăлхар

болгар, булгар (Ашм. Сл. X, 112);

см. пăлхав

Çавăн пекех пăхăр: