Шырав: ĕне

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

амалăх

на племя
амалăх ĕне — племенная корова
амалăх хăвар — оставить на племя

амăшĕ

материнский
ача амăшĕ-геройня — мать-героиня
мăшăрсăр (ача амăшĕ) — мать-одиночка
пилĕк ача амăшĕ — мать пятерых детей
пулас ача амăшĕ — будущая мать, женщина на сносях
унăн амăшĕ нимĕç, ашшĕ чăваш — у него мать немка, а отец чуваш
ĕне виçĕ пăру амăшĕ пулнă — корова телилась трижды
Амăшĕне пăхса хĕрне ил. — посл. Выбирай девушку глядя на мать. (соотв. Какова мать, такова и дочь.
Амăшĕ пĕтмесĕр хĕрĕ пĕтмест. — посл. Пока будут матери, будут и дочери (т.е. невесты не переведутся).
Ашшĕ вилнĕ — çур тăлăх, амăшĕ вилнĕ — хăр тăлăх. — посл. Без отца ребенок полусирота, без матери — круглый сирота.

антар

4.
давать молоко, доиться
ĕне сĕт лайăх антарать — корова хорошо доится

арпа

мякинный
пăрçа арпи — гороховая мякйна
сĕлĕ арпи — овсяная мякина
арпа ӳпли (лаççи, лупасĕ) — то же, что арпалăх
Ĕне хырăмне арпа пăсмасть. — посл. Мякина корове не во вред.

аш

мясной
ăшаланă аш — жареное мясо
ĕне ашĕ — говядина
кăвакал ашĕ — утятина
лаша ашĕ — конина
мулкач ашĕ — зайчатина
пăлан ашĕ — оленина
пăру ашĕ — телятина
сурăх ашĕ — баранина
сысна ашĕ — свинина
çуллă аш — жирное мясо
çусăр аш — постное мясо
тăварланă аш — солонина
хур ашĕ — гусятина
чăх ашĕ — курятина
аш апачĕ — мясная пища, мясное
аш консервĕ — мясные консервы
аш кукли — пирог с мясом
аш лĕкки — пенка (на мясном бульоне)
аш яшки — мясной суп
аш шӳрпи — мясной суп
аша пар — сдавать на мясо (скотину)
Тĕпсĕр катка аш тулли. (Пӳрнеске). — загадка В бездонной кадке полно мяса. (Наперсток).

ашăк

2.
попона
лашана ашăкпа вит — накрыть коня попоной
Ĕне çинчи ашăк пек. — погов. Как попона на корове. (соотв. Как корове седло).

бифштекс

кул.
бифштекс (ăшаланă ĕне ашĕ)
туранă аш бифштексĕ — рубленый бифштекс

буйвол

буйвол (ĕне йышши чĕрчун)

буйвол

буйволовый
ĕне буйвол —  буйволица
килти буйвол — домашний буйвол
кайăк буйвол — дикий буйвол
буйвол пăрушĕ —  буйволенок
буйвол тирĕ — буйволовая кожа

вил

II. глаг.

1.
умереть, погибнуть
пасть, скончаться
высок.
сдохнуть, околеть (о животном)
вăрçăра вил — погибнуть на войне
çамрăкла вил — умереть молодым
ватăлса вил — умереть от старости
перĕнсе вил — застрелиться
çакăнса вил — повеситься
çапăнса вил — разбиться (при столкновении)
ӳксе вил — разбиться (при падении)
чикĕнсе вил — зарезаться, заколбться
чирлесе вил — умереть от болезни
шăнса вил — замерзнуть
шыва кайса вил — утонуть
шыва путса вил — утонуть
шыва сиксе вил — утопиться
вилес патне çит — лежать при смерти
ĕне ӳксе вилчĕ — корова пала
автан вилсе выртнă — петух околел
паттăрсен вилĕмĕпе вил — пасть, погибнуть смертью храбрых
вилнĕ çын — покойник, мертвец
вилнисене асăн — рел. поминать усопших, умерших
вилме маннă! — бран. чтобы тебе околеть
вилесскер — бран. чтоб тебе околеть
вилсе вырт — умереть, сдохнуть, околеть (о животном)
вилсе кай — умереть, сдохнуть, околеть (о животном)
вилсе пĕт — вымирать (о многих)

вите

общее название теплого помещения для скота:
выльăх вити — хлев
ĕне вити — коровник
лаша вити — конюшня
сысна вити — свинарник
сурăх вити — овчарня
чăх вити — курятник
выльăх-чĕрлĕх витисем — хлевы, животноводческие помещения
вите тăрри — крыша хлева
выльăхсене витере усрани — стойловое содержание скота

витрелет

в форме деепр. витрелетсе
ведрами
как из ведра

витрелетсе çумăр çăвать — дождь льет как из ведра
ĕне витрелетсе сĕт парать — корова дает молоко ведрами

выльăх

скотный
скотский

ĕне выльăх — крупный рогатый скот
кавлекен выльăхсем — жвачные животные
килти выльăхсем — домашние животные
начар выльăх — худой скот
сайгак выльăх — приплод
шултра выльăх — крупный скот (лошади, коровы, быки)
ырхан выльăх — отощавший скот
выльăх апачĕ — корма
выльăх вити — хлев
выльăх ĕрчетни — скотоводство
выльăх йышĕ (шучĕ) — поголовье скота
выльăх карти — 1) загон, хлев 2) скотный двор
выльăх масарĕ — скотомогильник
выльăх пăхакан — скотник
выльăх пӳлĕмĕ — стойло
выльăх тухтăрĕ — разг. коновал, ветеринар
выльăх яракан (çӳретекен) вырăн — пастбище, выгон

какай

мясной
ăшаланă какай — жареное мясо
ĕне какайĕ — говядина
кролик какайĕ — крольчатина
лаша какайĕ — конина
мулкач какайĕ — зайчатина
пăру какайĕ — телятина
пĕçернĕ какай — вареное мясо
сурăх какайĕ — баранина
сысна какайĕ — свинина
тачка какай — мякоть
тăварланă какай — солонина
упа какайĕ — медвежатина
хур какайĕ — гусятина
чăх какайĕ — курятина
какай шӳрпи — 1) суп из голья и внутренних органов 2) мясной бульон
какай яшки — мясной суп 
пăрăва какайлăх ӳстер — растить теленка на мясо

капан

I.
копна, стог
утă капанĕ — стог сена
ыраш капанĕ — копна ржи
капан вырăнĕ — стоговище
капан тĕпĕ — остожье, подстожье
капан шăччи—  стожар
капан хыв — копнить, стоговать, метать стог
Пĕр капана пилĕк ĕне туртать. (Çăм арлани). — загадка Пять коров тянут сено из одной копны  (Прядение шерсти).
укăлчаран тухрăм, утă çултан, улт ураллă капан ларттартăм — фольк. вышел за околицу и накосил столько сена, что сметали стог на шести настилах

карт

7. уст.
доля, единица (величина для соотносительного исчисления неоднородных предметов, разного скота и т. п.)
пĕр ĕне — пĕр карт, пĕр качака — çур карт, пĕр сурăх— чĕрĕк карт — одна корова — одна единица, одна коза — пол-единицы, одна овца — четверть единицы

кĕтӳ

1. общее название
групп животных одного видаперевод зависит от установившейся в русском сочетаемости слов:
стадо, гурт, табун, стая, рой и т. д.
кашкăр кĕтĕвĕ — волчья стая
лаша кĕтĕвĕ — табун лошадей
ут кĕтĕвĕ — табун лошадей
лĕпĕш кĕтĕвĕ — рой бабочек
сысна кĕтĕвĕ — стадо свиней
кĕтĕвĕн пурăнакан чĕрчунсем — стадные животные
кĕтӳ кĕрт — пригнать стадо
кĕтӳ кĕт (пăх) — пасти стадо
кĕтӳ çӳретекен тапхăр — пастбищный период
кĕтӳ çӳретмелли вырăн — пастбище, выпас
кĕтӳ хăвала — гнать скотину в стадо
ĕне ют кĕтĕве ернĕ — корова пристала к чужому стаду
Кĕтӳрен юлнă сурăх кашкăр кулли пулать. — посл. Отставшая от стада овца становится добычей волка.

лайăх

благополучно, исправно
ĕне лайăх пăруларĕ — корова благополучно отелилась
ĕç хатĕрĕсем пурте лайăх — все инструменты в исправности
лайăх-и? — как дела? (приветствие при встрече), здравствуйте!

мăйăрла

1.
бодать, напирать рогами, головой
ĕне сурăха мăйракипе мăйăрларĕ — корова пырнула овцу рогами

мăйрака

роговой
ĕне мăйраки — коровьи рога
качака мăйраки — козьи рога
пăши мăйраки — лосиные рога
мăйрака тура — роговой гребень

мăйракасар

безрогий, комолый
мăйракасар ĕне — комолая корова

мăштлат

2.
сопеть, шумно дышать
ĕне мăштлатать — корова шумно дышит

медалист

медалист, медалистка (медаль илекен)
ВДНХ медалисчĕ — медалист ВДНХ
медалист ĕне — корова-медалистка
института кĕрекенсем хушшинче медалистсем нумай — среди поступающих в институт много медалистов

мĕхле

пыхтеть, тяжело дышать
миххе аран-аран мĕхлесе çĕклерĕ — он еле-еле поднял мешок
ĕне мĕхлесе тăрать — корова шумно дышит

начарлан

2.
худеть, тощать
вăл палăрмаллах начарланнă — он заметно похудел
ĕне начарлансах кайнă — корова совсем истощала
начарланса çит — исхудать
Хĕлле мăнтăрланать, çулла начарланать. (Арпалăх). — загадка Зимой тучнеет, летом тощает. (Сарай для мякины).

нăрă

жук
Колорадо нăрри — колорадский жук
мăйракаллă нăрă — жук-носорог
сар нăрă — 1) майский жук 2) перен. увалень, копотун
тислĕк нăрри — жук-навозник
упа нăрри — медведка
шыв нăрри — жук-плавунец

ĕне нăрри — личинка овода

паллă

6.
видный, знатный, известный, выдающийся
знаменитый

паллă тухтăр — известный доктор
паллă ĕне сăвакан — знатная доярка
паллă ăслăхçă — видный ученый
патшалăхан паллă çыннисем — знатные люди страны
паллă вырăн йышăнса тăр — занимать видное место
Аллă çул — паллă çул. — посл. Пятьдесят лет — знаменательная дата.

пас

I.
иней, изморозь
пас пĕрчисем — крупинки инея
Палан йывăçне пас тытнă. (Ĕне мăйраки). — загадка Ветки калины покрылись инеем. (Рога коровы).

пăру

телячий
пушмак пăру — телка по второму году
чĕчĕ пăрăвĕ — теленок-сосун, теленок по первому году
пăру ашĕ — телятина
пăру вити — телятник (помещение)
пăру пăхакан — телятница
ĕне виçĕ пăру амăшĕ пулнă — корова телилась трижды
Шурă картара хĕрлĕ пăру. (Чĕлхе). — загадка За белой оградой красный теленок. (Язык).

пăх

II.

1.
смотреть, глядеть
ăшшăн пăх — приветливо смотреть на кого-л.
тинкерсе пăх — пристально смотреть
пăхса çаврăн — осмотреться
пăхмасăр кала — рассказать, прочитать наизусть
куçа чарса пăх — вытаращить глаза, смотреть большими глазами
ĕне пăхма аван — корова с виду хорошая
Хирелле кайнă чух ялалла пăхать, яла кĕнĕ чух хирелле пăхать. (Кутамкка). — загадка Идет в поле — смотрит на деревню, идет в деревню — смотрит в поле. (Котомка).

пăх

13. в сочет. с инфинитивом на -ма (-ме)
иметь склонность
к чему-л.
пытаться, пробовать
тарма пăх — пытаться убежать
вăл мухтанма пăхать — он имеет привычку хвастаться
ĕне сĕкме пăхать — корова норовит боднуть

пĕтĕ

1.
общая характеристика самок, ожидающих приплода
— перевод зависит от вида животного:

стельная, жеребая, чреватая, суягная, супоросая и т. д.
пĕтĕ ĕне — стельная корова
пĕтĕ кĕсре — жеребая кобыла
пĕтĕ сурах —суягная овца
пĕтĕ сысна ами — супоросая свинья

пĕтĕлен

1.
становиться стельной (о корове),
становиться жеребой (о лошади),
становиться суягной (об овце),
становиться супоросой (о свинье)
ĕне пĕтĕленнĕ —корова стала стельной
пĕтĕленни — оплодотворение, зачатие

пуçлă

1.
с головой, имеющий голову, головку
икĕ пуçлă çĕлен — фольк. двуглавый змей
пуçлă йĕп — булавка
мăкла пуçлă ĕне — комолая корова
çара пуçлă — 1) с непокрытой головой 2) плешивый

рекордист

рекордист, рекордистка
рекордист ĕне — корова-рекордистка

ростбиф

кул.
ростбиф (пысăк татăкăн ăшаланă ĕне ашĕ)

сарделька

сарделька и сардельки
пĕçернĕ сарделька — вареные сардельки
сысна аш сардельки — свиные сардельки
ĕне аш сардельки — говяжьи сардельки

сарлашка

1.
толстый
пузатый
прост. (об одушевленных существах)
широкий
сарлашка ĕне — приземистая корова
сарлашка лаххан — широкая лохань

сахал

мало, немного, недостаточно
мало-


сахал мар —
1) немалый
сахал мар укçа немалые деньги
2) немало
сахал мар каланă кун çинчен — об этом говорилось немало

сахалтарах —
1) маловато, немного, недостаточно
ку укçа костюм илме сахалтарах — для покупки костюма этих денег маловато
2) меньше
сахалрах калаç — говори поменьше

сахал йышлă — малочисленный
сахал йышлă халăхсем — малочисленные народности, национальные меньшинства
ку сахал-ха — мало этого, мало того
вутă сахалрах — дров маловато
халăх сахалли — малолюдность, малонаселенность
сахал сĕтлĕ ĕне — малодойная корова
юр сахал хĕл — малоснежная зима
сахал вĕреннĕ çын — малообразованный человек
сахал тупăшлă хуçалăх — малорентабельное хозяйство
утă пĕлтĕрхинчен сахал пулчĕ — сена получилось меньше, чем в прошлом году

сĕк

бодать, бодаться
сĕкекен качака — бодливая коза
сĕксе ил — боднуть
Ĕне хăй пăрушне сĕксе вĕлермĕ. — погов. Корова своего теленка не забодает.

сĕт

молочный
ăшă сĕт — парное молоко
ăшă сĕт — теплое молоко
тин сунă сĕт — парное молоко
вĕретмен сĕт — сырое молоко
вĕретнĕ сĕт — кипяченое молоко
качака сĕчĕ — козье молоко
кăкăр сĕчĕ — грудное молоко
çăратнă сĕт — сгущенное молоко
хăймасăр сĕт — снятое молоко
сĕт апачĕ — молочное, молочная пища
сĕт витри — подойник
сĕт савăчĕ — молокозавод
сĕт парĕсем — молочные железы
сĕт продукчĕсем — молочные продукты
сĕт савăчĕ — посуда для молока, молочник
сĕт çулăхĕ — жирность молока
сĕт яшки — молочный суп
сĕт йӳçĕхнĕ — молоко прокисло
сĕт кĕвелнĕ — молоко свернулось
сĕт типнĕ — молоко пропало (корова перестала доиться)
ĕне сĕт лайăх антарать — корова хорошо дойтся, дает много молока
ĕнесем сĕт хушаççĕ — надои молока повышаются
сĕт çулĕпе кайса çу çулĕпе килмелле пултăр — фольк. пусть дорога туда будет по молоку, а обратно — по маслу (пожелание счастливого пути)
Ама сĕчĕпе кĕменни вăкăр сĕчĕпе кĕрес çук. — посл. То, что не воспринято с молоком матери, с бычьим молоком не воспримется.

сĕтлĕ

1.
молочный, высокоудойный
сĕтлĕ ĕне — высокоудойная корова
сĕтлĕ выльăх-чĕрлĕх — молочный скот

сосиска

сосисочный
ĕне аш сосиски — говяжьи сосиски
сысна аш сосиски — свиные сосиски

су

II.
доить
ĕне су — доить корову
суса ил — выдоить
суса пĕтер — выдоить
сăвакан ĕне — дойная корова
сумалли апарат — доильный аппарат
тин сунă сĕт — парное молоко

сутар

II.
понуд. от су II.
ĕне сутармасть — корова не дает доить

тар

V. глаг.

1.
убегать, сбегать
удирать
разг.
вĕçерĕнсе тар — вырваться и убежать
каялла тар — убежать обратно
тухса тар — убежать, вырвавшись откуда-л.
тарса кил — прибежать, сбежав откуда-л.
тарса пĕт — разбежаться (о многих)
тарса пытан — скрыться, спрятаться
тарса çухал — сбежать неизвестно куда
тарса çӳре — быть в бегах
тарса ӳк — суметь, успеть убежать
тарса хăтăл — спастись бегством
ĕне кĕтӳрен тарнă — корова убежала из стада

тăхăрçĕр

девятьсот
фермăра тăхăрçĕр ĕне — на ферме девятьсот коров
пин те тăхăрçĕр çитмĕл пиллĕкмĕш çул — тысяча девятьсот семьдесят пятый год

тĕк

3.
бодать
бодаться

пирĕн ĕне тĕкет — наша корова бодается

тĕлли-палли

2.
симптом, признак
ĕне пăрулассин тĕлли-палли çук-ха — пока не видно признаков, что корова отелится

ту

10.
рожать, рождать
производить потомство

ача ту — рожать
хер ту — родить дочь
ывăл ту — родить сына
ĕне тына тунă — корова принесла телку
кĕсре тиха тунă — кобыла ожеребилась
çăвăр ту — приносить детенышей
сысна çăвăр тунă — свинья опоросилась
йытă çăвăр тунă — собака ощенилась
çăмарта ту — нести яйца, нестись (о птицах)

тункăрма

диал.
бубенец
ботало
обл.
ĕне мăйне тункăрма çакнă — корове на шею повесили ботало

тушка

1.
туша, тушка
ĕне тушки — коровья туша
кролик тушки — кроличья тушка
ăш тушкипех илтĕмĕр — мы купили мясо целой тушей

тына

телка
ĕне пăрушĕ тына пулчĕ — корова принесла телку

тыт

9.
владеть чем-л.
держать, содержать что-л.
ĕне тыт — держать корову
ферма ăратлă выльăх тытать — ферма разводит породистый скот

ула

I.

1.
пестрый, пятнистый
пегий
(о животных)
ула ĕне — пегая корова
ула лаша — пегая лошадь

ура

ножной
йывăç ура —
1) деревянная нога, деревянный протез
деревяшка разг.
2) ходули
ухват ура — кривоногий
ура кĕлли — пятка
ура лаппи — ступня
ура пичĕ — подъем ноги
ура сыппи — щиколотка
ура туни — голень
ура тупанĕ — подошва ноги
ура хырăмĕ — икра ноги
ура вĕççĕн ут — идти на цыпочках
ураран ӳк — обессилеть, валиться с ног
ура çинче — стоя, на ногах
ура салт — разуваться
ура сыр — обуваться
ура хур — прям. и перен. подставлять ножку
ура ларт — прям. и перен. подставлять ножку
ура явса ӳкер — свалить подножкой
ура ярса пус — шагать, ступать
ура пусма вырăн çук — негде ногой ступить
Ури çине ĕне пусман-ха. — погов. Ему еще корова на ногу не наступила. (т. е. пока он еще не изведал тягот жизни).
çырма хĕрне ансассăн, кули ура йĕпенмест? — фольк. когда спускаешься к реке, как же ног не замочить?

урăхлат

2.
менять, заменять
вăл ĕне урăхлатнă — он сменил корову

установка

установочный
автоматла установкаа автоматическая установка
ĕне сумалли установкаа доильная установка
ракета установкаи ракетная установка

ферма

I.

1.
ферма
выльăх-чĕрлĕх ферми — животноводческая ферма
ĕне ферми — молочнотоварная фĕрла
ферма заведующийĕ — заведующий фермой
фермăра ĕçлекенсем — работники фермы

ханкăрма

1.
бубенчик, бубенец
ĕне мăйне ханкăрма çакнă — у коровы на шее подвешен бубенец

хĕлтĕркке

разг.
худой, хилый, тощий
хĕлтĕркке ĕне — тощая корова

хĕрлĕ

4.
рыжий
хĕрлĕ ĕне — рыжая корова
хĕрлĕ çуçлĕ ача — рыжеволосый мальчик
хĕрлĕ тилĕ — рыжая лиса
Хĕрхенекенĕнне хĕрлĕ йытă çинĕ, тет. — погов. У того, кто поскупится, все съест рыжая собака (т. е. все сгорит).

хĕсĕр

1.
яловый
хĕсĕр ĕне — яловая корова
ĕнесем хĕсĕр юлни — яловость коров

хуш

2.
прибавлять, увеличивать
ĕç укçи хуш — прибавить зарплату
хак хуш — прибавить цену
уттуна хуш! — прибавь шагу!, шире шаг!
ӳт хуш — прибавить в весе, поправиться
ĕне сĕт хушнă — корова прибавила молока
çывăрни вăй хушрĕ — сон прибавил сил
хушса пани — 1) надбавка 2) приложение

хырăмлă

1.
имеющий какой-л. живот,
с
каким-л. животом
мăн хырăмлă — с большим животом, пузатый
каçăр хырăмлă çын — человек с выпирающим животом
çӳхе хырăмлă ĕне — тощая корова

чакар

1.
убавлять, уменьшать, снижать
лампăна чакар — убавить, привернуть огонь в лампе
пусăма чакар — уменьшить давление
ĕне сĕт чакарчĕ — корова стала давать меньше молока
температурăна чакар — сбить температуру
температурăна чакаракан эмел — жаропонижающее лекарство
ӳт чакар — сбросить вес

чĕлхе

языковый, язычный
ĕне чĕлхи — 1) коровий, говяжий язык 2) диал. блины
пĕçернĕ чĕлхе — отварной язык
чĕлхе вĕçĕ — кончик языка
чĕлхе ай паре — подъязычная железа
чĕлхе сенхерлисем — язычные мышцы
чĕлхе кăлпассийĕ — языковая колбаса
чĕлхе кăтарт — показать язык кому-л.
чĕлхе тĕксе пăх — попробовать на язык
чĕлхине çăтнă пек — будто язык проглотил
Чĕлхеен шăмми (чаракĕ) çук. — посл. Язык без костей.
Калаçса пăхнăшăн чĕлхе çĕтĕлмест. — погов. Поговоришь — язык не истреплешь.

чĕчĕ

сосковый
ĕне чĕччисем — соски коровы
чĕчĕ пăрушĕ — теленок-сосунок

шел

II. диал.

жир, сало
ĕне шелĕ — говяжье сало

шултра

(шултăра)

1.
крупный, большой
крупное

шултра ăратлă ĕне — корова крупной породы
шултра вăрман — лес с большими деревьями
шултра кирпĕч — крупный кирпич, керамические блоки (для кладки стен)
шултра панельсенчен çур-йĕр туни — крупнопанельное домостроение
шултра пĕрчĕллĕ — крупнозернистый
шултра пулă — крупная рыба
шултра çăнăх — мука крупного помола, размола
шултра хăйăр — дресва (крупный песок с гравием)
шултра çумăр çăвать — падает крупный дождь
шултра тар тапса тухрĕ — выступили крупные капли пота

ырçа

1.
большой короб, кузов (из луба)
Сенĕкĕ малта, ырçи варринче, шăпăрĕ кайра. (Ĕне). — загадка Вилы спереди, кузов в середине, а метелка сзади. (Корова).

юр-вар

продукты (кроме хлеба)
приварок
ĕне юр-варĕ — молочные продукты

юх

1.
течь, литься
пичĕ тăрăх тар юхать — по его лицу струится пот
сурантан юн пĕрĕхсе юхать — из раны хлещет кровь
юхман кӳлĕ — непроточное озеро
юхса тул — натечь, наполниться
юхса тух — вытечь
пӳрт тăрринчен тумла юхать — с крыши падает капель
пурнăç пĕр пек юхса пырать — перен. жизнь течет потихоньку
Пĕр кӳлле тăватă çăл юхса кĕрет. (Ĕне суни). — загадка Четыре ключа втекают в одно озеро. (Доение коровы).

як

I.
як (ĕне евĕр чĕрчун)

ӳтлĕ

1.
полный, дородный
упитанный

ӳтлĕ арçын — полный мужчина
ӳтлĕ ĕне — упитанная корова

çаврăн

4.
обходить, объезжать
пĕтĕм таврана çаврăнтăм — я исходил всю округу
Ула ĕне пĕтĕм хире мĕкĕрсе çаврăнать. (Тĕкĕлтура). — загадка Пегая корова с ревом обходит все поле. (Шмель).

çăл

1.
то же, что çăлкуç 1.
çăл валакĕ — желоб у родника
кунта çăл тухать — в этом месте пробивается ключ
Пĕр кӳлле тăватă çăл юхса кĕрет. (Доение коровы). — загадка В одно озеро впадает четыре ключа. (Ĕне суни).

çĕвĕ

1.
шов, стежка, строчка
шултра çĕвĕ — крупная стежка
çĕвĕ сӳтĕлнĕ (кайнă) — шов распустился
çĕвĕрен сӳтĕл — лопнуть по шву
çĕввине яр — распустить шов
çĕвви тăрăх сӳт — пороть по шву
Саплăкĕ пур та çĕвви çук. (Ула ĕне). — загадка Заплатки есть, а швов нет. (Пестрая корова).

çилĕ

II.
вымя
ĕне çилли — коровье вымя
качака çилли — козье вымя
çилĕ шыççи — мед. мастит
çиле массаж ту — массировать вымя
çилĕ карăннă — вымя налито молоком
Ĕне çиллинче сĕт йӳçмест. — посл. В вымени молоко не скисает.

çилтер

течка, выделения (у самок животных)
ĕне çилтер янă — у коровы началась течка

çыпăç

4.
приставать, присоединяться, примыкать к кому чему-л.
увязаться за кем-л.
çыпăçса пыр — увязаться
кĕтĕве ют ĕне çыпăçнă — к стаду пристала чужая корова

ăмăр

подгрудный
ĕне ăмăрĕ — подгрудок коровы
сарлака ăмăрлă лаша — широкогрудый конь

ĕне

1.
корова

ĕне

коровий
ăратлă ĕне — породистая корова
мăкла ĕне — комолая корова
пĕтĕ ĕне — стельная корова
сăвакан ĕне — дойная корова
сĕтлĕ ĕне — молочная корова
хĕсĕр ĕне — яловая корова
ĕне ашĕ — говядина
ĕне вити — коровник
ĕне выльăх — крупный рогатый скот
ĕне кĕтĕвĕ — стадо коров
ĕне сĕчĕ — коровье молоко
ĕне ферми — молочно-товарная ферма
ĕне су — доить корову
ĕне сăвакан — доярка, дояр
ĕне усра — держать корову
ĕне тыт — держать корову
Ĕнен сĕчĕ чĕлхе вĕçĕнче. — погов. У коровы молоко на кончике языка (удой зависит от кормления).
Ури çине ĕне пусайман-ха. — погов. Ему на ногу еще корова не наступала (он еще не успел испытать невзгод).
Карта çумĕнче шур ĕне выртать. (Юр кĕрчĕ). — загадка У забора лежит белая корова. (Сугроб).

ĕне

2. перен.
о неуклюжем, неповоротливом человеке:
корова (о женщине)
увалень, медведь (о мужчине)

ĕнĕç

диал.
то же, что ăнăç
Ĕнĕçмен ĕне эрнекун пăрулать. — погов. Незадачливая корова в пятницу (в праздничный день) телится.

ырă

II.

ĕне ырри — молозиво

тултар


ĕне тапратса тултарнă — у коровы набухло вымя (перед отелом)
парăм тултар — выплатить долг полностью

ĕне


ĕне хӳрибот. коровяк
ĕне ырри — молозиво

саплăк

латка, заплата, заплатка
саплăк сапла, саплăк ларт — 1) поставить заплату, заплатку 2) заделать отверстие (напр. в посуде и т. п.)
Саплăкĕ пур, çĕвви çук. (Ула ĕне). — загадка Заплаток много, да все без швов. (Пестрая корова).

лактаци

с.-х.
лактация (ĕне сĕт антарни)

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

автан

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран (чĕрчунтан) вуннăмĕшĕ. Вьетнам, Китай, Япони, ... ытти хăш-пĕр çĕршывсен календарĕнче кашни çулталăка выльăх-чĕрлĕх тата тискер кайăк ятне панă. Çав ятсем 12 çулхи çаврăмпа ылмашăнса пыраççĕ. Вĕсем çаксем, 1. Йĕкехӳре (Шăши). 2. Ĕне (Вăкăр). 3. Тигр. 4. Куян (Кролик). 5. Аç-таха. 6. Çĕлен. 7. Лаша. 8.Сурăх (Така). 9. Упăте. 10. Автан (Чăх). 11. Йытă. 12. Сысна (Кабан). КЯ, 15.05.1988, 4 с. Шухăшлавçăсем, ăсчахçăсем Автан çулĕнче çуралаççĕ. ЯБ, 1990, 1 /, 62 с. — Автан çулне кĕр (Х-р, 22.03.1993, 4 с.; ÇХ,1998, 1 /, 5 с.). 2. Ç.п.,астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Автан çулĕнче) çуралнă çын. Автана кăçал ĕмĕтсем татăлни кулянтарма пултарать. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Автансем ... çĕнĕ çула та асăрхануллăн йышăнаççĕ. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. Автан çитес çул чылай лăпкăрах тата ирĕклĕрех пурăнма пултарать. ÇХ,1999, 49 /, 8 с. — Автан-хĕрарăмсем, Автан-арçынсем (Х-р, 31.12.1992, 3 с.). 3. П.п., калаç. Ирĕлтернĕ сахăртан ачасене ĕмме хатĕрлекен пылак çимĕç. П.Большаков хăйĕн килĕнче пылак автансен «инкубаторне» уçнă. К-н, 1966, 9 /, 12 с. Сахăртан тунă «автан». Х-р, 20.01.1994. 4. П.п., калаç. Чупкăн арçын; хĕрарăм кĕтӳççи, ĕревĕç. Пĕлтĕр мана «автан» тесе чĕнетчĕç. Çук, Автан çулĕнче çуралнăран мар, чиперккесене час-час улăштарнăран. ÇХ, 1998, 42 /, 10 с. Çав мехелпех пуçлас пуль сăмаха... Каçтака мар, автан шырамалла. ТА, 1998, 1 /, 36 с.

гамбургер

ç.с. Хăпарту çуррисем хушшине хунă ĕне аш котлечĕ; Гамбург бифштексĕ. Çакă [мăнтăрлăх] нумай чăмлама юратнинчен килет ĕнтĕ, тăтăшах пицца, гамбургер çитереççĕ. ÇХ, 23.10.1998, 2 с. Америка йăлипе бутербродпа, гамбургерпа апатлансан ... пăтăрмахсем сиксе тухма пултараççĕ. С-х, 2000, 40 /, 2 с. Асатте-асаннесен апат-çимĕçне хаклама пĕлместпĕр. Темле «гамбургерсем» çывăхрах пирĕншĕн. Х-р, 29.05.2001, 2 с. — сĕтеклĕ гамбургер (С-х, 2000, 15 /, 4 с.)

мини-ферма

ç.с. Выльăх-чĕрлĕх тытма йĕркеленĕ хушма хуçалăх; пĕчĕк ферма. Шкул çумĕнчи мини-фермăра 4 ĕне, 3 сысна ами, 5 вăкăр тытаççĕ. ÇХ-рĕ, 8.12.1999, 2 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вил

умирать
падать
(животные)
выçă вил — умирать с голода
сивве вил — умирать от холода
сурăх хытнă кайнă;
вил, вил тум хайарĕ — болезнь, происходящая от умерших пьяниц, самоубийц;
пирĕн аттен ĕне иккĕ вилчĕ, сурăх вун-пилĕк — у нашего отца коров пало 2, а овец 15
вилессе анчах кĕтсе тăнă — ждал лишь одной смерти
вилес умĕнхи асап — агония
вилес патнех çитернĕ — оставили едва живым
кунпа та вилмесен — если не умрет и от этого
асаплантарса вилес патнех çитернĕ — заморил
вили-вилли выртать — лежит, не то умирает, не то нет

сăв

син.: су
доить
сăвакан ĕне — дойная корова

сĕт

молоко
сĕтлĕх — молочный
ĕне ырри — молочево
ача шăлĕсем — молочные зубы
сĕт курăкĕ — молочай
сĕт чашки — молочник
сĕт-турăх — молоко свежее и кислое, различные молочные блюда

сĕтлĕ

(сĕт)
молочный
сĕтлĕ ĕне — дойная корова

çула

лизать; мазать; кашăка çула-çула тасат – облизать ложку; ĕне пăруне çуласа тасатать – корова лижет теленка.

197 стр.

ĕне

корова
пирĕн ĕне пур — у нас есть корова
ĕне вити — коровий хлев
ĕне мăйраки — коровий рог
унăн ĕне мăйраки — рог его коровы
ĕне пăруласан, ĕне ырри тăваççĕ — когда отелится корова, то совершают моление
ĕне ырри — коровье молочливо
ĕне сĕт пами пулсан — если корова перестанет давать молоко
ĕне ашĕ — говядина

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

уй

хир. Ĕне чирленине пĕлсенех ăна карташĕнчен пĕртте кăларас пулмасть, Вите пулсан хăйне анчах витене хупса хурас пулать е уйри (хирти) картана кайса хупас пулать [Исаков 1882:5]; Эпĕ вăр-вар чӳрече виттĕр кантур çуртне каялла кĕрсе карăм та тепĕр еннелле туха уялла (хирелле) чупрăм [Комиссаров 1918:10].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

бифштекс

сущ.муж.
бифштекс (ăшаланă ĕне ашĕ); рубленый бифштекс вĕтетнĕ аш бифштексĕ

буйвол

сущ.муж.
буйвол (ĕне йышши пысăк выльăх)

вымя

сущ.сред.
çилĕ; вымя коровы ĕне çилли

говядина

сущ.жен.
ĕне ашĕ

говяжий

прил.
ĕне -ĕ; ĕне аш -ĕ; говяжий язык ĕне чĕлхи (çимелли); говяжьи котлеты ĕне аш котлечĕ

доить

глаг. несов.
су; доить корову ĕне су

дояр

сущ.муж., доярка жен.
ĕне пăхакан, ĕне сăвакан

жук

сущ.муж.
нăрă; навозный жук тислĕк нăрри; майский жук ĕне нарри; бороться с колорадским жуком Колорадо нăррипе кĕреш

комолый

прил. (син. безрогий; ант. рогатый)
мăкла, мăйракасăр; комолая корова мăкла ĕне

корова

сущ.жен. (ант. бык)
ĕне; дойная корова сăвакан ĕне; доить корову ĕне су; корова отелилась ĕне пăруланă ♦ У коровы молоко на языке посл. Ĕне сĕчĕ чĕлхи çинче; идёт как корове седло ĕне çинчи ашăк пек (килĕшӳсĕр япала çинчен)

коровник

сущ.муж.
ĕне вити

молочный

прил.
1. сĕтлĕ, сĕт паракан; молочная корова сĕтлĕ ĕне
2. сĕт -ĕ; сĕтлĕ; молочная каша сĕтпе пĕçернĕ пăтă ♦ молочные зубы сĕт шăлĕсем (ача ӳснĕçем тухса ӳкекеннисем); молочный телёнок амăш ай пăру, ĕмĕртекен пăру

рогатый

прил.
мăйракаллă; крупный рогатый скот мăйракаллă шултра вьшьăх, ĕне выльăх

скот

сущ.муж., скотина жен.
выльăх, выльăх-чĕрлĕх; крупный рогатый скот мăйракаллă шултра выльăх, ĕне выльăх; помещение для скотины выльăх вити

ферма

сущ.жен.
1. ферма (пысăк хуçалăхăн пĕр йышши выльăх ĕрчетекен пайĕ); свиноводческая ферма сысна ферми; молочно-товарная ферма ĕне ферми
2. ферма (уйрăм çыннăн хресчен хуçалăхĕ)

яловая

прил. (ант. стельная)
хĕсĕр; яловая корова хĕсĕр ĕне

ящур

сущ.муж.
ящур (ĕне-выльăхăн, сурăх-качакан ерекен чирĕ)

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

корова

1. ӗне; дойная корова сӑвакан ӗне; молочная корова сӗтлӗ ĕне; бодливая корова сӗкекен ӗне.

распарывать

кого, что несов., распороть, -рю сов. 1. сӳт, сӳтсе пыр, сӳтсе пăрах (ҫӗленине); 2. чиксе шӑтар; корова корове бок распорола ӗне тепӗр ĕне аякне сĕксе шӑтарнӑ.

стельный

пĕтĕ; стельная корова пĕтĕ ĕне.

породистый

ӑратлӑ, таса йӑхлӑ (ĕне).

припуск

япала çĕленĕ чух вӑрӑмрах е сарлакарах яни; припуск телёнка к корове пӑрӑва ĕне патне ярса ӗмӗртни, икĕртни.

приставать

-стаю к кому, к чему, несов., пристать, -ану, сов. 1. ҫыпӑҫ, ҫыпҫӑн (тумтир ҫумне пылчӑк); 2. ҫулӑх, ер, сик (чир); 3. пырса ер; к стаду пристала чужая корова кӗтӗве ют ĕне пырса ерчĕ; 4. пырса чарӑн (пристань ҫумне пӑрахут); 5. ҫыпҫӑн, хӑрама ан пӗл, йӑлӑхтар.

угорь

2. 1. çĕлен пула; 2. пукра (ĕне тирĕ айĕнче пулакан нăрă).

удойливый

удойливая корова сĕтлĕ ĕне.

як

як (Монголире, Тибетра усракан ĕне евĕрлĕ, вăрăм çăмлă, пысăк мăйракаллă выльăх).

яловая

хĕсĕр (ĕне).

безрогий

мăйракасăр, мăкла (ĕне).

бескоровность

ж. мн. нет ĕне çукки, ĕнесĕрлĕх.

бифштекс

бифштекс (ăшаланă ĕне ашĕ).

бодливый

сĕкекен, тĕкекен (ĕне).

бурёнушка

хăмăр ĕне.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

дюгонь

дюгонь — dugong dugong [тинĕсре пурăнакан ĕне евĕрлĕ чĕрчун]

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

ĕне

сыер

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

ферма

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

ĕмпичче ĕмпӳ ĕмтер ĕн « ĕне » ĕне-сурăх ĕнелле ĕнем-канам ĕнен ĕненмелле

ĕне
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org