Шырав: ĕлĕк-авал

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

авал

в старину, давным-давно
сĕм (тахçан) авал — в далеком прошлом, в давние времена
авалах — еще давно, давным-давно

ас

2.
разыграться, расшуметься
бушевать, неистовствовать
(о стихиях)
тулта тăман асать — на дворе бушует вьюга
ĕлĕк ялта пушарсем аснă — раньше в деревнях часто бушевали пожары

аçлăк

подкладочный
пиншак аçлăкĕ — подкладка пиджака
ĕлĕк кĕпене аçлăк хунă — раньше рубашку шили с подоплекой

варяг

ист.
варяг (авал вырăссем ютран чĕнсе илнĕ çар пуçĕсене панă ят)

виçеле

мерить, измерять
пӳлĕм тăршшĕне утăмпа виçеле — измерять длину комнаты шагами
ĕлĕк пуянлăха выльăх шучĕпе виçеленĕ — в старину о богатстве судили по количеству скота

касси-кассипе

2.
целыми улицами, кварталами
целыми околотками
уст.
ĕлĕк ялсем касси-кассипе çунса тухнă — раньше деревни сгорали целыми улицами

лар

16.
оседать, садиться, поселяться
ял хĕррине лар — поселиться, построить дом на краю деревни
ларса пурăн — жить оседлой жизнью
ĕлĕк чăвашсем вăрман таврашне ларнă — в старину чуваши селились в лесах

неоколониализм

неоколониализм (империализм ĕлĕк колони пулнă çĕршывсене хăй аллинчех тытма усă куракан политика)

пергамент

1.
пергамент (авал хут вырăнне çырнă çӳхе тир)

пĕрех

2.
почти
ĕлĕк кунта промышленность пулманпа пĕрех — раньше здесь промышленности почти не было
çумăр чарăннăпа пĕрех — дождь почти прекратился

половецсем

ист.
половцы (ĕлĕк-авал Европăн кăнтăр-хĕвелтухăç пайĕнче куçса çӳренĕ тĕрĕк йăхĕсем)

тахçан

3.
как-то раз, однажды
когда-то, некогда

тахçан ĕлĕк-авал — давным-давно, во время оно
тахçан авалтан юлнă йăласем — обычаи древних времен
тахçан ĕлĕк, çамрăк чух — когда-то в молодости
тахçанах çапла кирлĕ! — давно бы так!
пĕрре тахçан килнĕччĕ вăл пирĕн пата — как-то раз он приходил к нам

тухъя-хушпу

собир.
тухъи и хушпуобщее название парадных головных уборов девушек и женщин
ĕлĕк хĕрарăмсем туя тухъя-хушпупа пынă — раньше женщины надевали на свадьбу тухъи и хушпу

хазар

ист.
хазар (ĕлĕк Атăл пырĕнче пурăннă халăх ячĕ)

хир

4. разг.
истреблять, губить, косить
ĕлĕк халер халăха хирнĕ — холера раньше косила людей
тырпула пăр хирсе кайнă — град погубил хлеба

хула-шехер

собир. уст.
города
городские поселения

ĕлĕк ку таврара хула-шехер пулнă —  в старину в этих краях были города

хур

III. уст.
локоть (мера длины, равная примерно 0,5 м)
ĕлĕк пире хурпа виçнĕ — раньше холст мерили локтями

шатăр

I.

тенета, сетка (для ловли птиц)
ĕлĕк путенене шатăрпа тытнă — раньше ловили перепелок тенетами

ятлă

1.
имеющий какое-л. имя, название
имеющий кличку
(о животном)
Çимуш ятлă çын — человек по имени Симуш
эсĕ мĕн ятлă? — как тебя зовут?, как твое имя?
«Ялав» журнал ĕлĕк «Сунтал» ятлă пулнă — журнал «Ялав» раньше назывался, имел название «Сунтал»
вĕсен йытти мĕн ятлă? — как кличут их собаку?

ящер

зоол.
ящер (авал вилсе пĕтнĕ калта евĕрлĕ пысăк чĕрчун)
стегозавр — ĕлĕк-авал пурăннă пысăк ящер

ĕлĕк

раньше, прежде, некогда, когда-то, давно
в старину, встарь
...тому назад

сăм ĕлĕк — в седую старину
чăн ĕлĕк — в седую старину
кунта ĕлĕк вăрман пулнă — здесь раньше были леса
ĕлĕкрех çапла калатчĕç — прежде говорили так
ку ĕлĕкех пулса иртнĕ — это произошло давным давно
пĕр çирĕм çул ĕлĕк — лет двадцать тому назад

ĕлĕк-авал

в старину, встарь, в старое время, в далеком прошлом
тахçан ĕлĕк-авал пулса иртнĕ ĕçсем — дела давно минувших дней
ĕлĕк-авал чухне — в старину

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Кĕнешер

яз. и. м.? К.-Кушки. Ĕлĕк виçĕ прат пурăннă, виççĕште Кĕнешер пулнă. (Ашм. Сл. VII, 257): Кĕне + -шер. См. Кĕнеслу, Кĕнепи, Кĕневер, Кĕнечей.

Минкке

яз. и. м. // яз. имя женщ. А. Турх. и др. Иревли. Минке тесе каласан, шыçă пĕтет, тенĕ авал (Ашм. Сл. VIII, 245). См. Минке.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

асатте

ç.п., калаç. Çар хĕсметĕнче иккĕмĕш çул тăракан салтак (çара каярах килнисемшĕн). Раççейĕн хӳтĕлевçи ... кайран, вăхăт иртсен, «совет çарĕн аслашшĕ» пулса тискер кайăка тухать. А-и, 1992, 22 /, 2 с Ĕлĕк, эпĕ хĕсметре тăнă чух... «асаттесем» вăй пулнă. ÇХ, 1998, 42 /, 2 с. Хĕсметре çулталăк çурăна яхăн ĕнтĕ. Хăй халĕ «асаттесен» ретĕнче. ÇХ, 1999, 39 /, 4 с. Мĕн япала вăл «асаттесем» патак çитерни. Ар, 2001, 7 /, 1 с.

гомосексуалист

п.с., ç.с., калаç. Пĕрешкел арлăхлипе ар хутшăнăвне кĕрекен çын; арсене савакан арçын. Сана эпĕ арçын ача пуль тенĕччĕ, паянтан вара иккĕлене пуçларăм, е гомосек, е гермафрадит эсĕ! Б.Чиндыков //ТА, 1988, 10 /, 24 с. Вăл «гомосексуалистсен çĕнĕ культурине туса ху-малли» плансемпе паллашатарнă. Х-р, 26.08.1993. 4 с. Ĕлĕк йышсăр пулнă гомосексуалистсен шучĕ ӳссе кайнă пек туйăнать. ÇХ, 1999, 6 /. 8 с. Аслăраххисем хĕрсемпе те кăсăкланнă, хăйсене гомосексуалист тесе шутламан.~~ Т-ш, 2000, 31 /. 4 с. — гомосексуалистсемпе лесбиянкăсен союзĕ (Х-р, 15.05.1997, 3 с.).

гомосек

п.с., ç.с., калаç. Пĕрешкел арлăхлипе ар хутшăнăвне кĕрекен çын; арсене савакан арçын. Сана эпĕ арçын ача пуль тенĕччĕ, паянтан вара иккĕлене пуçларăм, е гомосек, е гермафрадит эсĕ! Б.Чиндыков //ТА, 1988, 10 /, 24 с. Вăл «гомосексуалистсен çĕнĕ культурине туса ху-малли» плансемпе паллашатарнă. Х-р, 26.08.1993. 4 с. Ĕлĕк йышсăр пулнă гомосексуалистсен шучĕ ӳссе кайнă пек туйăнать. ÇХ, 1999, 6 /. 8 с. Аслăраххисем хĕрсемпе те кăсăкланнă, хăйсене гомосексуалист тесе шутламан.~~ Т-ш, 2000, 31 /. 4 с. — гомосексуалистсемпе лесбиянкăсен союзĕ (Х-р, 15.05.1997, 3 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

йӳнеç

иметь довольство
вăл ĕлĕк çук пурăннă, халĕ пăртак йӳнеçрĕ — он прежде жил бедно, теперь немного поправился

ĕлĕк

син.: малтан
прежде, давно
раньше
в старое время, встарь

ĕлĕк авал пĕр карчăкпа старик пурăннă — в старое время жил старик со старухой

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

вече

вырăссем хăйсен ĕçĕсем çинчен канашлама пухăннă пуху; пĕр-пĕр пысăк ĕç тумалла пулсан славянсем пĕр хулана пухăва пухăнни. Авал пĕр вăхăтра вырăссем те çаплах пурăннă, вĕсем хăйсен ĕçĕсем çинчен канашлама пухăва (вечăна) пухăннă [Шершеневич 1906:3]; Пĕр-пĕр пысăк ĕç тумалла пулсан славянсем пĕр хулана пухăва пухăннă. Çав пухăва вĕсем вече тенĕ [Рассказы 1909:4].

инквизитор

1. авал хĕвел анăç енчи патшалăхсенче пулнă Христос тĕнне хăйсем пек мар вĕрентекен çынсене пит хытă асаплантарнă çын. 2. çынна тĕрĕс мар пек шухăшĕшĕн асаплантаракан çын. Инквизитор авал хĕвел анĕç енчи патшалăхсенче пулнă. Вĕсем Христос тĕнне хăйсем пек мар вĕрентекен çынсене пит хытă асаплантарнă. Аслă инквизитор тесе çак асапа кăларакан çынна каланă. Халĕ инквизитор тесе çынна тĕрĕс мар пек шухăшĕшĕн асаплантаракан çынсене калаççĕ [Хыпар 1907, № 9:66].

йĕр

макăр. Чăнах та, эпир çапла калаçса тăнă вăхăтрах Никанор пурин умĕнче сасартăк уласа йĕрсе (макăрса) ячĕ [Архипов 1984:282]; Йĕмен (макăрман) ачана чĕчĕ памаççĕ тенĕ ĕлĕк ваттисем [Хыпар 1906, № 25:389].

киремет таврашĕ

турă тесе пуç çапакан кĕлеткесем. Владимир Киева тавăрăнсан малтанах хăй ывăлĕсене тĕне кӳртнĕ, унтан ĕлĕк турă тесе пуç çапакан кĕлеткесене (киремет таврашĕсене) пурне те çĕмĕрттернĕ [Наставление 1896:129].

пирамида

утмăл тăхăр чалăш çӳллĕш чул юпа. Эпир ĕлĕк-авал Египет халăхĕ, хăйсен патши Хеопс хушнă тăрăх, хĕрĕх çул хушшинче чултан утмăл тăхăр чалăш çӳллĕш юпана (пирамида) купаласа туни çинчен вуласа тĕлĕнетпĕр [Çулталăк 1914:6].

праçник, пăраçник

уяв. Халĕ Сăваплă Николая асăнса çул-талăкне икĕ тапхăр праçник (уяв) тăваççĕ <…> [Житие 1879:40]. Ĕлĕк çав тухьясене, сăркасене пăраçниксенче (уявсенче) те тăхăннă … [Орлов 1988:49].

сектант

хăйне майлă ĕненекен. Ĕлĕк пирĕн чăн тĕнрен уйăрăлнă çынсене (раскольниксене), хăйсене майлă ĕненекенсене (сектантсене) хăйсен çурчĕсенче кĕлле пуçтарăнма хушмастчĕç <…> [Высочайшие 1906:42].

спаçипе

(хальхилле спаççипă) рахмат. Ĕлĕк пĕр Сократ ятлă аслă çын хăй чăн Турра пĕлмен пулсан та çапла каланă: спаçипе (рахмат), манăн арăм усал, арăм манпа урлă пыни мана чăтăма вĕрентет тенĕ [Беседы 1897:51].

тынă

свидетель. Ĕлĕк-авал пирĕн чăвашсем çын пĕр-пĕр ĕç тунине хăй куçĕпе курнă çынна тынă тенĕ <…> [Хыпар 1906, № 10:161].

чапа кăлар

палла кăлар. Çавăнпа ĕлĕк усал ĕçсене нумайĕшне чапа (палла) кăларма пит йывăрччĕ [Высочайшие 1906:45].

ятташ

хут. Элшелĕ ĕлĕк тата илемлĕрехчĕ тет; ялта сăрпа сăрла-сăрла пĕтернĕ çуртсем те пурччĕ тет; хăшĕ-хăшĕ икшер хутлăччĕ (ятташлă) тет [Тимофеев 2002:71].

ятташ

хут. Элшелĕ ĕлĕк тата илемлĕрехчĕ тет; ялта сăрпа сăрла-сăрла пĕтернĕ çуртсем те пурччĕ тет; хăшĕ-хăшĕ икшер хутлăччĕ (ятташлă) тет [Тимофеев 2002:71].

ĕлĕк

малтан. Çапла ĕлĕк (малтан) шыва кĕнĕ çынсем Святой Сывлăша апостолсем хăйсенĕн алисене хурса антарнă <…> [Суждение 1897:29]; Св. Малахия пророк иудейсем Вавилон тыткăнĕнчен тавăрăнсан Христос çураличчен 400 çул (ĕлĕк) малтан пурăннă [Избранные (январь) 1904:13].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

армяк

сущ.муж.
сăхман; раньше крестьяне ходили в армяках ĕлĕк хресченсем сăхманпа çӳренĕ

глубина

сущ. жен,. множ. глубины
1. тарăнăш; глубина пруда пĕве тарăнăшĕ; на глубине ста метров çĕр метр тарăнăшĕнче
2. чего ăш, ăшĕ, варă, варри; в глубине леса вăрман варринче ♦ в глубине веков ĕлĕк-авал; тронут до глубины души чунах пырса тиврĕ

губернатор

сущ.муж.
губернатор (ĕлĕк — кĕпĕрне пуçлăхĕ, халĕ Раççейра — область, край, СШАра — штат ертӳçи)

давний

прил.
тахçанхи, ĕлĕкхи; с давних пор тахçантанпа; давний друг тахçанхи тус; в давние времена ĕлĕк-авал

далекий

прил., далеко и далёко нареч.
1. (син. дальний, отдалённый; ант. ближний) инçе, инçетри, катари, аякри; далёкие горы катари тусем; отсюда видно далеко кунтан куç инçе курать; зайти далеко в лес вăрман варрине кĕрсе кай
2. (син. давний; ант. близкий) тахçанхи, ĕлĕкхи, авалхи; в далёком прошлом тахçан ĕлĕк ♦ далеко не молод çамрăках мар ĕнтĕ; он далеко пойдёт унăн малашлăхĕ пысăк; до этого ещё далеко унччен вăхăт нумай иртет-ха; далеко зайти чĕрре кĕрсе кай, картран тух; ему далеко за сорок вăл хĕрĕхрен иртни чылай пулать

древний

1. (син. давний) авалхи, ĕлĕкхи, ĕлĕк-авалхи, ĕмĕр-ĕмĕрхи; древние предания авалхи юмах-халапсем
2. (син. старый) ватă, питĕ ватă; древний старик питĕ ватă старик

жать

2. глаг. несов.
выр, вырса пуçтар; жать пшеницу тулă выр; раньше хлеб жали серпами ĕлĕк тырра çурлапа вырнă

зарубежье

сущ.сред.
ют çĕршывсем; ближнее зарубежье çывăхри ют çĕршывсем (ĕлĕк СССР тытăмне кĕнĕ республикăсем); дальнее зарубежье инçетри ют çĕршывсем (ытти патшалăхсем)

здесь

нареч. (ант. там)
кунта, çакăнта; здесь раньше был лес кунта ĕлĕк вăрман пулнă; будем ждать его здесь ăна çакăнта кĕтсе тăрăпăр

когда-то

нареч.
тахçан ĕлĕк; когда-то здесь был лес тахçан ĕлек кунта вăрман пулнă

копна

сущ.жен., множ. копны
капан; копна сена утă капанĕ; раньше снопы складывали в копны ĕлĕк кĕлтесене капана хывнă

мамонт

сущ.муж.
мамонт (ĕлĕк-авал пурăннă слон евĕр чĕр чун); клыки мамонта мамонт асавĕсем

молотить

глаг. несов.
çап, авăн çап; раньше хлеб молотили цепами ĕлĕк тырра тăпачпа çапнă

некогда

2. нареч. (син. давно, когда-то)
тахçан ĕлĕк, ĕлĕк-авал; некогда здесь шумел лес тахçан ĕлĕк кунта вăрман кашласа ларнă

прежде

1. нареч. ĕлĕк, ĕлĕкрех, малтан; прежде здесь было озеро ĕлĕкрех кунта кӳлĕ пулнă
2. кого-чего , предлог с род. п. маларах, малтан; -чен; мы пришли прежде всех эпир пуринчен малтан çитрĕмĕр

раньше

1. (сравн. ст. от нареч. рано) иртерех, маларах; завтра я встану раньше, чем сегодня ырăн эпĕ паянхинчен иртерех тăрăп
2. нареч. малтан; раньше подумай, потом скажи малтан шухăшла, вара тин кала
3. нареч. ĕлĕк, ĕлĕкрех; раньше тут был лес ĕлĕрех кунта вăрман пулнă
4. кого-чего, предлог с род.п. (ант. позже) малтан, маларах, -чен; прийти раньше всех пуринчен маларах кил

серп

сущ.муж.
çурла; раньше хлеб жали серпом ĕлĕк тырра çурлапа вырнă

тьма

сущ.жен. (ант. свет)
тĕттĕм, теттĕмлĕх; в ночной тьме çĕрлехи тĕттĕмре ♦ во тьме веков тахçан ĕлĕк-авал

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

городище

1. пысӑк хула; 2. хула-ту (ӗлӗк-авал хула пулнӑ вырӑн).

дранка

тĕренче, чӗренче (штукатурка тунӑ чух стена ҫумне ҫапса тухакан хӑйӑ; ĕлĕк ҫурт ҫине витнӗ хӑма, ӑна пӑчкӑпа мар, пуртăпа та савӑлпа ҫурнӑ).

иероглиф

иероглиф (ӗлӗк-авал Египетра ÿкерчӗксемпе ҫырни, ÿкерчӗкле ҫыру палли).

незапамятный

манма ҫук, ӗлӗкхи, авалхи, ӗлӗк-авал пулнӑ (ӗҫ, йӑла); с незапамятных времен ӗлӗкренпех, авалтанпах.

некогда

1. тахҫанах, ӗлӗк, авал, ӗлӗк-авал.

синоним

синоним (пĕр пӗлтерӗшлĕ е ҫывӑх пӗлтерӗшлӗ сӑмахсем: ӗлӗк— авал, аван—лайӑх т. ыт. те)

старина

1. авăллӑх, авалхи вӑхӑт; в старину ӗлӗк, авал, ĕлĕк-авал; 2. авалхи йӑла, япала; 3. ватӑ çын.

старый

1. ватӑ; старая лошадь ватă лаша; стар и млад ватти-вĕтти; 2. кивĕ, ĕлĕкхи; старая изба кивĕ пӳрт; старые друзья ĕлĕкхи туссем; в старое время ĕлĕк-авал.

ступать

несов., ступить, -плю, -пишь сов. пус, ура ярса пус; кай; в дремучих лесах, где от века не ступала нога человека, теперь дружно раздаются заводские гудки ĕлĕк çын ура ярса пусман вӑрмансенче халĕ завод трубисем кӑшкӑртни илтӗнсе тӑрать; ступай домой киле кай.

четвертование

мн. нет истор. четвертовани (ĕлĕк-авал пысăк айăпа кĕнĕ çынсен аллисене, урисене, пуçне уйрăммăн касса татни).

тесниться

, -нюсь несов. 1. хĕсĕн, хĕсĕнсе тачă тăр, хупăрлан, хĕвĕн; мы раньше теснились в одной комнате эпир ĕлĕк пĕр пӳлĕмре хĕсĕнсе пурăнаттăмăр; 2. перен. хĕвĕнсе кил, кĕпĕрленсе кил, капланса кил (шухăшсем).

тын

тĕкме, шăтăрнак, тăратма хӳме; в старое время города окружались тыном ĕлĕк-авал хуласем тавра тĕкме тытса тухнă.

уникум

уникум (питĕ сайра тĕл пулакан япала, сăмахран, ĕлĕк-авал кăларнă кĕнеке).

башня

род. мн. башен башня (1. пĕчĕк чӳречеллĕ, юпа евĕрлĕ çӳллĕ чул пӳрт; ĕлĕк башньăсем крепость стенисем çинче пулнă; 2. çар карапĕсем, танксем çинчи тупăсем лартмалли броньăллă башня).

бурлак

бурлак (ĕлĕк Атăл тăрăх тавар тиенĕ кимĕсене вĕренпе туртса çӳренĕ çын).

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

тинĕс ĕни

морская корова (стеллерова корова) — rhytina stelleri [ĕлĕк-авал вĕлерсе пĕтернĕ, тинĕсре пурăннă, сĕт çиекенсен йăхĕнчи чĕрчун]

тур

тур — bos primigenius [сĕм авал вĕлерсе пĕтернĕ хир вăкăрĕ]

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

ĕлĕк-авал

борын

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

зарубежье

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

ĕк-мек ĕкĕр ĕккĕ-теккĕ ĕлĕк « ĕлĕк-авал » ĕлĕк-авалтан ĕлĕкех ĕлĕкренпе ĕлĕкрех ĕлĕксенче

ĕлĕк-авал
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org