Шырав: çакă

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

анчах

1. частица огранич.
только, лишь, только лишь
инкек анчах ан пултăрччĕ — только бы беды не случилось
çакă анчах-и? — только и всего?
ваттисем анчах мар, çамрăксем те килнĕ — пришли не только старики, но и молодые
эсĕ анчах хĕрхенетĕн мана — только ты жалеешь меня
пĕрре анчах мар — не один только раз, неоднократно

подтяжка

подтяжка и подтяжки (шăлавар çакки)

пур

II. глаг.

1.
есть
имеется и имеются
существует и существуют
манăн васкавлă ĕçсем пур — у меня есть срочные дела
мĕн пурри çакă — это все, что имеется
санăн укçа пур-и? — у тебя есть деньги?
кун пирки ятарлă йĕркесем пур — на этот счет существуют специальные правила
тухса кайма кăмăл пур — у меня есть желание уехать
кунта пушă вырăнсем пур-и? — здесь имеются свободные места?
вăхăт пур чух кайар — пошли, пока есть свободное время
Пур патне алă пырать. — погов. Коли есть (запас), руки сами (к нему) тянутся.
пĕвĕ пур çĕмĕрт пек, пичĕ пур — чечек пек — фольк. стан ее — словно черемуха, личико — словно цветочек

çак

I. (çакă)
мест. указ.

1.
вот этот, сей (при указании на близкий объект или момент)
çак ача — этот мальчик
çак кун — 1) этот день 2) в этот день
çак хушăра — за это время
çак çуртпа çав çурт хушши — расстояние между этим и тем домами

çакă

I.

1.
вешалка, петелька (у одежды)
пальто çакки татăлнă — вешалка у пальто оторвалась

çакă

2.
вшалка, плечики
йывăç çакă — деревянная вешалка
хуçланакан çакă — складные плечики
пиншака çакă çине çак — вешать пиджак на плечики

çакă

3.
дужка, ручка
хуран çакки — дужка котла

çакă

4.
крюк, крючок (для подвешивания)
транспортер çакки — крюк транспортера

çакă

5.
подтяжки, помочи
бретельки

саппун çакки — бретельки передника
шăлавар çакки — помочи брюк
çакăллă шăлавар — брюки на подтяжках

çырă

1.
светло-коричневый, каштановый
çырă арçын — шатен
çырă çӳç — каштановые волосы
çырă хĕр — шатенка, девушка с каштановыми волосами
вăрман урлă каçрăмăр — çирĕк çинчен куç каймарĕ, çакă яла çитрĕмĕр — çырă хĕр çинчен куç каймарĕ — фольк. ехали лесом — не могли оторвать глаз от ольхи, приехали в это село — не можем налюбоваться девушкой с каштановыми волосами

çăкăр-тăвар

2.
хлеб-соль, угощение
çăкăр-тăваршăн тавтапуç — спасибо за угощение
çăкăр-тăварпа кĕтсе ил — встречать хлебом-солью
вĕсем çăкăр-тăварпа хутăшаççĕ — они дружат домами
пиреех те çакă киле килме сирĕн çăкăр-тăвар çавăрчĕ — фольк. в этот дом нас привлекло радушное угощение
Çăкăр-тăвар хире-хирĕç, теççĕ. — посл. Хлеб-соль взаимны. (соотв. Долг платежом красен).

çакă

6. общее название
подвесных украшений — перевод зависит от типа украшения:

подвеска и т. д.
хăлха çакки — серьги
мăй çакки — ожерелье
сурпан çакки, ум çаккинагрудные украшения из монет, монисто
çум çаккиженское набедренное украшение

çакă


хăлха çакки курăкĕ — одуванчик
çырла çакки — черешки ягод
херес çакки — гайтан креста

виççĕмĕшĕнчен

вводн. сл.
в-третьих
виççĕмĕшĕнчен, çакă палăрчĕ — в-третьих, выяснилось следующее

çакă

II.
см. çак I.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

ачапчалан

ç.с. Ача-пăчалла хăтлан, ача пек тыткала. Шкул тулашĕнче ачасем çеç мар, тепĕр чухне учительсем те çăмăлттайланса, ачапчаланса каяççĕ. В.Петров, 1987, 2 с. Çук, ачапчаланса выляни мар çакă. Х-р, 15.09.1999, 2 с.

биоэнергетика

, ç.с. 1. Биохăват (туп.). Çакă [биоэнерго-тренинг] организмăн пытаннă резервĕсене тата биоэнергетикине сывлăхшăн ĕçлеттерме кирлĕ. Х-р, 4.03.1994, 3 с. Пирĕн тавра йывăç япаласем мĕн чухлĕ нумайрах — биоэнергетика тавралăхĕ çавăн чухлĕ тасарах. С-х, 2000, 27 /, 4 с. — биоэнергетика пулăмĕсем (Х-р, 17.06.1992,4 с.); биоэнергетика упражненийĕсем (Х-р, 4.03.1994, 3 с.). 2. Вышкайсăр туйăмлăхпа, биохăватпа (туп.) усă курса чир-чĕре палăртни тата сиплени (биотока витĕм кӳни, биоуя тӳрлетни, сĕртĕнмесĕр массаж туни). Пирĕн Центрта [Психо-терапи центрĕнче] биоэнергетика енĕпе 5 специалист, пурте вĕсем ăста врачсем. Х-р, 17.06.1992, 4 с. Массаж туни, тĕрлĕ курăк настойĕ хатĕрлени, биоэнергетика мелĕпе усă курни. Х-р, 18.09.1992, 3 с. — биоэнергетикăпа аппалан (Л.Сачкова, 1996, 96 с.).

гамбургер

ç.с. Хăпарту çуррисем хушшине хунă ĕне аш котлечĕ; Гамбург бифштексĕ. Çакă [мăнтăрлăх] нумай чăмлама юратнинчен килет ĕнтĕ, тăтăшах пицца, гамбургер çитереççĕ. ÇХ, 23.10.1998, 2 с. Америка йăлипе бутербродпа, гамбургерпа апатлансан ... пăтăрмахсем сиксе тухма пултараççĕ. С-х, 2000, 40 /, 2 с. Асатте-асаннесен апат-çимĕçне хаклама пĕлместпĕр. Темле «гамбургерсем» çывăхрах пирĕншĕн. Х-р, 29.05.2001, 2 с. — сĕтеклĕ гамбургер (С-х, 2000, 15 /, 4 с.)

допинг

ç.с. Этеме вăхăтлăха вăй-хал кӳрекен, хăват паракан (спортсмена кăтартăвĕсене ӳстерме пулăшакан) им-çам. Çынсем каланă тăрăх, допингпа мышцăсене ӳстерме пулать иккен. Организма сиен кӳмест-ши çакă. ÇХ, 10.04.1998, 6 с. Ун сăмахĕсем маншăн допинг пекех пулса тăчĕç. ÇХ, 1999, 11 /, 12 с. Олимпиадăра допингпа усă курнăшăн 1968 çулта пĕрремĕш хут спортсменсен ăмăртăва хутшăнмалли правине туртса илнĕ. ÇХ, 2000, 37 /, 2 с. — допинг-тĕрĕслев (ÇХ, 1999, 11 /, 12 с.); допинг пăтăрмахĕ (ÇХ, 2001, 34 /, 4 с.; Х-р, 21.09.2001, 2 с.).

кăвакки

ç.п., калаç. Арсене савакан арçын; гомо-сексуалист, гей. Рим-католик чиркĕвĕсенче «кăваккисене» хытă сивлеççĕ кăна мар, ылханаççĕ те. Х-р, 15.05.1997, 3 с. Çав кăларăмах ОРТ генпродюсерне Константин Эрнста та «кăваккисен» шутне чиксе хучĕ. ÇХ, 1999, 6 /, 8 с. Эпĕ «кăваккисем» патне суйлав ĕçĕпе кайма хатĕрленетĕп-ха. Х-р, 2.03.2000, 4 с. Çакă [шăрçа] эсир «кăваккине» пĕлтермĕ, пачах урăхла — питĕ стильлĕ пулĕ. ÇÇ, 28.04.2000, 4 с. — «кăваккисен» кланĕ (ÇХ, 2002, 23 /, 5 с.).

кĕтменлĕх

п.с. Тĕшмĕртмен-тĕлленмен япала е пулăм; ăнсăртлăх, сюрприз. Хăнана курсан, кĕтменлĕх тĕлĕнтерсе пăрах-нăран, Лукьян Макарович ним хускалмасăр тăчĕ. В.Петров, 1989, 343 с. Пускилсем телефонпа милици сотрудникĕсене чĕнсе илнĕ. Çакă, паллах, вăрăсемшĕн кĕтменлĕх пулнă. Х-р, 25.02.2000, 2 с. — Егоров, 1954, 87 с.; Егоров, 1936, 245 с.

киçтĕк

п.в. Сăрăпа ӳкермелли, сăрламалли хатĕр; кисть. [Картинăри] хĕр кĕлеткине киçтĕкпе унтан-кунтан тĕккелесе те пăхрĕпăсать кăна. В.Эктел, 1996, 105 с. Киçтĕкпе, сăрăпа ĕçлесси вĕсен пурнăç тĕллевĕ пулса тăнă. ЧТ, 28.02.1998, 4 с. Киçтĕк илсе пĕр йĕр çеç тăвĕ-и вăлçакă та ăна хавхалантарĕ. Х-р, 9.08.2000, 4 с. Чӳрече сăрлама кăна ĕлкĕреймен, киçтĕк тупайман. Ар, 2001, 20 /, 3 с. — художник киçтĕкĕ (П.Афанасьев, 1985, 46 с.); ӳнерçĕн киçтĕк вылянăвĕ (Юрий Зайцев, 1990, 5 с.); ятарлă киçтĕк (КÇ, 2000, 35 /, 3 с.); кивĕ киçтĕк (Ар, 2002, 13 /, 4 с.); — киçтĕкпе усă кур (Х-р, 15.03.1994, 4 с.); киçтĕк тыт (Х-р, 6.04.2001, 3 с.); киçтĕк ăстала (Ар, 2001, 20 /, 3 с.); сăрă-киçтĕкпе чирле (ÇХ, 2001, 34 /, 8 с.).

лобби

п.с. Хăйне кирлĕ пек йышăнусем тумашкăн тӳре-шарана (туп.) тата саккун кăларакансене вăйăм кӳрекен ушкăн; хистев ушкăнĕ. Президента [Ельцина] тӳнтерле витĕм кӳресрен шикленнĕ «Химпромăн» хăватлă лоббийĕ ... Федорова Советсен çурчĕ умĕнчех тăратса хăварнă. Х-р, 15.09.1992, 3 с. Çакă кĕ-пĕрнаттăрсен Думăри лоббине çеç кирлĕ мар. Х-р, 7.10.2000, 1 с. «Енчен те Президент пулсан» эпĕ лобби йăлине кăклама тăрăшăттăм. ÇХ, 2003, 8 /, 7 с.

мĕскĕнлет

п.в. Мĕскĕнле, мĕскĕнлентер, мĕскĕне кăлар; кăрăслантар. Шеллени те çынна мĕскĕнлетет. Г.Ефимов, 1984, 147 с. Тĕрĕссипе вара пенсионерсене кĕлмĕç укçи çеç параççĕ, çакă пенсионерсене татах мĕскĕнлетет. Ч-х, 1999, 27 /, 2 с.

парăну

п.с. Кĕрешме чарăнни, хирĕç тăма пăрахни; пăхăну. Парăну мĕнне пĕлмест вăл, çĕнтерӳун кунĕ. П.Хусанкай, 1952, 140 с. Çакăвĕсен парăнăвне чи айван сăлтавпа ăнлантарса пани. Х-р, 1.02.1997, 3 с.

патшалăхлăх

ç.с. Наци (этнос) суверенитетне па-лăртмалли тата хӳтĕлемелли май; патшалăх тытăмĕ, патшалăх йĕрки. Патшалăхлăх кунĕпе çыхăннă уявра та вĕсем сумлă хăна-сем пулнă. ÇХ, 1998, 46 /, 2 с. 1995 çултанпа республикăра эпир çуллен çĕртмен 24-мĕшĕнче Чăваш патшалăхлăх кунне паллă тă-ваттăмăр. Х-р, 28.04.2000, 2 с. Çакă Раççей патшалăхлăхне кон-ституциллĕ мар меслетпе хаклани пулать. Х-р, 11.08.2000, 1 с.

путчист

п.с. Путч йĕркелекен, путча хутшăнакан çын. Путчистсене çĕнтереймен пулсан наручниксем ĕçе кайнă пулĕччĕç. Х-р, 13.10.1992, 3 с. Шаклапуç ялĕнчи «путчистсене» çакă самантлăха лăплантарчĕ. Я-в, 1992, 9 /, 11 с.

пхк

ç.с., кĕск., кив. Патшалăх хăрушсăрлăхĕн комитечĕ; КГБ. Çырансăр юхакан самана варринче Патшалăх Хăрушсăрлăх Комитечĕ (ПХК, вырăсла КГБ) ... пăхса ларать. Н.Исмуков //Я-в, 1991, 5 /, 7 с. Суйлавçăсен пĕр пайĕ Путиншăн сасăлама хăраса тăрĕ, çакă унччен вăл ПХКра ĕçленипе çыхăннă. Х-р, 24.03.2000, 2 с. Миша ПХК (КГБ) полковникĕччĕ. Х-р, 11.10.2001, 3 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

и

ли, либо
килнĕ-и? — пришел ли?
çакă-и, пире ырă тăваканĕ — етот ли тот, кто делает нам добро?
ыран-и, пайан-и — либо завтра или сегодня

сăн

II.
лицо
черты лица, образ
преображение

çакă сăнăма асăнмалăх патăм савнă тусăма — это мое изображение я дал на память любимому другу
есĕ аçупа пĕр сăнлă — у тебя одно лицо с твоим отцом (ты очень похощ на отца)
сăн ӳкер — фотографировать; писать изображение
сăн пăхмалли, куç-кĕски — зеркало
чипер сăнлă хĕр — красивая девушка
сăнсăр — безобразный
сăн-сăпат — лицо
унăн сăн-сăпачĕ хитре — у него красивое лицо
сăнкса — задуматься

çак

II. син.: çакă
этот
çак сехетрех — сейчас
çак кунсенче — на днях

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

закон

йăла; Иисус Христосăн пĕлĕт çинчи аслă сăмахĕ. Çакăнтан пурăр та ĕçĕр, çакă Манăн сирĕншĕн те ытти нумай çынсемшĕн те çылăхĕсене каçарасшăн юхтарнă çĕнĕ закон (йăла) юнăм [Церковные 1883:78]; Иисус Христос вĕсене пурне те лайăх ăнлантарасшăн вĕсене юмахпа кала-кала вĕрентнĕ, çĕр çинчи пĕр-пĕр пĕлмен япала çинчен юмах каласа Вăл хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă сăмахне (законне) пур çынна та лайăх ăнламалла тунă [О боге 1891:76]; Еврейсем çак Турă каланă вунă тĕрлĕ пурăнăç йĕркине (закона) итлесе пĕтерсен хăраса Моисее каланă: Турăпа калаçма эсĕ ту çине ху кай; Вăл сана мĕн калĕ, эпир çавна пурне те тума тăрăшăпăр тенĕ [Наставление 1896:45]; Патшалăх Пухăвĕ законсем (йĕркесем) кăлармалла пултăр <…> [Хыпар 1906, № 2:18].

пĕкече

çакă. Тата уртăш йывăççи теççĕ, хуппи хурăн хуппи евĕрлĕрех, сăпка пĕкечи (çакки) тăваççĕ – çавă пур [Тимофеев 2002:82].

тропарь

чиркӳ уявĕн юрри. Христоса ĕненекен халăхсем таса Хĕр Мария çуралнине авăн уйăхин (сентябрĕн) 8 кунĕнче асăнса уяççĕ. Вăл праçникĕн юрри (тропарь) ак çакă <…> [Наставление 1896:70].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

вешалка

сущ.жен.
1. вешалка, çакă, çакмалли (тумтир валли туни); повесить шубу на вешалку кĕрĕке вешалка çине çак
2. (син. гардероб) вешалка, салтăнмалли пӳлĕм, тумтир пӳлĕмĕ
3. çакă, йăлă (тумтир çинчи); вешалка пальто оборвалась пальто çакки татăлса кайнă

данный

прил. (син. этот)
ку, çак, шăп çакă; хальхи; данный случай ку тĕслĕх; в данное время хальхи вăхăтра

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

вешалка

вешалка (1. çакă, тумтир çăкмалли пăта (сем); 2. тумтир çу-мӗнчи çакă).

Çавăн пекех пăхăр:

çаврăнулăх çавринке çавтăн çак « çакă » çакăн çакăнта çакăнталла çакăнтан çакăнтар

çакă
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org