Шырав: Европа тур качаки

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ах

III. межд.
выражает боль, испуг, радость, сожаление, гнев и т.п.

ах, ох, ай, ой
ах, эпир с^атар^ке! — ой, мы же горим!
ах, эсĕ апла-и-ха? — ах, ты так?
ах, чĕлхи кун! — ох и остер он на язык!
ах темесĕр сывлăш тухмасть. — погов. не охнувши не вздохнешь (о трудной жизни)
ах-ах — усил. от ах III.
ах-ах, мĕн тăвас-ши? — ой-ой-ой, что же делать?
ах турă! — господи!, батюшки!
ах тур-тур! — господи!, батюшки!

бекас

бекас (вăрăмсăмса, шур таки, шыв качаки)

вăкăр

бычий, бычачий
ăратлă вăкăр — племенной бык
кайăк вăкăр — дикий бык, тур
кастарнă вăкăр — вол
вăкăр тирĕ — бычья шкура
вăкăр пек ĕçле — работать как вол
вăкăр пек пăх — набычиться, смотреть злобно, сердито
Аçтăрханта вăкăр пĕр укçа, киле çитиччен пин укçана çитет. — посл. В Астрахани бычок стоит денежку, а с привозом обойдется в тысячу денежек. (соотв. За морем телушка полушка, да рубль перевоз).

качака

козий
ангор качаки — ангорская коза
качака ашĕ — козлятина
качака путекки — козленок
качака сĕчĕ —козье молоко
качака таки — козел

качака

2.
козлы
вутă качаки — козлы для пилки дров

материк

материковый
Европа материкĕ — европейский материк
материк пăрĕ — материковый лед
материк утравĕсем — материковые острова

супне

уст.

1.
кузов, корзина, лыковый кошель
пĕчĕкçĕ лаша, тур лаша супне тулли тырă ыйтать — фольк. маленький гнедой конь просит полный кузов зерна

тăрăх

2.
с пространственным значением
по
Европа тăрăх курса çӳре — путешествовать по Европе
хула тăрăх çӳресе кунларăм — я весь день гуляла по городу

ту

горный
чăнкă ту — крутая гора
ту айлăмĕ — горная низина
ту арки — подножие, подошва горы
ту тĕпĕ — подножие, подошва горы
ту йăранĕ — горная гряда
ту йĕлтĕрĕ — горные лыжи
ту йĕлтĕрçи — горнолыжник
ту каççи — горный перевал
ту качаки — горный козел
ту пичĕ — склон горы, косогор
ту çамки — склон горы, косогор
ту çынни — горец
ту таки — горный баран
ту хĕрри — обрыв
ту хушăкĕ — ущелье, расщелина
ту хырçи — горный хребет

тур

I. зоол.

1.
тур (сӳнсе кайнă кайăк вăкăрĕ)

тур

2.
тур (Кавказри ту качаки)

тур

турий
тур мăйраки — турий рог

тур

II.
тур (тапхăр) [фран. tour]
ăмăртусен виççĕмĕш турĕ — третий тур соревнований
конкурса виçĕ турпа ирттереççĕ — конкурс проводится в три тура

турă

I. (тур)

1.
бог, божество

хĕвеланăç

западный
Хĕвеланăç Европа — Западная Европа
Хĕвеланăçĕнчи патшалăхсем — Западные страны, Запад

хир


çапăçу хирĕ — поле брани
Паттăрсем çапăçу хирĕнче çуралаççĕ. — погов. Герои рождаются на поле брани.
хир качаки — 1) косуля 2) дикая коза
хир кăрккизоол. дрофа
хир курăкĕбот. донник
хир мамăкĕдиал. вата
хир сĕллибот. овсюг
хир сысни — кабан

çаврăм

4.
то же, что çавра 2, 3
ăмăртусен юлашки çаврăмĕ — заключительный тур соревнований
сăвă çаврăмĕ — строфа стихотворения
сăмах çаврăмĕ — выражение, оборот речи
пĕр çаврăм пурте чĕнмесĕр ларчĕç — некоторое время все молчали

шыв


вил шывĕфольк. мертвая вода
чĕр шывĕфольк. живая вода
шыв вăкăрĕзоол. выпь
шыв вутăшмиф. водяной
шыв калти — тритон
шыв качакизоол. бекас
шыв лĕппи — поденка (насекомое)
шыв лĕпĕшĕ — поденка (насекомое)
шыв нăрри — жук-плавунец
шыв сарани — водяная лилия
шыв сысниуст. дельфин
шыв хупаххибот. кубышка желтая
шыв чирĕмед. водянка
шыва кĕр — купаться
ваннăра шыва кĕр — принимать ванну
шыва кĕмелли тумĕ — купальный костюм

шыва кĕрт
1) купать
2) церк. крестить, совершать обряд крещения

чăм шыва ӳк — сильно вспотеть, быть мокрым от пота
çăвартан шыв килет — слюнки текут (от аппетита)
шывпа сапса уйăрас çук — водой не разольешь
тăрă шыв çине кăлар — вывести на чистую воду, разоблачить, развенчать, изобличать
çынна элек тăрăх шыва яр — клеветать на честного человека, возводить напраслину на невинного человека
шыва путнă пек çухал — как в воду кануть
шыв сыпнă пек лар — молчать, словно воды в рот набрав

качака


качака сухал — бородка клинышком, козлиная бородка
качака сухалĕбот. козлобородник
турă качакизоол. козодой
хир качаки — косуля, серна

турă

II.  (тур)

гнедой
турă лаша — гнедая лошадь
хура турă — карий (о масти лошадей)

континент

континентальный
Европа континенчĕ — европейский континент
континент климачĕ — континентальный климат
çĕршывăн континентри пайĕ — континентальная часть страны
континентран континента çитекен ракета — межконтинентальная ракета

Этимологи словарĕ (1996)

ав

I. гнуть, сгибать.

Производные формы: авăн- гнуться; авăнчăк изогнутый, гибкий; авкала- гнуть различным образом или гнуть в разное время, время от времени, иногда, кое-как; авкалан- изгибаться различным образом, в разное время и пр.; авкалантар- заставить кого различным образом изгибаться; авкаланчăк кривлякой называют человека, который кривляется и ужимается; авкăç станок из толстого дубового пенька, на котором гнут дуги, ободья и полозья; авмака с одной кривизной, согнутый; авмашкка (с едва заметным удвоением к) имеющий некоторый изгиб (дерево, проволока) (Ашм. Сл. 1А, 34-38).
Тюркские соответствия: др.-тюрк. еg- сгибать, наклонять (ДТС, 165); тат. ию склонять, нагибать, согнуть, пригнуть; башк. эйеу тж; аз., тур. äй-, уйг. äк- (Радл. Сл. I, 658, 675), тар., чулым., чаг., узб. äг- гнуть, нагнуть, согнуть;   як. иэх- гнуть, сгибать, загибать.
Чув. ав- > мар. (Горд. ЭСМЯ I, 42, 47) аауаш, агуаш, айаш гнуть, согнуть (Федотов ЧМЯВ, 166).

аван

хороший, честный, добрый, приятный, полезный, удобный, доведенный до высокой степени качества или совершенства.

Производные формы: аванлан — улучшиться, стать лучше или добрее; аванлантар — улучшать, сделать лучше; аванлат — то же, что и предыдущее слово (Ашм. Сл. IА, 40-41). В.Г.Егоров предполагает, что чув. аван родственны: чаг. авунчак милый, любезный, узб. овунчок забава, развлечение, чаг. аун, авын чем-либо заниматься, проводить время, уйг. абдан хороший, хорошо, тув. авангыр ловкий, проворный, кирг. абыдан совершенно, очень, весьма (Егоров ЭСЧЯ, 19). Нет сомнения, что формы авунчак/овунчок образованы от др.-тюрк. аvïn — развлекаться; утешаться, радоваться; обольщаться; предаваться чему-л.; привязываться, дружить > др.-тюрк. аvïnč утешение, радость; спокойствие; увлечение, занятие; привычка, привязанность (ДТС, 69-70), но весьма сомнительна принадлежность кирг. абыдан, не говоря уже о персидском происхождении от слова аbadan населенный; благоустроенный; процветание, благоустройство (ДТС, 1).
Подлинными соответствиями чув. аван являются казах. аман: кош, аман болынсыз! Будьте здоровы!; кирг. аман: мал, тан аманбы? В здравии ли скот и души? Кирг. аманбы по форме и значению соответствует чув. аван-и (форма приветствия или формула вежливости, когда справляются о чьем-либо здоровье): аван-и-ха? — Аван-ха, хăвăр аван-и? Как поживаете? — Ничего пока. Как Вы? или: как поживаете? (Ашм. Сл. IА, 41), а также тат. диал. аван хорошо (ДСТЯ, 19); кирг., каз., крым., тур., аз., уйг. аман = араб. ... здорово, в хорошем здоровьи; безопасность, защита, пардон (тур., аз.) (Радл. Сл. I, 643). Тат. лит. әман безопасность, спокойствие; пощада; осторожно (АТРСЗ, 76). В чувашском м ~ в.

ар

I мужчина. Усрем-усрĕм, ар пултăм. Рос я, рос, и стал мужчиной. Также обозначает мужа. Вăл качча кайса çичĕ ара çитнĕ. Она побывала за семью мужьями. Арсăр пурнăç — туратсăр йывăç. Жена без мужа — дерево без ветвей. (Пословица).

Производные формы: арлă имеющая мужа, замужняя; арлă-арăмлă муж и жена, муж с женою: çапла вара вĕсем иккĕш арлă-арăмлă пулаççĕ. Таким образом они стали супругами, т.е. вступили в брак, образовали супружескую пару; арсăр не имеющая мужа, вдовая; арсăр-йышсăр без мужа и без семья; арсăрлăх неимение мужа, вдовство; арçын (ар + çын) мужчина; арçынла похожая на мужчину, на мужской лад; ар-çу-ри / ар-çори / ар-çурри / ар-çури название лесного духа (Ашм. Сл. IА, 302-316).
Тюркские соответствия: тел., алт., шор., леб., куманд., тар., тоб., кюэрик., крым., чаг., ком., тур., карЛТ. äр мужчина, сильный муж, герой; муж, супруг = кирг., к.-кирг., саг., койб., кач. ер = каз., тоб. ир (Радл. Сл. I, 751, 753, 1456). М.Рясянен исходной формой всех тюркских слов устанавливает *(h)är(ä) (Räsänen ЕWb., 46а). Г.Дёрфер, исходя из монгольской формы ere, полагает, что тюркскому är соответствует более древняя форма *ärä (еще более древние *härä и *pärä) Doerfer. Bemerk., OLZ LXVI 7/8. S. 332).
См. Егоров ЭСЧЯ, 30.

меслет

способ; средство; дело; сподручность; сноровка.
   Производные формы: меслетлĕ удобный, подходящий; толковый; сообразительный; меслетсĕр без повода; весьма хорошо: ку япала меслетсĕр аван эта вещь весьма хороша (Ашм. Сл. VIII, 230).
   Тюркские соответствия: тур. мäслäк (< араб.) принцип; занятие ради пропитания; ремесло; карьера; служба;
   мäслäксиз (мäслäк + -сиз) без принципа (Радл. Сл. IV, 2108-2109); аз. мәсләк идея, убеждение, направление; мәсләксиз безыдейный, беспринципный. От арабо-перс. (мäслäк) дорога, путь; способ; метод; принцип; правило; карьера (Гаф. ПРС II, 779).
   См. Егоров ЭСЧЯ, 133.

мехел

возможность; сила; способность; время. Мехел полсассăн, хамах çаврăнса çитĕп. Приду, если будет свободное время.
   Производйые формы: мехелсĕр не имеющий возможности; мехелен- двигаться вяло. Килтен аран мехеленсе тохрĕ. Еле выбрался из дома (Ашм. Сл. VIII, 232-233).
   Тюркские соответствия:. тур. мähал (< араб.) место; тур., чаг. мähалсыз (мähал + -сиз) неуместно, несвоевременно (Радл. Сл. IV, 2077); аз. мәhәлл местность; тат. мәхәл место; помещение; дом, жилище < араб. (АТРСЗ, 339).
   См. Егоров ЭСЧЯ, 133.

мерекке

нечто потешное и интересное своеобразное, оригинальное; мерекеллĕ интересный: çыру историйĕ питĕ мерекеллĕ история письма весьма интересна (Ашм. Сл. VIII, 226).
   Тюркские соответствия: тур. merak, аз. мараг любопытство, любознательность, интерес; тур. merakli любопытный, любопытствующий, любознательный; аз. мараглы интересный, занимательный, занятный; туркм. мәреке сборище, скопище людей; башк. мәрәкә оригинальный, интересный, любопытный; забавный; забава, шутка, юмор; мәрәкәле забавный, анекдотичный; кр.-тат. мәрәкә: мәрәктә җеру гуляние на улице во время свадьбы вместе с женихом и невестой (Баяз ГТК, 160). От арабо-перс. (мäрэкэ) поле битвы; арена; состязание; битва, бой, сражеиие (Гаф. ПРС II, 797).
   См. Егоров ЭСЧЯ, 132.

мин

красное пятно на лице; минлĕ с красными пятнами на лице; Минпикке (жен. имя), Минелĕпай (муж. имя). Çапла ят хурсан, мин пĕтет, теççĕ (Ашм. Сл. VIII, 243).
Тюркские соответствия: алт., тел., шор., леб., кюэрик., чаг., туркм., тар. мäн; саг., койб., кач. мен родимое пятно; бородавка; веснушка; тур. бäн родимое пятно; пятна (на фруктах), бäнäк (бäн + -äк) пятно = крым. бäң, родимое пятно (Радл. Сл. IV, 1584, 1588, 2079); тат., башк. миң, як. мэң, родимое пятно, родинка.

митевлĕ

похож (с араб.) (Ашм. Сл. VIII, 251).
   Тюркские соответствия: тур. мäсäла (< араб.) например, предположим, что; так сказать; кирг. мääсäлä (< араб.) речь, рассказ; предание; каз. мäсäлäн — мäсäла; Крым. мäсäли = мäсäлä; каз. мäсäллĕ (мäсäл + -лĕ) подобный (Радл. Сл.IV, 2108). От араб. (мәсәл) басня, притча, аллегория; пример, образец (АТРСЗ, 328) > тат. мәсәлән, башк. мәçәлән например, к примеру; так; хоть, хотя бы.
   См. Егоров ЭСЧЯ, 134.

паха

дорогой, драгоценный; дорого, ценно.

Производные формы: пахала- оценить; пахалаттар- понуд. ф. от пахала-; пахалă/пахаллă полезный; дорогой; пахалăх ценность; пахасăр нестоящий (о вещи); неутомимый, прилежный, бесценный; паха ту- дорожить (Ашм. Сл. IX, 143-145).
Тюркские соответствия: др.-тюрк. бађа достоинство; ком. бађа (< перс.) цена = тур., крым. паhа (< перс.) цена; тур., чаг., туркм., хив., крым., карТЛ. баhа цена, стоимость; тур. баhасыз (баhа + -сыз) бесценный (Радл. Сл. IV, 1138, 1447-1448, 1465-1466); др.-тюрк. bаγа (< согд. βγ) титул; bаγа ben er я муж [высокого титула] бага; bojla bаγа tarqan титул Тоньюкука (ДТС 77, 110); тат. бәя цена, стоимость; бәялә- ценить, оценивать, оценить; бәясез дешевый, не имеющий цены.
Мар. пагалаш почитать, уважать < чув. (Федотов ЧМЯВ, 207).
См. Егоров ЭСЧЯ, 145; Федотов МИЭСЧЯ, 81.

пăлтăрчан

(пăлтăрччан)

трясогузка (Хорачка, В.Олг., Пшкрт.). Пăлтăрчан — ола чакак кап, поçпорняран кăть пысăкрах

пăлтăрччан то же (Ашм. Сл. X, 110) > марГ. выльдырцан перепел; марЛВ. пулдырчо перепел.
Ср. тур. bildircin перепел (Федотов ЧМЯВ, 207).

пăлхав

(пăлхав, пăлхаву, пăлхавар)
бунт, волнение, смута, мятеж, суматоха;

Тюркские соответствия: крым., ком., кирг., карЛТ. булŋа-, чаг., вт. булŋа- мешать, перемешать, взбалтывать; привести в беспорядок; др.-тюрк., чаг. булŋаŋ смятение; ком., чаг., тар. булŋан- возмущаться; быть испорченным через смешение (тар.); чаг. булŋанчик мутный; возмущенный; чаг. булŋар кожа; тур. Булŋар, Булгаристан Болгария (Радл. Сл. IV, 1848-1850); тат. болган- мутнеть, мутиться, замутиться; болганчык мутный, замутившийся; болганыш смута; смутный; Болгар ист. булгары; булгарский.
Относительно первых сведений о болгарах, попытки этимологизации термина "болгар/булгар" см.: Федотов ЧМЯВ, 32-34.
См. Егоров ЭСЧЯ, 147; Räsänen EWb., 88аb.

пус

II копейка.

Производные формы: пусла- (пус + -ла) по... копейке; пуслăх (пус + -лăх) в, на... копеек; пусшар (пус + -шар) по... копейке: икĕ пилĕк пусшартан пурĕ вунă пус пулать. (Ашм. Сл. X, 4-5).
Тюркские соответствия: сарт., тур., крым. пост (< перс.) кожа, кожица; кора (сарт.); невыделанная шкура, шкурка с шерстью (тур.); тар. пос спавшая кожа змеи; тур. постлу (пост + -лы) имеющий невыделанную шкуру (Радл. Сл. IV, 1288, 1289, 1292) < перс. (пуст) кожа; скорлупа; кора, корка; шкура; мерлушка;   овчина (Гаф. ПРС I, 135).
Историки подтверждают, что в древней Руси не добывали серебра. Ее главным источником были пушные звери, которые выступали, особенно в местной розничной торговле, заменителями денег. Связанные, например, по 18 штук, эти шкурки приравнивались по ценности к одной серебряной арабской монете — диргему. После этого нам станет понятным старочувашский счет денег по ассигнации: виçĕ пус (т. е. связка из трех шкурок. — М.Ф.) - 1 коп., çичĕ пус - 2 коп., вонă пус — 3 коп., вонтватă пус — 4 коп., вунçичĕ пус — 5 коп., çирĕмпĕр пус - 6 коп., çирĕм тăватă пус — 10 коп. и т.д. (Ашм. Сл. X, 4).
Ср. тат. тиен, башк. тин копейка ~ алт., тел., шор., леб., кюэрик. тиң, др.-тюрк. тäйин, уйг. тäйин белка (Радл. Сл. III, 1051, 1355, 1359).
То же самое у финно-угорских народов: мар. ур белка, ист. денежка, копейка; мордЭ. ур копейка, грош; коми ур белка; копейка (КЭСКЯ, 297-298); фин. раhа деньги; шкурка; подать; дань, налог; эст. paha деньги (Веске, 94).
Н.И. Золотницкий (Зол. КС, 243-244) и М.Рясянен чув. пус копейка сближают с глаголом пус- II давить, придавить и др. (см. выше), что представляется ошибочным.
См. Егоров ЭСЧЯ, 166; Räsänen EWb., 387а.

пуртă

Диалектные: портă, пурт, порт
топор (Ашм. Сл. IX, 310-312).

Тюркские соответствия: алт., тел., леб., шор., саг., койб., кач., кюэрик. палта;   вт., уйг. палту, вт. палду = палту топор; тур., ком., каз., кирг., хив туркм., к-кирг., як. балта топор; чаг., тар. балту = балта, палту (Радл. Сл. IV, 1171, 1501, 1503).
В.Г.Егоров допeскал, что чув. "возможно, из араб. балтат топор" или "в чув. пуртă видеть или субституцию л через р (балта ~ пуртă), или же признать его родственным удмуртскому и коми пурт нож; сев.-герм. барди, нем. Вarte, ст.-слав. брады топор" (Егоров ЭСЧЯ, 166).
По мнению Н.Н. Поппе, чув. < пуртă < *parata нельзя возводить к *balta. Чув. *parata восходит к др.-перс. *paravu- соответствующему др.-инд. parašú-, пракрит. parašu-... Др.-перс. *paravu было заимствовано аланским и продолжает существовать в осетинском языке в форме færæt топор (Рорре. Kulturwort. S.  23-24).
И.Н.Шервашидзе, с отсылкой на Абаева (ИЭСОЯ I, 451), чув. портă возводит к тохВ. peret (porat) (Шервашидзе. Фрагмент, 81-82).
Монгольские формы: п.-монг. balta молот; монг. балт топор; бур. балта молот, кувалда; калм. балт (балтъ) боевой топор, секира; п.-монг. balta, baltu (Ramstedt КWb., 31-32; ТМС I, 71). Согласно Г. Дерферу, монг. balta > тюрк. (Doerfer ТМEN I, 199).
См. Егоров ЭСЧЯ, 166; Räsänen EWb., 61аb.

пар

I железа.

Производные формы: çу парĕ сало во внутренностях животного; çăпан парĕ воспаление соответствующей железы при появлении чирия (Ашм. Сл. IX, 102).
Тюркские соответствия: тур., тар., ачаг. бäз железа, опухоль, желвак; сухожилие (тар.); чаг. мäз железа (Радл. Сл. IV, 1631, 2110); тат. биз, башк. биҙ железа; тат. май бизе, башк. май биҙе железа сальная.
Монгольские формы: калм., бур. бер затвердение на теле (от ударов) (Номинханов. Доклад, 9).
См. Егоров ЭСЧЯ, 142; Федотов МЭСЧЯ, 79.

пар

II дать, давать, подавать, отдавать и т.д.

Производные формы: пар-ил давать и брать, одолжать и одолжаться, ссужать; пару-илӳ взаимные расчеты; долги и платежи; парăм долг, подать, налог и пр.; парăн- поддаваться, покориться, повиноваться, подчиняться; отступиться; парăнтар- понуд. ф. от парăн- подчинить, покорить; паркала- учащ. ф. от пар-; партар- понуд. ф. от пар- и  др. (Ашм. Сл. IX, 102-106).
Тюркские соответствия: алт., тел., леб., шор., уйг. пäр-, як. биäр- давать; др.-тюрк., чат., вт., тар., ком., туркм., карЛТ. бäр- давать; кирг., к.-кирг. бер- дать; тур., аз. вäр- дать, подарить, передать, выдать = крым. wäp- (Радл. Сл. IV, 1224, 1592-1593, 1967-1968); тат., башк. бир- дать, давать, выдать, выдавать, отдать, отдавать и т. д.
Чув. парим (пар- + -им) > мар. парым долг; каз. бирем подать (Радл. Сл. IV, 1754); др.-тюрк. birim уплата (Мал. ПДП, 372) (Федотов ЧМЯВ, 206).
Ср. венг. bér, акк. bért Preis, Wert, Lohn, Sold < др.-чув. *bäri, *bärü (Gomb. BTL, 43-44).
См. Егоров ЭСЧЯ, 143; Räsänen EWb., 70Ъ; Федотов МИЭСЧЯ, 79-80.

ял

I селение (деревня, село).

Производные формы: ял-йыш односельчане; ял кулли/колли посмешище для деревни; смехота; ял хавалӗ деревенский обычай, нрав и т.п. (Ашм. Сл. IV, 172-177).
Тюркские соответствия: алт., тел., к.-кирг. айл юрта (алт.); деревня, аул (тел., к.-кирг.); кирг., каз., крым., ком., тоб., тара аул юрты, находящиеся на одном месте (кирг.); деревня (каз., ком., крым.); кюэрик., аз., тур. аҕыл загон для овец (тур., аз.); деревня (кюэрик.); тел. айыл деревня (Радл. Сл. I, 33-34, 74-75, 163, 221); як. ыал сосед; семья; дом; перен. житель.
Монгольские формы: п.-монг. ajil аил, селение; юрта, дом; сосед; монг. айл аил, группа юрт; юрта, дом; семья; соседи; бур. айл аил, группа юрт; юрта, дом; семья; соседи; жители одной общины.
Тунгусские формы: эвенк. айил (< монг.) сосед; сол. <аил (< монг.) деревня, поселок (ТМС I, 21).
Мар. ял деревня, село (< чув.) (Федотов ЧМЯВ, 286).
Ср. болгарскую эпитафию 708/1308 года: (араб. вязь)mūn suwār yāl-i (Talât Tekin VBK, 90:6) = чув. Мăн Сăвар ял-ĕ.
См. Егоров ЭСЧЯ, 352; Räsänen EWb.,39b; Федотов МИЭСЧЯ, 177.

ял

II общество (Ашм. Сл. IV, 173); люди, народ.

Тюркские соответствия: тар., алт., тел., леб., крым., ком., тоб., аз., тур., чаг., уйг., карЛТ. äл мир, согласие (чаг., уйг.); племя; семья; жители одной местности; приход (первоначально, вероятно: те, которые вместе кочуют и мирно живут); народ (уйг., чаг., тел., аз.); страна, губерния (тур.); собственный народ, свое племя, своя семья (противоположно: йат чужой); люди прихода, в противоположность собственной семье; кирг., к.-кирг., саг., койб., кач. ел мир, согласие; племя, отделение народа (кирг., к.-кирг.); народ,   люди:   казак   ели   киргизский  народ;   каз.,   бар.,   тоб., тур. ил народ, племя (бар., каз.); жители деревни; приход; деревня (каз.) (Радл. Сл. I, 803-805, 1471); др.-тюрк. el/il племенной союз (ДТС, 168-169).
Мар. ел страна (< тюрк.).
См. ял I.

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Искентер

яз. и. м. Рекеев, Я. Турх. Т.-И.-Шем., Сш. Чек., САСС, Патраклă (Ашм. Сл. III, 147), аз., тат., тур. Искендер < араб. м. и. Искандар др.-греч. Александр "победитель мужей" (Гаф. ИИ, 153) > мар. Искандар, Искандер (Черн. СМЛИ, 180).

Пайпăлат

яз. и. м. Рекеев, САСС, Т. И. Шем. (Ашм. Сл. IX, 70): Пай (см. выше) + пулат (перс. ) "сталь, булат"; тат. м. и. Байбулат; Бай + булат (СЛИ, 130; Сат ТИС, 40) > мар. м. и. Байбулат (Черн. СМЛИ, 87) / Пайбулат / Пайвылат (Черн. СМЛИ, 327). Ср. тат., тур. м. и. Бейбулат = Бекбулат = Бепулад "крепкий как сталь" (Гаф. ИИ, 136, 179)

Пайпулат

яз. и. м. Рекеев, САСС, Т. И. Шем. (Ашм. Сл. IX, 70): Пай (см. выше) + пулат (перс. ) "сталь, булат"; тат. м. и. Байбулат; Бай + булат (СЛИ, 130; Сат ТИС, 40) > мар. м. и. Байбулат (Черн. СМЛИ, 87) / Пайбулат / Пайвылат (Черн. СМЛИ, 327). Ср. тат., тур. м. и. Бейбулат = Бекбулат = Бепулад "крепкий как сталь" (Гаф. ИИ, 136, 179)

Саватар

яз. и. м. Патраклă, Ялюха М. (Ашм. Сл. XI, 11); мар. м. и. Савадер/Савадир, осм. м. и. Сäвдiр "делать себя любимой" (Черн. СМЛИ, 385), но тур. savdir-mek "заставлять (по)любить (кого-что), влюблятъ" соответствует чув. савтар- с тем же значением. Но здесь чув. Саватар/Саватер, т. е. в основе Сава, что скорее всего восходит к русск. Сава (Петр. СРЛИ, 351) + -тар/-тер.

Саватер

яз. и. м. Патраклă, Ялюха М. (Ашм. Сл. XI, 11); мар. м. и. Савадер/Савадир, осм. м. и. Сäвдiр "делать себя любимой" (Черн. СМЛИ, 385), но тур. savdir-mek "заставлять (по)любить (кого-что), влюблятъ" соответствует чув. савтар- с тем же значением. Но здесь чув. Саватар/Саватер, т. е. в основе Сава, что скорее всего восходит к русск. Сава (Петр. СРЛИ, 351) + -тар/-тер.

Усман

яз. и. м. Рысайк., Ст. Шаймурса (Ашм. Сл. III, 304); тат. м. и. Госман (Сат. ТИС, 67); узб. Усман, уйг. Осман < араб. м. и. Усман "медлительный" (?). У Алима Гафурова тур. м. и. Осман < араб. м. и. Усман "костоправ" (Гаф. ИИ, 197).

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

аслăлăх

п.с. Чап(лăх), чаплăлăх, мухтавлăх. Çынсен аслăлăхĕ вăлкивçен илнĕскер. Ах, вăл мар, Эсĕ çеç иментертĕн мана! Г.Айхи, 1968, 143 с. Çапла Иисус, хăватлă ĕçсем тума ... пуçласа, Хăйĕн аслăлăхне кăтартнă. ЯБ, 1990, 3 /, 6 с. Эй, Тур-рăмăр, ... Аслăлăху хăех пĕр пысăк ту. Н.Кушманов, 1995, 23 с. — ВЧС, 1971, 72 с.

бейсбол

ç.с. Мечĕке панукпа (туяпа) çапса командăпа вылямалли, лапта евĕрлĕ вăйă. Японире халĕ Европа футболĕпе бейсбол анлă сарăлчĕç. Х-р, 4.03.1994, 1 с. Бейсбол вăййипе чапа тухнă Джо Дамаджио. Х-р, 23.01.1996, 3 с. Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсенче савăшу çынсене бейсбол вăййи пекех йăпатать, илĕртет. Х-р, 16.03.2000, 3 с.

евро

ç.с. Европа Союзĕн пĕрлехи валюти. Европа типографи фирмисем 2002 çулхи кăрлач уйăхĕнчен евро укçана хута ярассишĕн тăрăшаççĕ. Х-р, 18.08.2000, 3 с. 2002 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче еврозонăри 12 çĕршывра евро пĕртен-пĕр тӳлев хатĕрĕ пулса тăрать. Х-р, 14.09.2001, 3 с. Евро çине куçнă [Пуçелĕк]. Х-р, 19.02.2002, 2 с. — евро тӳле (Х-р, 7.08.2003, 3 с.).

европăлан

ç.с. Европа культурине çывăхлан, Хĕвеланăç Европăран тĕслĕх ил. Ку масштаб азиатсем европăланса пынине кăтартать-мĕн, вĕсене чăн культура шайне «çĕклет». Г.Федоров, 1996, 47 с.

европăлăх

ç.с. Хĕвеланăç Европа пурнăçĕн, культурин, тата йăли-йĕркин хăй евĕрлĕхĕ. Айхи ĕçĕнче, тен, ытларах «европăлăх» сисĕнет. А.Хусанкай //Х-р, 10.09.1992, 5 с. Анчах европăлăха шанни чылаях аркатнă-мĕн ун [сăнарăн] чунне. Эгоист туса хунă унран. Г.Федоров, 1996, 48 с.

евроюсав

ç.с. Хĕвеланăç Европа калăпĕпе (стан-дарчĕпе) ирттерекен юсав ĕçĕ. Лайăх пурнăç илĕртнĕренех бомжсене тара тытса «евроюсав» тунă. ÇХ, 1999, 39 /, 5 с. Чăн-чăн евроюсав валли укçа çук. ÇХ, 2000, 37 /, 10 с. Кăçал Юнкăпуçĕнчи кафере евроюсав ĕçĕсем турĕç. ÇЯ, 29.09.2001, 4 с.

качака

Ту качаки, ç.п., астрол. Çулталăк çаврăмĕпе пыракан Хĕвел çав ятлă çăлтăрсен ушкăне кĕрсен (22.XII—20.I) çуралнă çын. Ту качакине Непал астрологĕ чуна çĕклентерсе яракан ĕç-пуç пуласса шантарать. Т-ш, 27.02.1991, 7 с. Ту кача-кисен çĕнĕ туссем тата хӳтĕлевçĕсем тупăнĕç. ХС, 1999, 11 /, 3 с. Çăлтăрçăсем Ту качакисене çак профессисене суйласа илме сĕнеççĕ, сад ăсти, политик, ученăй, шахтер. Ар, 2001, 3 /, 3 с. — Ту качаки палли (ÇХ, 1999, 3 /, 11 с.)

кикбоксинг

ç.с. Бокс ăслайĕсене хĕвелтухăç кĕрешĕвĕн мелĕсемпе (тĕсл., пилĕкрен çӳлерех тапма ирĕк панипе) çыхăнтаракан спорт тĕсĕ. Кунта [ачасемпе çамрăксен спорт шкулĕнче] спортăн йăлана кĕрсех çитеймен тĕсĕсем, ушу, кикбоксинг т.ыт. театаланĕç. Х-р, 20.05.1994, 1 с. Каччă-семпе хĕрсем ... хальхинче кикбоксингпа — Европăра бокспа каратэрен çуралнăскер, контактлă каратэпе интересленме пуçларĕç. Х-р, 20.06.1997, 4 с. Пĕрисем кикбоксинг çине тĕрев тăваççĕ, теприсем самбăна е ытти кĕрешĕве тĕпе хураççĕ. ÇХ, 1999, 29 /, 11 с. Артур шăллĕ паллă спортсмен, кикбоксинг енĕпе Раççей тата Европа чемпионĕ. Х-р, 26.07.2001, 3 с. — ЧР Кикбоксинг федерацийĕ (ÇХ, 1998, 50 /, 12 с.).

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

доктор

эмелçĕ. Ăста пĕлекен докторсем (эмелçĕсем) çав хăрушă чир эпир пурăнакан Европа çĕрне те килет пулĕ тесе шикленеççĕ … [Чума 1897:3].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

европеец

сущ.муж., европейка жен.
европеец, Европа çынни

европейский

прил.
Европа -ĕ; Европăри; европейские страны Европа çĕршывĕсем; европейская часть России Раççейĕн Европăри пайĕ

запад

сущ.муж. (ант. восток)
анăç, хĕвел анăç; на запад от города хуларан анăçалла; страны Запада Хĕвел анăç çĕршывĕсем (Хĕвел анăç Европа тата Америка)

интеграция

сущ.жен.
(син. объединение; ант. дифференциация) пĕрлешӳ; пĕрлешни; экономическая интеграция стран Европы Европа çĕршывĕсен экономики пĕрлешни

козёл

сущ.муж.
1. качака таки, каçтаки (килти); рога козла каçтаки мăйраки
2. качака (ирĕкри); горный козёл ту качаки
3. качака (вăйă); забивать козла качакалла выля (домино вăййинче) ♦ от него как от козла молоко унран ним усси те çук; козёл отпущения çын айăпĕшĕн хур куракан

конь

сущ.муж., множ. кони
1. (син. лошадь) ут, лаша; гнедой конь тур лаша; сесть на коня ут утлан
2. лаша (шахматри кĕлетке); ходить конём лашапа тух
3. лаша (гимнастика хатĕрĕ) ♦ не в коня корм тăкакланнин усси çук; сделать ход конём хайла, чеелен; Погоняй коня не кнутом, а овсом Лашана пушăпа мар, сĕлĕпе хăвалаççĕ

родинка

сущ.жен.
тур палли (ӳт çинчи)

цивилизация

сущ.жен.
цивилизаци (общество аталанăвĕн, унăн культурин паллă шайĕ); античная цивилизация антика цивилизацийĕ; современная европейская цивилизация ку чухнехи Европа цивилизацийĕ

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ырă

(ыры˘), добрый, хороший, превосходный, отличный; здоровый; милый. Почтенный. Святой. Ист. 65. Çын, ырра курсан, ырă чап сарать, усала курсан, усал чап сарать. Псалт. 389. Астивсе пăхăр, Турă ыррине курăр. Тороп-к. Пăть-пăлтĕк потене, ыр çарана йоратать. Альш. Ырă ут çине ларакан ырман, тет; çĕнĕ кĕрĕк тăхăнан шăнман, тет. Пазух. Ыр ут утланакан та, ай, ырман, тет; ыр тумтир тăхăнакан та, ай, шăнман, тет. Юрк. † Ырă ут çине ларакан ырман. Юрк. Ытла ырă пулĕччĕ, ун вырăнне Магницкие кӳртсе лартсан. Янг. К. Мана сĕт ырă мар, мне молоко не идет (сказал человек, которого прошиб понос). Сёт-к. Ыр ят (добрую славу) сарса çӳрет † Йĕри-тавра йыснисем! Хаяр сонсах ан ярăр, ыр кон-çолне халалăр. (--халаллăр). N. Сан ырă (почтенное) çыруна иккĕ [илтĕм]. Юрк. Ку тĕрлĕ аслă пăраçникре те çынна ырă сăмах кала пĕлмеççĕ. Юрк. Епле хăйсем пуйни çинчен тĕрлĕ ырă хыпарсем сарма тăрăшаççĕ. N. Турă ăна (ей) вилсессĕн те, ырă вырăн патăр, çутă çĕре кӳртсе вырнаçтартăр, тет. † Ырă шĕшкĕ пек тантăшсем пурччĕ; ырă хулă пек йăмăксем пурччĕ, — тăрса йулчĕç, ай, курăнать! Полт. 54. Ырă сехет çывхарать. Полт. 50. Ачашлакан ыр куçа астумасăр вăл ларать. † Çак хăта-тăхлачă ыр пулсассăн, пире килме-кайма пит лайăх. Эльборус. Хăш енчен шăршласа пăхан, çав енчен тĕрлĕ ырă шăрш килет. † Ах, хĕрес аннеçĕм, аттеçĕм, хаяр сонсах ан ярăр, ыр халапне парса ярăр! (т.-е. пожелайте добра, благословите). N. Святой апостол Павел çирнă ырă кĕнеке çинче. N. Арăмĕ каланă: веç санăн ырă апу ылтăн тарилккене çапса çĕмĕрчĕ и çитерекен лашана чиксе вĕлерчĕ, тенĕ. Собр. 3820. Ялтан яла шыраса ялăн ыри (лучшие из деревень) кунта-мĕн; хĕртен хĕре шыраса хĕрĕн ыри (надо: ырри?) кунта-мĕн. Ала, 7. Ну,  ăвăлăм, эсĕ манăн сăмаха итлесессĕн, ырă тăнлă çын пулăн. Тăвйп. Эпĕ ырра хирĕç ырă, усала хирĕç усал, тенĕ. Сказк. и пред. 18. Сывлăш ырă ыйхинчен вăранма та пуçларĕ. N. Ырă сывлăш, кисе, туртса кăларинччĕ, тесе калать, тет. N. Ырри çухатнă, усалли кӳнĕ теççĕ. (Послов.). Чхйп. Кĕтӳç хăй кĕтӳне вăй çитнĕ таран ырă пăхсан, кĕтӳри выльăхсам та ырă, аван, мăнтăр пулаççĕ. Никит. † Курăк ыри — çырла çеçки (лучшая из трав — ягодный куст), çырли ларать хĕп-хĕрлĕ. Ст. Ганьк. Ырă сехет тĕлне ту. Fac, ut faustam offendamus horam, h.e., ut opportunum tempus nanciscamur. Якей. Хĕрĕн ырри конта-мĕн. Оказывается, лучшие девицы — здесь. Юрк. Усал çумне выртаччен ырă (так напис.) ури вĕçне вырт. † Ĕçкĕ ĕçме лайăх ырă куç. Ватта ырра хур. Старого уважай. Бюрг. Кун кунлама патăр, çĕр çĕрлеме патăр; каçхине каçах пултăр, ирхине ырах пултăр. (Из обр. «тĕтĕрни»; Сала 3450). Сред. Юм. Кĕçĕллĕ çынна мунчара çапăннă чôхне ыррăн туйăнать (бывает приятно). N. Эпĕ халĕ турă пулăшнипе ырă-сывă пурăнатăп. (Из письма). † Усал çумне выртиччен ыррăн ури вĕçне вырт. Чем ложиться рядом с злым, лучше лечь в ногах у доброго. Альш. Атте-анне килĕнче мĕскер пур? — Ырă улпутран ырă тетем пур, ырă (почтенная) пикерен ырă инкем пур. Ырă вут ами, почтенная мать огня. См. Ашапатман. Т. VI, 22. Б. Бур. † Пули-пулми çынпала çула ан тух, ырă (почтенный) улпут пек пуçна çухатма. Сикт. Пӳртре пурте: ырă чӳк-кĕлĕ хапăл илтĕр; чӳк çырлах! тесе, пурте, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib. Ун хыççăн пурте: ырă чӳк-кĕлĕ пӳлĕхçĕ, хапăл ил! тесе, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib.  Ырă чӳк-кĕлĕ хапăл ил, тытнă-тунине çырлах, тет те, вара ачасене çиме хушать. Магн. 1. Ырă киремет. Ib. Туй-ек[к]инче хурăн çырли; татрăмăр та çирăмăр, ырă хурăнташ[ш]енчен уйăрăлтăмăр.  (Из солд. песни).  † Ырă Мускав пек ялăм пур, ялăм çинчен куç каймасть. Л. Кошки. Пĕлни пур, пĕлменни пур: ырă чӳк-кĕлĕ, хуш курса, хапăл ил! (Из моленья), СПВВ. Ырă пӳлĕх. Альш. Ах, тантăшçăм Люпун! — çын-çын урлă курăнать! çын-çын урлă курăнсан та, ыр(ă) пикенĕн курăнан. Альш.? Ырă кĕллĕм вырăнаçтăр. Да будет принята моя чистая молитва. Ой-к. † Çыр хĕринче çĕр çырли; татрăмăр та çирăмăр, ыр çĕр-шывран уйăрлтăмăр (расстались с святою родиною). || Ы р ă скорее указывает на нравственные свойства или на высокие качества, лежащие в самой природе предмета; аван и лайăх этого оттенка не имеют. Срв. «ырă кăмăлăм», но: «лайăх чĕлхе-çăварăм». || Добро. Макка, 100. Вăрçă хушшине ырă кĕмест. (Послов.). Ырра курсан, ырă пулать; усала курсан, усал пулать, теççĕ. (Послов.). Ырă тунине манакан çын — неблагодарный. Усал-тĕсел тулалла, ырри шалалла. Так произносят, когда поят больного наговоренною водою, совершая «ăш ыратсан, вĕрекен кĕлĕ». N. Пирĕн тутарсемпе, тухса, çапăçнинчен ырри пулас çук ĕнтĕ. 1. Самое лучшее для нас, это — вступить в битву с татарами. 2. От нашей битвы с татарами положительно не будет добра. Ч. С. Çын, ырра курсан, ырă пулать, усала курсан, усал пулать, теççĕ ваттисем. Чăвйп. Кĕркка! атя кунтан тарар, кăсем ырă калаçмаççĕ (они говорят недобрые вещи;  здесь —сговариваются  убить).  || Хорошо,  по-хорошему. М. Тув. Ати-апай пур çинче ыр ĕçес те ыр çийес.  Тогач. Тавай, ати, эреке, ыр ĕçес те ыр çийас. Полт. 49: Ват çын çине юратса ачашласа ыр пăхать (она). Юрк. Ĕнтĕ ырăран ырă калама тытăнать-çке. || Хорошо, что. Ч. С. Анне, ырă, аттене каласа кăтартмарĕ. || Добрый дух, доброе начало в природе. Собр. 1370. Çак тырсене акма вăрлăх кăларнă чух, ырра хирĕç ту усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). Ib. 138. Уя тухăпăр татах ырра хирĕç, усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). || Ырă ют, туру ют, песенная вставка, возникшая из «Ыр(ă), ей, ут, тур(ă), ей, ут»? Ч.К. Çич хӳрелĕ хĕр куртăм, — ырă ют, туру ют! — пилĕк çыххи пилĕк сум! Анаткасси хĕрĕсем ултă хĕрĕ пĕр укçа. || Ырă пурăнăçлă, благочестивый. См. 2. ырă.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

ангорский

ангорская коза ангор качаки, варăм çăмлă качака йăхĕ.

козодой

турӑ качаки (вӗҫен кайӑк).

косуля

2. хир качаки.

восточный

хăвелтухăç (Европа), хӗвелтухăçĕнчи, хĕвелтухăç енчи (çĕршывсем).

серна

хир качаки.

средний

1. вӑта (пӳрне), вӑтаҫӗрти (Европа), вӑталӑх; средний сын вӑталӑх ывӑл; 2. вӑтам; средний заработок вӑтам ӗҫ укҫи; средняя школа вăтам шкул; средняя скорость вӑтам хӑвӑртлӑх; средние способности вӑтам пултăрулӑх; в среднем, средним числом вӑтамран, вӑтам шутпа.

тур

1. тур (17-мĕш ĕмĕрччен Европăри вăрмансенче пурăннă пысăк мăйракаллă хир вăкăрĕ; 2. Кавказри ту качака таки).

тур

2. тур (зал йĕри-тавра пĕрре) вальс (ташласа тухни).

факир

факир (1. хăйсен ĕмĕрне ыйткаласа çӳресе ирттерме сăмах панă мусульман манахĕсем; 2. вырăнтан вырăна куçса çӳрекен Инди фокусникĕсене Европа çыннисем панă ят).

бекас

шур чăххи, шур таки, шыв качаки, шурлăхра пурăнакан вăрăм сăмсаллă пĕчĕк кайăк.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

арлан

хомяк — cricetus [шăши йышши кăшлакан чĕрчун]; Даур арланĕ даурский хомячок — cricetulus barabensis; Европа арланĕ европейский (обыкновенный) хомяк — cricetus cricetus; сăрă арлан серый хомячок — cricetulus migratorius; Эверсманн арланĕ хомяк Эверсманна — allocricetulus eyersmanni.

газель

газель — gazella [ту качаки]

горал

горал — nemorhaedusy goral [Кантăр Азире пурăнакан сăрт-ту качаки]

гуахаро

гуахаро — steatornis caripensis [Америкăра пурăнакан тур качаки йышши вĕçен кайăк]

Европа тур качаки

см. тур качаки

каюра

крот — talpa [çĕр айĕнче хурт-кăпшанкă çисе пурăнакан паха мамăк тирлĕ пĕчĕк хура чĕрчун]; Алтай каюри алтайский крот — talpa altaica; Европа каюри (суккăр шăши) европейский крот — talpa europaea; Кавказ каюри кавказский крот — talpa caucasica

мархур

мархур (винторогий козёл) — capra falconeri [Азире пурăнакан сăрт-ту качаки]

пăвăр шăл

бурозубка — sorex [пĕчĕк каюрасен йăхĕнчи пăвăр шăллă чĕрчун]; вăтам пăвăр шăл средняя бурозубка — sorex caecutiens; Европа пăвăр шăлĕ обыкновенная (европейская) бурозубка — sorex araneus; пĕчĕк пăвăр шăл малая бурозубка — sorex minutus; пĕчĕкçĕ пăвăр шăл крошечная бурозубка — sorex minutus

пăлан

олень — cervus [йĕкĕр чĕрнеллĕ, мăйракаллă, кавлекен чĕрчун]; Бухара паланĕ бухарский олень — cervus elaphus bactrianus; Давид пăланĕ олень Давида — elaphurus davidianus; Европа пăланĕ европейский олень — cervus elaphus europaea; Каспи пăланĕ каспийский олень — cervus elaphus caspius; çурçĕр пăланĕ северный олень — rangifer tarandus; хура хӳреллĕ пăлан чернохвостый олень — odocoileus hemionus; чăпар пăлан пятнистый олень — cervus nippon; шур туталлă пăлан беломордый олень — cervus albirostris; шур хӳреллĕ пăлан белохвостый олень — odocoileus virginianus

пысăк тур качаки

см. тур качаки

серна

серна — rupicapra rupicapra [сăрт-ту качаки]

таракан

таракан — blattella [кăшлакан вăрăм уссиллĕ кăпшанкă]; Лапланди тараканĕ лапландский таракан — ectobius lapponicus [Европа вăрманĕнче пурăнакан таракан]; çеçенхир тараканĕ степной таракан — ectobius duskei; хĕрлĕ таракан рыжий таракан — blattella germanica; хура таракан чĕрный таракан — blatta orientalis

тур

тур — bos primigenius [сĕм авал вĕлерсе пĕтернĕ хир вăкăрĕ]

тур качаки

козодой — caprimulgus [чĕкеç евĕрле пысăк пуçлă каçхи вĕçен кайăк]; Европа тур качаки козодой европейский — capfimulgus europaeus; пысăк тур качаки большой козодой — caprimulgus inducus

тыркас

суслик — citellus [кăшлакансен йăхĕнчи уй-хир чĕрчунĕ]; вăрăм хӳреллĕ тыркас длиннохвостый суслик — citellus undulatus; Даур тыркасĕ даурский суслик — citellus dauricus [Инçет Хĕвелтухăçра пурăнакан тыркас]; Европа тыркасĕ европейский суслик — citellus citellus; пĕчĕк тыркас малый суслик — citellus pygmaeus; пысăк тыркас большой суслик — citellus major; сарă тыркас жёлтый суслик — citellus fulvius; чăпар тыркас крапчатый суслик — citellus suslicus

угорь

угорь — anguilla [çĕлен евĕрлĕ пулă]; Европа угорĕ европейский угорь — anguilla anguilla; тинĕс угорĕ морской угорь — conger conger; электричествăллă угорь электрический угорь — electrophorus electricus; яппун угорĕ японский угорь — anguilla japonica

чĕрĕп

ёж — erinaceus [сĕтпе ӳстерекен йĕплĕ чĕрчун]; Даур чĕрĕпĕ даурский ёж — erinaceus dauricus; Европа чĕрĕпĕ европейский ёж — erinaceus europaeus; хăлхаллă чĕрĕп ушастый ĕж — hemiechinus auritus

шашка

норка mustela [сăсар йăхĕнчи паха мамăк тирлĕ хитре чĕрчун]; Америка шашки американская норка — musjtela vison; Европа шашки европейская норка — mustela lutreola

шур таки

(шур качаки) бекас — gallinago gallinago [шыв чăххи]

шыв калти

тритон — triturus [çĕрте те, шывра та пурăнакан вăрăм хӳреллĕ калта евĕрлĕ чĕрчун]; Альпа шыв калти альпийский тритон — triturus alpestris; Европа шыв калти тритон обыкновенный — triturus vulgaris; Карпат шыв калти карпатский тритон — triturus montandoni; Кĕçĕн Ази шыв калти малоазиатский тритон — triturus vitatus; тура çурăмлă шыв калти гребенчатый тритон — triturus cristatus

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

афганский язык

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

африкаанс

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

бенгальский язык

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

восточноевропейский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

европейский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

европейцы

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

западноевропейский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

идиш

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

индийский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

общеевропейский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

панджаби

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

персидский язык

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

русский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

скандинавский

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

страна

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

центральный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

цивилизация

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

Европа çуйăнĕ Европа арланĕ Европа каюри Европа пăланĕ « Европа тур качаки » Европа тыркасĕ Европа угорĕ Европа хăмăр шăлĕ Европа чĕрĕпĕ Европа шашки

Европа тур качаки
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org