Шырав: вăкăр пуçлă пулă

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

аквариум

аквариумный
аквариумра пулă ĕрчетни — аквариумное рыбоводство

ама

материнский
Ама сĕчĕпе кĕменни вăкăр сĕчĕпе кĕрес çук. — посл. То, что не воспринято с молоком матери, не воспримешь с бычьим молоком.

антар

3.
вызывать аппетит
тăварлă пулă апат антарать — соленая рыба вызывает аппетит

блесна

разг.
блесна (çăткăн пулла улталамалли пулă евĕр вăлта)
спиннинг блесни — спиннинговая блесна
блеснапа пулă тыт — блеснить

бычок

бычок (пулă)

вăйă

игровой
ача вăййи — детская игра
пукане вăййи — игра в куклы
спорт вăййисем — спортивные игры
вăйă юррисем — игровые песни
вăйа хутшăн — включиться в игру
Вăйăран вăкăр тухать. — погов. Баловство до добра не доведет.

вăйă


Олимп вăййисем — Олимпийские игры
пулă вăййи — нерест

вăкăр

бычий, бычачий
ăратлă вăкăр — племенной бык
кайăк вăкăр — дикий бык, тур
кастарнă вăкăр — вол
вăкăр тирĕ — бычья шкура
вăкăр пек ĕçле — работать как вол
вăкăр пек пăх — набычиться, смотреть злобно, сердито
Аçтăрханта вăкăр пĕр укçа, киле çитиччен пин укçана çитет. — посл. В Астрахани бычок стоит денежку, а с привозом обойдется в тысячу денежек. (соотв. За морем телушка полушка, да рубль перевоз).

вăлча

икряной
пулă вăлчи — рыбья икра
шапа вăлчи — лягушачья икра
хĕрлĕ вăлча — красная икра
хура вăлча — черная икра
вăлча пĕрчи — икринка
вăлча сап — метать икру, нереститься
вăлча сапнă вырăн — нерестилище
аçа вăлчи, сĕт вăлча — молоки
осетр вăлчи — осетровая икра

вăрла

2.
делать что-л. тайком, нарушая запрет
пулă вăрласа тыт — вести запретный лов рыбы, браконьерствовать

вĕрĕлтет

1.
кишеть, сновать
шывра вĕт пулă вĕрĕлтетет — в воде кишат мальки
вĕлле умĕнче хурт вĕрĕлтетет — перед ульем снуют пчелы

вĕтĕртет

5.
мелькать
шывра вĕт пулă вĕтĕртетет — в воде мелькает мелкая рыба

вилĕ

мертвый
дохлый
(о животном)
йытă вилли — дохлая собака, труп собаки
çын вилли — труп человека, мертвец
вилĕ пулă — дохлая рыба
вилĕ шăтăкĕ — могила
вилĕ карти — диал. кладбище
вилĕ пытар — хоронить покойника
ни вилĕ ни чĕрĕ — ни жив ни мертв
вилĕ ача çурат — родить мертвого ребенка

выçăх

1.
проголодаться, изголодаться
голодать

çуркунне пулă выçăхса çитет — весной рыба голодная
выçăхнă кашкăр пек — как изголодавшийся волк

горбуша

горбуша (семга йышши пулă)
горбуша вăййи — нерест горбуши

иваси

иваси (пулă)

йăлмака

2.
скользкий, слизистый, ослизлый
йăлмака пулă — скользкая рыба

йăмпăл

подр. —
о быстром скользящем движении

пулă шывалла йăмпăл турĕ — рыба мигом скользнула в воду
йăмпăл-йăмпăл — 1) усил. от  йăмпăл 2) скользкий

йăпăл

подр. —
о скользящем движении

супăнь алăран йăпăл тухса ӳкрĕ — мыло выскользнуло из рук

йăпăл-йăпăл —
1) усил. от йăпăл
шампа пулă алăра йăпăл-йăпăл тăвать — налим извивается в руках
2) подр. — об облизывании, вылизывании чего-л.
йытă суранне йăпăл-йăпăл çулать — собака лижет ранку
3) подр. — о заискивании, подхалимстве
Куç умĕнче йăпăл-йăпăл, кут хыçĕнче мăкăр-мăкăр. — погов. В глаза лебезит, за спиной ворчит.
4) скользкий, ослизлый

йăпăл-япăл

2.
скользкий, слизистый, ослизлый
йăпăл-япăл пулă — скользкая рыба

йăхлăх

на племя
на развод

йăхлăх ăйăр — жеребец-производитель
йăхлăх вăкăр — племенной бык
йăхлăха путек туян — купить ягненка на племя
йăхлăх хăвар — оставить на развод

йĕпхĕр

2.
надоедать, приедаться
пулă çисе йĕпхĕртĕм — мне приелась рыба

йӳлеке

ослизлый, слизистый
пулă йӳлеки — рыбья слизь
йӳлеке витĕм — слизистая оболочка

кайăк

дикий (не домашний)
кайăк вăкăр — зубр
кайăк кăвакал — дикая утка
кайăк хурсем — дикие гуси

камса

камса, хамса (пулă)

кап

II.

1. подр. —
о быстром и неожиданном действии

эпĕ ăна аллинчен кап! ярса тытрăм — я его цап за руку
пулă вăлтана кап! хыпать — рыба жадно хватает крючок с наживкой

карп

карповый
карп пулă — карп
çутă карп — зеркальный карп
хупăсăр карп — зеркальный карп

кас

6.
кастрировать, холостить
вăкăр кас — кастрировать быка
каснă така — холощеный баран

касă

6. чаще с числ. пĕр
общее название группы животных, движущихся предметов, людей
— перевод зависит от сложившихся в русском языке связей слов:

стая, стайка, косяк, группа и т. д.
пĕр касă ача — стайка ребятишек
пĕр касă салтак — группа, отряд солдат
пĕр касă сурăх — небольшое стадо овец
пĕр касă пулă — косяк рыбы
пĕр касă пĕлĕт иртсе каирĕ — пронеслась стая облаков

каçăр

1.
поднятый, задранный, вздернутый (кверху)
каçăр пуçлă — с задранной головой
каçăр сăмсаллă — курносый

кăмăллă

приятно, привлекательно
кăмăллă сăн-пит — привлекательная наружность
кăмăллă çанталăк — приятная погода
кăмăллă курăн — выглядеть привлекательно
Кама мĕн кăмăллă: йытта — шăмă, тилле — пулă. — посл. Кому что нравится: собаке — кость, лисице — рыба. (соотв. На вкус, на цвет товарища нет).

кефаль

кефаль (пулă)

кĕмĕл

2. перен.
серебристый, серебряный
кĕмĕл ландыш — серебристый ландыш
кĕмĕл сывлăм — серебристая роса


кĕмĕл пулă — корюшка

кĕр

8.
клевать, ловиться (о рыбе)
паян пулă кĕмест — сегодня рыба не клюет

кĕркке

форелевый
кĕркке пулă — форель

кĕтӳ

3.
косяк
стайка

пулă кĕтĕвĕ — косяк рыбы

кĕшĕлтет

2.
кишеть (напр. о рыбах, насекомых)
çырмара пулă кĕшĕлтетсе кăна тăрать — в речке кишмя кишит рыба

консерв

консервный
пахчаçимĕç консервĕ — овощные консервы
пулă консервĕ — рыбные консервы
консерв савăчĕ — консервный завод
консерв çĕççи — консервный нож
консерва килте туса хатĕрлени — домашнее изготовление консервов

кукша

плешивый, лысый
безволосый

кукша çын — лысый человек
кукша пуçлă — лысый, с лысиной
Кукша пуç, тăватă куç. (Тӳме). — загадка Плешивая голова, четыре глаза. (Пуговица).

купăста

капустный
брюссель купăсти — брюссельская капуста
ир пулакаи купăста — ранняя капуста
йӳçĕтнĕ купăста — квашеная, кислая капуста
пуçлă купăста — кочанная, вилковая капуста
чечеклĕ купăста — цветная капуста
шурă купăста — белокочанная капуста
купăста йăранĕ — капустная грядка
купăста калчи — капустная рассада
купăста пуçĕ — кочан капусты
купăста шурин — капустный рассол
купăста йӳçнĕ — капуста заквасилась
купăста ту — шинковать капусту


качакана купăста картине яр — пустить козла в огород

курăк

3.
свежий (о рыбе)
курăк пулă — свежая рыба

кусар

косарь, большой нож
мака кусар — тупой косарь
кусарпа хыр — скоблить косарем


кусар пулă — чехонь

лаптака

широко
çăкăра лаптака кас — резать хлеб на широкие и тонкие ломтй
çупах — лаптака пулă — лещ — широкая рыба

лăймака

слизистый
скользкий

хырăмлăхăн лăймака витĕмĕ — слизистая оболочка желудка
шампа питĕ лăймака пулă — налим очень скользкая рыба

лăймакала

покрывать слизью
пулă алла лăймакаласа пĕтерчĕ — от рыбы руки покрылись слизью

лăкă

I.
мальки, молодь рыбы
пулă лăкки — рыбья мелочь, мальки

лек

3.
попадать, попадаться, оказываться (во власти кого-чего-л.)
пулă вăлтана лекрĕ — рыба попалась на удочку
алла лек — попасть в руки кому-л.
тыткăна лек — попасть в плен
Чее тилĕ те читлĕхе лекет. — посл. И хитрая лиса в западню попадает.

маринад

маринад (уксуслă соус)
маринадлă пулă — рыба под маринадом

мăнă

крупно
мăнă ала — большое решето, грохот
мăнă вăрман — 1) лес с крупными деревьями 2) большой лес, лесной массив
мăнă катка —  большая кадка, чан
мăнă лаша — битюг, ломовая лошадь
мăнă пулă — крупная рыба
мăнă уяв — большой праздник
мăнă хуйхă — большбе горе
мăнă ял — большое село
мана ку çĕлĕк ытла мăнă — эта шапка мне слишком велика
мăнă ан çыр — не пиши крупно

мăран

1.
вялый, малоподвижный, медлительный, неповоротливый
вăкăр пек мăран — медлителен как вол

мĕл

1. подр. —
о мелькании
пĕр пулă мĕл туса ишсе кайрĕ — в воде мелькнула рыбка

мĕнле

6. нареч. с разд. знач.
смотря как, как, неодинаково, различно
кама мĕнле — кому как
кама мĕнле — килĕшет кому как нравится
пулă лайăх кĕрет-и? — xăçан мĕнле  —  хорошо ли ловится рыба? — когда как

мĕскĕн

5.
бедный, скудный, мизерный
мĕскĕн тырă-пулă — скудный урожай

минога

минога (çĕлен евĕр пулă)

омуль

омуль (лосось йышши пулă)

пакартамас

2.
пузатый, большебрюхий прост.
пакартамас пулă — икристая рыба (букв. с большим брюшком)

парамат

переметный, подпускной
парамат вăлти — подпускной крючок
параматпа пулă тыт — рыбачить на переметы, подпуска

подпуск

подпускной
подпуск вăлти — подпускной крючок
подпуск яр — запустить подпуск
подпускпа пулă тыт — рыбачить на подпуск

пуклак

1.
тупой
пуклак кĕтес — тупой угол
пуклак янах — тупой подбородок
пуклак пуçлă (вĕçлĕ) — тупоконечный, обрубленный на конце

пуп

поповский
пуп майри — попадья
пуп хĕрĕ — поповна
пуп ывăлĕ — попович
пуп таврашĕ — собир. духовенство
Пуп кушакĕ пулă тытать. — посл. У попа и кошка рыбку ловит.

пусă

колодезный
тарăн пусă — глубокий колодец
пусă кашти (тараси) — колодезный журавль, оцеп обл.
пусă алт — рыть колодец
пусăран шыв ăс брать воду из колодца
Пусăра пулă пурăнмасть. — посл. В колодезной воде рыба не водится.

пуç

9.
конец, оконечность, край
вăрман пуçĕ — конец леса
пĕрене пуçĕ — конец бревна
ял пуçĕ — край деревни
Пĕр пуçĕ çăка, тепĕр пуçĕ юман, варринче вăкăр. (Тăпачă). — загадка На одном конце липа, на другом — дуб, а посредине — бычок. (Цеп).  

пуçлă

1.
с головой, имеющий голову, головку
икĕ пуçлă çĕлен — фольк. двуглавый змей
пуçлă йĕп — булавка
мăкла пуçлă ĕне — комолая корова
çара пуçлă — 1) с непокрытой головой 2) плешивый

пуçлă

2. перен.
с головой, умный
башковитый
прост.
пуçлă çын — человек с головой

пуçлă

3.
с каким-л. концом
пуклак пуçлă кишĕр — морковь с тупым концом

пуçлă-вĕçлĕ

головой к голове
концом к концу

хăмасене пуçлă-вĕçлĕ хур — класть доски концом к концу

пуçсăр

без головы
пуçсăр пулă — рыба без головы

пушмак

1.
башмак и башмаки, ботинок и ботинки,
полуботинок
и полуботинки
ача пушмакĕ — детские башмачки
сăран пушмак — кожаные ботинки
шĕвĕр пуçлă пушмак — остроносые ботинки
пушмак таврашĕ — собир. обувь (разная)
Пуçа килсен (ӳксен) пушмак. — посл. Коли очень понадобятся, то и башмаки будут (т.е. сумеешь и башмаки сшить).

пушмак


пушмак вăкăр
— двухгодовалый бычок
пушмак пăру (тына)  — двухгодовалый теленок, телка по второму году

садок

садок (чĕрĕ пулă тытмалли савăт)
пулла садока яр — положить рыбу в садок

сейнер

сейнерный
пулă тытакан сейнер — рыболовный сейнер
сейнер флочĕ — сейнерный флот

селедка

селедка, сельдь (пулă)

семга

семга (лосось йышши пулă)

сĕр

III.

1.
ловить рыбу (бреднем, наметкой)
пулă сĕр — ловить рыбу, бродить бреднем

сĕртер

III. понуд. от сĕр III.
кунта пулă сĕртермеççĕ — здесь не разрешается ловить рыбу бреднем

сĕт

молочный
ăшă сĕт — парное молоко
ăшă сĕт — теплое молоко
тин сунă сĕт — парное молоко
вĕретмен сĕт — сырое молоко
вĕретнĕ сĕт — кипяченое молоко
качака сĕчĕ — козье молоко
кăкăр сĕчĕ — грудное молоко
çăратнă сĕт — сгущенное молоко
хăймасăр сĕт — снятое молоко
сĕт апачĕ — молочное, молочная пища
сĕт витри — подойник
сĕт савăчĕ — молокозавод
сĕт парĕсем — молочные железы
сĕт продукчĕсем — молочные продукты
сĕт савăчĕ — посуда для молока, молочник
сĕт çулăхĕ — жирность молока
сĕт яшки — молочный суп
сĕт йӳçĕхнĕ — молоко прокисло
сĕт кĕвелнĕ — молоко свернулось
сĕт типнĕ — молоко пропало (корова перестала доиться)
ĕне сĕт лайăх антарать — корова хорошо дойтся, дает много молока
ĕнесем сĕт хушаççĕ — надои молока повышаются
сĕт çулĕпе кайса çу çулĕпе килмелле пултăр — фольк. пусть дорога туда будет по молоку, а обратно — по маслу (пожелание счастливого пути)
Ама сĕчĕпе кĕменни вăкăр сĕчĕпе кĕрес çук. — посл. То, что не воспринято с молоком матери, с бычьим молоком не воспримется.

сĕтексĕрлен

2.
терять вкусовые качества, становиться невкусным, безвкусным
пулă типсе сĕтексĕрленнĕ — рыба пересохла и потеряла вкус

сиг

сиг (лосось йышши пулă)

сирена

3.
сирена (грек мифологийĕнче — пулă хӳреллĕ, хĕрарăм пуçлĕ, асамлă сасăллă кайăк)

скелет

скелетный
пулă скелечĕ — скелет рыбы
этем скелечĕ — скелет человека
скелет сенкерлисем — скелетные мышцы

снеток

снеток (вĕтĕ пулă)

солянка

кул.
солянка
пулă солянки — рыбная солянка
хутăш солянка — сборная солянка

соус

соусный
томат соусĕ — томатный соус
соуслă пулă — рыба под соусом

спиннинг

спиннинговый
хуçланакан спиннинг — складной спиннинг
спиннинг пушкарĕ — катушка спиннинга
спиннингпа пулă тыт — спиннинговать, рыбачить спиннингом

суха

жаберный
пулă сухи — рыбьи жабры
суха виттисем — жаберные крышки
суха хупăлчисем — жаберные крышки

сухан

луковый
аса сухан — лук с семенами, лук-семенник
вăрă суханĕ — лук-сеянец
пуçлă сухан — репчатый лук
симĕс сухан — зеленый лук
уй суханĕ — дикий лук
хир суханĕ — дикий лук
хăвăл сухан — стрельчатый лук
сухан пуçĕ — луковица
сухан çеçки — перья лука
икĕ пуç сухан — две луковицы
сухан чĕр — рвать зеленый лук

сӳсмен

хомут
вăкăр сӳсменĕ — ярмо (для быка)
сӳсмен пăявĕ — гужи
лашана сӳсмен тăхăнтар — захомутать коня

сывла

1.
дышать
пĕр тикĕс — сывла дышать ровно
сăмсапа сывла — дышать носом
уçă сывлăшпа сывла — дышать свежим воздухом
сывлайми пул — задохнуться
вăл аран сывлать — он чуть дышит
пулă сухапа сывлать — рыба дышит жабрами
тăвăр çуха сывлама памасть — тесный воротник перехватывает дыхание

тăварла

1.
солить, класть соль
какай тăварла — солйть мясо
аш тăварла — солйть мясо
тăварланă сысна çăвĕ — соленое сало, шпик
тăварланă пулă — соленая рыба
тăварласа типĕтнĕ пулă — вяленая рыба
витĕр тăварла — сильно посолить, просолить
хытă тăварла — сильно посолить, просолить
кăшт тăварла — подсолить, добавить соли
ытлашши тăварла — пересолить, переложить соли

тĕлт

1. подр. —
о резких, но слабых толчках

пулă хӳрипе тĕлт! турĕ — рыбка всплеснула хвостом

тĕс

7. биол.
вид
пулă тĕсĕсем — виды рыб
виçĕ тĕс чие ларт — посадить вишни трех сортов

тĕтĕмле

3.
коптить
тĕтĕмленĕ сысна ашĕ — копченая свинина
сивĕлле тĕтĕмленĕ пулă — рыба холбдного копчения

типĕ

3.
сушеный
вяленый

типĕ какай — сушеное мясо
типĕ пулă — вяленая рыба
типĕ улма-çырла — сушеные фрукты

тирĕн

3.
вонзаться, втыкаться, впиваться
колоться

роза йĕпписем алла тирĕнеççĕ — шипы розы вонзаются в руку
пыра пулă шăмми тирĕннĕ — в горле застряла рыбья кость

трал

[акăл. trawl]

1.
трал (пулă тытмалли пысăк сĕреке)

трал

траловый
трал флочĕ — траловый флот
тралпа пулă тытни — лов рыбы тралами

траулер

траулер (тралпа пулă тытакан карап)

ту

II. глаг.

1.
делать
мĕн тăватăн? — что ты делаешь?, чем ты занимаешься?
анализ ту —
1) делать анализы (в лаборатории)
2) анализировать (напр. статью)
йăнăш ту — делать ошибки, ошибаться
сăтăр ту — наносить вред, вредить
суд ту — вершить суд, судить
усал ту — делать, творить зло
ырă ту — делать, творить добро
тума шухăшла — намереваться делать что-л.

туса пĕтер —
1) завершить, кончить делать что-л.
уй-хир ĕçĕсене туса пĕтер — завершить полевые работы
2) понаделать, сделать много чего-л.
йăнăшсем туса пĕтер — понаделать ошибок

туса пыр —
1) прийти, сделав что-л. предварительно
шкула сапатсем туса пыр — явиться в школу, приготовив уроки
2) делать что-л. регулярно, систематически, постоянно
сăнавсене куллен туса пыр — регулярно вести наблюдения

туса çитер —
1) завершать, доделывать, доканчивать
2) успевать делать что-л.

туса тултар — понаделать, сделать много чего-л.
кукăль туса тултар — понапечь пирогов

Ут тăвать те вăкăр çиет. — посл. Конь производит, да бык изводит (о расходовании средств, добытых чужим трудом).

Вĕлле хурчĕ пĕччен нумаях пыл тăваймĕ.
посл. Одна пчела много меду не насобириет.

Ĕçне тумасăр ан мухтан — погов. Не сделав дела, не хвались. (соотв. Не говори гоп, пока не перепрыгнешь).

тултар

5.  
с деепр. др. глагола выступает в роли вспом. глагола
ĕçсе тултар — перепить, выпить лишнего
илсе тултар — набрать, накупить
каласа тултар — наговорить лишнего
касса тултар — нарезать чего-л. в избытке
пăрахса тултар — набросать
савăтсапа лартса тултар — понаставить посуды
çакса тултар — понавешать
пулă тытса тултар — наловить много рыбы

тулхăр

1.
фыркать
Лашасем тулхăраççĕ — лошади фыркают
пăхăр вите, пăхăр витере тимĕр вите, тимĕр витере хĕрлĕ вăкăр мĕкĕрет, тулхăрать, хӳрине тăратать. (Сăмавар). — загадка Медный хлев, а в нем железный хлев, в железном хлеву красный бык, он ревет, фыркает и хвост торчком поднимает. (Самовăр).

туххăмра

разг.
мигом, сразу, очень быстро, мгновенно, моментально
ыйтăва туххăмра татса пар — решить вопрос сразу
чĕрĕ пулă туххăмра пăсăлать — свежая рыба портится очень быстро

тырпул

(тырă-пулă)

собир.
хлеб и хлеба
ăнса пулнă тырпул — добрые хлеба
сутмалли тырпул — товарный хлеб
тырпула тăк каламасăр пухса кĕрт — убрать урожай без потерь

тыт

4.
ловить
мулкач тыт — поймать зайца
пулă тыт — ловить рыбу, удить

урă

трезвый
урă пуçăн — на трезвую голову, в трезвом состоянии
урă пуçпа — на трезвую голову, в трезвом состоянии
урă пуçлă çын —
1) трезвый человек
2) перен. человек со здравым умом, трезво мыслящий человек
тартар урă — совершенно трезвый
Çурри урă, çурри ӳсĕр. (Пичке пăкки). — загадка Одна половина пьяная, другая — трезвая. (Затычка у бочки).

фаршла

фаршировать (фаршпа тултар)
пулă фаршла — фаршировать рыбу
фаршланă баклажан — фаршированные баклажаны

филе

2.
филе (шăммисенчен тасатнă пулă ашĕ)
шăнтнă уланкă фили — мороженое филе окуня

хамса

хамса (вĕте пулă)

хатĕр

4.
снаряжение, приспособление, орудие
вăрçă хатĕрĕсем — военное снаряжение
кӳлмелли хатĕрсем — сбруя
лаша хатĕрĕсем — сбруя
производство хатĕрĕсем — 1) орудия производства 2) средства производства
пулă тытмалли хатĕрсем — рыболовные снасти
тăпра кăпкалатмалли хатĕрсем — почвообрабатывающие орудия
пушар сӳнтермелли хатĕрсем — противопожарные средства
сунарçă хатĕрĕсем — охотничьи снасти
çĕр ĕç хатĕрĕсем — земледельческие орудия

хăмпă

1. анат.
пузырь
ват хăмпи — желчный пузырь
пулă хăмпи — плавательный пузырь (у рыб)
шăк хăмпи — мочевой пузырь

хек

хек (пулă)

хĕлĕх

3.
леса, леска
пулă тытмалли хĕлĕх ил — купить рыболовную лесу

хĕç


хĕç пулă — чехонь (рыба)

хупă

4.
покров
панцирь
чешуя

пулă хуппи — чешуя рыб
тнмĕр шапа хуппи — панцирь черепахи
хупă çунатлисем — зоол. чешуекрылые

хупăллă

4.
с какой-л. чешуей,
с
каким-л. панцирем
шултра хупăллă пулă — рыба с крупной чешуей

хурăн


хурăн кăмпи — подберезовик
хурăн пуçлă çĕлен — уж
хурăн çырли — земляника

хушка

с отметиной, со звездочкой
хушка пуçлă пăру — теленок с белым пятном на лбу

хып

4. диал.
клевать (о рыбе)
паян пулă хыпмасть — сегодня рыба не клюет

чăмпăлт

подражание всплеску, бульканью жидкости
ача шыва чăмпăлт турĕ — мальчик бултых в воду
чăмпăлт-чăмпăлт — усил. от чăмпăлт
пулă ăшăхра чăмпăлт-чăмпăлт тăвать — рыба плещется на мелководье

чĕпĕ

4.
малек (рыбы)
пулă чĕппи — малек
çăрттан чĕппи — малек щуки, щуренок

чĕрĕ

4.
свежий
чĕрĕ пахчаçимĕç — свежие овощи
чĕрĕ пулă — свежая рыба
чĕрĕ сухăр — живица
чĕрĕ хулă — лоза, розга, прут

чĕтреке

трепещущий
чĕтреке пулă — трепещущая рыба

шампăртаттар

плескать, всплескивать
шывра пысăк пулă шампăртаттарчĕ — в реке всплеснула крупная рыба

шарикле

жарить
пулă шарикле — жарить рыбу
шарикленĕ хур — жареный гусь

шăла

судаковый
шăла пулă — судак
шăла вăййи — нерест судака

шăмă

костный
костяной

вĕче шăмми — анат. подвздошная кость
йĕтес шăмми — 1) ключица 2) дужка (в скелете птиц)
кăкăр шăмми — 1) грудина, грудная клетка 2) киль (у птиц)
купарча шăммисем — тазовые кости
куç харши шăмми — надбровные дуги
лĕпке шăмми — теменная кость
пакăлчак шăмми — анат. лодыжка
пит шăмми — скула
пулă шăмми — рыбья косточка
пуç шăмми — череп
çурăм шăмми — позвоночник, становой хребет
çурăм шăммиллĕ чĕрчунсем — позвоночные животные
çурăм шăммисĕр чĕрчунсем — беспозвоночные животные
тăнлав шăмми — височная кость
хул шăмми — лучевая кость
чавса шăмми — локтевая кость
ыйхă шăмми — копчик
янах шăмми — челюстная кость, челюсть
шăмă йăшни — костоеда
шăмă сикни — вывих
шăмă сăсăлĕ — костный мозг
шăмă çăнăхĕ — костная мука
шăмă туберкулезĕ — мед. костный туберкулез
шăмă тукмакки — головка бедренной кости
шăмă тура — костяной гребешок
шăмă хупă — костяной покров, панцирь
шăмă витĕм — костяной покров, панцирь
шăмă хуçăлни — перелом кости
пыра шăмă ларт — подавиться костью
Шăлсăр карчăк шăмă кăшлать. (Тылла). — загадка Беззубая старуха кости грызет. (Трепание конопли мялкой).

шăмăллă

1.
костистый, костлявый
шăмăллă пулă — костлявая рыба

шăмшак

1.
кости, костяк, скелет, остов
пулă шăмшакĕ — скелет рыбы

шăн

мерзлый, замерзший
замороженный

ĕмĕрхи шăн — вечная мерзлота
шăн пилеш — подмороженная рябина
шăн пулă — мороженая рыба
шăн тăпра — мерзлая земля, мерзлый грунт
шăн юр — наст, снежная корка

шăнăр

1.
жила, связка, сухожилие
алă шăнăрĕсем — сухожилия рук
вăкăр шăнăрĕ — бычья жила
çурăм шăнăрĕ — анат. хорда
çыхă шăнăрĕ — анат. связка
чĕркуççи шăнăрĕсем — поджилки, коленные сухожилия
шăнăр тăсăлни — растяжение связок
ура шăнăрĕ туртса лартрĕ — ногу свело судорогой
шăнăр туртни — 1) судорога, корчи 2) конвульсия

шăнт

3.
замораживать
превращать в лед

чĕрĕлле шăнтнă пулă — свежемороженая рыба
сивĕ пĕве шывне шăнтса лартнă — мороз сковал льдом пруд

шăршлан

1.
тухнуть, протухать, портиться
шăршланса кай — протухнуть
çĕрсе шăршлан — разлагаться, издавать вонь
шăршланнă пулă — рыба с душком
апатсем шăршланма пуçланă — продукты начали припахивать

шăршлă

2.
тухлый, протухший
шăршлă какай — тухлое мясо
шăршлă пулă — рыба с запахом, с душком

шĕмпĕлтет

плескаться
бултыхаться
разг.
пулă ăшăх шывра шĕмпĕлтетет — рыба плещется в мелководье

шпрот

шпрота (пулă)
шпроты (консерв)
пĕр банка шпрот туян — купить банку шпрот

шултра

(шултăра)

1.
крупный, большой
крупное

шултра ăратлă ĕне — корова крупной породы
шултра вăрман — лес с большими деревьями
шултра кирпĕч — крупный кирпич, керамические блоки (для кладки стен)
шултра панельсенчен çур-йĕр туни — крупнопанельное домостроение
шултра пĕрчĕллĕ — крупнозернистый
шултра пулă — крупная рыба
шултра çăнăх — мука крупного помола, размола
шултра хăйăр — дресва (крупный песок с гравием)
шултра çумăр çăвать — падает крупный дождь
шултра тар тапса тухрĕ — выступили крупные капли пота

шӳрпе

2.
суп, похлебка
купăста шӳрпи — щи (без мяса)
пулă шӳрпи — уха
çĕрулми шӳрпи — картофельный суп

юман

дубовый
ĕмĕрхи юман — вековой дуб
лашман юманĕсем — уст. корабельные дубы
юман вутти — дубовые дрова
юман çăпанĕ — дубовый орех (на листьях)
юман шкап — дубовый шкаф
Пысăк юман та пĕчĕк йĕкелтен ӳсет. — посл. И большой дуб вырастает из маленького желудя.


юман кăмпи — то же, что юманай 1.
юман лĕпĕшĕ — дубовый шелкопряд
юман пулăдиал. жерех

япăлкка

1.
то же, что ямпăлкка
япăлкка пулă — скользкая рыба

яшка

общее название первых блюд:
похлебка, щи, суп т. ыт.
купăста яшки — щи
пулă яшки — уха
салма яшки — суп с салмой ( см. салма )
сĕт яшки — молочный суп
чăх яшки — суп с курицей
яшка хуранĕ — котел, в котором варят суп
яшка антар — 1) снимать варево с огня 2) разливать суп по тарелкам


авăн яшки
уст. пиршество после завершения молотьбы
яшка çăвĕ — топленое сало
яшка тăварĕ — поваренная соль

ӳрхи

диал.
ленивый
ӳрхи вăкăр — ленивый вол

çамрăк

2.
молодой, юный (по возрасту)
çамрăк ача — подросток
çамрăк вăкăр — молодой бычок
çамрăк йывăç — молодое дерево
çамрăк натуралист — юный натуралист
вăл манран çамрăкрах — он моложе меня
эсĕ мана вĕрентме çамрăк-ха! — молод ты еще меня учить!

çатăлтат

2.
биться, плескаться
пулă ăскăчра çатăлтатать — рыба бьется в сачке
ялав çатăлтатса вĕлкĕшет — флаг полощется на ветру

çăнăх

2.
мука (размолотый корм)
курăк çăнăхĕ — травяная мука
пулă çăнăхĕ — рыбная мука
çĕрулми çăнăхĕ — картофельная мука
шăмă çăнăхĕ — костная мука

çăпата

лапотный
пĕр мăшăр çăпата — пара лаптей
таканлă çăпата — лапти с деревянными колодками
тăхăр пушăт çăпати — лапти в девять лычек (требующие искусного плетения)
шăрçа пуçлă çăпата — лапти с украшенными носками
çăпата кантри — оборы
çăпата пуçĕ — головка лаптя
çăпата сăмси — головка лаптя
çăпата пичĕ — головка лаптя
çăпата ту — плести лăпти

çăтăх

I.
то же, что çăткăн 1.
çăтăх çын — жадный человек
çăрттан — çăтăх пулă — щука — прожорливая рыба

çăткăн

хищный
çăткăн вĕçен кайăк — хищная птица
çăткăн кайăк — 1) хищный зверь 2) хищная птица
çăткăн пулă — хищная рыба

çăткăнлан

1.
становиться жадным, ненасытным прожорливым
кĕр енне пулă çăткăнланать — к осени рыба становится жадной

çĕкĕ

стерляжин
çĕкĕ пулă — стерлядка

çĕлен

змеиный
наркăмăшлă çĕлен — ядовитая змея
хура çĕлен — гадюка
хурăн пуçлă — çĕлен уж
çĕлен ăйăрĕ — змея-самец
çĕлен йăви — змеиное гнездо
çĕлен наркăмăшĕ (сĕлеки) — змеиный яд
çĕлен сăнни — змеиное жало
çĕлен тирĕ (кепи) — змеиная шкура
çĕлен чĕлхи — 1) змеиный язычок 2) уст. наговор против змеиного укуса
ăна çĕлен сăхнă — его змея ужалила
çул çĕлен пек авкаланать — дорога вьется змейкой
Çĕлене çĕлен çимест. — посл. Змея змею не ест. (соотв. Ворон ворону глаз не выклюет).
Çĕленпе калтан чĕлхи пĕр. — посл. У змей и ящериц один нрав (букв. язык).

çĕлен


çип çĕлензоол. 1) волосатик 2) диал. пиявка
хут çĕлен — бумажный змей
çĕлен калчибот. гусиный лук
çĕлен курăкĕбот. гусиный лук
çĕлен лаши — 1) стрекоза 2) водяной скорпион
çĕлен пулăзоол. 1) вьюн 2) шиповка (рыба)
çĕлен пушибот. ягоды ландыша
çĕлен çип — суровые нитки (скрученные вдвое)
çĕлен çип сĕвемĕ — кусок суровой нитки
çӳлтенех те вĕçен тăрнасен çĕлен çипрен çинçе мăйĕсем — фольк. у пролетающих в вышине журавлей шеи тоньше суровых ниток

çĕнел

2.
возобновляться, возрождаться, восстанавливаться, воспроизводиться
капитал çĕнелни — воспроизводство капитала
пулă йышĕ çуллен çĕнелет — рыбные запасы ежегодно восстанавливаются

çĕр

V. глаг.

1.
гнить, преть, тлеть, разлагаться
çĕрнĕ çулçă — прелые листья
çĕрнĕ тислĕк — перегной
çĕрнĕ шăршă — запах гниения
нӳрĕпе çĕр — гнить от сырости
шалтан çĕр — разлагаться изнутри
пĕрене çĕрме пуçланă — бревно начало гнить
çĕрсе кай — сгнить, истлеть
тумтир çĕрсех кайнă — одежда вся истлела
Пулă пуçĕнчен çĕрме пуçлать, йывăç — варриичен. — посл. Рыба портится с головы, а дерево гниет с сердцевины.

çĕрĕк

9. диал.
мокрота
харкотина
прост.


çĕрĕк пулăдиал. подуст (рыба)

çĕрĕш

II.
то же, что çĕршĕн
çĕрĕшнĕ пулă — протухшая рыба

çилĕм

II.
невод
çилĕмпе пулă тыт — ловить рыбу неводом
Пĕр çилĕмĕн икĕ тетел. (Йĕм). — загадка У одного невода две мотни. (Брюки).

çитеркĕч

кормушка
кайăк çитеркĕчĕ — птичья кормушка
пулă çитеркĕчĕ — кормушка для рыб

çур

6.
потрошить
вскрывать

вар çур — вскрыть живот
пулă çур — потрошить рыбу

çусăр

1.
постный, нежирный
обезжиренный

çусăр аш — постное мясо
çусăр тăпăрчă — обезжиренный творог
çусăр пулă — нежирная рыба

çӳхе

бедно, скудно, убого
çӳхе кĕсъе — тощий карман
çӳхе пурăн — жить бедно


çӳхе пулăдиал. синец (рыба)

ăратлă

племенной, породистый, породный
ăратлă ăйăр — племенной жеребец
ăратлă вăкăр — племенной бык
таса ăратлă выльăх ферми — ферма высокопородного скота
ăратлă лаша ĕрчет — разводить породистых лошадей
çĕнĕ ăратлă выльăх ӳстерсе кăлар — вывести новую породу скота

ăшала

1.
жарить, зажаривать, поджаривать
пулă ăшала — жарить рыбу
ăшаланă çăмарта — яичница глазунья
çупа ăшала — жарить на масле
çатмапа пăрçа ăшала — поджарить горох на сковороде
ăшаланă сысна çури — жареный поросенок

ĕçтер

2.
вызывать жажду
тăварлă пулă шыв ĕçтерет — соленая рыба вызывает жажду

кӳтеме

хариус (пулă)

яшкалăх

2.
предназначенное для супа, для первых блюд
пулă тата икĕ яшкалăх юлчĕ — рыбы осталось еще на две ухи

хура


куç хури — зрачок
хура кайăк — дрозд
хура карамед. темная вода (болезнь глаз)
хура кăмпа — чернушка (гриб)
хура кăрăç — черный груздь
хура кĕр — поздняя осень
хура пулă — линь
хура пуçбот. рогоз
хура сарамакдиал. чахотка, туберкулез
хура сĕлĕбот. овсюг
хура çăкăр — черный хлеб
хура çĕлен — гадюка
хура çил — смерч
хура çырла — 1) черника 2) ежевика 3) ягоды паслена
хура тăм — сильные заморозки
хура тăхлан — свинец
хура тирек — осокорь
хура халăхуст. черный люд, крестьяне
хура хырăм — подуст (рыба)
хура чир — проказа
хура ылтăн — черное золото (нефть)

вăкăр


вăкăр пуç — медовый цвет, клевер (дикий)
вăкăр хӳридиал. подорожник

йĕп


вăлта йĕппи — рыболовный крючок
майра йĕппи — булавка
ухă йĕппи — стрела (для стрельбы из лука)
йĕп пулă — рыба-игла
йĕп чиксе те курăнмасть — ни зги не видно

сабля


сабля пулă — рыба-сабля

шĕшлĕ


шĕшлĕ курăкдиал. папоротник
шĕшлĕ пулăдиал. щука, щуренок

сĕт


сĕт шăлĕ — молочные зубы
сĕтрен тăвансем — молочные братья и сестры
сĕтпе ӳстерекенсембиол. млекопитающие
пулă сĕчĕ — молока и молоки рыбы
сĕт тута бран. молокосос, сосунок, щенок

лĕкĕ


пулă лĕкки — мальки, молодь рыбы
шапа лĕкки — ряска

шăрпăк


пулă шăрпăкĕ — мелкие косточки рыб
шăрпăк тăрăнтар — подпускать шпильки, делать колкие замечания

шăрçа


куç шăрçи — 1) зрачок 2) хрусталик
шăрçа пуçлă çăпата — сандалии с  украшенным носком (женские)
Куç шăрçине сыхланă пек упра. — погов. Беречь как зеницу ока.
шăрçа курăкĕбот. зопник клубненосный

пулă

рыбный, рыбий
рыбо-

ăшаланă пулă — жареная рыба
пĕçернĕ пулă — вареная рыба
типĕтнĕ пулă — сушеная рыба
чĕрĕ пулă — свежая рыба
пĕвесенче ӳстерекен пулă — разводимая в прудах рыба
пулă вăййи — нерест, икромет
пулă завочĕ — рыбозавод
пулă промысли — рыбный промысел
пулă промышленоçĕ — рыбная промышленность
пулă сыхлав инспекторĕ — инспектор рыбнадзора
пулă çăвĕ — рыбий жир
пулă хуппи — рыбья чешуя
пулă шӳрпи — уха
пулă ĕрчет — разводить рыбу
пулă ĕрчетес ĕç — рыбоводство
пулă тыт — рыбачить
пулă тытмалли хатĕрсем — рыболовные снасти
пулассила çӳре — ходить на рыбалку
пулă вăлча сапать — рыба нерестится, мечет икру
пулă лайăх туртать — рыба клюет хорошо
Кӳлĕре пулă тăвăннă — рыба в озере задохнулась, в озере произошел замор рыбы
Пулă шывра, хури сăртра. (Курка). — загадка Рыба в воде, а хвост на горе. (Ковш). (соотв. Утка в море, а хвост на заборе).

пулă


çĕлен пулă — вьюн
кусар пулă — чехонь
хĕç пулă — чехонь
çырма пули — голец

хăмăт

хомут
ярмо

вăкăр хамăчĕ — ярмо
йывăç хамăт — ярмо
хăмăт клещи — клешни хомута
хăмăт кĕççи — подхомутник, хомутина
хăмăт пăявĕ — гужи
хăмăт пĕвенĕ — хомутина
хăмăт йĕппи — толстая иголка (для шитья хомутов)
хăмăт тăхăнман лаша — лошадь, не побывавшая в упряжке
лашана хăмăт тивнĕ — лошадь натерла шею хомутом
Май пулсан хăмăт тупăнать. — посл. Была бы шея, хомут найдется.

тимĕр


тимĕр кăвак — серый в яблоках (о масти лошади)
тимĕр пăрçа — скряга, скупец
тимĕр пулăуст. волжская сельдь
Тимĕр шалçа — Полярная звезда
тимĕр шапа — черепаха

йышлăн

много, во множестве
эпир йышлăн — нас много
пулă йышлăн çӳрет — рыба ходит стаями

йĕлмевĕс

миф.
чудовище, чудище, чудо-юдо
виçĕ пуçлă йĕлмевĕс — трехглавое чудовище

пуçлă


пуçлă купăста — кочанная капуста
пуçлă сухан — репчатый лук
хурăн пуçлă çĕлензоол. уж

кастар

12.
кастрировать, холостить (животных)
вăкăр кастар — холостить быка
кастарнă ăйăр — мерин
кастарнă така — валух, кастрированный баран

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

автан

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран (чĕрчунтан) вуннăмĕшĕ. Вьетнам, Китай, Япони, ... ытти хăш-пĕр çĕршывсен календарĕнче кашни çулталăка выльăх-чĕрлĕх тата тискер кайăк ятне панă. Çав ятсем 12 çулхи çаврăмпа ылмашăнса пыраççĕ. Вĕсем çаксем, 1. Йĕкехӳре (Шăши). 2. Ĕне (Вăкăр). 3. Тигр. 4. Куян (Кролик). 5. Аç-таха. 6. Çĕлен. 7. Лаша. 8.Сурăх (Така). 9. Упăте. 10. Автан (Чăх). 11. Йытă. 12. Сысна (Кабан). КЯ, 15.05.1988, 4 с. Шухăшлавçăсем, ăсчахçăсем Автан çулĕнче çуралаççĕ. ЯБ, 1990, 1 /, 62 с. — Автан çулне кĕр (Х-р, 22.03.1993, 4 с.; ÇХ,1998, 1 /, 5 с.). 2. Ç.п.,астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Автан çулĕнче) çуралнă çын. Автана кăçал ĕмĕтсем татăлни кулянтарма пултарать. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Автансем ... çĕнĕ çула та асăрхануллăн йышăнаççĕ. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. Автан çитес çул чылай лăпкăрах тата ирĕклĕрех пурăнма пултарать. ÇХ,1999, 49 /, 8 с. — Автан-хĕрарăмсем, Автан-арçынсем (Х-р, 31.12.1992, 3 с.). 3. П.п., калаç. Ирĕлтернĕ сахăртан ачасене ĕмме хатĕрлекен пылак çимĕç. П.Большаков хăйĕн килĕнче пылак автансен «инкубаторне» уçнă. К-н, 1966, 9 /, 12 с. Сахăртан тунă «автан». Х-р, 20.01.1994. 4. П.п., калаç. Чупкăн арçын; хĕрарăм кĕтӳççи, ĕревĕç. Пĕлтĕр мана «автан» тесе чĕнетчĕç. Çук, Автан çулĕнче çуралнăран мар, чиперккесене час-час улăштарнăран. ÇХ, 1998, 42 /, 10 с. Çав мехелпех пуçлас пуль сăмаха... Каçтака мар, автан шырамалла. ТА, 1998, 1 /, 36 с.

аçтаха

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран пиллĕкмĕшĕ. Кăçалхи çул Аçтаха çулталăкĕ шутланать. КЯ, 15.05.1988, 4 с. Аçтаха паллипе çуралнисем тарап (кутăн) кăмăллă та кăра, анчах ĕçчен, пултаруллă. ЯБ, 1990, 1 /, 64 с. Мĕскĕн Кролик çулне асар-писер Аçтаха ылмаштарать. ÇХ, 1999, 49 /, 2 с. 2. Ç.п.,астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Аçтаха çулĕнче) çуралнă çын. Кăçал телейАçтаха аллинче. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Автанăн чи лайăх тусĕсем е мăшăрĕсем, Вăкăр, Çĕлен, Аçтаха. Х-р, 31.12.1992, 3 с. Аçтахасен ... пĕрремĕш вырăнта ĕç тата ӳсĕм картлашки. ÇХ, 2003, 2 /, 5 с.

аташу

п.п. Айкашу, алхасу, ашкăну, иртĕхӳ. Каллех ĕнтсе ямалли выляв, чӳхенӳ, аташу. В.Эктел, 1996, 43 с. Вăйăран вăкăр тухать тенешекел, çамрăксен аташăвĕ ырăпа вĕçленмен. ÇХ, 1998, 13 /, 3 с.

вăкăр

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан 12 паллăран иккĕмĕшĕ. Хĕвелтухăç гороскопĕпе Çĕнĕ çулВутлă Вăкăр çулĕнарăс уйăхĕн 7-мĕ-шĕнче ... пуçланать. Х-р, 5.02.1997, 4 с. Акă ĕнтĕ «Вăкăрпа» сывпуллашма, «Тигра» хапăл тума вăхăт. ÇХ, 1998, 1 /, 4 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра çуралнă çын. Вăкăр-арçынсемшĕн хĕрарăмсемпе хутшăнасси [Качака çулĕнче] çăмăлах мар, мĕншĕн тесен хăнăхнă йĕркесенчен пăрăнма тивет. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Вăкăр çитес çул темиçе хутчен те йывăр лару-тăрăва лекет. ÇХ, 1999, 49 /. 8 с. Ачасем ... иккĕшĕ те Вăкăр. Х-р, 13.04.2001, 3 с. 3. Ç.п., астрол. Çулталăк çаврăмĕпе пыракан Хĕвел çав ятлă çăлтăрсен ушкăнĕнче чухне (21.IV—21.V) çуралнă çын. Çĕртме уйăхĕнче Вăкăрсенчен чылайăшне Ăнăçу турри хăй хӳттине илет. Х-р, 3.06.1992, 4 с. Вăкăрсене нумайччен пĕр ыйту хумхантарĕ, мĕнле майпа укçа тупас. К-ш, 1998, 7 /, 8 с. Ф.Киркоров Качака çулĕнче çуралнă Вăкăр. ÇХ, 2000, 6 /, 5 с.

геральдика

п.с. Гербсене ăсталани, ăнлантарни тата тĕпчени; истори ăслăлăхĕн гербсене тишкерекен пайĕ. Пĕтĕм Раççейри геральдика обществин гербĕн эскизне туса хатĕрлерĕм. Х-р, 3.10.1992, 3 с. Ман тĕпчевĕн тĕллевĕ — Элли Юрьев худож-никăн геральдикăри ăсталăхне пăхса тухасси. ХШ, 1998, 3 /, 65 с. Икĕ пуçлă ăмăрткайăк мĕне пĕлтерни пирки геральдикăпа ин-тересленекенсем паян кунчченех тавлашаççĕ. ХС, 2001, 35 /, 2 с.

ишевçĕ

п.с. Ишев ăмăртăвне хутшăнакан е ахаль ишекен çын. Чим, ишевçĕ пулăп эп, ишĕп кăртăш пулă пек. А.Савельев-Сас, 1981, 8 с. Ишевçĕсен ăмăртăвĕнче пирĕн спортсменсем пĕрремĕш вырăна тухаймарĕç. Х-р, 19.06.1997, 4 с. Чăваш ишевçисем Раççей чемпионатĕнчен таврăнчĕç. ÇХ, 1999, 11 /, 12 с. Çу кунĕсенче хаçатра çамрăк ишевçĕсем валли «Дельфин канашĕсем» кĕтес тухса тăнă. Т-ш, 2000, 31 /, 9 с. — ВЧС, 1971, 513 с.; Егоров, 1960, 271 с.

каçалăк

п.п. Хутлăх, анлăх, талккăш; область, сфера. Çавăнтанпа вара Василий Филиппович культурăпа çутĕç каçалăкĕнче ĕçлет. С.Шавлы, 1968, 100 с. Тырра халь каçалăкпа вырмаççĕ. Анчах аслă пурнăç уй-хирĕнче кашни çыннăн хăйĕн каçалăкĕ пур. А.Эсхель, 1983, 155 с. Пурнăç нушине çамрăклах хуçалăх ĕçĕн тĕрлĕ каçалăкĕсенче астивнĕ. Я-в, 1995, 9 /, 57 с. Вăкăр умĕнче анлă каçалăк уçăлать, пур пуçару та ăнăçать. Х-р, 11.04.1998, 8 с. — ĕç каçалăкĕ (Хв.Уяр, 1978, 30 с.); проза каçалăкĕ (Ю.Артемьев, 1980, 86 с.); чун каçалăкĕ (А.Емельянов, 1985, 346 с.); литература каçалăкĕ (Э-и, 1992, 11 /, 5 с.; УС, 1999, 46—47 /, 7 с.; С-р, 2002, 40 /, 6 с.); наука каçалăкĕ (Х-р, 24.08.1993, 3 с.); пултарулăх каçалăкĕ (Ç-т, 1999, 1—2 /, 29 с.); кун-çулăмăр каçалăкĕ (А.Смолин, 1999, 40 с.); çырулăх каçалăкĕ (Х-р, 9.01.2002, 4 с.).

кушак

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан 12 паллăран (чĕрчунтан) тăваттăмĕшĕ; Кролик. Тухăçри кун тăрăмра (календарьте) çулсене чĕрчунсен ячĕсемпе палăртаççĕ, Йĕкехӳре, Вăкăр, Тигр, Мулкач (Кушак), Аçтаха... ЧС, 1993, 10 кл., 6 с. 1999 çулКушак çулĕ. Т-ш, 1999, 1 /, 2 с. Гриша, Кушак çулĕнче мĕн кĕтетĕн. ÇХ, 1999, 1 /, 12 с. Кушак çулĕ мĕнпе асра юлчĕ-ха. ÇХ, 1999, 49 /, 3 с. 2. Ç.п., астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Ку-шак çулĕнче) çуралнă çын; Кролик. Кăçал Кушакăн ... кĕвĕçӳ туйăмĕ çĕнĕрен çуралать. Х-р, 13.02.1991, 8 с. Кушаксем ку çула çемье ăшшипе киленсе пăтăрмахсемсĕр ирттерĕç. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. Хĕр Кушак ыттисене тунсăхлăхĕпе илĕртет. Т-ш, 1999, 1 /, 2 с.

мини-ферма

ç.с. Выльăх-чĕрлĕх тытма йĕркеленĕ хушма хуçалăх; пĕчĕк ферма. Шкул çумĕнчи мини-фермăра 4 ĕне, 3 сысна ами, 5 вăкăр тытаççĕ. ÇХ-рĕ, 8.12.1999, 2 с.

наркăмăшлан

п.п. Организма лекнĕ юрăхсăр япалапа сиенлен. Пурнăçран уйрăлнин сăлтавĕсем тĕрлĕрен, наркăмăшланни, сурансем, ... чĕре чирĕсем. Х-р, 4.08.1993, 2 с. Ӳсĕрĕлни организм наркăмăшланнине пĕлтерет. С-х, 1998, 7 /, 4 с. Организм хытă наркăмăшланнипе час-часах ăш пăтранать, хăстарать. ПП, 2000, 5 /, 2 с. — пăсăлнă пулă çисе наркăмăшлан (Т-ш, 28.11.1990, 7 с.); чĕркĕмĕллĕ шывпа наркăмăшлан (Я-в, 1991, 7 /, 2 с.); шăна кăмпипе наркăмăшлан (Т-ш, 25.09.1991, 6 с.); эрехпе нар-кăмăшлан (Х-р, 3.03.1996, 4 с.); алкогольпе наркăмăшлан (Ар, 2001, 3 /, 1 с.); газпа наркăмăшлан (Х-р, 7.09.1996, 4 с.); бензинăн сиенлĕ пăсĕпе наркăмăшлан (Х-р, 25.08.1998, 2 с.); химикатсемпе наркăмăшлан (С-х, 1999, 19 /, 3 с.); сĕрĕмпе наркăмăшлан (Х-р, 13.02.2001, 1 с.); суррогатсемпе наркăмăш-лан (ÇХ, 2002, 6 /, 4 с.).

пăру

ç.п., астрол. Вăкăр (туп., 3). Пăрăвăн нумай ĕçлеме тивет. Т-ш, 13.02.1991, 7 с. «Сурăх» ... «Пăрусемпе» туслашма пултарать. Ç-т, 1992, 3 /, 30 с.

пулă

ç.п., астрол. Хĕвел çулталăк çавринчи 12-мĕш çăлтăр ушкăнне кĕрсен (20.II—20.III) çуралнă çын. Пулăсем Ăнăçу туррипе юнашар çӳреççĕ. Х-р, 3.10.1992, 3 с. Гороскоп тăрăх эпĕПулă (ÇХ, 1998, 3 /, 7 с.). Пулăсен ĕç питĕ нумай пулать. ХС, 22.01.1999, 4 с. Пулăсене ĕçлĕ, хирĕçӳллĕ эрне кĕтет. Т-ш, 2001, 33 /, 2 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вăйă

игра
хоровод

вăйă выля — играть
вăйăран вăкăр тухать теççĕ — говорят, что из игры бык выходит (игра до добра не доводит)
епир вăйă тухсассăн каччă тăма вырăн çук — когда мы выйдем в хоровод, то парням негде бывает стоять

вăкăр

син.: мăкăр
бык
вол

пĕчĕк вăкăр — бычок
кӳлекен вăкăр — вол
Азия çĕрĕнтче пурăнакан вăкăр — буйвол
пĕр вăкăрăн хӳрине хĕрĕх çын туртать — (у) одного быка за хвост 40 человек тянут (дверная скобка)

вăлта

удочка, крючек
вăлтапа пулă тытать — ловит удочкой рыбу
вăлтапа тытни — уженье рыбы
вăлтапа пулă тытакан килчĕ — удильщик пришел
вăлта йар — удить

вăлча

икра
вăлчăлă пулă — икристая рыба
пулă вăлчи — рыбья икра

йĕп

иголка
йĕплĕ — иглистый
йĕп-куç — игольные уши
йĕп-вăрри — стрекоза
йĕплĕ хулă — шиповник
майра йĕппи, пуçлă йĕп — булавка
йĕп тăррине — на иголку

кукша

плешь
кукша пуç, кукша пуçлă — плешивый

мĕкĕр

реветь, рычать; плакать; вăкăр мĕкĕрет – бык ревет.

116 стр.

пулă

I.
рыба
унта çĕр-аллă виçĕ шултăра пулă кĕрсе тулнă — в нее попало 153 крупных рыбы
пулă тытакан, пулăçă — рыболов
пулă шӳрпи — уха
вăл пире çапла икшер пуллăн пара-пара вуншар пулă парса тухрĕ — таким образом, выдавая по две рыбы, он дал каждому из нас по десяти рыб
пулла кай — идти ловить рыбу
пулă тыта-тыта хур — нарыбачить

пулă

II. ...:
пулă-тырă лайăх пултăр — да уродится хороший хлеб

пуç

голова
начало
начальник
главный
колос
покорность

аслине пуç — старшему покорность
пуçлă йĕп — булавка
пуçла — начинать
пуçлан — начинаться
пуç-çап — челом бить, покланяться, молиться; жаловаться, благодарить
пуç çавăр — отуманить
кил пуçĕ — домоправитель
туй пуçĕ — распорядитель свадебного пира
çарă пуçĕ — полководец
йал пуçĕ — вождь деревни, своего народа
шыв пуçĕ — исток, вершина реки
çырма пуçĕ — начало оврага
вар пуçĕ — начало долины
кӳлĕ пуçĕ — начало озера
шурăмпуç — заря
вут пуççи — головня
çул пуççи — проводник
хул-пуççи — предплечие
ан-пуççи — плечео
пуç пÿрне — большой палец
пуç тури — гребень
пуç тăрри, тӳпи — темя
пуç шăмми — череп
пуç йанаххи — виски
пуç тутăри — головной платок
пуç-кашăл — венец
вăл кĕнекене пуçĕпех патăм — я отдал ему эту книгу совсем
пуçламăш — начало
пуçне — кроме, отдельно, особенно, исключая
пăт пуçне пиллĕк пус тӳлес пулать — нужно платить по пять копеек с пуда
пуçах, пучах — колос
хăмла пучаххи — хмелевая шишка
пуçалăх, пуçелĕк — из головы, брус в окне
пуç вĕçĕ — изголовье
пуçлăх — начальник; глава
пуç хирлĕ ӳкер — упасть стремглав п
пуç хур – ложиться ("голову класть")
çичĕ çул йамшăк чупрăм, пĕр турта пуç катмарăм — семь лет я гонял ямщину и не отколол конца ни у одной оглобли
пуç-тах çын — бесшабашный
пуççăрла [Етĕр.] — быть бесшабашным
пуç çинчен пĕркен — закрываться с головой
çын пуçне пĕрер çăмарта пĕçереççĕ — на человека варят по одному яйцу
пуçланса кайать — начинается
ĕçле пуçлать — принимается за работу
ĕрет пуçланса йарать — начинает ряд

пыл

мед
пыл карасĕ — сот
пыл карасне сутать — продает медовые соты
тырă-пулă пылахĕпе — сладость нового хлеба

пыл курăкĕ — клевер
пыл хурчĕ — пчела

сĕткĕн

сок
çăканăн çуркунне сĕткен нумай — весной у липы много соку

пулă сĕткенĕ — рыбье молоко; рыбий жир

суха

син.: суха пуç
соха
суха тимĕри — сошник, лемех
суха касси — борозда
суха калеки — полица
пулă сухи — устье реки, угол между шеей и подбородком
суха тăвакан — пахарь
суха сухала — пахать пашню
хура лаша сухара — вороная лошадь на пашне

сухан

лук
пуçлă сухан — луковица
сухан кукли — луковик
хыр суханĕ, ыхра ути — дикий лук

çĕлен

змей
хура çĕлен — гадюка
хурăн пуçлă çĕлен — уж
туй çĕлен — медяница
чăпар çĕлен — серый змей

çĕлен-пулă

угорь; çĕлен-пулă тытрăм – угоря поймал; çĕлен пек усал çын – ехидный человек.

191 стр.

хура

черный
хуп-хура — черный пречерный
...
хура кăвак — зеленый
хура курак — грач
хура лаша — вороная лошадь
хура пулă, хура карас — линь
хура çырла — ежевика
хура çырла аври — куст ежевики
хура тăпра — чернозем
хура тăхлан — свинец
хура тулă — гречиха
хура тулă пăтти — гречневая каша

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

буйвол

Китай çĕрĕнче пурăнакан пысăк вăкăр. Буйвол (пысăк Китай çĕрĕнче пурăнакан вăкăр) вăйне эпир ак çакăнтан пĕлетпĕр [Çулталăк 1914:33].

кĕçатă

(хальхилле кăçатă) çăмат. <…> чăваш кĕпе-йĕм, кĕрĕк-сăхман, тăлăп, чаппан (аçам), тăла-çăпата, кĕçатă (çăмат), тырă-пулă, пахча-çимĕç – пурне те хăй тума пултарать те, тăвать те [Комиссаров 1918:20].

мĕкĕр

ĕнĕрле. Шăхчи пăсăлсан вăкăр шăнă чухне ыратнипе пилĕкне авать, шăлне йĕрет, хăш чухне мĕкĕрет (ĕнĕрлет), шăкĕ ирĕксĕр анчах тухать [Сельский 1910:29].

суха ту

ака ту. Хăш-хăш начар çынсен е суха (е ака) тума, е тырă вырма халăха нӳмене чĕннĕ вăхăтра иртнĕ çулахи тырă-пулă пĕтсе çитсе хăйсем валли те çимелли юлмасть [Поучения 1904:17].

тетел

пулă тытмалли хатĕр. Чăнахах, темиçе хутчен тетеллисене (пулă тытмалли хатĕрсене) шыва ячĕç пулĕ, темĕн чухлĕ асапланчĕç пулĕ [Сборник 1910:195].

чаппан

аçам. Иванран санăн аннӳ кĕркунне чаппан (аçам) тăхăнса çӳрет-и, сăкман-и тесе ыйт! [Букварь 1902:134]; <…> чăваш кĕпе-йĕм, кĕрĕк-сăхман, тăлăп, чаппан (аçам), тăла-çăпата, кĕçатă (çăмат), тырă-пулă, пахча-çимĕç – пурне те хăй тума пултарать те, тăвать те [Комиссаров 1918:20].

шăрăшлă

(хальхилле шăршлă) япăхнă. Шăрăшлă (япăхнă) пĕвесене тасатасси çинчен. Кивĕ пĕвесем сӳс, курăс хутнăран, ытти кирек мĕн япаласем çĕрнĕрен япăхланса, шăрăшланса каяççĕ, вăл пĕвесенче вара ниепле пулă та пурăнмасть, вĕсем хăйсем те вилсе пĕтсе пĕвине тата ытларах шăрăшлантараççĕ [Çулталăк 1910:13].

çитĕнтер

ӳстер. <..> эсир ĕçлесе асапланса тирпейлесе акнă тырă-пулă çине Хăйĕн пиллĕхне ярĕ, нӳрĕ парса, сывлăм ӳкерсе, çумăр çутарса сирĕн тырă-пулла хулăн çитĕнтерсе (ӳстерсе) парĕ [Поучения 1904:23].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

аквариум

сущ.муж.
аквариум (шыв тултарса пулă е ытти чĕр чун усрамалли савăт)

акула

сущ.жен.
акула (тинĕсри пысăк çăткăн пулă)

благоразумный

прил. (син. обдуманный, разумный), благоразумно нареч.
ăслă-пуçлă, тăнлă-пуçлă, чипер ăслă; вести себя благоразумно чипер ăслă пул

брать

глаг. несов. (сов. взять)
1. (син. хватать) ил, тыт, алла ил; брать из рук алăран ил; брать топор пуртă тыт
2. с собой или без доп. (син. уносить, увозить, захватывать; ант. оставлять) ил, илсе кай, пĕрле ил; брать детей с собой ачасене пĕрле илсе кай; брать в дорогу нужные вещи çул çине мĕн кирлине ил
3. (син. получать, приобретать; ант. отдавать) ил, туян, тыт; брать деньги взаймы кивçен укçа ил; брать такси такси тыт; брать молоко в магазине лавккара сĕт туян
4. (син. овладевать, захватывать; ант. отдавать, лишаться) ил, çĕнсе ил, ярса ил; брать город штурмом хулана çĕнсе ил; брать в плен тыткăна ил
5. (син. принимать) ил, йышăн; брать ребёнка на воспитание ачана усрава ил; магазин берёт вещи на комиссию магазин япала сутма йышăнать ♦ смех берёт кулас килет; за душу берёт чуна пырсах тивет; рыба хорошо берёт пулă лайăх туртать; брать обязательство тума пул; брать хитростью чееленсе ăнтар; брать начало пуçлан; брать штраф штраф тӳлеттер; бритва хорошо берёт бритва аван касать; брать влево сулахаялла пăрăн; брать пример тĕслĕхе хур

бредень

сущ.муж. (син. невод)
сĕреке; ловить рыбу бреднем сĕрекепе пулă тыт

бык

сущ.муж.
вăкăр; племенной бык ăратлă вăкăр; дикие быки кайăк вăкăрсем ♦ здоров как бык сып-сывă

вобла

сущ.жен.
вобла, вуплă, тип пулă

вьюн

сущ.муж.
çĕлен пулă (пирĕн таврари)

вяленый

прил.
типĕ, типĕтнĕ; вяленая рыба типĕтнĕ пулă

гарнир

сущ.муж.
гарнир, хушма çимĕç; лучший гарнир к рыбе — картофель çĕр улми — пулă çумне хушмалли чи лайăх çимĕç

гнить

глаг. несов. (син. разлагаться)
çĕр, пăнтăх, мăртăх; лук нынче гниёт кăçал сухан çĕрет ♦ Рыба гниёт с головы посл. Пулă пуçĕнчен çĕрме пуçлать

голова

сущ.жен., множ. головы
1. пуç; голова собаки йытă пуçĕ; лысая голова кукша пуç; голова болит пуç ыратать
2. (син. ум, рассудок) ăс, пуç, ăс-пуç; надо думать головой ăс-пуçпа шухăшлас пулать; он совсем потерял голову вăл ăсне йăлтах çухатнă; из головы не идёт пуçран тухма пĕлмест
3. чего пуç, пуçламăш; машина идёт в голове колонны машина колонна пуçламăшĕнче пырать
4. пуç (выльăх шучĕ); сто голов свиней çĕр пуç сысна ♦ с головой ăслă-пуçлă; без головы тăмпай, ăссăр; вешать голову пуçа ус, аптраса ӳк; головой ручаюсь çирĕп шантаратăп; вбить в голову ăса хыв; выбросить из головы пуçран кăларса пăрах; иметь голову на плечах ăс-пуçа ан çухат; потерять голову пуçа çухат, ăсран тух; на свежую голову ывăнман пуçпа (шухăшла); на свою голову харпăр хăйне сиен тумалла; садиться на голову пуç çине хăпарса лар; валить с больной головы на здоровую харпăр айăпне çын çине йăвантар

держаться

глаг. несов.
1. за кого-что тыт, тытăн, тытса тăр; дети идут, держась за руки ачасем алла-аллăн тытăнса пыраççĕ
2. тытăнса тăр, çирĕпленсе тăр; ворота держатся на столбах хапха юпасем çинче тытăнса тăрать
3. (син. находиться) пул, тăр, пурăн, çӳре; рыба держится в глубине пулă тарăнра тăрать
4. (син. стоить) тăр, çӳре, ӳте тыт; держаться прямо яшт тӳрленсе тăр; еле держится на ногах ура çинче аран тăрать
5. 1 и 2 л. не употр. (син. сохраняться) сыхлан, сыхланса юл, ан пĕт; холода держались долго çанталăк вăрахчен сивĕ тăчĕ
6. (син. направляться) пыр, кай; держаться края леса вăрман хĕррипе пыр

дышать

глаг. несов.
сывла; дышать глубоко тарăн сывла; рыба дышит жабрами пулă сухапа сывлать ♦ лицо дышит радостью сăн-питре савăнăç çиçет

жабры

сущ.множ.; един, жабра жен.
суха (шыв чĕр чунĕсен сывлав органĕ); жабры рыб пулă сухи; дышать жабрами сухапа сывла ♦ взять за жабры ярса тыт, пăвса ларт (куçăмлă пĕлтерĕшпе)

жарить

глаг. несов.
ăшала, шарикле; жарить рыбу пулă ăшала; картофель, жаренный на сливочном масле услам çупа ăшаланă çĕр улми

живой

прил., живо нареч.
1. (ант. мёртвый) чĕрĕ, пурăнакан; живая рыба чĕрĕ пулă (ишме пăрахманни); живое существо чĕр чун, чĕрĕ янавар; дедушка ещё жив асатте пурăнать-ха
2. (син. бойкий, энергичный; ант. вялый) чĕрĕ, йӳрĕк, йăрă, çивĕч, шухă; живой парень шухă каччă; живо вскочить с места йăпăр-япăр сиксе тăр
3. (син. выразительный; ант. скучный) илемлĕ, вичкĕн; книга написана живым языком кĕнекене вичкĕн чĕлхепе çырнă ♦ живая природа чĕрĕ çут çанталăк (чĕр чунсем, ӳсен-тăрансем); живое дело кăсăк ĕç; живой вес чĕрĕ виçе (выльăха пусиччен турттарни); живая очередь чĕрĕ черет (малтан çырса йĕркелеменни); живого места нет чĕрĕ вырăн та юлман (сăм., хĕненипе); задело за живое чуна пырса тиврĕ; на живую руку васкаварлă, хăппăл-хаппăл; остаться в живых чĕрĕ юл, çăлăнса юл; живой пример героизма паттăрлăхăн курăмлă тĕслĕхĕ

жилка

сущ.жен.
жилка, вăлта çиппи; крупная рыба порвала жилку пысăк пулă вăлта çиппине татрĕ

жир

сущ.муж., множ. жиры
çу; растительные жиры ӳсен-тăран çăвĕсем; животные жиры выльăх çăвĕсем; рыбий жир пулă çăвĕ; топить жир çу шăрат ♦ с жиру бесится иртĕхсе пурăнать

зародыш

сущ.муж.
тĕвĕ, пурнăç тĕвви (чĕр чунсен тата вăрăллă ӳсен-тăрансен); зародыши рыб развиваются в икре пулă тĕввисем вăлчара аталанаççĕ

зубр

сущ.муж.
зубр (кайăк вăкăр)

идти

глаг. несов.
1. (син. шагать) ут, кай, пыр, кил; идти пешком çуран ут; я иду домой эпĕ киле каятăп
2. (син. двигаться) куç, шуç; кил, кай, пыр; поезд идёт сюда поезд кунта килет; лодка идёт под парусом кимĕ парăспа ишсе пырать
3. 1 и 2 л. не употр. ирт, пулса пыр; время идёт быстро вăхăт хăвăрт иртет; дело идёт плохо ĕç начар пулса пырать
4. 1 и 2 л. не употр. (син. падать) çу, ӳк; целый день идёт дождь кунĕпе çумăр çăвать
5. 1 и 2 л. не употр. (син. исходить) тух, палка; из трубы идёт дым мăрьерен тĕтĕм тухать
6. (син. отправляться) кай; идти в бой çапăçма кай; дети идут гулять ачасем уçăлма каяççĕ
7. кому (син. подходить) килĕш, пыр, юра; платье очень идёт девушке кĕпе хĕре питĕ килĕшет.
8. 1 и 2 л. не употр.(син. приближаться) çывхар, кил, çитсе пыр; идёт гроза аслатиллĕ çумăр çывхарса килет
9. 1 и 2 л. не употр. (син. пролегать) вырт, ирт; дорога идёт через лес çул вăрман витĕр выртать
10. 1 и 2 л. не употр. (син. расходоваться, использоваться) кай; на платье идёт три метра ткани кĕпе çĕлеме виçĕ метр пусма каять ♦ сон не идёт ыйхă килмест; часы идут точно сехет тĕрĕс çӳрет; идти в рост ӳссе кай; идти на убыль чакса пыр; товар идёт хорошо тавар лайăх сутăнать; ребёнку идёт пятый год ача пиллĕке кайнă; в театре идёт опера театрта опера кăтартаççĕ; рыба хорошо идёт утром пулă ирхине лайăх кĕрет

икра

сущ.жен.
1. вăлча; икра щуки çăрттан вăлчи; рыба мечет икру пулă вăлча сапать
2. нимĕр (вĕтетнĕ пахча çимĕçрен пĕçерни); баклажанная икра баклажан нимĕрĕ

икряной

прил.
вăлчаллă; икряная рыба вăлчаллă пулă

кета

сущ.жен.
кета (лосось йышши пулă)

килограмм

сущ.муж., множ. килограммы
килограмм (йывăриш виçи, 1000 грамм); купить килограмм сахару пĕр килограмм сахăр туян; пойманная рыба потянула полтора килограмма тытнă пулă кило çурă тайрĕ

килька

сущ.жен.
килька (вĕтĕ пулă); килька пряного посола техĕмлетсе тăварланă килька

клевать

глаг. несов.
1. кого-что сăх (сăмсапа); сăхса çи; куры клюют зерно чăхсем тырă сăхса çиеççĕ
2. турт, сăх (пулă çинчен); рыба хорошо клюёт утром пулă ирхине лайăх туртать

красный

прил.
1. хĕрлĕ; красный цвет хĕрлĕ тĕс; красный флаг хĕрлĕ ялав
2. хĕрлĕ, революциллĕ (совет саманинчи); красные войска хĕрлĕ çарсем; Красная Армия Хĕрлĕ Çар (пирĕн çĕршывăн хĕç-пăшаллă вăйĕсен 1918— 1946 çулсенчи ячĕ); ♦ красный угол тĕпел; красная девица сарă хĕр, пике; красная рыба хĕрлĕ пулă (осетр йышши); Красная книга Хĕрлĕ кĕнеке (сыхламалли чĕр чунсем, ӳсен-тăрансем çинчен çырни); писать с красной строки çĕнĕ йĕркерен пуçласа çыр; мысль проходит красной нитью шухăш уççăн палăрать; красная цена чи пысăк хак, чăн хак (таваршăн пама тивĕçли); Долг платежом красен Парăма пани паха; Не красна изба углами, а красна пирогами Пӳрт илемĕ тĕпелте мар — кукăльте

леска

сущ.жен.
вăлта çиппи; крупная рыба порвала леску пысăк пулă вăлта çиппине татрĕ

ловить

глаг. несов.
1. (син. хватать) тыт, ярса тыт, ярса ил; ловить рукой мяч мечĕке алăпа тыт
2. тыт, тытма çӳре; ловить сетью рыбу тетелпе пулă тыт; ловить зайцев мулкач тытма çӳре ♦ ловить удобный момент майлă самант кĕт; ловить на лжи суяпа тыт

ловиться

глаг. несов.
кĕр; рыба хорошо ловится утром пулă ирхине лайăх кĕрет

лук

1. сущ.муж.
сухан; репчатый лук пуçлă сухан; зелёный лук симĕс сухан; стрелки лука сухан пуши; дикий лук ыхрути; жарить лук сухан ăшала

маринад

сущ.муж.
маринад (тип çупа уксус, техĕмлĕхсем хушса тунă соус); рыба под маринадом маринадлă пулă

налим

сущ.муж.
шампа (пулă); налим нерестится зимой шампа хĕлле вăлча сапать

нерест

сущ.муж.
пулă вăййй, вăлча сапни; щука идёт на нерест çăрттан вăлча сапма тухать

озеро

сущ.сред.; множ. озёра
кӳлĕ; лесное озеро вăрман кӳлли; рыбачить на озере кӳлĕре пулă тыт

осётр

сущ.муж., множ. осётры
осётр (паха йышши шултра пулă); икра осетра осётр вăлчи

пескарь

сущ.муж.
ырăш пăтри (вĕтĕ пулă)

плавник

сущ.муж.
çунат, ишкĕч; плавники рыбы пулă çуначĕсем; спинной плавник окуня уланкăн çӳрăм ишкĕчĕ

плотва

сущ.жен.
хĕрлĕ куç, чапак (пулă); ловить плотву на удочку вăлтапа хĕрлĕ куç тыт

подпуск

сущ.муж.
карăм (пулă тытмалли нумай вăлталлă хатĕр)

портиться

глаг. несов.
пăсăл, сиенлен, юрăхсăра тух; рыба быстро портится пулă часах пăсăлать

промысел

сущ.муж.
1. сунар, тыту; тытни; охотничий промысел сунар ĕçĕ; рыболовный промысел пулă тытни
2. ал ĕçĕ, ал ăсталăх; народные промыслы халăх ал ăсталăхĕ

пузырь

сущ.муж.
хăмпă; рыбий пузырь пулă хăмпи; мочевой пузырь шăк хăмпи

разумный

прил., разумно нареч.
1. аслă, ăс-тăнлă, ăс-хакăллă; человек — существо разумное этем — ăс-тăнлă янавар
2. ăслă-тăнлă, тăнлă-пуçлă, чипер ăслă, тулккăллă; вести себя разумно ăслă-тăнлă пул

репчатый

прил.: репчатый лук пуçлă сухан

рыба

сущ.жен.
пулă; морские рыбы тинĕс пуллисем; свежая рыба чĕрĕ пула; ловить рыбу сетью тетелпе пулă тыт ♦ ни рыба ни мясо ăнман япала; ловить в мутной воде рыбу майлă самантпа усă кур

сазан

сущ.муж.
сасан (шултра пулă)

свежий

прил.
1. чĕрĕ, пăсăлман; çĕнĕ; свежая рыба тин тытнă пулă; свежие фрукты чĕрĕ улма-çырла
2. уçă, сулхăн, сивĕрех; свежий ветер сивĕ сил; на свежем воздухе уçă сывлăшра, тулта
3. çĕнĕ; свежий номер газеты хаçатăн çĕнĕ номерĕ
4. таса, усă курман; свежая рубашка таса кĕпе ♦ со свежими силами çĕнĕ вăйпа; на свежую голову пуç ывăниччен; по свежим следам çийĕнчех

севрюга

сущ.жен.
çеврик (осётр йышши пулă)

сом

сущ.муж.
çуйăн (юхан шывсенчи шултăра пулă)

соус

сущ.муж.
соус (апата техĕмлетмелли юрма); рыба в томатном соусе томат соусĕллĕ пулă

стерлядь

сущ.жен., множ. стерляди
çĕкĕ (осётр йышши паха пулă)

судак

сущ.муж.
шăла пулă

удочка

сущ.жен., множ. удочки
вăлта; зимняя удочка хĕллехи вăлта; рыбачить на удочку вăлтапа пулă тыт

уж

1. сущ.муж., множ. ужи
хурăн пуçлă çĕлен

уклейка

сущ.жен.
шыв çи (вĕтĕ пулă)

уха

сущ.жен.
пулă шӳрпи; уха из окуней уланкă шӳрпи

фарш

сущ.муж.
фарш (вĕтетнĕ аш, пулă е ыт. çимĕç); мясной фарш аш фаршĕ; приготовить фарш для пирога кукăль валли фарш хатĕрле

форель

сущ.жен.
ăркай, кĕркке (сăрт-ту юхан шывĕсенче пурăнакан паха пулă)

хлеб

сущ.муж., множ. хлебы и хлеба
1. çăкăр; белый хлеб шурă çăкăр; формовой хлеб формăллă çăкăр; горбушка хлеба çăкăр сăмси; испечь хлеб çăкăр пĕçерсе кăлар
2. тырă, тыр-пул, тырă-пулă; яровые хлеба çуртри, çурхи тырăсем; озимые хлеба кĕр тырри уборка хлебов затянулась тырă вырасси вăраха кайрĕ ♦ второй хлеб иккĕмĕш çăкăр (çĕр улми); Хлеб да соль! Апачĕ тутлă пултăр!; зарабатывать себе на хлеб тăранмалăх ĕçлесе ил; хлеба не просит çăкăр ыйтмасть, пулни кансĕрлемест

холодный

прил., холодно нареч.
1. (син. студёный; ант. тёплый, горячий, жаркий) сивĕ; холодный ветер сивĕ сил; сегодня холодно в знач. сказ. паян сивĕ; подать холодные блюда сивĕ апатсем пар (салат, пулă, кăлпасси йышшисем)
2. (син. равнодушный, неприязненный; ант. приветливый, тёплый) сивлек, сивĕ, кăмăлсăр, чурăс; холодное сердце сивлек чĕре; холодное обращение продавцов с покупателями сутуçăсем тавар илекенсемпе чурăс пулни ♦ холодное оружие сивĕ хĕç-пăшал, хĕç таврашĕ; холодная одежда ăшăтман тумтир

чешуя

сущ.жен.
хупă, вĕтĕ хупă (чĕр чунсен, ӳсен-тăрансен); рыбья чешуя пулă хуппи; чешуя ящерицы калта хуппи

шпроты

сущ.множ.; един. шпрота жен. и шпрот муж.
шпрот (тĕтĕрсе консервланă пулă)

язь

сущ.муж.
ăптă (партас евĕр пулă); начался нерест язя ăптă вăлча сапма пуçланă

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ыраш пăтри

(пы˘триы), назв. маленькой, большеголовой и большебрюхой рыбки. Якей. Ыраш пăтри — мăн пуçлă, мăн хырăмлă пĕчĕк полă.

пуçлă-вĕçлĕ ана

ita vocantur partes agri, quas ана appellamus, breviore latere inter se contingentes, загоны, соприкасающиеся концами, т.е. короткими сторонами.
Юрк. † Пуçлă-вĕçлĕ анана вырма лайăх тийеççĕ. Говорят, что загоны, соприкасающиеся концами, хорошо жать. Ст. Чек. Пирĕн анапа пуçлă-вĕçлĕ ана Çтаппантейсен ани вăл. Загон, соприкосающийся концом к концу нашего, принадлежит семейству дяди Степана. Якей. Пир[ĕ]н анасам онта пуçлă-вĕçлех. Там наш загоны сходятся концами.

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

акула

акула (1. тинĕсре пурăнакан пысăк çăткăн пулă; 2. п е р е н. эксплуататор, çăткан çын).

вдумчивый

тĕплĕн шухăшлакан, тарăн шухăшлани, тăнлă, тăнлă-пуçлă.

верховодка

шуçи, шывçи (пулă).

верша

вантӑ, сĕкĕ, шакă, хулăран варинкке евĕрлĕ авса тунă пулă тытмалли хатӗр.

вол

кастарнă вăкăр, ĕç вăкăрĕ.

вьюн

1. çĕлен пулă; шăтăклă пулă; 2. явкаланчăк, йăрă, йăлттам çын; 3. явăнса ӳсекен чечек.

окунь

м. уланки (пулă).

осётр

-а осётр (пулă).

острога

сунчӑка, ченчӗке, шашка (пулă тытмалли сенĕк евĕрлĕ хатĕр).

разведение

ӗрчетни (выльӑх, пулă), ӳстерни (йывӑҫ пахчи).

рыба

пула; мелкая рыба лӑкӑ, кăмăс; ловить рыбу пулă тыт.

рыбий

рыбий жир пулă ҫӑвĕ; рыбья кость пулă шӑмми.

рыбный

1. пулă; рыбная ловля пулă тытни; рыбный суп пулă яшки; 2. пулӑллӑ (кӳлӗ).

ряд

1. йĕрке, рет; идти рядами ретпе пыр; 2. чылай, темиҫе; целый ряд товарищей чылай юлташ; рыбный ряд пулă сутакансен речĕ.

сазан

сазан, сазан пулă.

снасть

ж. хатӗрсем, инструментсем, приборсем; рыболовная снасть пулă тытмалли хатӗрсем.

стерлядь

ж. ҫӗкӗ, ҫӗкӗ пулă, ҫтăрлак, ҫӗтӗрлӗк.

пескарь

м. ырашпӑтри, юман пулă, кӑрчӑк, нӑртӑ, кӗрче, кӗрше.

подлещик

вӗт ҫупах, ҫупахай, лапчашка пулă (хӑрпан).

чебак

чапак (пулă).

чехонь

ж. кусар пулă, хĕç пулă.

чешуйка

, чешуя хупă; рыбья чешуя пулă хуппи; снимать чешую хуппине тасат.

толковый

1. тулăклă, ăнлантаруллă, тăнлă, ăслă, ăнлă-пуçлă, тăнлă-пуçлă; 2. уçăмлă, ăнланмалла (калав); 3. ăнлантарса ларакан; толковый словарь сăмахсене ăнлантарса паракан словарь.

тоня

1: пулă тытмалли вырăн; 2. çакăн пек вырăнта пула тытакан предприяти.

треска

мн. нет треска (пулă).

тупоконечный

пуклак вĕçлĕ, пуклак пуçлă (кимĕ).

тухлый

пăсăк (çăмарта), шăршлă, çĕрĕк; пăсăлнă; тухлая рыба пăсăлнă, шăршланнă пулă.

хамса

(камса) хамса (вĕтĕ пулă).

хариус

кӳтеме, кӳтеме пулă.

хлеб

1. çăкăр; белый хлеб шурă çăкăр, кулач; 2. тырă, тырпул, тырă-пулă; 3. çăкăр-тăвар, апат-çимĕç; хлеб-соль взаимное дело çăкăр-тăвар хире-хирĕç; хлеб да соль разг. апат тутлă пултăр; ставить хлебы кăвас хур.

холощёный

кастарнă (вăкăр).

филе

нескл. филе (1. çурăм çинчи чи лайăх аш; 2. шăмăран уйăрнă таса аш е пулă).

филин

ӳхĕ, кушак пуçлă тăмана.

форель

ăркай, çумка, кĕркке (пулă) .

уж

1. хурăн пуçлă çĕлен.

уклейка

шуçи, шывçи (пулă).

улов

пĕрре кайса тытнă пулă.

усач

1. пысăк мăйăхлă çын; 2. сухаллă пулă; мăйăхлă нăрă.

уснуть

сов. 1. çывăрса кай; лăплан (кӳлĕ); 2 перен., рыба уснула пулă вилнĕ.

уха

пулă шӳрпи; Демьянова уха йăлăхтариччен сĕнсе çитерни.

ушица

уменьш.-ласк. к уха (пулă яшки).

язь

м. партас пулă, хĕç пулă.

балык

, -а балык (хĕрлĕ пулăн, осетрăн çурăм енчи пайĕ), пулă.

бизон

бизон (Америкăри тискер вăкăр, зубр).

большеголовый

пысăк пуçлă.

ботвинья

ботвинья (квас çине пĕçернĕ пулă, хăяр, сухан, шпинат ярса тунă апат).

бредень

, -дня м. сĕреке, пулă тытмалли хатĕр; сăскă.

буйвол

, -ица буйвол (вăкăр евĕрлĕ выльăх).

бык

I вăкăр.

бычок

, -чка 1. çамрăк вăкăр; 2. Хура тинĕсри вĕтĕ пулă.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

акула

акула — pristis [тинĕсре пурăнакан кăмăрчаклă шултра çăткăн пулă]; зебрăлла акула зебровая акула — stegostoma fasciatum; кăвак акула синяя акула — prionасе glauca; китла акула китовая акула — rhincodon typus; кушакла акула кошачья акула — scyliorhinus canicula; мако акула акeла-мако — isurus oxyrinchus; мăлатукла акула акула-молот — sphyrna zygaenа; пăчкă сăмсаллă акула акула-пилонос — рristiophorus japonicus; сăсарла акула кунья акула — mustelus; çарлан акули сельдевая акула — lamna nasus; тигрла акула тигровая акула — galeocerdo cuvier; тилĕлле акула акула-лисица — alopias vulpinus; шурă акула белая акула (кархародон) — caroharodon carcharias; улăпла акула гигантская акула — cetorhinus maximus; шӳрпе акули суповая акула — galeorhinus zyopterus

амур

амур — ctenopharyngodon [Амурта пурăнакан карп йышши пулă]; хура амур чёрный амур — mylopharyngodon piceus; шурă амур белый амур — ctenopharyngodon idella

анчоус

анчоус — engraulis [çарлан йăхĕнчи тинĕсре пурăнакан вĕтĕ пулă]

ăркай

(кĕркке) форель — salmo trutta morpha [лосось йăхĕнчи пулă]; юханшыв ăркайĕ речная форель — salmo trutta morpha fario

бантенг

бантенг — bos javanicus [Кăнтар Азире пурăнакан тискер вăкăр]

белуга

белуга — huso huso [осетр йăхĕнчи кăмăрчаклă пысăк пулă]

бизон

бизон — bison bison [Çурçĕр Америкăра пурăнакан шултра тискер вăкăр]

буйвол

буйвол — bubal us [пысăк тискер вăкăр]

вăкăр пуçлă пулă

см. пулă

вĕçевçĕ пулă

см. пулă

гавиал

гавиал — gavialis [Кăнтăр Азире пурăнакан тăрăхла вăрăм пуçлă крокодил]

гаур

гаур — bos gaurus [Кăнтăр Азире пурăнакан пысăк тискер вăкăр]

гиена

гиена — hyaena [йытă евĕрлĕ пысăк пуçлă тискер чĕрчун]; йăрăмлă гиена полосатая гиена — hyaena hyaena; пăвăр гиена бурая гиена — hyaena brunnea; чăпар гиена пятнистая гиена — crocuta crocuta

зубр

зубр — bos bonasus [Европара пурăнакан пысăк тискер вăкăр]

иваси

иваси — sardinops sagas melanosticta [тинĕсре пурăнакан çарлан йышши пулă]

йăпăлтак

(йĕчĕк, ташпан) голец — noemacheilus barbatulus [карп йăхĕнчи çĕлен евĕрлĕ пĕчĕк пулă]

йĕп пулă

см. пулă

йĕплĕ пулă

см. пулă

йӳçек пулă

см. пулă

йытăлла пулă

см. пулă

калкан

калкан — psetta maeotica [тинĕсре пурăнакан камбала йышши пулă]

калта

ящерица — lacerta [шуса çӳрекенсен йăхĕнчи вăрăм çинçе хӳреллĕ чĕрчун]; йăрă калта прыткая ящерица — lacerta agilis; пĕчĕк калта ящурка — eremias; симĕс калта зелёная ящерица — lacerta viridis; çавра пуçлă калта круглоголовка — phrynocephalus; çĕленле калта желтопузик — ophisaurus apodus [урасăр калта]; улăх калти луговая ящерица — lacerta practicola; чĕррĕн çуратакан калта живородящая ящерица — lacerta vivipara

калуга

калуга — huso dauricus [Амурта вăлча сапакан, осётр йăхне кĕрекен пысăк пулă]

камбала

камбала — pleuronectes [тинĕс тĕпĕнче пурăнакан лаптак пулă]

карас

карась — carassius [карп йăхне кĕрекен юханшыв пулли]; сарă карас карась обыкновенный — carassius carassius; çутă карас карась серебряный — carassius auratus gibilio; хура карас (хура пулă) линь — tinea tinea

карп пыйти

карповая вошь (карпоед) — branchiurus [карп йышши пулă çинче паразидла пурăнакан рак]

качурка

качурка — oceanodroma [тинĕсре пурăнакан пăрăх сăмсаллă кайăк]; кăвак качурка сизая качурка — oceanodroma furcata; пĕчĕк качурка малая качурка — oceanodroma monorchis; çурçĕр качурки северная качурка — oceanodroma leucorrhod; шур пуçлă качурка белоголовая качурка — pelagodroma marina; шур хырăмлй качурка белобрюхая качурка — fregetta tropica

кăвак пулă

см. пулă

кăйкăр

(лаччăн кайăк) сокол — falco [тĕксĕр ураллă çăткăн кайăк]; хĕрлĕ пуçлă кăйкăр рыжеголовый сокол (шахин) — falco pelegrioides [пушхирте пурăнакан хĕрлĕ пуçлă çăткăн кайăк]

кăртăш

(хыт кĕрĕк) ёрш — gymnocephalus cernua [уланкă йăхне кĕрекен йĕплĕ пĕчĕк пулă)

кăсăя

синица — parus [çерçи йăхĕнчи симĕс-кăвак тĕслĕ вĕçен кайăк] вăрам хӳреллĕ кăсăя длиннохвостая синица — aegithalos caudatus; кăвак кăсăя синица-лазоревка — parus coeruleus; пĕчĕк кăсăя синица-московка — parus ater; пысăк кăсăя большая синица — parus major; xypa пуçлă кăсăя черноголовая гаичка — parus palustris; уссиллĕ кăсăя синица усатая — panurus biarmicus; пăвăр пуçлă кăсăя буроголовая гаичка (пухляк) — parus montanus; тĕпеклĕ кăсăя хохлатая синица (гренадёрка) — parus cristatus

кета

кета — oncorhynchus keta [лосось йăхне кĕрекен пулă]

кĕмĕл пулă

корюшка — osmerus [лосось йышши пулă]

кĕпшĕл

(сульха) сойка — carrulus glandarius [курак-çăхан йăхне кĕрекен тĕпек пуçлă çăткăн кайăк]

кĕреçе сăмса

лопатонос — scaphirhynchus platorhynchus [юханшывра пурăнакан осетр йышши пулă]

кĕсмен сăмса

веслонос — polyodon spathula [Америкăри юханшывсенче пурăнакан осетр йышши пулă]

кижуч

кижуч — oncorhynchus kisutsch [лосось йăхĕнчи пулă]

кит

кит — balaena [тинĕсре пурăнакан, пулă евĕрлĕ, сĕт çиекен пысăк чĕрчун]; Гренланди кичĕ гренландский кит — balaena mysticetus; йăрăмлă кит полосатик — balaenoptera edeni; кăвак кит синий кит — balaenoptera musculus; кăнтăр кичĕ южный кит — eubalaena glacialis; курпунла кит горбатый кит (горбач) — megaptera noyaeangliae; пĕчекçĕ кит карликовый кит — caperea marginata

королёк

королёк — regulus [çерçи йăхĕнчи сарă-симĕс тĕслĕ пĕчĕк вĕçен кайăк]; cap пуçлă королёк желтоголовый королёк — regulus regulus

косатка

косатка — liocassis [Азири тата Африкăри юханшывсенче пурăнакан çуйăн пулă]

курпунлă пулă

горбуша — oncorhynchus gorbuscha [Амурта вăлча сапакан лосось йышши пулă]

кутан

гольян — phoxinus [карп йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

кӳтеме

хариус — thymаllus [лосось йышши пулă]

латимери

латимерия — latimeria chalumnae [тинĕсре пурăнакан ал тупанлĕ пулă]

лепидосирен

лепидосирен — lepidosiren paradoxa [Кăнтăр Америкăри юханшывсенче пурăнакан сулăпа та, ӳпкепе те сывлакан пулă]

мальма

мальма — salvelinusj malma [Лăпкă океанра пурăнакан лосось пулă тĕсĕ]

мандрил

мандрил — mandrillus sphinx [Африкăра пурăнакан пысăк пуçлă, вăрăм хӳреллĕ упăте]

мăйрака шăл

рогозуб — neoceratodus forsteri [Австралире пурăнакан, ӳпкепе тата сулăпа сывлакан пулă]

миксина

миксина — myxini [çавра çăварлисен йăхĕнчи пулă евĕрлĕ тинĕс чĕрчунĕ]

минога

минога — petromyzonidae [çавра çăварлисен йăхĕнчи пулă евĕрлĕ шыв чĕрчунĕ]; тинĕс миноги морская минога — petromyzon marinus; юханшыв миноги речная минога — lampetra fluviatilis

мольва

мольва (морская щука) — molva molva [треска йăхĕнчи çăткăн пулă]

муксун

муксун — coregonus muksun [лосось йăхĕнчи пулă тĕсĕ]

мурена

мурена — muraena [тинĕсре пурăнакан çĕлен евĕрлĕ çăткăн пулă]

нельма

нельма (белорыбица) — stendous leucichthys nelma [Америкăра пурăнакан лосось йышши пулă]

оляпка

оляпка — cinclus cinclus [шыв хĕрринче пурăнакан, пулă çиекен пĕчĕк вĕçен кайăк]; пăвăр оляпка бeрая оляпка — cinclus pallasii

партас

(ăптă) голавль — leuciscus cephalus [карп йăхĕнчй пулă]

пăрчăкан

трясогузка — motacilla [çерçи йышши вăрăм хӳреллĕ вĕçен кайăк]; сарă пăрчăкан жёлтая трясогузка (плиска) — motacilla fiava; cap пуçлă пăрчăкан желтоголовая трясогузка — motacilla citreda; cap çурăмлă пăрчăкан желтоспинная трясогузка — motacilla lutea; шурă пăрчăкан белая трясогузка — motacilla alba

пăчкă пулă

см. пулă

пиранья

пиранья — rooseveltiella nattereri [Америкăра пурăнакан питĕ çăткăн пулă]

псефур

псефур — psephurus gladius [осетр йăхĕнчи вăрăм сăмсаллă пысăк пулă]

пулă

рыба — pisces [шывра пурăнакан çурăм шăммиллĕ чĕрчун]; вăкăр пуслă пулă бычок-крушак — neogobius melanostomus [тинĕсре пурăнакан вăкăр пуçлă пулă]; вĕçевçĕ пулă летучая рыба — cheilopogon pirinatibarbatus [тинĕсре вĕçсе ишекен пулă]; йĕп пулă игла-рыба — syngnathus typhle [йĕп евĕрлĕ тинĕс пулли]; йĕплĕ пулă колюшка — culaea inconstans [йĕплĕ тинĕс пулли]; йӳçек пулă горчак — rhodeus sericeus [карп йышши пулă]; йытăлла пулă рыба-собака — sphaeroides rubripes [тинĕсре пурăнакан йытă пуçлă пулă]; кăвак пулă синец — abramis ballerus [карп йăхĕнчи кăвак çурăмлă пулă]; пăчкă пулă пила-рыба — pristis pectinatus [пăчкă сăмсаллă скат]; симĕс пулă елец — leuciscus leuciscus [карп йышши пулă]; çĕлен пулă вьюн — misgurnus fossilis [пĕчĕк усиллĕ, çĕлен евĕрлĕ пулă]; çыпçăнчăк пулă уклейка — alburnus alburnus; уйăхла пулă луна-рыба — mola mola [тинĕсре пурăнакан уйăх евĕрлĕ пулă]; хăйăр пулли щиповка — cobitis taenia [çĕлен евĕрлĕ пĕчĕк пулă]; хĕç пулă меч-рыба — xiphias gladius [хĕç евĕрлĕ çӳхе çăткăн тинĕс пулли]; хулăн çамкаллă пулă толстолобик — hypophthalmichthys molitrix; чулай пулли подкаменщик — cottus gobio

пунтиус

пунтиус — puntius [аквариумра ĕрчетекен карп йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

путассу

путассу — micromesistius [тинĕсре пурăнакан треска йăхĕнчи пулă]

ряпушка

ряпушка — coregonus albula [лосось йышши пулă]

сазан

сазан — cyprinus carpio [карп йышши пулă]

сардина

сардина — sardina [çарлан йышши пулă]

сёмга

сёмга (благородный лосось) — salmo salar [лосось пулă тĕсĕ]

сĕлĕх

(çыпçанкă) пиявка — euhirudinea [юн ĕçекен ункăллă шыв шĕвĕрĕлченĕ]; кайăк сĕлĕхĕ птичья пиявка — protoclepsis maculosa; медицина сĕлĕхĕ медицинская пиявка — hirudo medicinalis; пулă сĕлĕхĕ рыбья пиявка — limnotracheobdella sinensis [пулăсен юнне ĕçекен сĕлĕх тĕсĕ] ; суя ут сĕлĕхĕ ложноконская пиявка — haemopis sanguisuga; тимĕр шапа сĕлĕхĕ черепашья пиявка — haementeria costata; ут сĕлĕхĕ конская пиявка — limnatis nilotiea; шуй сĕлĕхĕ улитковая пиявка — glossiphonia complanata

сима

сима (мазу) — oncorhynchus masu [Лăпкă океанра пурăнакан лосось пулă тĕсĕ]

симĕс пулă

см. пулă

скат

скат — raja [тинĕсре пурăнакан кăмăрчаклă çăткăн лаптак пулă]; лĕпĕшле скат скат-бабочка — gymnura japonica; сăнă хӳреллĕ скат скат-хвостокол (морской кот) — dasyatis pastindca; çăлтăрлă скат звёздчатый скат — raja radiata; тилĕлле скат морская лисица — raja clavata; электричествăллă скат электрический скат — torpedo marmorata

скорпена

скорпена — scorpaena poreus [тинĕсре пурăнакан кăртăш евĕрлĕ пулă]

снеток

снеток — osmerus eperlanus [корюшка йышши пĕчĕк пулă]

солитёр

солитёр — taenia [этем пыршинче пурăнакан хаю евĕрлĕ вăрăм шĕвĕрĕлчен]; вăкăр солитёрĕ бычий солитёр — taenia hynchus saginatus; сысна солитёрĕ свиной солитёр — taenia solium

сырть

сырть (рыбец) — vimba vimba [карп йышши пулă]

çарлан

сельдь, селёдка — cluреа [тинĕс пулли]; Атăл çарланĕ (тимĕр пулă) волжская сельдь — alosa kessleri volgensis [Атăлта вăлча сапакан çарлан пулă]; Атлантика çарланĕ атлантическая сельдь — clupea harengus haren-gus; Лăпкă океан сарланĕ тихоокеанская сельдь — clupea pallasi palasi; xypa çурăмлă çарлан сельдь-черноспинка — alosa kessleri kessleri; хырăмламас çарлан пузанок — alosa caspia

çĕкĕ

(стерлĕк) стерлядь — acipenser ruthenus [юханшывра пурăнакан осетр йышши пулă]

çĕлен пулă

см. пулă

çирĕк тăрри

чечётка — acanthis flammea [çерçи йăхĕнчи хĕрлĕ пуçлă вĕçен кайăк]

çуйăн

сом — sulurus [юханшывра пурăнакан вăрăм уссиллĕ пысăк çăткăн пулă]; Амур çуйăнĕ амурский сом — parasilurus azotus; электричествăллă çуйăн электрический сом — malapterurus electricus

çупах

(карман, хăрпан) лещ — abramis sapa [карп йышши пулă]

çӳлевĕç

рысь — felis lynx [вăрманта пурăнакан тĕпек пуçлă тискер кушак]

çыпçăнчăк пулă

прилипало — echeneis naucrates [тинĕсре пурăнакан тĕрлĕрен чĕрчунсем çине çыпçăнса куçакан пулă]

таймень

таймень — hucho taimen [лосось йышши пулă]

такалл вăкăр

овцебык — ovibos moschatus [çурçĕрте пурăнакан такапа вăкăр евĕрлĕ кавлекен чĕрчун]

тăмана

сова — strix [каçхи çăткăн кайăк]; вăрăм хӳреллĕ тăмана длиннохвостая неясыть — strix uralensis; кил-çурт тăмани домовой сыч — athene noctua; пĕчĕк тăмана совка (сплюшка) — otus scops; пулă тăмани рыбная сова — ketupa; сăрă тăмана серая неясыть — strix aluco; сухаллă тăмана бородатая неясыть — strix nebulosa; çерçи тăмани воробьиный сыч — glaucidium passerinum; тĕклĕ ураллă тăмана мохноногий сыч — aegolius funereus; хăлхаллă тăмана ушастая сова — asio otus; хурчкалла тăмана ястребиная сова — surnia ulula [хурчка евĕрлĕ тăмана]; шурă тăмана белая (полярная) сова — nyctea scandiaca; шурлăх тăмани болотная сова — asio flammeus

тăхран

желна (чёрный дятел) — dryocopus martius [хĕрлĕ пуçлă пысăк хура улатакка]

текерлĕк

чибис (пигалица) — vanellus vanellus [тĕпек пуçлă шыв чăххи]

тĕклĕ тута

усач — barbus barbus [карп йăхĕнчи мăйăхлă пулă]

тиляпи

тиляпия — tilapia mossambica [тропикри юханшывсенче пурăнакан пулă]

тинĕс арăсланĕ

морской лев — otaria byronia [арăслан пуçлă тюлень]

тинĕс кушакĕ

морской котик — callorhinus [кушак пуçлă тюлень]

тинĕс лаши

морской конёк — phyjlopteryx eques [тинĕсре пурăнакан лаша евĕрлĕ пĕчĕк пулă]

тинĕс мулкачĕ

морской заяц — aplysia depilans [мулкач пуçлă тюлень]

тинĕс уланки

морской окунь — sebastes [тинĕсре пурăнакан уланкă евĕрлĕ пулă]

тинĕс шуйттанĕ

морской дьявол (манта) — manta birostris [майракаллă хура пысăк скат пулă]

треска

треска — gadus [тинĕс тĕпĕнче пурăнакан пулă]

тугун

тугун — coregonus tugun [лосось йышши пулă]

тур качаки

козодой — caprimulgus [чĕкеç евĕрле пысăк пуçлă каçхи вĕçен кайăк]; Европа тур качаки козодой европейский — capfimulgus europaeus; пысăк тур качаки большой козодой — caprimulgus inducus

тюлька

тюлька — clupeonella [çарлан йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

угорь

угорь — anguilla [çĕлен евĕрлĕ пулă]; Европа угорĕ европейский угорь — anguilla anguilla; тинĕс угорĕ морской угорь — conger conger; электричествăллă угорь электрический угорь — electrophorus electricus; яппун угорĕ японский угорь — anguilla japonica

уйăп

(хĕрле кăкăр, макаш) снегирь — pyrrhula pyrrhula [çерçи йăхĕнчи хура пуçлă, хĕрлĕ кăкăрлă хитре вĕçен кайăк]

уйăхла пулă

см. пулă

уланкă

окунь — perca fluviatilis [xypa йăрăмлă çăткăн пулă]

улатакка

дятел — picus [йывăç таккакан тĕрлĕ тĕслĕ вĕçен кайăк]; вăтам улатакка средний пёстрый дятел — dendrocopos medius; виç чĕрнеллĕ улатакка трёхпалый дятел — picoides tridactylus; кăвак пуçлă улатакка седоголовый дятел — picus canus; пĕчĕк улатакка малый пёстрый дятел — dendrocopos minor; пысăк улатакка большой пёстрый дятел — dendrocopos major; симĕс улатакка зелёный дятел — picus viridis; хупăллă улатакка чешуйчатый дятел — picus squamatus; шур çурăмлă улатакка белоспинный дятел — dendrocopos leucotos

хăйăр пулли

см. пулă

хăçах

(кусар пулă) чехонь (сабля-рыба) — pelecus cultratus [карп йышши тӳрĕ хура çурăмлă пулă]

хек

хек — merluccius bilinearis [треска йышши пулă]

хĕл чĕппи

зимородок — alcedo atthis [пулă çиекен пĕчĕк кăвак кайăк]

хĕрле куç

(чапак) плотва — rutilus rutilus [карп йăхĕнчи пулă]

хĕрлĕ çунат

краснопёрка — scardinius erythrophthalmus [карп йăхĕнчи пулă]

хĕç пулă

см. пулă

хулăн сăмсаллă пулă

см. пулă

хура çунат

густера — blicca bjoerkna [карп йышши пулă]

хура хырăм

(çĕрĕк пулă) подуст — chondrostoma nasus [карп йышши пулă]

хурчка

ястреб — accipiter [тĕксĕр ураллă çăткăн кайăк]; виле хурчки стервятник — neophron percnopterus; пĕчĕк хурчка (кайăк хурчки) ястреб-перепелятник — accipiter nisus [пĕчĕк вĕçен кайăксене тата шăшисене тытакан хурчка]; пулă хурчки скопа — pandion haliaetus; путене хурчки пустельга — falco tinnunculus [пĕчĕк хурчка]; сăпса хурчки осоед — pernis apivorus; çерçи хурчки кобчик — falco vespertinus; çĕлен хурчки змееяд — circaetus gallicus

хыркук

удод — upupa epops [тĕпек пуçлă чăпар вĕçен кайăк]

чавыча

чавыча — oncorhynchus tschawytscha [лосось йăхĕнчи пысăк паха пулă]

чана

(чавка) галка — colocus monedula [курак йăхĕнчи сăрă пуçлă вĕçен кайăк]

чарлăк

чайка — larus [шыв кайăкĕ]; кăвак чарлăк сизая чайка — larus canus; кĕмел чарлăк серебристая чайка — larus argentatus; кĕрен чарлăк розовая чăйка — phodostethia rosea; кӳлĕ чарлăкĕ озёрная чайка — larus ridibundus; пĕчĕк чарлăк малая чайка — larus minutus; çинçе сăмсаллă чарлăк тонкоклювая чайка — larus genei; пăвăр пуçлă чарлăк буроголовая чайка — larus brunnicephalus; хура пуçлă чарлăк черноголовая чайка — larus melanocephalis; хура хӳреллĕ чарлăк чернохвостая чайка — larus crassirostris; шурă чарлăк белая чайка — pagophila alba

чăмкăç

нырок — aytha [кăвакал кайăк тĕсĕ]; хĕрлĕ пуçлă чăмкăç красноголовый нырок — aythya ferina; хĕрлĕ сăмсаллă чăмкăç красноносый нырок — netta rufina; шур куçлă чăмкăç белоглазый нырок — aythya nyroca

чеклетӳçĕ

чекан — saxicola [çерçи йышши вĕçен кайăк]; çаран чеклетӳçи луговой чекан — saxicola rubetra; xyрa пуçлă чеклетӳçĕ черноголовый чекан — saxicola torquata

чечен кайăк

славка — sylvia [çерçи йышши пĕчĕк вĕçен кайăк]; сад пахчи чечен кайăкĕ садрвая славка — sylvia borin; сăрă чечен кайăк серая славка — sylvia communis; хура пуçлă чечен кайăк черноголовая славка — sylvia atricapilla

чир

чир — coregonus nasus [лосось йышши пулă]

чулай пулли

см. пулă

шампа

налим — lota lota [юханшывра пурăнакан треска йышши пулă]

шапа

лягушка — ranа [шывра та, çĕр çинче те пурăнакан хӳресĕр чĕрчун]; вăкăрла шапа лягушка-бык — rana catesbeiaria [Çурçĕр Америкăра пурăнакан чи пысăк шапа]; голиаф шапа лягушка-голиаф — rana goliaph; Инçет Хĕвелтухăç шапи дальневосточная лягушка — rana chensinensis; курăк шапи травяная лягушка — rana temporaria; кӳлĕ шапи озёрная лягушка — rana ridibunda; пĕве шапи прудовая лягушка — rana esculenta; Çĕпĕр шапи сибирская лягушка — rana amurensis; шĕвĕр пуçлă шапа остромордая лягушка — гапа arvalis; ыхра шапи лягушка-чесночница — pelobates fuscus

шăла

судак — stizostedion luscioperca [уланка йышши пулă]

шăлан

жулан — lanius cristatus [чакак евĕрлĕ пĕчĕк çăткăн вĕçен кайăк]; вăрăм хӳреллĕ шăлан длиннохвостый сорокопут — lanius schach [Вăтам Азире пурăнакан шăлан]; сăрă шăлан серый сорокопут — lanius excubitor; хĕрлĕ пуçлă шăлан красноголовый сорокопут — lanius senator; хура çамкаллă шăлан чернолобый сорокопут — lanius minor

шăпăльти

чечевица — carpodacus erythrinus [çерçи йăхĕнчи хĕрлĕ пуçлă, хĕрлĕ пĕсехеллĕ вĕçен кайăк]

шерĕх

(юман пулă) жерех — aspius aspius [карп йышши пулă]

шĕвер сăмса

(çеврик) севрюга — acipenser stellatus [осётр йышши пулă]

шăланкурăс

свиристель — bombycilla garrulus [тĕпек пуçлă, хӳри сарă вĕçлĕ вĕçен кайăк)

шĕпшĕл

(лиç кайăк) овсянка — emberiza citrinella [çерçи йăхĕнчи вĕçен кайăк]; сад пахчи шĕпшĕлĕ садовая овсянка — emberiza hortulana; хăмăш шĕпшĕлĕ камышовая овсянка — emberiza schoenicius; xypa пуçлă шĕпшĕл черноголовая овсянка — emberiza melanocephala; юманлăх шĕпшĕлĕ дубровник — emberiza aureola

шип

шип — acipenser nudiventris [осетр йышши пулă]

шур куç

белоглазка — abramis sapa [карп йышши пулă]

шывçи верховка

— leucaspius delineatus [карп йăхĕнчи пĕчĕкçĕ пулă]

ыраш пăтри

(кĕрче) пескарь — gobio gobio [карп йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

як

як — bos mutus [Тибет тăвĕсем хушшинче пурăнакан пысăк тискер вăкăр]

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

флотилия

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

вăйсăрлат вăйсăррăн вăкăр вăкăр кукăр кучĕ « вăкăр пуçлă пулă » вăкăр солитёрĕ вăкăрла шапа вăл вăл-ку вăли-шали

вăкăр пуçлă пулă
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org