Шырав: çавăнпа

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

сапака

1.
кисть, гроздь
пилеш сапаки — гроздь рябины
çĕмĕрт сапаки — кисть черемухи
вăрман витĕр тухнă чух пилеш сапаки çапăнчĕ, çавăнпа хĕрлĕ пултăмăр — фольк. проходя через лес, мы касались гроздьев рябины и потому стали такими румяными

сарана

бот.
саранаобщее название ряда съедобных луковичных растений
сарă-сарă сарана, сарана нумай çинĕ эпир, çавăнпа сарă пулнă эпир — фольк. сарана желтая-прежелтая, много мы ее ели, поэтому выросли русыми

шурат

3.
делать седым, белым
серебрить

Шухăш пуçа шуратать. — посл. Думы серебрят голову.
Кампа пуç шуратнă, çавăнпа ĕмĕр ирттермелле. — посл. С кем нажил седину, с тем и век коротать.

çавăнпа

поэтому, потому, оттого
благодаря тому

ача ыйхăланă, çавăнпа макăрашать — ребенку хочется спать, поэтому он хнычет
трактăра лайах юсанă, çавăнпа вăл пĕр кăлтăксăр ĕçлет — трактор хорошо отремонтирован, поэтому он работает безотказно
çавăнпа ĕнтĕ — вот поэтому, именно поэтому
çавăнпа та — оттого-то, потому-то

ĕнтĕ

3. усил.
и
акă ĕнтĕ пирĕн хула — вот и наш город
çавăнпа ĕнтĕ — и поэтому

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

менталитет

ç.с. Пĕр-пĕр халăхăн, социаллă ушкăнăн е уйрăм çыннăн ăс-хакăлпа кăмăл-туйăм уйрăмлăхĕ; тĕнчекурăм (туп.). Япони е Швеци экономикин чечекленĕвĕ наци менталитечĕ çинче йĕркеленнĕ. Х-р, 28.09.1996, 2 с. Çавăнпа та [специалистсем çуккипе] ташăсенче чăваш халăхĕн менталитетне, этикетне тĕрĕс мар кăтартса параççĕ. УС, 10.04.1998, 7 с. Чăваш менталитечĕ сăпайлăхпа, илемлĕхпе çыхăннăçавна манас марччĕ. Ар, 2001, 22 /, 1 с. — паянхи менталитет (Я-в, 2000, 5 /, 47 с.); обществăлла менталитет (Х-р, 12.07.2001, 3 с.); чуралла менталитет (Х-р, 5.04.2001, 3 с.).

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

адвокат

защитник, айăпа сирекен; айăплăланнă çынсен хутне кĕрсе калаçакан çын. … прокурорпа защитник (адвокат) тавлашаççĕ. Прокурор айăплать, защитник айăпа сирет, çынна тӳрре кăларма тăрăшать [Çулталăк 1906:46]; Василийĕн вара хăйĕн те монастыре каяс килнĕ, анчах халĕ ĕнтĕ унăн ячĕ чаплă пулнă, çавăнпа ăна айăплăланнă çынсен хутне кĕрсе калаçакан çын (адвокат) туса хунă [Избранные (январь) 1904:5]. › защитник.

анархист

никама пăхăнмасăр пурăнмалли йĕрке çинчен вĕрентекен çын. Вĕсем (революционерсем. – Э.Ф.) хăйсене кирлĕ паллă туса хунă ĕçĕсем тăрăх социал-революционерсемпе социал-демократсен çумне хутшăнаççĕ; çавăнпа вĕсем никама пăхăнмасăр пурăнмалли йĕрке çинчен вĕрентекен çынсене (анархистсене) пит çывăх тăраççĕ [Высочайшие 1906:77].

аренда, аренд

(хальхилле аренда) хресченсем çĕре тара илсе тăни; тара хакĕ. Хресченсем çĕре тара илсе (аренд) тăни [Çулталăк 1906:35]; Тара хакĕ (аренда) ӳсе пуçланă; çавăнпа хресченсем, Сибирте вĕçĕ-хĕрри çук ирĕк çĕрсем пур тенине илтнĕ те унталла туртăна пуçланă [Çулталăк 1906:37].

бамбук

хăмăш пек хăвăл йывăç. <…> тата унта пĕр тĕрлĕ хăмăш ӳсет; курсан хăмăш темĕн, йывăç тийĕн: ун туни пĕрене пысăккĕш пулать, анчах ăшĕ хăвăл, çавăнпа çăмăл та! Ăна бамбук теççĕ [Хыпар 1906, № 12:185].

бюджет

патшалăх укçине пăхса тăракан министр çуллен мĕн чухлĕ доход килессине, мĕн чухлĕ расход пулассине малтанах шутласа хуни. Çавăнпа патшалăх укçине пăхса тăракан министр çуллен мĕн чухлĕ доход килессине, мĕн чухлĕ расход пулассине малтанах шутласа хурать. Çав малтан шутласа хунине бюджет, смета теççĕ [Çулталăк 1906:25–26].

варла

тула тух; чĕкĕр. Çуркунне хуртсене мĕнле те пулсан иртерех вĕçтерме тăрăшас пулать, мĕншĕн тесен вĕсем хĕл каçа апат çиеççĕ, пĕрре те тула тухмаççĕ (варламаççĕ), хĕл каçа варланчăкне хăйсен ăшăнче (хырăмĕнче) усраççĕ. Çавăнпа çуркунне ир кăларса вĕçтермесен вĕсем хырăмне вараланчăк пит тулнипе чăтаймасăр вĕллерех карасĕ, пылĕсене варласа (чĕкĕрсе) пĕтереççĕ [Сергеев 1907:7].

вире ял, вирьял

Атăл тăрăх çӳлелле пурăнакан чăвашсем; тури чăвашсем. Çапла ют çынсенĕн сăмахĕсене йышăнса хутăштарса калаçаканнисене кĕсем хăйсенчен Атăл тăрăх çӳлелле пурăнаканнисене вире ялсем тенĕ [Хыпар 1906, № 6:91]; Эпĕ çавăнпа тури чăвашсемпе (вирьялсемпе) анатри чăвашсем пĕр-пĕринчен пайтах уйрăм халăх-тăр тетĕп [Тимофеев 2002:38].

илем

хӳхĕм. Кăларсассăн вăл мĕнне пĕлмен; çавăнпа пĕлес тесе тимĕр япалапа касса пăхнă та унăн илемне (хӳхĕмне) курса вăл ăна килне илсе кайса пĕчикçĕ хĕр ачине вылляма панă [Житие 1879:41].

йăран

ана чикки; пилĕк çĕр тăваткал чалăш. Çавăнпа анасем чиккине (йăрансене) тухнă усăсăр курăксене чечеке ларичченех çăлса тăкас пулать [Каким 1911:2]; Çакăн пек суха пуçп, ырхан лашапа кунне пĕр хăрах йăрантан (пилĕк çĕр тăваткал чалăш) мала сухалас çук [Степанов 1908:7].

капиталист

çĕр хуçи, пуян çын. Çавăнпа çĕр хуçи пулма пит усăлă-мĕн: нимĕн тумасан та банкра укçа тытакан пуян çынсем (капиталистсем) пек доход илсе пурăнма пулать [Хыпар 1906, № 38:593].

килĕштерӳ

тӳрĕлĕх. Çавăнпа ĕнтĕ мĕн килĕштерӳ (тӳрĕлĕх) кӳрекеннине, мĕн пĕр-пĕрĕмĕре ăса кӳртекеннине шырар [Послания 1903:69].

малалли

килес. Çын ăсĕ çуллен курăнми çутăран çĕнĕрен çĕнĕ усă курма пуçлать, çавăнпа унăн малалли (килес) уссисем çинчен калама та пĕлмелле мар [çулталăк 1910:22].

патриарх

аслă архиерей; Рим хулинчи папа; тĕп ашшĕ. Грек çĕрĕнче пĕр аслă архиерей (патриарх) кĕтӳ кĕтсе пурăннă [Поучения 1904:13]; Мăн кăрлачăн 2-ш кунĕнче тата Рим хулинче папа (патриарх) пулса пурăннă св. Сильвестра (IV-ш ĕмĕрте) <…> асăнаççĕ [Избранные (январь) 1904:12–13]; Вĕсем (Иаковăн 12 ывăлĕ. – Э.Ф.) Израиль халăхин тĕп ашшĕсем пулнă, çавăнпа вĕсене патриархсем теççĕ [Книга 1910:21].

поэт

сăвăç. <…> çак ĕçе пĕлес тесен, хамăр чуна усă кӳрес тесен пирĕн сăвăçсемпе (поэтсемпе) те, халăхсем епле пурăнса ирттернине пĕлекенсемпе те, пур çынпа та калаçса унтан вĕренмелле… Çавăнпа тĕрлĕ вĕрентӳ хушшинче пĕр пекрех япаласем пулсан вĕсене вĕренни усăллă [Избранные (январь) 1904:5].

присяга

причак. Çавăнпа чарăнсан пит нумай çынна сиен кӳрекен ĕçе ĕçлеме причак (присяга) тутарса татаççĕ <…> [Хыпар 1906, № 2:24].

савăнтар

пусар. Святой Сывлăш пур хĕн-хур, инкек вăхăтĕнче пире пулăшать, хуйхă вăхăтĕнче пирĕн чуна лăплантарса савăнтарать (пусарать), çавăнпа ăна лăплантаракан теççĕ [Объяснительные 1903:34].

сăра хырăм

сăра пит нумай ĕçнĕрен нимĕçсене мăшкăлласа каланă сăмах. «Сăра хырăм*, типĕ хул / мĕн турăн эс манпала? <…>» *Нимĕçсем сăра пит нумай ĕçеççĕ, çавăнпа вĕсене сăра хырăм тесе мăшкăллаççĕ [О войне 1915:23].

старовер

кивĕ тĕне тытакан. Хăш-хăш çынсем тӳрлетсе çырнă кĕнекесене юратмасăр йăнăш çырнă кив кĕнекесемпех кĕл тунă <…> Çавăнпа вĕсем хăйсене хăйсем кивĕ тĕне тытакан (староверсем) теççĕ [Евангелие 1879:144].

сула

талак. Пĕвĕрĕпе сула (талак) пысăкланса çитĕнет, пыршăсем тулса çитсе пысăкланаççĕ те, çавăнпа вара вар-хырăм шыçăнса сарăлса каять [Чума 1897:15].

сыпăн

çыпçăн. Çавăнпа пирĕн каллах çĕнелсе ĕлĕххи пек, Адампа Ева çылăха кĕричченхи пек пулас пулсан Иисус Христос çумне сыпăнса (çыпçăнса) тӳрленес пулать [Суждение1897, с. 9].

тӳре

яла, вулăса пăхса тăракан пуçлăхсем. Ял канлĕ, лăпкă пултăр тата пĕр-пĕрне хур ан туччăр тесе ялсене пăхса тăма пуçлăхсем суйлаççĕ; ялсене пăхса тăма старастасемпе сутниксем суйлаççĕ, вулăсчĕсем нумай ялсенчен пулаççĕ, е ял пыçак пулсан пĕр ялтан кăна пулаççĕ; çавăнпа вулăса пăхса тăма старшинасемпе тӳресем суйлаççĕ <…> [Объяснительные 1903:66].

фундамент

никĕс. Çакăн пек пысăк çуртсем тĕреклĕ пултăр тесен пит пĕлсе ĕçлемелле, çавăнпа халиччен кун пек чи пысăк çуртсем тăвайман. Вĕсен фундаментне (никĕсне) пит тĕреклĕ япаларан тăваççĕ [Çулталăк 1910:26].

чапа кăлар

палла кăлар. Çавăнпа ĕлĕк усал ĕçсене нумайĕшне чапа (палла) кăларма пит йывăрччĕ [Высочайшие 1906:45].

шăмат кун

иудейсенĕн эрне кунĕ. Çавăнпа вĕсем ыран Иудейсенĕн эрне кунĕ (шăмат кун) тесе Иисуса çавăнтах çывăхри шăтăках чикнĕ [Евангелие 1880:89].

çенаттăр

(хальхилле сенатор) Римри аслă, ватă çын. Иисус Христос çураличчен 390 çул малтан галлă ятлă тискер халăхсем Рим халăхĕ çине вăрçăпа пынă. Рим çыннисем вĕсене хирĕç тăма пултарайман. Çавăнпа вĕсем хуларан пăрахса тарнă <…>. Хулана пĕр çенаттăрсем (аслă, ватă çынсем) анчах тăрса юлнă [Третья 1911:13].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

вместе

1. нареч. (ант. отдельно, врозь) пĕрле, пĕр çĕрлĕн; соберёмся все вместе пурте пĕрле пуçтарăнăпăр
2. вместе с кем-чем , предлог с твор. п. –па (-пе) пĕрле; он пришёл вместе с отцом вăл ашшĕпе пĕрле килнĕ ♦ вместе с тем союз çавăнпа пĕрлех

значит

1. вводн. сл. (син. следовательно) апла, эппин, апла пулсан; Значит, ты согласен? Эсĕ килĕшетĕн эппин?
2. значит употр. в знач. связки «это», «это есть» пулать, пĕлтерет; простить значит забыть обиду каçарни кӳренĕве манмаллине пĕлтерет
3. союз (син. поэтому) çавăнпа та, апла пулсан; Тучи собираются, значит будет дождь Пелĕтсем капланаççĕ, апла пулсан çумăр килет

одновременный

прил., одновременно нареч.
пĕр вăхăтри; пĕр вăхăтра, пĕр çĕрле, пĕрле; два одновременных явления пĕр вăхăтри икĕ пулăм; одновременно с этим çавăнпа пĕрлех

оттого

нареч. и союзн. сл. (син. потому)
çавăнпа, çавăн пирки, çавна пула; Он устал, оттого сердит Вăл ывăннă, çавăнпа кăмăлсăр

отчего

1. нареч. и союз н. сл. (син. почему) мĕншĕн, ма, мĕн пирки; Отчего ты невесел? Мĕншĕн салху эсĕ?; Я не знаю, отчего он не пришёл Вăл мĕн пирки килменнине эпĕ пĕлместĕп
2. союз çавăнпа, çавăн пирки; Коля заболел, отчего не пришёл в школу Коля чирленĕ, çавăнпа шкула килмен

потому

нареч. и союз н. сл.
çавăнпа та; я болею, а потому не могу работать эпĕ чирлетĕп, çавăнпа та ĕçлейместĕп ♦ потому что союз мĕншĕн тесен, ма тесен

почему

1. нареч. и союз н. сл. мĕншĕн, ма, мĕн пирки; Почему ты не пришёл? Ма килмерĕн эсĕ?
2. союз çавăнпа та; он болел, почему и не вышел на работу вăл чирленĕ, çавăнпа та ĕçе тухман

поэтому

нареч. и союз н. сл.
çавăнпа та, çавна пула, çавна кура; тебя ждут, поэтому торопись сана кĕтеççĕ, çавăнпа та васка

так

1. нареч. çапла, апла; çакăн пек, çавăн пек; сделай вот так ак çакăн пек ту
2. частица усилит. (син. очень) çав тери; я так люблю музыку эпĕ юрă-кĕвĕне çав тери юрататăп
3. нареч. хăйне хăех, хăй хальлĕн; болезнь так не пройдет, надо лечиться чир хăйне хăех иртсе каймĕ, сипленес пулать
4. частица, употр. при разъяснении, уточнении (син. например) çапла, акă, сăмахран; сельчане живут хорошо, так, многие построили дома ял çыннисем аван пурăнаççĕ, çапла, нумайăшĕ çурт лартнă
5. частица усилит. (син. очень) çав тери; я так люблю музыку эпĕ юрă-кĕвĕне çав тери юрататăп
6. союз (син. если) пулсан; тăк (тĕк); сказал, так сделаю каларăм пулсан тăватăпах ♦ и так ахаль те, унсăр та; так и быть юрĕ ĕнтĕ; так и есть чăнах та; так как союз мĕншĕн тесен; так что союз çавăнпа та; так или иначе мĕнле пулсан та; так себе вăтам, чухă кăна

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

вследствие

çавăнпа, çавăн пирки, кура, пула; вследствие болезни чире пула.

фатализм

фатализм (турă çырнине ĕненни, тĕнчене малашне мĕн пулассине пĕтĕмпех турă палăртса хунă, çавăнпа ăна никам та улăштарма пултараймасть тесе йăнăш шутлани).

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

çавăнпа

шунлыктан, шуңа, күрә

Çавăн пекех пăхăр:

çава хуçăкĕ çавах çавă çавă-ку « çавăнпа » çавăнта çавăнталла çавăнталли çавăнтан çавăнтанпа

çавăнпа
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org