Шырав: çăп-çăмăл

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

автомашина

автомашина
бортлă автомашина— бортовая автомашина
тиев автомашини — грузовая автомашина
прицеплă автомашина — автомашина с прицепом
çăмăл автомашина — легковая автомашина
автомашинăсем тăратмалли вырăн — стоянка автомашин

алă


алли йывăр — у него тяжелая рука
алли çăмăл — у него легкая рука
алли кĕске — руки коротки (сделать что-л.)
алли кукăр — нечист на руку, вороват (букв. у него рука кривая)
алли пырни — каждый, кому не лень
алă май — подходящий момент, удбоный случай
ал майлă — подходящий, сподручный прост.

алă мар
1) некстати
пире унта кайма алă мар — нам некстати туда идти
2) не подходит
несподручно прост.
ку пире алă мар — это нам не подходит

алă çаврăнăшĕ
1) досуг
алă çаврăнăшĕпе туса пар-ха — сделай-ка это на досуге
2) сноровка
унăн алă çаврăнăшĕ çук-ха — у него еще нет сноровки

ал çемми ĕç — посильная работа
алă тулли — милый, хороший, ненаглядный (о ребенке — букв. заполняющий руки)
алă тымарĕ —  пульс
алă хушши — обсевок (оставшееся незасеянным место при ручном севе)
алă кĕçĕтет — руки чешутся
алă пус — подписаться, поставить подпись
алă сул — махнуть рукой на что-л.
алă çап — ударить по рукам, заключить сделку
алă çĕкле — поднять руку на кого-что-л.
кам çине аллуна çĕклетĕн эсĕ? — ты на кого поднимаешь руку?

алă çĕкленмест — рука не поднимается на кого-что-л.
алă çитмест — руки не доходят (сделать что-л.)
алла варала — пачкать руки
алла пăх — прийтись ко двору
вăл аллине усрĕ — у него опустились руки
алла усса лар — сидеть сложа руки
алла ӳкер — залучить кого-что-л., овладеть кем-чем-л.

алă хур
1) ударить кого-л.
2) наложить на себя руки, покончить жизнь самоубийством
3) положить начало чему-л.

алăран кайтăр — с рук долой

апат

пищевом, съестной
обеденный, столовый

аш апачĕ — мясные кушанья, мясное
вĕри апат — горячая пища
диета апачĕ — диетическая пища
йывăр апат — грубая пища
сĕт апачĕ — молочная пища
сивĕ апат — холодное кушанье
çăмăл апат — легкая пища
типĕ апат — 1) постная пища 2) нежидкая пища (напр. каша)
чĕрĕ апат — зелень (овощи)
апат пырĕ — пищевод
апат савăт-сапи — столовая посуда
апат сĕтелĕ — обеденный стол
апат соди — пищевая сода
апат тути — вкус пищи
апат антар — 1) накладывать, наливать пищу (из котла, кастрюли) 2) вызывать аппетит
апат ларт — 1) подавать пищу на стол 2) угощать, кормить гостя
апат çи — есть, кушать, принимать пищу
апат çитер — кормить
апат тирке — 1) быть разборчивым в еде 2) соблюдать диету
апат хатĕрле — 1) готовить пищу 2) накрывать на стол
уя апатпа кай — доставить пищу работающим в поле

Çын апачĕ тутлăн курăнать. — посл. В чужих руках ломоть велик. (букв. Чужая пища кажется вкусней.)
Апатран аслă пулаймăн. — посл. Не ставь себя выше хлеба. (говорится, когда кто-либо отказывается от приглашения к столу)

астар

4.
развращать, портить
ăна çăмăл пурнăç астарчĕ — его развратила легкая жизнь

атлет

атлетический
йывăр атлет — тяжелоатлет
çăмăл атлет — легкоатлет

атлетика

атлетический
йывăр атлетика — тяжелая атлетика
çăмăл атлетика — легкая атлетика

багаж

багажный
çăмăл багаж — легкий багаж
багаж вакунĕ — багажный вагон
багажа пар — сдавать в багаж
багаж яр — отправить багаж

боксёр

боксерский
çăмăл виçеллĕ боксер — боксер легкого веса
боксерсен ăмăртăвĕ — состязание боксеров
боксер перчетки — боксерские перчатки

вĕçкĕнлет

делать хвастливым
çăмăл çитĕнӳ ан вĕçкĕнлеттĕр — пусть легкий успех не делает тебя хвастливым

газик

разг.
газик (ГАЗ кăларса туна çăмăл вездеход)

кун

дневной
асран кайми кунсем — незабываемые, памятные дни
ĕç кунĕ — рабочий день
ĕçлемен кун  — нерабочий день
санитари кунĕ — санитарный день (напр. в магазине)
çăмăл апат кунĕ — мед. разгрузочный день
çĕнтерӳ кунĕ — день победы
çуралнă кун — день рождения
çур кун — полдня  
кун йĕрки — 1) повестка дня (собрания) 2) распорядок дня
(пĕр) кун норми — дневная норма
кун çути — дневной свет
кун таврăнни — солнцестояние (букв. возвращение дня)
кун тăршшĕ — долгота дня
пилĕк кунлă ĕç эрни — пятидневная рабочая неделя
нумай кунлăх çӳрев — многодневный поход
тепĕр кунхине — на другой день
ыран мар тепĕр кун — послезавтра
кун каçа — весь день, в продолжение всего дня
кун каçиччен — за день, в течение дня
кун сиктерсе — через день
кун хушăна пуçларĕ — дни начали прибавляться, день пошел на прибыль
яра куна чупса çӳре — бегать целый день
паянхи кунпа палăрт — датировать сегодняшним днем
ыран е тепĕр кун килĕпĕр — придем завтра или послезавтра
паян хăш кун? — какой сегодня день недели?
паян мĕн кун? — какой сегодня день недели?
Кун ирттĕр те çĕр ирттĕр. — погов. День да ночь — сутки прочь.
Пĕр кунлăх каяс тесен, çичĕ кунлăх çăкăр ил. — посл. Едешь на день, бери хлеба на неделю.
Пĕр куна юлнă ĕç пин куна юлать. — погов. Отложишь на день, пролежит тысячу дней.

куçарăн

страд.
переводиться, быть переведенным
ку текст çăмăл куçарăнать — этот текст легко переводится

легкоатлет

разг.
легкоатлет (çăмăл атлет)

лимузин

лимузин (шалтан пӳлнĕ çăмăл автомобиль)
хура лимузин — черный лимузин

лити

литий (çăмăл металл)

машина

2.
машина, автомобиль
груз машини — грузовая машина
пушар машини — пожарная машина
çăмăл машина — легковой автомобиль
машина тытса пыр — водить машину, управлять машиной

павильон

1.
павильон (çăмăл лавкка, киоск)

пăралан

страд.
сверлиться
буриться

çăка йывăç çăмăл пăраланать — древесина липы легко сверлится

пăс

II. глаг.

1.
портить, ломать, разрушать, приводить в негодность
велосипеда пăс — сломать велосипед
кăмăла пăс — испортить настроение
сывлăха пăс — испортить, расстроить здоровье
кайăк йăвисене ан пăсăр — не разоряйте птичьи гнезда
сăмахсене пăсса калаç — говорить, коверкая слова
ачана ытлашши астарса пăснă — ребенка испортили излишним баловством
тĕттĕмле вулани куçа пăсать — чтение в темноте портит зрение
Ĕç тăрантарать, кахал пăсать. — посл. Труд кормит, а лень портит.
Пăсасси çăмăл та тăвасси хĕн. — посл. Испортить легко, а сделать трудно.

пемза

пемза (питĕ çăмăл кăпăш чул)

промышленность

промышленный
автомобиль промышленноçĕ — автомобильная промышленность
вырăнти промышленность — местная промышленность
йывăр промышленность — тяжелая промышленность
нефтьпе газ промышленноçĕ — нефтегазовая промышленность
çăмăл промышленность — легкая промышленность
çар промышленноçĕ — военная промышленность
хими промышленноçĕ — химическая промышленность
электротехника промышленноçĕ — электротехническая промышленость
промышленность капиталĕ — промышленный капитал
промышленность предприятийĕ — промышленное предприятие
промышленность тракторĕсен завочĕ — завод промышленных тракторов
промышленность центрĕ — промышленный центр
çарпа промышленность комплексĕ — военно-промышленный комплекс
промышленность аталаннă çĕршыв — промышленно развитая страна

пурнăç

жизненный
вĕресе тăракан пурнăç — кипучая жизнь
общество пурнăçĕ — общественная жизнь
килйыш пурнăçĕ - семейная жизнь
тулăх пурнăç — зажиточная жизнь
хуçалăх пурнăçĕ — хозяйственная жизнь
пурнăç йĕрки — образ жизни
пурнăç принципĕсем — жизненные принципы
çĕнĕ пурнăç ту — строить новую жизнь
çăмăл пурнăçпа пурăн — жить легкой жизнью
Пурăнан пурнăç пăрăнăçсăр пулмасть. — посл. Жизнь без трудностей (букв. без поворотов) не бывает.

сӳре

I.

1.
борона
дисклă сӳре — дисковая борона
лаша сӳри — конная борона
çăмăл сӳре — легкая борона
тимĕр сӳре — железная борона
трактăр сӳри — тракторная борона
сӳре шăлĕ — зубья бороны
сеялка çумне сӳресем кăкар — прицепить бороны к сеялке

тăпра

2.
могильный холм, холмик
масар тăпри — могила, могильный холм, холмик на могиле
асаттесен тăпри — могилы предков
тăпри çăмăл пултăр! — пусть земля ему будет пухом!
тăпри çине вĕлтрен пустăр! — бран. пусть могила его зарастет крапивой!

тарантас

тарантасный
сиктĕрмеллĕ тарантас — тарантас на рессорах
çăмăл тарантас — легкий тарантас
тарантас кашти — дрожина, дрога
тавай пире япала тарантас кашти авăниччен — фольк. дайте нам столько приданого, чтоб прогнулись дроги тарантаса (из свадебной песни)

тирĕн

2.
нанизываться
накалываться

шăрçа çăмăл тирĕнет — бусы нанизываются легко

турникет

турникет (хĕреслĕ формапа тунă çаврăнакан алăк)
çăмăл турникет — легкий турникет
стадиона турникет витĕр кĕр — пройти на стадион через турникет

улан

1. воен.
улăн (çăмăл кавалери салтакĕ е офицерĕ)

ураллă

4.
имеющий поперечины (о шлее)
вуникĕ ураллă кутлăх — шлея с двенадцатью поперечинами


çăмăл ураллă çын — расторопный, легкий на подъем человек

фигура

2. шахм.
фигура
çăмăл фигура — легкая фигура
фигура выляса ил — выиграть фигуру

фракци

II. хим.
фракция (кăткăс шĕвекĕн пĕр пайĕ)
бензинăн çăмăл фракцийĕсем — легкие фракции бензина

хăрăк

2.
гнилой
отмерший

хăрăк шăл — гнилой зуб
Хăрăк йывăçа касма çăмăл. — посл. Гнилое дерево легко рубится.

хĕн

5.
в сочет. с глагольными формами на -ма (-ме), -асси (-есси)
трудно, затруднительно, тяжело

çакна ĕненме хĕн — трудно поверить в это
билет илме хĕн — трудно купить билет
утма хĕн — тяжело шагать
Пăсасси çăмăл та тăвасси хĕн. — погов. Легко сломать, трудно сделать.

шутлан

3.
решаться
вычисляться

задача питĕ çăмăл шутланать — задача решается очень просто

шухăшлă

2.
имеющий какие-л. мысли
-мысленный

ирĕк шухăшлă — свободомыслящий
çăмăл шухăшлă — легкомысленный
çивĕч шухăшлă — остроумный
вылянчăк шухăшлă çын — ветреный, неосновательный человек
таран шухăшлă статья — содержательная статья
усал шухăшлă çын — злоумышленник

экипаж

1.
экипаж (çăмăл урапа)

этем

человеческий
человечий
разг.
ырă кăмăллă этем — добросердечный, приветливый человек
этем ăрăвĕ — род людской
этем евĕрлĕ упăтесем — человекообразные обезьяны
этем кунçулĕ — жизненный путь, судьба человека
этем ирĕклĕхĕшĕн кĕреш — бороться за свободу человеческой личности
этем вырăнне ан хур — не считать за человека
Этем ятне илме çăмăл, этем пулма йывăртарах. — посл. Называться человеком легко, гораздо труднее быть им.

юста

аллюр, бег лошади
çăмăл юста — легкий бег
лаша ӳсĕмлĕ юстапа юртать — конь бежит резвой рысью

çăмăл

I.

повод, предлог, причина
мĕн çăмăлпа килтĕн? — по какому делу ты пришел?
Çăмăлпа çын патне кайма çăмăл. — погов. Имея предлог, удобно зайти к людям.

çăмăл

II.

1.
легкий, легковесный
çăмăл çуна — легкие санки
çăмăл çĕклем — легкая ноша
çăмăл виçе — спорт. легкий вес
чи çăмăл виçери спортсмен — спортсмен наилегчайшей весовой категории
йывăç шывран çăмăлрах — дерево легче воды
Пăхма çăмăл та пӳрт урлă ывăтаймăн. (Хут). — загадка На вид — вещь легкая, а через избу не перекинешь. (Бумага).

çăмăл

легко, без затруднений
свободно

çăмăл задача — легкая задача
ку ĕç çăмăл мар — это дело нелегкое
сывлама çăмăл — легко дышится
мана çăмăл мар тивет — мне приходится нелегко
пăсасси çăмăл та тăвасси хĕн — разрушить легко, трудно построить

çăмăл

легко, слабо, чуть-чуть
çăмăл суран — легкое ранение

çăмăл

поверхностно, легкомысленно, безответственно
çăмăл ăслă — легкомысленный
пĕлĕвĕсем ытла çăмăл — знания у него очень поверхностные
ытла та çăмăл калаçатăн — ты говоришь слишком безответственно

çăмăл

легко, ловко, проворно
çăмăл ача — бойкий ребенок
çăмăл ураллă — быстрый, расторопный
çăмăл шăмшак — подвижная фигура
çăмăл хускан — двигаться легко

çăмăл

легко
çăмăл костюм — легкий костюм
çăмăл тумланнă çын — легко одетый человек


çăмăл автомобиль — легковой автомобиль
çăмăл апат — легкая пища
çăмăл атлет — легкоатлет
çăмăл атлетика — легкая атлетика
çăмăл промышленность — легкая промышленность
çăмăл тăпра с.-х. легкие почвы
унăн алли çăмăл—  у него легкая рука
калама çăмăл! — легко сказать!
унăн ыйхи питĕ çăмăл — у него сон очень чуткий

çăмăлла

то же, что çăмăл II. 4.
ĕç çине çăмăлла пăхни — несерьезное отношение к делу

çăп-çăмăл

1.
очень легкий, легонький, легенький, легкий-прелегкий
çăп-çăмăл çунашка — легенькие санки

çăп-çăмăл

2.
очень легкий, ничуть не трудный

çăп-çăмăл

3.
очень легко, без труда
унта çăп-çăмăлах чупса çитетĕп — я очень легко добегу туда

çăп-çăмăллăн

очень легко, легче легкого
хама çăп-çăмăллăн туятăп — я чувствую себя очень легко

çăп-çăра

очень густо, густо-прегусто
çăп-çăра пылчăк — густая-прегустая грязь
чустана çăп-çăра çăр — замесить тесто густо-прегусто

çуна

санный, саночный
ача çуни, пĕчĕк çуна — санки, салазки
кӳмеллĕ çуна — крытый возок, кибитка
çара çуна — дровни
вутă çуни — дровни
çăмăл çуна — легкие санки
трактăр çуни — тракторные сани
хыçлă çуна — санки с задком
çуна пуçă — передок саней
çуна çулĕ — санный путь
çуна тупанĕ — полозья саней
çуна ӳречи — нахлестка, грядка саней
çуна хыçĕ — задок, спинки саней
çуна шăлĕ копыл
çунапа кай — поехать на санях (запряженных лошадью)
çунапа ярăн — кататься на санках
Лаши туртать, çуни шумасть. (Юханшывпа çырансем). — загадка Лошадь тянет, а сани не движутся. (Река и берега).
Кам çуни çине лартăн, унăн юррине юрла. — погов. На чьем возу сижу, того и песню пою.

çурма

соотв. элементу
пол-, полу- в сложных словах:

çурма ăслă — полоумный
çурма йывăр виçе — спорт. полутяжелый вес
çурма çăмăл виçе — спорт. полулегкий вес
çурма колонисем — полуколонии
çурма проводник — полупроводник
çурма пушхир — полупустыня
çурма сасăпа — вполголоса
çурма çарамас — полуголый
çурма тăлăх — полусирота
çурма финал — полуфинал
çурма хĕл — ползимы, середина зимы
çурма чăваш, çурма нимĕç — получуваш, полунемец
çурма çултан таврăн — вернуться с полдороги

ăс

2.
мысль
мнение, убеждение

çăмăл ăс — легкомыслие
пирĕн ăспа — по нашему мнению
ăс вылят — быть легкомысленно настроенным
вăл урăх çын ăсне тытнă — он поддался чужому влиянию

ĕнтĕ

5. утв.
да
çăмăл мар ĕнтĕ вĕренме — да, нелегко учиться
ку тĕрĕс ĕнтĕ — да, это правильно, с этим можно согласиться

ĕç


капла ĕç тухмасть! — так [дело] не пойдет!
çăмăл ĕç — малая нужда
сана мĕн ĕç! —тебе какое дело!

шăмшак


вăл çăмăл шăмшаклă — он очень ловкий, легкий на подъем

салат

12.
тратить, растрачивать
разбазаривать, транжирить
пускать по ветру

кил-çурта салат — пустить хозяйство по ветру
укçа салат — транжирить деньги
Салатма çăмăл, пуçтарма йывăр. — погов. Легко растратить, трудно накопить.

музыка

музыкальный
джаз музыки — джазовая музыка
классикăлла музыка — классическая музыка
опера музыки — оперная музыка
оркестр музыки — оркестровая музыка
симфонилле музык — симфоническая музыка
çăмăл музыка — легкая музыка
эстон халăх музыки — эстонская народная музыка
музыка инструменчĕсем — музыкальные инструменты
музыка пĕлĕвĕ — музыкальное образование
музыка театрĕ — музыкальный театр
музыка туйăмĕ — музыкальный слух
музыка училищи — музыкальное училище
музыка вĕрен — учиться музыке
музыка çеммипе ташла — танцевать под музыку
музыка шкулне вĕренме кĕр поступить — учиться в музыкальную школу
музыкапа килен — наслаждаться музыкой

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

аперитив

ç.с. Апат умĕн аппетит уçма ĕçекен çăмăл эрех. Мигреньпе чирлĕ çыншăн... чи хăрушшисем, хĕрлĕ эрех, шампань эрехĕ, аперитив. С-х, 2000, 36 /, 3 с. Хальхи чĕлхепе калас пулсан, Ухсай ... аппетит уçма аперитив (текстра, апператив) заказ панă. Х-р, 19.12.2001, 3 с.

артаклăх

п.с. Киленӳ, йăпану; канăçлăх. Виçесĕр çăмăл артаклăх тулнă чунăма. Г.Орлов, 1982, 38 с. Кунта [кăнтăрта] сăмах та техĕмлĕ сĕре... Артаклăх сиплĕхне туять чĕре. В.Энтип, 1987, 71 с. Пĕтĕм тĕнче çылăхлă артаклăх пек... Сан пĕтĕм сăн-питӳ артаклăхпа çунса тăратчĕ. Я-в, 1991, 7 /, 18 с.; 19 с. Вĕсем тĕппипех артаклăх тыткăнĕнче, çут тĕнче çук вĕсемшĕн халĕ, иккĕшех. В.Эктел, 1996, 59 с.

аудиоплейер

, ç.с. Хăлхалăхлă (наушниклă) пĕчĕкçĕ магнитофон. Пĕрремĕш вырăншăнкомпьютер, иккĕмĕшĕшĕн телевизор, виççĕмĕшĕшĕнвидеомагнитофон, 4—10-мĕш вырăнсем йышăннисене — аудиоплейерсем. Т-ш, 1999, 12 /, 1 с. Паянхи çынсене «микро» хушăмлă тĕлĕнтермĕшсем илĕртеççĕ, чи çăмăл видеокамера, чи пĕчĕк аудиоплейер... ÇХ, 1999, 49 /, 5 с. Пĕри аудиоплейер, тепри ... сехет выляса илнĕ. Ар, 2002, 40 /, 1 с.

велочупуçă

ç.с. Велосипедпа чупассипе (велочупура) ăмăртакан спортсмен. 13 çăмăл атлет, 3 биатлонист, 2 велочупуçă [Пуçелĕк]. ÇХ, 1999, 4 /, 10 с. Велочупуçăсем ăмăртрĕç [Пуçелĕк]. Х-р, 21.09.2001, 4 с.

вĕренӳçĕ

п.с. 1. Пĕлӳ илекен, вĕренекен ача; шкул ачи. Лараç лабораторире ик çамрăк вĕренӳçĕ. С.Шавлы //Хаваслăх. 1940, 34 с. Ирĕксĕрех вырăсла вĕрентме хăтланать кун пек учитель. Капла çăмăлрах. Паллаххăйне. Вĕренӳçе çăмăл-и, йывăр-иТурă пĕлтĕр. М.Волков //Х-р, 7.10.1992, 1 с. 2. Ăстаран (пĕлӳçĕрен) ăс илнĕ е унран вĕренсе пыракан çын. Ак вĕренӳçĕ-тĕк вĕренӳçĕвĕрентӳçин мухтанмалăх пур. Г.Волков //Х-р, 2.07.2002, 2 с.

вылянчăклă

ç.в. Вылянчăк, вылянуллă; айкашуллă, çăмăлçах.[К.Каринкке] Бокаччо ... майлă çăмăл вылянчăклă, тăрăхлавлăрах эротикăллă сюжет йĕркелени куçкĕретех. В.Абрамов, 1998, 29—30 с.

джип

ç.с. Çынсене илсе çӳреме тата çăк турттарма юравлă, питĕ хăватлă çăмăл автомобиль. Илемлĕ машинăсене кăмăллать, ... темле джип пур. ÇХ, 1998, 47 /, 8 с. Ара, хура халăхăн миллионĕсене çарататпăр-çке, «мерседессемпе» джипсем çинче ярăнатпăр. Ч-х, 1999, 27 /, 6 с. Пирĕн джип ... тумхахлă çул çинчен шоссе çине тухрĕ. Т-ш, 2000, 34 /, 11 с. — президент джипĕ (ПП, 2000, 7 /, 2 с.).

иномарка

ç.с., калаç. Ют çĕршывра туса кăларнă çăмăл автомобиль. Ывăлне ют патшалăхра туса кăларнă автомашина туянса панă (студент пуçпа иномаркăпа катаччи чупма кашниех пултараймĕ ку вăхăтра!). К-н, 1999, 3 /, 4 с. Иномаркăсем ун чухне тĕп хулара та сайраччĕ. ÇХ, 1999, 42 /, 8 с. УАЗ тиев автомашини симĕс «иномарка» çумне лачах пырса çапăннă. А-д, 17.12.1999, 1 с. Аран-аран сывлакан предприяти директорĕ те иномаркăпа ярăнса çӳрет. Х-р, 10.10.2000, 4 с. — чаплă иномарка (ÇХ, 1999, 4 /, 2 с.; 49 /, 12 с.); вăрланă иномарка (ÇХ, 2000, 34 /, 4 с.); — иномарка хуçи (ÇХ, 1998, 44 /, 8 с.); иномаркăна чар (ÇХ, 1999, 49 /, 12 с.).

класташ

ç.с. Тепринпе пĕр класра вĕренекен ача; пĕрле вĕреннĕ юлташ. Йывăр тăпри çăмăл пултăрччĕ çамрăклах нӳрĕ тăпрапа хупланнă класташăмсен. А.Т.-Ыхра, 2000, 47 с. — танл., курсташ.

кроссовка

ç.с. Резина тĕплĕ, çӳллĕ хыçлă çăмăл пушмак; кросс пушмакĕ. Хаш та хаш сывлаççĕ ашшĕ-амăшĕ, çуллахи вăхăтра ачана пĕр кроссовка ĕçлесе илмелĕх ăçта ямалла. Х-р, 22.07.1992, 4 с. Улттăн пыраççĕ те ... 15 çулхи арçын ачана футболкипе кроссовкине хывма хушаççĕ. ХС, 6.08.1999, 2 с. Упнер вăтам шкулĕнче 15 çулхи М. пĕрле вĕре-некенĕн кроссовкине «уралантарнă». Т-ш, 1999, 7 /, 8 с. Шурă носки спорт костюмĕпе, кроссовкипе лайăх. ÇÇ, 2000, 4 /, 4 с. — çăмăл кроссовка (К-н, 1986, 19 /, 11 с.); ют çĕршывра кăларнă кроссовка (Х-р, 4.09.1992, 1 с.); юрăхлă кроссовка (Х-р, 6.02.1993, 2 с.).

кроссовки

ç.с. Резина тĕплĕ, çӳллĕ хыçлă çăмăл пушмак; кросс пушмакĕ. Хаш та хаш сывлаççĕ ашшĕ-амăшĕ, çуллахи вăхăтра ачана пĕр кроссовка ĕçлесе илмелĕх ăçта ямалла. Х-р, 22.07.1992, 4 с. Улттăн пыраççĕ те ... 15 çулхи арçын ачана футболкипе кроссовкине хывма хушаççĕ. ХС, 6.08.1999, 2 с. Упнер вăтам шкулĕнче 15 çулхи М. пĕрле вĕре-некенĕн кроссовкине «уралантарнă». Т-ш, 1999, 7 /, 8 с. Шурă носки спорт костюмĕпе, кроссовкипе лайăх. ÇÇ, 2000, 4 /, 4 с. — çăмăл кроссовка (К-н, 1986, 19 /, 11 с.); ют çĕршывра кăларнă кроссовка (Х-р, 4.09.1992, 1 с.); юрăхлă кроссовка (Х-р, 6.02.1993, 2 с.).

ксероксла

ç.с. Ксерокспа ӳкерсе ил, ксерокопи ту. Пӳрне хулăнăш хытă шурă хут çине ксероксланă шултра сас паллиллĕ текста вулама çăмăл. Х-р, 27.07.1997, 4 с.

пĕтĕçӳ

п.п. Ар çыхăнăвне кĕни; пĕтĕç(лен)ни, арлашни (туп.), çыхлашни. Ку мел мăшăрсене иккĕшне те пĕтĕçĕве пĕрешкел йĕркелесе пыма, вăя перекетлеме май кӳрет. А-и, 1992, 22 /, 5 с. Пĕтĕçӳшĕн çеç çыхăнăва кĕресси чи çăмăл, ансат çул. ÇХ, 1998, 6 /, 5 с. Петтинг пĕтĕçӳ умĕн савăшмалли вăйă та пулма пултарать. С-х, 1998, 7 /, 4 с. — арлăх пĕтĕçĕвĕ (ÇХ, 3.04.1998, 5 с.); — пĕтĕçӳ ăшлăхĕ «амалăх умĕ» (МТВЧС, 1996, 51 с.; ÇХ, 10.04.1998, 6 с.).

полиатлонист

ç.с. Полиатлон ăмăртăвне хутшăнакан спортсмен. Çăмăл атлетсемпе полиатлонистсем хавшакрах пулчĕç. Х-р, 19.09.1996, 3 с. Вăл [Ю.Федотов] Муркаш районĕнчи чи вăйлă полиатлонистсенчен пĕри шутланнă. Х-р, 4.03.2003, 4 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вирлĕ

син.: чĕрĕ, çăмăл
бойкий
бойко

пурăн

жить, существовать, находиться
пурăнăç-парăнăç — жизнь
лайăх пурăнатăн-и? — как поживаешь?
старикĕн пурăнасси нумай йулмарĕ ĕнтĕ — старику осталось уже недолго жить
пурăнмалăх — достаточный на прожитие
пурăнмалăх çук — нечем жить
епир пурăнан пурăнăçăмăрта куллен мĕн тунине асăрхаса пырсан ак мĕне вĕренетпĕр — если мы в нашей жизни будем наблюдать за тем, что делается ежедневно, то мы научаемся следующему
кайран пурăна-киле... — потом, после некоторого времени...
пурăнăç пурăнасси çăмăл (ансат) мар — не легко жить на свете
мĕн çурхи вăхăта Хусанта ирттертĕм — всю весну я прожил в Казани
ĕмĕрлĕхе пĕрле пурăнас çине, кил, çыртарар шур хут çине... — иди: напишем на бумаге, что мы век будем жить вместе
ху пурăннă кун-çулта — в течении твоей жизни
пĕрле пурăннипе мĕн çитĕ? — а что может сравниться с дружной жизнью вместе?
пурăнăç ыйт — здороваться (”спрашивать о жизни”)
пурăнăç çулĕ — жизненный путь
пурăнса çит — дожить
çын пурăнăçне çыракан — биограф
ырă курса пурăнни — благосостояние

çăмăл

I.
легкий, легко
легкость

çăмăллăн — слегка
çăмăл ту — облегкчить
çăмăллан — облегчиться, разродиться
çăмăллат — улегчить

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

бамбук

хăмăш пек хăвăл йывăç. <…> тата унта пĕр тĕрлĕ хăмăш ӳсет; курсан хăмăш темĕн, йывăç тийĕн: ун туни пĕрене пысăккĕш пулать, анчах ăшĕ хăвăл, çавăнпа çăмăл та! Ăна бамбук теççĕ [Хыпар 1906, № 12:185].

водород

çăмăл сывлăш. Çав çулах тепĕр Шарль ятлă француз хăмпуне водород (çăмăл сывлăш) тултарса Монгольфьерсенчен те çӳлерех хăпарнă [Çулталăк 1910:18].

йăлттам

çăмăлçах; çăмăл, вичкĕн [Букварь 1900:16; Букварь 1902:16].

йăтăн

ишĕл. Çакна илтсен хам çинчен темĕн тĕрлĕ йывăр япала йăтăнса (ишĕлсе) аннă пек те çăп-çăмăл пулнă пек туйăнса кайрĕ мана [Архипов 1984:290].

шывăш

водород. Çавăн пекех шывăш (водород) тиекен газ е вĕри сывлăш тултарнă хăмпă та çӳлелле вĕçсе каять, мĕншĕн тесен вĕри сывлăш сиввинчен çăмăлтарах, шывăш ытти пур газсенчен те çăмăл [Третья 1911:109].

çĕр улми

паранкă, картахви, кантук. Çĕр çинче ыраш, хура тул, çĕр улми (паранкă, картахви), çул курăкĕ, (шăпăр курăкĕ), шур ути, гвоздика аван ӳсет пулсан, йывăçсенчен хăва, хурăн, хырă аван ӳсет пулсан – вăл çĕр çăмăл, хăйăрлă пулать [Горбунов 1910:6]; Çитменнине тата çĕр улми (паранкă, кантук) те нумайĕшин пĕтнĕ [Хыпар 1907, № 15:115]; Пăтă ик-виç кунта пĕрре анчах тивет, ир те каç та салмапа çĕр улми (паранкă) анчах [Çулталăк 1903а:27].

çум

тырă анинчи курăк. Армана-мĕне каяс пулсан тырра алласа тасатса каяççĕ, ана çине акма çӳппи-çаппипех тиесе тухса каяççĕ. Çавăн пек вăрлăхран начар çăп-çăмăл тырă пулать вара. Тата çитменнине çавăн пек вăрлăхран ана çине те темĕн чухлĕ курăксем (çумсем) тухса тулаççĕ [Каким 1911:1].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

автомобиль

сущ.муж. (син. автомашина)
автомобиль; легковой автомобиль çăмăл автомобиль; внедорожный автомобиль çулсăр çӳрекен автомобиль

алюминий

сущ.муж.
алюмини (çăмăл шурă металл); изделия из алюминия алюмини япаласем

атлетика

сущ.жен.
атлетика (ӳт-пĕве тĕреклетмелли спорт вăййисем, хăнăхтарусем); лёгкая атлетика çăмăл атлетика (утса-чупса, сиксе, тĕрлĕ снарядсем ывăтса ăмăртни); тяжёлая атлетика йывăр атлетика (штанга, кире пуканĕ çĕклесе ăмăртни)

беззаботный

прил. (син. бездумный, легкомысленный), беззаботно нареч.
ним шухăшсăр, хуйхă-суйхăсăр, çăмăл шухăшлă; жить беззаботно ним шухăшсăр пурăн

беседка

сущ.жен.
беседка (паркра канма тунă çăмăл хуралтă)

босоножки

сущ.множ.
уçă туфли, çăмăл туфли (çуллахи)

водород

сущ.муж.
водород (хими элеменчĕ — çăмăл газ)

демисезонный

прил.
çăмăл, çурхи-кĕрхи, çурлăх-кĕрлĕх; демисезонное пальто çăмăл пальто

дирижабль

сущ.муж.
дирижабль (çăмăл газ тултарни, двигатель ĕçленипе куçакан вĕçев аппарачĕ)

закуска

сущ.жен.
çыртмалли, çăмăл çиме (вĕри апат умĕн е эрех ĕçсен çимелли); холодные закуски сивĕ çимесем

кормушка

сущ.жен.
1. сырăш, валашка (выльăха апат памалли); устроить кормушку для птиц кайăксем валли сырăш туса çак
2. çăмăл укçа, янтă укçа (нумай ĕçлемесĕр пуймалли май)

королева

сущ.жен.
1. король арăмĕ, король майри
2. королева, хĕрарăм король; королева Дании Дани королеви
3. (син. ферзь) майра патша (шахматра — чи вăйлă кĕлетке) ♦ королева спорта çăмăл атлетика; королева красоты илем патши (илемлĕ хĕрсен конкурсĕнче çĕнтерекен)

косынка

сущ.жен.
косынка (виç кĕтеслĕ çăмăл тутăр); шёлковая косынка пурçăн косынка

легкоатлет

сущ.муж., легкоатлетка жен.
çăмăл атлет; состязания легкоатлетов çăмăл атлетсен ăмăртăвĕ

легковой

прил.: легковой автомобиль çăмăл автомобиль

легкомысленный

прил. (син. бездумный; ант. серьёзный), легкомысленно нареч.
çăмăлттай, çăмăл ăслă, вылянчăк ăслă; вести себя легкомысленно çăмăлттайлан

лёгкий

прил., легко нареч.
1. (ант. тяжёлый) çăмăл, сулмаксар; лёгкая сумка çăмăл сумка; снег лёгок, как пух юр мамăк пек çăмăл
2. (ант. трудный) çăмăл, ансат, ăс çемми, вăй çемми; лёгкая задача çăмăл задача; лёгкая работа вăй çемми ĕç
3. (син. слабый) виçеллĕ, чухă, йăваш, вăйсăр; лёгкий ветерок вăштăр çил; лёгкое вино йăваш эрех
4. (ант. грузный) çăмăл; вăшт-вашт; лёгкая фигура çăмăл кĕлетке; идти легко вăшт-вашт уткала
5. (ант. напряжённый, затруднённый) çăмăл, канлĕ, канăçлă; лёгкий сон канăçлă ыйхă; легко дышится сывлама çăмăл
6. (син. поверхностный; ант. серьёзный) çăмăлçах, çăмăлттайла; лёгкое отношение к жизни пурнăç çине çăмăлттайла пăхни ♦ лёгкая промышленность çăмăл промышленность (халăха кирлĕ таварсем туса кăлараканни); у него рука лёгкая унăн алли çăмăл (ăнăçуллă); легко сказать калама кăна çăмăл; С лёгким паром! Мунча ăшши сиплĕ пултăр! (мунчаран тухакана саламлани); с лёгким сердцем шухăшласа тăмасăр, иккĕленмесĕр

линия

сущ.жен.
1. (син. черта) йĕр; прямая линия тӳрĕ йĕр; параллельные линии параллельлĕ йĕрсем; провести линию йĕр турт
2. çул, лини; линия железной дороги чугун çул линийĕ; воздушные линии сывлăш çулĕсем; линии электропередачи электричество линийĕсем
3. çул-йĕр, тĕллев; линия поведения харпăр хăйне тыткаламалли тĕллев; линия на развитие рыночных отношений рынок хутшăнăвĕсене аталантармалли çул-йĕр ♦ линия горизонта куç курăм чикки; передовая линия малти позицисем (фронтра); родня по женской линии арăм енчи хурăнташ; он гнёт свою линию вăл хăйĕннех перет; идти по линии наименьшего сопротивления çăмăл çул шыра

нелегкий

прил. (син. трудный), нелегко нареч.
йывăр, çăмăл мар; победа далась нелегко çĕнтерме çăмăл пулмарĕ

оперетта

сущ.жен.
оперетта (çăмăл сюжетлă кулăшла опера); в театре поставили оперетту театрта оперетта лартнă

пилотка

сущ.жен.
пилотка (тăрхала формăллă çăмăл калпак); военная пилотка çар пилотки

погнаться

глаг. сов.
хăваласа кай, хăвалама пуçла; собаки погнались за зайцем йытăсем мулкача хăваласа кайрĕç ♦ погнаться за длинным рублём çăмăл укçа шырă

подъём

сущ.муж.
1. (ант. спуск) тăвалла çул; дорога идёт на подъём çул тăвалла хăпарать
2. (син. развитие) çĕкленӳ, ӳсĕм; подъём в экономике экономикăри ӳсĕм
3. (син. воодушевление) çĕкленӳ, хавхалану; говорить с подъёмом хавхаланса калаç ♦ лёгок на подъём вăр-вар, алли-ури çăмăл

походка

сущ.жен.
утă, уткаларăш; утни; лёгкая походка çăмăл утă

промышленность

сущ.жен.
промышленность; лёгкая промышленность çăмăл промышленность; тяжёлая промышленность йывăр промышленность; развитие промышленности промышленность аталанăвĕ

простой

прил., просто нареч.
1. (ант. сложный) ансат, çăмăл, кăткăс мар; простой вопрос çăмăл ыйту; задача решается просто задача тупсăмĕ ансат
2. уçă кăмăлла; он человек простой вăл уçă кăмăлла çын
3. просто частица усилит. кăна, çеç; он просто не знает урока вăл урока пĕлмест кăна ♦ простой карандаш ахаль кăранташ (хури); просто так ыт ахальтен

рука

сущ.жен., множ. руки
алă; правая рука сылтăм алă; поздороваться за руку алă пар, алă тыт (саламласа); идти под руку çавтăнса пыр ♦ по левую руку сулахай енче; у него есть рука унăн хунтă пур; золотые руки ылтăн алă, ăста; лёгкая рука алли çăмăл; не с руки майлă мар; под горячую руку тарăхнă самантра; рукой подать питĕ çывăх; не покладая рук ырми-канми; рука не поднимается хăю çитмест; взять себя в руки лăплан; мастер на все руки пур ĕçе те ăста; руки не доходят алă çитмест (ĕç тума)

тапочки

сущ.множ.; един. тапочка жен.
тапочкă (кĕлесĕр çăмăл туфли)

шутка

сущ.жен.
шӳт, шӳтлев; шӳтлени, шӳт туни; сказать в шутку шӳтлесе кала ♦ кроме шуток вводн. сл. чăннипе, чăнах; рассердился не на шутку хытă çилленсе кайре; шутка сказать калама çăмăл

экипаж

1. сущ.муж. (син. коляска)
çăмăл урапа, кӳме; рессорный экипаж рессорлă кӳме

элементарный

прил.
1. (син. простейший) чи ансат, чи çăмăл; элементарная задача чи çăмăл задача
2. чи кирлĕ; нет элементарных условий для работы ĕçлеме чи кирлĕ майсем çук
3. пурте пĕлекен, пуриншĕн те паллă; элементарные истины пуриншĕн те паллă чăнлăхсем

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

вертушка

1. кăлтӑрмач; алăк питĕркĕчĕ; 2. çăмăл ăслă хĕрарăм, пӑлтăркка, пултăркка.

ветреный

çиллӗ; ветреная погода çиллĕ çанталăк; ветреный человек çăмăлттай, çăмăл шухăшлă (ҫын).

водород

мн. нет водород (çунма пулăшман, тĕссĕр, питĕ çăмăл газ).

чепец

, -пца, чепчик çăмăл, çӳхе, пĕчĕк калпак (хĕрарăмсен).

читаться

1 и 2 л.. не употр. несов. вулан(ма); этот рассказ читается легко ку калав çăмăл вуланать, ку калава вулама çăмăл.

тапочки

тапочка (çӳхе пушмак, çăмăл туфли).

транжирить

что несов., растранжирить разг. çăмăл ăспа (укçана) кирлĕ мар çĕре салатса пĕтерме.

трюк

трюк (1. çăмăл хуçкаланни, çăмăл хăтланни; 2. перен. чее хăтланни).

фарс

фарс (çынсене култаракан çăмăл шухăшлă пьеса).

удобопонятный

ăнланса илме çăмăл, лайăх ăнланмалла (чĕлхепе çырнă кĕнеке).

удобочитаемый

çăмăл, лайăх вуланакан (кĕнеке).

уязвимый

амантма, суранлатма çăмăл (майлă вырăн).

яхта

яхта (1. спортра усă куракан парăслă пысăк çăмăл кимĕ; 2. тинĕсре уçăлса çӳремелли пĕчĕк карап).

байдарка

байдарка (ансăр та çăмăл спорт кимми).

бешеный

1. урнă, уртаракан чирпе чирленĕ; 2. аснă, тилĕрнĕ, кăтăрнă; 3. хисепсĕр çилленсе каякан, кăра çилĕллĕ; бешеные деньги çăмăл çакланнă пысăк укçа, бешеная атака асар-писер атака.

бисквит

бисквит (çупа тунă çăмăл, тутлă печени).

босоножки

хĕрарăмсем çулла тăхăнакан çăмăл туфли.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

промышленность

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

çăнăх-кĕрпе çăнăхлă çăнăхла çăнăхлан « çăп-çăмăл » çăп-çăмăллăн çăп-çăра çăпала çăпан çăпан-шăтан

çăп-çăмăл
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org