Шырав: давать

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

амалантар

2.
давать окрепнуть, подрасти

ант

уст.
клятва
ант ту — давать клятву, клясться

антар

4.
давать молоко, доиться
ĕне сĕт лайăх антарать — корова хорошо доится

асăн

5.
зарекаться, давать зарок
туртма пăрахма асăнтăм — я дал зарок бросить курить

аудиенци

аудиенция (ĕçпе йышăнни)
аудиенци пар — давать аудиенцию

вĕçтер

7. перен.
давать простор, волю чему-л.
шухăша вĕçтер — размечтаться, унестись в мечтах далеко

йӳçтер

заквашивать, ставить кваситься, киснуть
давать бродить

йӳçтерсе çитер — дать хорошо перебродить

калчалан

1.
всходить, давать всходы
курăк чăшăлах калчаланнă — трава взошла шла густо

кантар

1.
давать отдых, передышку
лашасене кантар — дать лошадям отдых

карт

11. уст.
зарок, обет
клятва

карт ту — 1) делать зарубку, отметку, метку 2) давать зарок, зарекаться

кăлар

13.
выбрасывать, пускать, давать (листья, ростки, побеги и т. п.)
хунав кăлар — пустить побеги
тулă пучах кăларнă — пшеница выбросила колос

кăтарт

1.
показывать, указывать
кĕнеке кăтарт — показать книгу
çул кăтарт — указать дорогу
кăтартса пыр — 1) идти и показывать что-л. 2) руководить, давать указания
кăтартса тух — показать (все подряд)

кăтарт

7. с некоторыми сущ.
образует сочетания со знач. действия в соответствии со смыслом сущ.:

асап кăтарт — причинять мучения, мучить
хурлăх кăтарт — причинять мучения, мучить
инкек кăтарт — приносить беду
шар кăтарт — приносить беду
канăç ан кăтарт — не давать покоя
пархатар кăтарт — приносить пользу, оказывать услугу
усă кăтарт — приносить пользу, оказывать услугу
хур кăтарт — причинять зло, обижать
ырă кăтарт — делать добро

кăшкăрт

2.
давать гудок, гудеть
давать свисток, свистеть

пăравус кăшкăртать — паровоз гудит

кĕтевле

1.
взаймы, заимообразно, в долг
кĕтевле ил — брать в долг
кĕтевле пар — давать взаймы

кивçен

в долг, взаймы, заимообразно
кивçен вăрлăх — семенная ссуда
кивçен ил — брать взаймы, занимать
кивçен пар — давать в долг
кивçене кĕрсе пĕт — залезть в долги
кивçене парса пĕтер — заплатить долг, рассчитаться с долгом
Кивçен парсан — кĕтсе тăр. — погов. Отдал взаймы — жди (когда вернут).

кивçенле

II. глаг.
давать в долг, взаймы, одалживать
вăл мана çĕр тенкĕ кивçенлерĕ — он мне одолжил сто рублей

консультаци

консультация (специалист канашĕ)
врач консультацийĕ — врачебная консультация
консультаци ил — консультироваться, получать консультацию
консультаци пар — консультировать, давать консультацию

кун

2.
житье, существование
кун ан пар — не давать житья кому-л.
ун пек çынпа епле кун курас? — как жить с таким человеком?

кӳлештер

вызывать ревность, давать повод ревновать

кӳр

2. перен.
давать, придавать, доставлять, приносить
оказывать

вăй кӳр — придавать силу
хăват кӳр — придавать силу
витĕм кӳр — оказывать влияние
илем кӳр — наводить красоту
илем кӳрекен ӳсентăрансем — декоративные растения
май кӳр — дать возможность
пулăшу кӳр — оказывать помощь
савăнăç кӳр — доставлять радость
çĕнтерӳ кӳр — принести победу
çимĕç кӳр — плодоносить
çимĕç кӳрекен улмуççи — плодоносящая яблоня
телей кӳр — приносить счастье
тупăш кӳр — приносить прибыль
усă кӳр — приносить пользу

лăсă

хвойный
чăрăш лăсси — еловая хвоя
лăсă пĕрчи (йĕппи) — хвоинка
лăсă экстракчĕ — хвойный экстракт
выльăхсене лăсă çăнăхĕ пани усăллă — животным полезно давать хвойную муку

лĕкĕлентер

3.
покрывать накипью
оседать, давать осадок

наркозла

наркотизировать, давать наркоз
наркозласа операци ту — оперировать под наркозом

пайта

2.
выгода, прибыль, доход
барыш
уст.
пысăк пайта илсе пурăн — получать большую прибыль
пайта кур — получать прибыль, иметь доход
пайта кӳр — приносить доход, давать прибыль

пар

III. глаг.

1.
давать, выдавать, отдавать, отпускать
вручать

кивçен укçа пар — дать взаймы денег
лашана сĕлĕ пар — задать лошади овса
чечек çыххи пар — преподнести букет цветов
çак кĕнекене пар-ха — дай-ка вот эту книгу
паян шалу параççĕ — сегодня выдают зарплату
лайăх вĕренекен студентсене стипенди параççĕ — успевающим студентам выплачивается стипендия
памаллипех пар — отдать насовсем
парса пĕтер — раздать (все)
парса тух — раздать, вручить (всем подряд)
парса яр —
1) отдать
эпĕ ăна юлашки укçана парса ятăм — я отдал ему последние деньги
2) передать, послать что-л. через кого-л.
кĕнекене йăмăкран парса яр — передай книгу через мою сестренку
Паракантан ил, çапакантан тар. — погов. Дают — бери, бьют — беги.

пар

2.
давать, подавать
снабжать, обеспечивать
чем-л.
шыв пар — дать воду
çĕнĕ çуртсене газ панă — в новые дома подан газ
парса тăр — снабжать, поставлять
савăтсене чĕртавар парса тăр — поставлять на заводы сырье

пар

3.
давать, предоставлять возможность, позволять (делать что-л.)
разрешать
ирĕк пар — позволить
май пар — дать возможность
калама пар-ха — разреши-ка сказать!
ачасене ашкăнма ан пар — не давай детям шалить
пар-ха, хам вулам — дай-ка, я сам прочту
çил утма памасть — ветер не дает идти
тусăма кӳрентерме памастăп — я не позволю обижать моего друга!

пар

5.
давать, предоставлять
канăç пар — дать покой
кану пар — дать отпуск
çăмăллăх пар — предоставить льготы
ăна çĕнĕ хваттер панă — ему дали новую квартиру

пар

6.
давать, платить
çине пар — приплатить, дать в придачу
çак çĕлĕкшĕн миçе тенкĕ паратăн? — сколько (рублей) дашь за эту шапку?

пар

8.
давать, доставлять, приносить (как результ чего-л.)
усă пар — приносить пользу
шăварнă çĕрсем пысăк тухăç параççĕ — поливные земли дают высокий урожай

пар

9.
давать (при определении возраста)
ăна никам та утмăл çул памасть — никто не даст ему шестидесяти лет

пар

11.
задавать, давать (задание)
киле панă ĕç — задание нă дом
паян алгебрăпа йывăр задача пачĕç — сегодня по алгебре задали трудную задачу

пăсăрлантар

2. перен. разг.
пробирать, распекать, ругать, давать взбучку

пăскăрт

разг.
пробирать, распекать, ругать, давать взбучку
пăскăртса тăк — пробрать, взгреть кого-л.

пехилле

3.
благословлять, давать благословение

пĕтер

11.
донимать, не давать покоя, приставать
ача пĕтерет цирка каясшăн — мальчик донимает просьбами сводить его в цирк

пистер

II. разг.
бранить, ругать, пробирать, давать взбучку
вăл мана пистерчĕ кăна — он меня отругал как следует

санкциле

санкционировать, давать санкцию
укçа тӳлессине санкциле — санкционировать выплату денег

сататкă

разг.
задаток
сататкă пар — давать (как) задаток

сăрхăн

5.
протекать, пропускать влагу, давать течь
катка сăрхăнакан пулнă — кадка начала протекать
суран сăрхăнать — рана кровоточит

сăсăрлантар

1.
давать нагоняй

сĕте

2.
давать в придачу
пилĕк тенкĕ сĕте — дать пять рублей в придачу

сивĕт

1.
охлаждать, остужать
давать остыть, делать холодным

пӳрте сивĕтсе янă — весь дом выстудили
кашăкри яшкана вĕрсе сивĕт — остудить суп, дуя на ложку
мотора кăшт сивĕт — дать остыть мотору

сигнал

сигнальный
инкек сигналĕ — сигнал бедствия
сасă сигналĕ — звуковой сигнал
сигнал лампи — сигнальная лампочка
сигнал чанĕ — сигнальный колокол
сигнал пар — давать сигнал, сигналить

сигнализациле

сигнализировать, осуществлять сигнализацию, давать сигнал

силле

5. перен.
трепать
давать взбучку, трепку
прост.
тытса силле — задать трепку

систер

2.
намекать, делать намек
давать понять, почувствовать

килĕшменни çинчен систер — дать понять о своем отказе

сун

4.
давать, даровать
тăван çĕршыв пире телейлĕ кунçул сунчĕ — родина дала нам счастье

сыскăрт

прост.
давать нагоняй, пробирать

такăнтар

1.
подставлять ножку, давать подножку
такăнтарса ӳкер — свалить подножкой

тап

1.
толкать, ударить ногой
пинать прост.
давать пинка разг.
тапса ил — пнуть
тапса кăлар — выбить ударом ноги (напр. дверь)
тапса çĕмĕр — разбить ударом ноги
тапса уç — открыть толчком ноги (напр. калитку)
тапса ывăт — отбросить ударом ноги
тапса яр —
1) отбить, отпасовать ногой
мечеке тапса яр — отпасовать мяч
2) оттолкнуть ногой
кимме çырантан тапса яр — оттолкнуть ногой лодку от берега
Сапас кутран тапмасть. — погов. Запас пинка не дает. (соотв. Запас кармана не трет.

тапăрла

пришпоривать (коня),
давать шпоры (коню)

тачкалат

1.
давать отсыреть, размокнуть

тачкалат

2.
откармливать
давать возможность растолстеть, располнеть

тăварлат

делать соленым, давать засолиться
ытлашши тăварлат — пересолить, передержать в рассоле

тăрантар

2.
кормить, давать есть
ачана сĕтпе тăрантар — кормить младенца молоком
пăрусене ĕмкĕчпе тăрантар — кормить телят через соску
выльăха талăкра виçĕ хут тăрантар — кормить животных три раза в сутки
тăрантармалли рацион — рацион кормления

тăтăш

часто
постоянно, систематически, регулярно

все время
пĕр тăтăш — то и дело
тăтăшах аса илтер — постоянно напоминать
чирлĕ çынна тăтăшах эмел парса тăр — регулярно давать лекарство больному

тие

2. перен.
перегружать, загружать сверх меры кого-л.,
давать много поручений кому-л.
йăлтах пĕр çын çине тие — взваливать все на одного человека

тиркештер

2.
давать повод для придирок, вызывать придирки

ту

11.
плодоносить
çимĕç ту — плодоносить, давать плоды
улмуççи кăçал панулми тумарĕ — в этом году яблоня не плодоносила

туйтар

2.
давать почувствовать, давать понять
вăл хăй кăмăлсăр пулнине туйтарчĕ — он дал понять, что недоволен

тупа

клятвенный
тупа сăмахĕ — клятвенное обещание
тупана пăс — нарушить клятву
тупа пăсакан — клятвопреступник
тупа пăсни — клятвопреступление
тупа ту — клясться, давать клятву

тустар

9. перен.
устраивать разнос, давать нагоняй, ругать
кахал пулнăшăн тустар — устроить разнос за лень

тух

9.
выходить, давать выход
получаться

пĕр пăт çăнăхран пăт çурă çăкăр тухать — из пуда муки выходит полтора пуда хлеба
гектартан вăтăр центнер тулă тухрĕ — с каждого гектара получили тридцать центнеров пшеницы
ку какайран виçĕ шницель тухать — из этого мяса выйдет три шницеля

уйăр

5.
разводиться, давать развод
вăл арăмне уйăрса янă — он развелся с женой

укçалантар

давать деньги
делать денежным разг.
çак ĕç пире укçалантарчĕ — благодаря этой работе мы заимели деньги

усламла

прибыльно, с прибылью, с барышом
усламла укçа пар — давать деньги в рост

хак

I.

1.
цена
икĕ хак — двойная цена
йӳнĕ хак — низкая цена
килĕшӳллĕ хак — сходная цена
лайăх хак — красная цена
пасар хакĕ — рыночная цена
çур хак — полцены
улшăнми хаксем — стабильные цены
ӳстернĕ хак — наценка
хаклă хак — высокая цена
хак йӳнелни — падение цен
хаксене йӳнетни — снижение цен
хак тат — 1) договориться о цене 2) устанавливать цену на что-л.
хак ту — устанавливать цену на что-л.
хак тӳле — платить, давать какую-л. цену
йӳнĕ хакпа ил — купить по дешевке
икĕ хак тӳле — платить вдвое дороже, платить двойную цену
çур хакпа сут — продать за полцены
хак ӳкер — снизить цену
хак йӳнет — снизить цену
хак чакар — снизить цену
хак хур — производить расценку, расценивать, оценивать
хака пар сут — продавать по дорогой цене
хакне ӳстер — повышать цену
хакне хăпарт — повышать цену
хакне хуш — набавлять цену
Çапăçура пулмасăр пурнăç хакне чухлаймăн. — погов. Не побывав в бою, не познаешь цену жизни.

хакла

2.
оценивать, расценивать, давать оценку
хурава тăваттă паллăпа хакла — поставить за ответ четыре балла, оценить ответ на четверку
тивĕçлипе хакла — оценить по достоинству
çынна сăмахпа мар, ĕçпе хаклаççĕ — человека оценивают не по его словам, а по делам
романа паха хайлалăх вырăнне хурса хакларĕç — роман расценили как высокохудожественное произведение

хăвар

6. уст.
освобождать, давать освобождение
салтака каясран хăвар — освобождать от воинской службы

чакар

1.
убавлять, уменьшать, снижать
лампăна чакар — убавить, привернуть огонь в лампе
пусăма чакар — уменьшить давление
ĕне сĕт чакарчĕ — корова стала давать меньше молока
температурăна чакар — сбить температуру
температурăна чакаракан эмел — жаропонижающее лекарство
ӳт чакар — сбросить вес

чанклаттар

3. перен.
давать пощечину, оплеуху

чăрмантар

1.
тормозить, мешать, препятствовать, чинить препятствия
итлеме чăрмантар — не давать слушать
чăрмантарса çӳре — мешать, путаться под ногами
чăрмантарса тăр — не давать ходу
ку вăл ĕçе чăрмантарать — это тормозит работу

чечеклентер

2. перен.
свободно развивать
давать простор для расцвета, развития

халăх культурине чечеклентер — развивать культуру народа

чĕлхе


вăрăм чĕлхе — болтун
йӳплĕ чĕлхе — сплетник (букв. раздвоенный язык)
пыллă чĕлхе — подхалим, льстец (букв. медовый язык)
пар чĕлхе — сосулька
пĕчĕк чĕлхе — анат. язычок
пушмак чĕлхи — язычок ботинка
чĕлхе вĕçĕнчех — вертится на языке (о слове)
чĕлхе çинчех — вертится на языке (о слове)
чĕлхи кĕçĕтет — у него язйк чешется (сказать что-л.)
чĕлхе çаврăнмасть — язык не поворачивается (сказать что-л.)
чĕлхе çыхланать — язык заплетается, язык коснеет
чĕлхĕм хăрса лартăр! — отсохни (у меня) язык! (клятвенное выражение)
чĕлхене вĕçертсе яр — давать волю языку, распускать язык
чĕлхене чар — придержать язык
чĕлхене çырт — прикусить язык, держать язык за зубами
чĕлхепе çу — льстить, подлизываться
чĕлхи çине çăпан тухасчĕ — типун ему на язык
чĕлхи çине шĕпĕн тухасчĕ — типун ему на язык
чĕлхи уçăлчĕ — у него развязался язык
чĕлхӳне çăтса ярăн — можно проглотить язык (о вкусной пище)
вăл чĕлхине кăларса чупать — он бежит, высунув язык

чирт

диал.

1.
давать щелчок, щелкать

чухлаттар

1.
давать понять, намекать
наводить на мысль, помогать разобраться

чӳкле

2. перен.
давать взятку

шăт

I.

1.
прорастать, всходить, давать ростки
калча тикĕс шăтса тухрĕ — посевы взошли дружно
вăрлăхăн шăтас пахалăхĕ — всхожесть семян
вăрăран шăтнă ӳсентăран — сеянец
Мĕн акнă, вăл шăтать. — посл. Что посеешь, то и вырастет.
Шĕшкĕ вырăнне шĕшкех шăтать. — посл. Под орешником и вырастет орешник.

шăхăрт

3.
гудеть, давать гудок
пăрахут шăхăртса ячĕ — пароход загудел

ывăт

4. перен.
намекать, делать намеки, давать понять
ывăтса калаç — говорить намеками, намекать

ӳкĕт

наставительный, нравоучительный
ӳкĕт сăмахĕ — нравоучение
ӳкĕт пар — давать наставления, вразумлять

çăк

II. уст.
порука, поручительство
çăка кĕр — поручаться, давать поруку

çимĕç

плодовый
вăрман çимĕçĕ — лесные плоды, дары леса
йывăç çимĕçĕсем — плоды и фрукты
цитрус çимĕçĕсем — плоды цитрусовых
çимĕç йывăççи — плодовое дерево
çимĕç ту — давать плоды, приносить урожай (о деревьях)
çимĕç паракан йывăç — плодоносящее дерево
Ырă йывăç усал çимĕç кӳни çук. — посл. Хорошее дерево не дает плохого плода.

çупкăçла

2. разг.
давать пощечину, бить по лицу

çухăр

3.
гудеть, давать гудок
пăрахут çухăрса илчĕ — пароход дал гудок, загудел

çухăрт

2.
гудеть, давать гудок
пăравус иккĕ çухăртрĕ — паровоз дал два гудка

ăнлантар

1.
объяснять, разъяснять, пояснять, растолковывать, давать объяснение
тĕрĕс мар ăнлантар — 1) ввести в заблуждение 2) извратить
саккунсене ăнлантарса пар — разъяснять законы
задачăна мĕнле шутламаллине ăнлантарса пар — объяснить, растолковать решение задăчи

ăнлантар

2.
толковать, трактовать, расшифровывать
давать понятие

каланин пĕлтерĕшне ăнлантар — растолковать, раскрыть смысл сказанного
сăнара ăнлантарса пар — трактовать образ

ăс

3.
совет
ăс пар — 1) давать совет 2) наставлять, поучать, вразумлять
ăс ыйт — просить совета, советоваться
ăсран катăк çын — умственно недоразвитый человек, кретин
ăсран тайлăк çын — умственно недоразвитый человек, кретин
ăсĕ кĕске — у него ум короток
ăс туп — умудриться, придумать способ (сделать что-л.)
ăса илейместĕп — в толк не возьму, ума не приложу
ăса кĕр — поумнеть, взяться за ум
ăса кĕрт вразумлять, образумливать

ăсран кай, ăсран тух —
1) сойти, спятить с ума, лишиться рассудка, помешаться
2) быть без ума от кого-чего-л.

ăсран кăлар, ăсран яр —
1) лишить рассудка, довести до сумасшествия
2) свести с ума, увлечь

ăсран тайăл — тронуться разг., спятить прост.

ĕмĕрт

1.
кормить грудью
ача ĕмĕрт — кормить ребенка грудью
кăкăр ĕмĕрт — давать грудь
чĕчĕ ĕмĕрт — 1) кормить грудью 2) кормить молоком (о животных)

ĕнселе

разг.
бить, давать подзатыльники

шантар

2.
ручаться
гарантировать, давать гарантию

шантарни — ручательство, гарантия

шăнт

6. мед.
давать наркоз
вырăнти наркозпа шăнтса операци ту — делать операцию под местным наркозом

хур


айăпа хур — вменять в вину
ашшĕне хунă — он пошел в отца
вут хур — развести костер
кăвайт хур — развести костер
кăвас хур — ставить тесто
чуста хур — ставить тесто
пуç хур — сложить голову, погибнуть
саклат хур — отдавать в заклад
тĕпе хур — класть в основу, основываться
херес хур — креститься
шанчăк хур — возлагать надежды на кого-что-л.
ят хур — нарекать, давать имя

хунавлан

давать ростки, пускать побеги
покрываться молодой порослью

тĕк

5. перен. разг.
давать взятку

отчет

отчетный
командировка отчечĕ — отчет о командировке
çулталăкри отчет — годовой отчет
финанс отчечĕ — финансовый отчет
отчетпа суйлав пухăвĕ — отчетно-выборное собрание
отчет тапхăрĕ — отчетный период
отчет пар — давать отчет, отчитываться

сыпăн

4.
образовывать колена (о растениях)
давать побеги
идти в рост

ыраш сыпăран сыппа сыпăнса ӳсет — рожь растет, выпуская колено за коленом

реклама

рекламный
кино реклами — кинореклама
çутатакан реклама — световая реклама
хаçатăн реклама уйрăмĕ — рекламный раздел газеты
реклама пар — давать рекламу, рекламировать

Этимологи словарĕ (1996)

пар

II дать, давать, подавать, отдавать и т.д.

Производные формы: пар-ил давать и брать, одолжать и одолжаться, ссужать; пару-илӳ взаимные расчеты; долги и платежи; парăм долг, подать, налог и пр.; парăн- поддаваться, покориться, повиноваться, подчиняться; отступиться; парăнтар- понуд. ф. от парăн- подчинить, покорить; паркала- учащ. ф. от пар-; партар- понуд. ф. от пар- и  др. (Ашм. Сл. IX, 102-106).
Тюркские соответствия: алт., тел., леб., шор., уйг. пäр-, як. биäр- давать; др.-тюрк., чат., вт., тар., ком., туркм., карЛТ. бäр- давать; кирг., к.-кирг. бер- дать; тур., аз. вäр- дать, подарить, передать, выдать = крым. wäp- (Радл. Сл. IV, 1224, 1592-1593, 1967-1968); тат., башк. бир- дать, давать, выдать, выдавать, отдать, отдавать и т. д.
Чув. парим (пар- + -им) > мар. парым долг; каз. бирем подать (Радл. Сл. IV, 1754); др.-тюрк. birim уплата (Мал. ПДП, 372) (Федотов ЧМЯВ, 206).
Ср. венг. bér, акк. bért Preis, Wert, Lohn, Sold < др.-чув. *bäri, *bärü (Gomb. BTL, 43-44).
См. Егоров ЭСЧЯ, 143; Räsänen EWb., 70Ъ; Федотов МИЭСЧЯ, 79-80.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

пар

давать
сулить
задать

пама пул — сулить
тарçуна памалла укçана катса памарăн-и? — не удерживал-ли платы у своего работника? памашкăн ыйтма та çук — у того, кто не дает, нечего и просить
хăй памана памасан та пырать — тому, кто сам не дает, можно и не дать
ĕç панă — задали работу
виçсе пар — отвесить
кайалла тавăрса пар — возвратить
качча пар — выдавать замуж
уйăрса пар — наделить
Петĕртен парса йанă — послал с Петром
суса пар — отсчитывать
парассăма парса пĕтертĕм — я оплатил свой долг
парăм — долг
парăма кĕр — в долг взять
парăмлă — должный; должник
парăн — подчиняться, повиноваться, сдаваться, уступать
çулталăк ытла парăнмасăр тăнă — не сдавались более года
тĕрлĕ йĕрĕхсене хисеплесе вĕсене парăнса пурăнаççĕ — почитают различных йĕрĕхов и весьма к ним привержены
ăна парăнтама çук — его не подчинить
парне – жертва; подарок

пĕл

I.
знать, уметь, удостоверяться
смыслить  
сознавать

пĕлекен — умелый; мастер
пĕлесси мĕнĕ, пĕрластăк муталашкалатăп çкĕ — какое умение! заниаюсь немножко
кăшт пĕл — мараковать
кам пĕлен (пĕлекен) çын вулать — кто умеет, тот читает
анчах вĕсем пĕли-пĕлмискерсем — а только они, плохо умея делать
унăн пĕлмеçĕ курăнат ĕнтĕ — видно сразу, что он не знает
пĕлни куртăр, пĕлменни пуртăр... — вероятно, некоторые вещи мы знаем, а некоторые нет
пĕлментен ан ыйт — не спрашивай у того, кто не знает
пĕлмесĕр — невдогад
епир пĕлменнине мĕн пĕлетĕн — что ты знаешь такого, чего мы не знаем...
ху пĕлменскерне пар — отдай (мне) такое, что ты не знаешь (еще)
пĕлменни — неумение; невежество
пĕлми пул — обеспамятеть; отмалчиваться
пĕлмĕш пул — стать незнайкой
пĕлсе тунă — смастерил
пĕлме çук — неисповедимый, непознаваемы; непостижимый
пĕлме çук — неразбериха
пĕлсе çит — дознать, дознавать
малтан пĕлсе тăрать — знает наперед
пĕлсе çитмен — неопытный, недоум
пĕлĕш — знакомый
пĕлĕçĕ — ворожей; волхв
пĕлтер — давать знать, извещать, уведомлять; удостоверять; объявить
пĕлтермĕш — любопытный, навязчивый

сулхăнлат

тенить
давать тень

ĕне

корова
пирĕн ĕне пур — у нас есть корова
ĕне вити — коровий хлев
ĕне мăйраки — коровий рог
унăн ĕне мăйраки — рог его коровы
ĕне пăруласан, ĕне ырри тăваççĕ — когда отелится корова, то совершают моление
ĕне ырри — коровье молочливо
ĕне сĕт пами пулсан — если корова перестанет давать молоко
ĕне ашĕ — говядина

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

давать

глаг. несов.
1. см. дать
2. давай, давайте частица, выражает побуждение к совместному действию айта, атя, тавай; Давайте пойдём в кино! Атьăр кинона каятпăр!; Давай шагай! Атя ут!

концерт

сущ.муж.
концерт; эстрадный концерт эстрада концерчĕ; давать концерты на гастролях гастрольте концертсем ирттер

мегафон

сущ.муж. (син. рупор)
мегафон (сасса вăйлатмалли хатĕр); давать команды в мегафон мегафонпа команда пар

плод

сущ.муж.
çимĕç; яблоня начала давать плоды улмуççи çимĕç тума пуçланă ♦ плоды учения вĕреннин усси

ход

сущ.муж., множ. ходы и хода
1. (син. движение) куçăм, утă; куçни, утни, пыни; два часа ходу утмалли икĕ сехет; разговаривать на ходу калаçса ут; дать задний ход каялла куç; дать ход делу ĕçе тĕпчеме пуçла
2. (син. развитие, развёртывание) аталану; аталанни; ход событий ĕçсем аталанса пыни
3. (син. действие, работа) ĕç; ĕçлени; точный ход часов сехет тĕрĕс çӳрени
4. çӳрени, тухни, шуçтарни (сăм., шахматла выляна чух); Ваш ход! Сирĕн çӳремелле! ♦ парадный ход чаплă алăк (пысăк çуртăн малти пайĕнчи); ход сообщения чавнă çул, çыхăну окопĕ; пустить в ход тапратса яр; ходу не давать çула пӳл, чарса ларт; прямым ходом тӳррĕнех

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

суртар

(-дар), понуд. ф. сур, давать плевать. О сохр. здор. Вăл чирпе чирленĕ çынна ахаль çĕре суртарас пулмасть, пĕр-пĕр япала çине суртарса, кайран çунтарса ярас пулать. Туперккульос 20. Сывмар çынна нихçан та пули-пулми çĕре суртарас пулмасть. || Наговорить. N. Пиншак çине сортарса пар (наговори).

çул пар

давать дорогу, сворачивать. ЧП.

çăмла

снимать шерсть с линяющего животного (лапр. с коровы). || Бить, давать трепку. Икково. Пĕре çăмласа илтĕм. Я ему задал рвачку. Орау. Ма ăна, кунтăк пуçне (голована), çăмласа ямарăн (не задал трепку, волосянку).

çĕр

(с’э̆р, с’ӧ̆р), земля. Юрк. Тетене салтака хырсассăн (когда забрили в солдаты), эпĕ çĕрпе таппа-тан юлтăм, нимĕн тума та пĕлместĕп. Актай. Каçар пĕвĕм, чĕрĕ çĕр аннем (мать земли), пирĕн чуна кайма инçе, çĕклеме йывăр. Юрк. Çĕр витĕр тухнă этемсем, выльăх(сем?). Сред. Юм. Пĕрмай çăмăр çăвах тăрсан, çĕр хăпарать (почва разрыхляется), теççĕ. N. Çĕр сăхать. N. Çак çĕр çинче хам ятлă ята ямастăп (не дам себя в обиду. Шишкин. † Орай шăлма тăнă та, çĕртен сӳле(л)ле ӳкрĕ те вилчĕ (жена моя. Шутка). Ала 14. Унăн тураттисем çĕртенех (до земли) пулнă тет. Ib. 62. † Пирĕн тăванăн çурт хулăм, çĕрне тая лара-çке. (Свад. п.). N. Çĕр айĕнчен тухакан вырăнта (хуралра) тăратпăр (в туннеле). N. Унта каяччен, çĕр айне кайсан луччĕ пулĕччĕ ман шукăшпа. Орау. Çавăншăн халăх ылханса: Макар ывăлĕсем çĕрех пулччăр! тесе, ылханнă, тет. Сунт. Пăрахсах кайрăм-ши сана, мĕн пĕчĕкрен сан çинче суха-пуçпе чакаланса ӳснĕ хура çĕрĕм? Орау. Çынни сăмахĕпе çĕр айнех антарса ярать (т. е. от его слов готов провалиться сквозь землю). ЧП. Çĕрĕсем çурăлчĕç, йăп тухрĕ. Истор. Вилнĕ çынсене пуçтарса, кĕл-туса çĕре чикнĕ. О сохр. здор. Çĕре чавса тунă пӳрт (землянка; далее о том же: „çĕре авăтса тунă пӳрт“). N. Ун (урхамахăн) пуçĕ пĕлĕте тивмест, ури çĕре тивмест. К.-Кушки. Йывăç мĕлки çĕр çине (на землю) ӳкнĕ. Ib. Сысна çĕр çинче выртат. Ib. Çĕр çине лар (на землю). Ib. Çĕре лар (на пол). Расск. 1З. Хуйхăра-хуйхăрах ачам патне çĕр айне кĕрсе выртăп ĕнтĕ! тесе, пĕрмай йĕнĕ вăл. Янтик. Çынна ылханнă чухне çапла калаççĕ: ешлĕ çĕре хураттăр, тикĕс çĕре тĕметтĕр (пусть образует холмик; пожелание смерти). КС. Амаль пулсан (если бы была возможность), çантах çĕре анса кайăттăм (провалился бы сквозь землю. Гов. сильно застыдившийся или опозоренный) Собр. Чи малтан, юр кайса пĕтсессĕн, çĕре е алăпа, е патакпа çапсан, турă çиленет, теççĕ. (Поверье). АПП. † Эпĕр макратпăр, кӳл тăватпăр, тăшманĕсем кĕпе çăваççĕ; кĕписем шурă кĕпе мĕн, çав кĕпепе çĕре кĕтĕр-и? Чăв. й. пур. 2З°. Çынна кӳрентерни çĕре ӳкмест. (Изречение). N. Ашшĕ-амăшне, ырă тăванĕсене хисеплеменшĕн çĕр çăттăр! (Гов. мать о дурном сыне и его жене). Янтик. † Çĕр çĕклейми пӳртсен çивиттине симĕс-кăвак-палан виттертĕм. Ib. Çĕр çôмĕнчен шуса çӳрет. (Пĕчик лôтра çынна калаççĕ). Тогач. Карчăка çавăнтах çĕр çăтса антарса ячĕ (проглотила земля), тит. Йӳç. такăнт. 40. Ах, турă, Кĕркури, çĕр çăттăрах çана! Орау. Çĕр çăтнă, турран кĕлешшĕ (брань). N. И, çĕр çăтасскер! Магн. М. 190. Çичĕ çĕр ними. Ib. Çĕр çăтни. Хурамал. Çĕр çăтманă пуçна! (Брань; заметьте конечное „ă“). Изамб. Т. Çĕр çăтманă (брань). N. Приккашчĕкĕ мишер, питĕ йĕрĕскер хăй, çынсем сисеймен вăхăтсенче, сехетĕн стрелкине кăшт анчах тĕртет, çур сехет сут тăвассине „çĕр çăтат“ те.. Н. Карм. Çĕр кулли пулман, или: çĕр кулли пултăр! (Ругань). Ib. Çĕр çăттăр! || Земля как вещество, почва. N. Çĕр каллех типсе карĕ. N. Çĕре каллех типĕтсе ячĕ (стало совсем сухо). N. Çĕр айне пусар? Ачач 8З. Пуçĕпе шăмарса анчах тăрать ав, урипе çĕр чавса сирпĕтет. Ib. Тôрра асăнса çĕр çыртре (божился). N. Ĕненместĕп, çĕр çыртам! (Также: чирĕк хĕресне пăхап!). СТИК. Çапăп та, çĕр çырттарăп! (Говорит, угрожая сильным ударом). Çапăп та, çĕр çыртăн! (То же самое). Календ. 1906. Тинĕс шывĕ пĕрмай çĕре çиет (размывает). N. Ман ура айĕнчи çĕр кăтăлса кайрĕ те (обрушилась), эпĕ шыва кая патăм (упал). || Земля как планета, tellus. СТИК. Çĕр тăватă кĕтеслĕ, таçта инçе кайсан, вăл çыран пек анса каят, тет. Çĕрĕн хĕррине халиччен никам та çитсе курман, тет; унта сĕм-тĕттĕм, хăрушă çыран таçта çити çĕрĕн тĕпне анса каят, тет. Çĕре темиçе пуçлă çĕлен тĕревлесе тытса тăрат, тет. Сред. Юм. Çĕр вăкăр çинче тăрат (теççĕ. Поверье). Т. VI, З. Çĕре ӳксе пăсăлнă йĕркене кĕл-тулалли. Н. Изамб. † Ĕнтĕ çĕр çаврăнат, çĕр çаврăнать, ман пуçăмри çаврака çĕлĕк пек. (Песня нов. происх.?). Сред. Юм. Ах тôр, ôн чĕлхине тӳсесси! Пĕр вăрçма пуçласан, çĕр çинче каламанни хăвармас пôль. N. Çĕр çинче каламан юмах хăвармарĕ (всячески изругала). || Суша. N. Валала çĕр çинелле утнă (пошла на берег, на сушу, будучи изрыгнута рыбою). Б. Яныши. Вăл (лисица) çинче шăтак тупрĕ, тет те, пулăсене пĕрерĕн-пĕрерĕн çĕрелле пăрахма тапратрĕ, тет. || Участок земли, владение. Т. VI. Ют çĕртен çĕр илсен, телей каять те, тырă пулмас, теççĕ. Бгтр. Пĕр татăк çĕр. N. Орина çĕр валеççĕр. Ытла усал çĕрех кĕмен. N. Саншĕн çĕр панче хам исе çӳрерĕм (при дележе?). Истор. Вăл та, ашшĕ пекех, хăй çĕрне ӳстересшĕн тăрăшнă. Ск. и пред. чув. 50. Кам вăрман çĕрне парать таптама ахалех сире, çĕрĕк çăпата? N. Аçу пурана çĕр валеçмесăр сутасшăн мар: çĕр ахалех каят, тет. Изамб. Т. Анчах усен вырăнне тутарсем çĕрне анчах хăварнă (нимĕн те хăварман). Кан. Хресченсен çĕр те питĕ сахал пулнă, çавăнпа начар пурăнăçпа пурăннă. ТХКА 67. Пилĕк ялăн çĕр пĕрле пулнă пирĕн ĕлĕк. Альш. Çĕлен Ивана калат: çап мана малтан, тет. Иван калат: ху çĕрĕнте малтан ху çап, тет. || Местность. Бгтр. † Шупашкар çĕрне каяс тесе, крымски çĕлĕк илсе тăхăнтăм. Çĕрпӳ çĕрне каяс тесе, сарă кĕрĕк çĕлетсе тăхăнтăм. Юрк. † Патшанăн аслă кӳлĕ (озеро) тăвăр пулĕ, пире çырнă çĕрсем тăвăр пулмĕ. || Место. Пухтел. Кунта ĕнтĕ савăт-сапа çума та, шывсем тыткалама та çĕр çук. Чаду-к. Кусем: майри пĕр çĕреле, кайрĕ, тет, а ывăлĕсем тепĕр çĕреле саланса пĕтрĕç, тет. N. Унта сана ик çĕрелле ĕçлеме май пулать-и, çук-и? N. † Ай-уй, савнă тусăм, хура куçăм, пĕр çĕре пуласси инçе мар. Яргуньк. Икĕш (оба) ик çĕрелле вăрман çĕмĕрсе анчах тарчĕç, тет. Эпир çур. çĕршыв 2З. Анчах халĕ, улахсене пит нумай çĕрте çĕтсе, анасем тунă. N. Эпĕр (я с ним) пĕр çĕртерехрех (почти в одном месте) пурăнатпăр, хошши 25 чалăш анчах. N. Пирĕн ĕнтĕ çитмен çĕрĕмĕр юлмарĕ (мы везде побывали). Çутт. 153. Тикĕчĕ, хăвах пĕлен, урапа сĕрнĕ çĕре каять (уходит на подмазывание телеги). Никит. † Сырăнас çĕре сырăнимарăм (не пришлось повязать сорбан), кайнă çĕре кайимарăм. Сунар. Вăл хăйĕн вутти патне (к дровам) çитнĕ çĕре сĕм-тĕттĕм пулнă. Когда он подьехал к своим дровам, то уже было совсем темно. Кан. Виçĕ ялăн повесткисене пĕр çĕре манса хăварнă. N. Эпир килекен çĕрте. N. Пурин валли те яшка пĕр çĕре пĕçереççĕ. N. Вăл вĕсене нумайччен вăрман тăрăх çавăрса çӳренĕ, вара кайран ĕмĕрне çын пырса кĕмен çĕре илсе пынă. Орау. Кĕпе чӳхеме кайнă çĕртен таçта çухалнă, тет. Пошла полоскать белье и куда-то пропала. N. Киле тавăрăннă чухне вĕсем хирпе тӳрем çĕртен (по ровному месту) иртсе пынă. Альш. † Тапнă çĕртен (где топнете) тар тухтăр, сикнĕ çĕртен сим тухтăр, вылянă çĕртен вăй тухтăр. (Хĕр йĕрри). Ib. Сурăх шăммисене епле те пулсан çын пыман çĕререх (где реже ходит народ) кайса тăкма тăрăш. (Ача ячĕ хуни). БАБ. Хай кунăн çак тукатмăша пытарнă çĕререхрен (близко к могиле) иртсе каймала, тет. Кан. Пур çĕртепе пĕрех шыв тăрать. Почти везде стоит вода. Урож. год. Нумай çĕре çитиччен, кунта лашине кӳртсе (= кӳртрĕмĕр); лаши кунĕ, хăй çӳрен. БАБ. Ку, тесе калат, тет, хăй: çиллентернĕ çĕр пурччĕ, эпĕ ăна хам вилмен пулсан та, туш (тоже) пĕтернĕ пулăттăм. Альш. † Уйрăм-уйрăм çуралса, пĕрле ӳссе, уйăрлмăттăм тенĕ çĕрсем пур. Кĕвĕсем. Хурăн-варта хура та чĕкеçсем пур. Ĕнтĕ çак тăвансемех, ай, килсессĕн, ĕмĕр манмăп тенĕ те çĕрсем пур. Ст. Ганьк. † Калас, калас сăмах пур, кăмăлу юлас çĕрсем пур (боюсь как-бы не обидеть?). Регули 186. Выртнă çĕрте волатăп. Ib. 188. Эп чĕннĕ çĕре килчĕ. Ib. 190. Вăл ĕçленĕ çĕртен килчĕ. Ib. 191. Соха тунă çĕртен (соха туса) килтĕм. Ib. 192. Кăнчала арланă çĕрле выртат. Ib. 195. Вăл пол тытнă çĕртен килчĕ. Ib. 252. Эп эс пĕлмен çĕре кайрăм. Я пошел в незнакомое для тебя место. Ib. 253. Пĕлмен çĕрте илтĕм. Я купил в неизвестном для меня месте. Ib. 294. Вăл пире пол çок çĕре (вырăна) исе кайрĕ. Ib. Ку томтир ĕçленĕ çĕрте лайăх. Ib. 57. Пол тытмалли çĕрте (там, где ловят рыбу) кимĕ тăрать. Ал. цв. 6. Çапла чипер аван пынă çĕртенех, сасартăк вăл хăй умĕнче вут çути йăлтăртатнине курах каять. Ib. Пĕр çулхине чут-чут сысна вилсе каяс çĕртен çĕпре шыв ĕçтертĕмĕр те, чĕрĕлнĕччĕ. ЧС. Анне те хуйхăрнă çĕртен кулса ячĕ. И мама, хотя и была печальна, улыбнулась. N. Кам хăйне, хăй нимĕн те мар çĕртенех (не имея никакого основания), такам вырăнне хурать, вăл хăйне хăй улталать. ЧП. Пĕр юрламан çĕртен юрлатăп-çке. Я не пела, а теперь пою. Регули 274. Парас мар çĕртен патăм. Я не хотел давать, но дал. ЧС. Çав лашана эпĕ пит юрататтăм, мĕшĕн тесен вăл мана пур çĕртен те (во всех отношениях) аванччĕ. Чăв. й. пур. Вăсем çиленнĕ çынна та, хăй умĕнче пит аван, унпала йăпăлтатса калаçаççĕ. Нимĕнпе те çитес çук вăсен кăмăлне, хăй çук çĕрте вара (в его отсутствии) çавăн пек çынна çултен илсе çĕре чикеççĕ (всячески поносят) çĕре. N. Çитнĕ çĕрте пĕр, везде, куда нипопадешь. || В качестве послелогов. Регули 189. Вăл киле килнĕ çĕре апат пĕçерес. К его приходу (домой) надо сварить обед (пищу). Ib. 185. Çăвăрнă çĕрте поплет. Говорит во сне. Ib. 168. Вăл сăмах попленĕ çĕре вăл килчĕ. Ib. 668. Вăл хĕвĕл аннă çĕрелле кайрĕ. Он пошёл по направлению к западу Кан. Вĕсем сăмах панă çĕрте эпĕ те пултăм. Кан. Пилĕк тенки тумланнă çĕре каять (идет на одежду). Тăхăр тенки тăраннă çĕре каять (идет на питание). Якейк. Çăрккаç Мишка эпĕр апат çинă çĕре (когда мы обедали) пыч те, атисам куçĕнчех эп ĕнер олахра ачасампа вылляни (баловала, шалила) çинчен каласа пачĕ. Çантах çĕре анса кайăтăмч, анмала полсан. Юрк. Пĕре çапла, ку чей ĕçме ларсан, кăшт хай хуçи ун патне, чей ĕçме ларнă çĕре, пырса кĕрет. N. Каç пулса килнĕ çĕререх (к вечеру) пăртак чартăмăр (кровь). N. Килне таврăнсан, татах хываççĕ, унтан ĕçсе çиеççĕ. Вĕсем киле таврăннă çĕре (ко времени их возвращения) каç пулат. Вара çавăлтенех тепĕр çĕр пуçланса каят. N. Сӳресе пĕтернĕ çĕре каç пула пуçларĕ. К концу бороньбы стало вечереть. || Употребл. в чувашизмах. О сохр. здор. Вĕсем (пчела) мĕнле ĕçленине курсан, юратас мар çĕртен юратмалла вăсене (невольно полюбишь). Ачач 11. Икĕ çулхи хĕр ачине ыталаса, çывăрас килмен çĕртенех çывăрнă пек выртать. Бур. Пĕр юрламас çĕртен юрларăм çак тăвансем кăмăлĕшĕн. N. Урмак-маки ӳкем тенĕ çĕртен тепĕр йывăçран ярса тытрĕ, теть (чуть не упал, но..). Сунт. Ĕç çук çĕртенех ĕç туса çӳреççĕ. ГТТ. Лешĕ вилес çĕртен вырăс çемйине кĕнĕ. Изамб. Т. Ывăлĕ пилĕк-ултă çавăрăннă çĕре старик акса пĕтерчĕ. Б. Яныши. Унта çитсе, вурăн хатĕрлесе, апат çинĕ çĕре тĕттĕм пулчĕ. N. Çак уйăх пĕтнĕ çĕре (к концу этого месяца), вăл тавăрнмĕ-ши? N. Кĕлĕрен тухнă çĕре (к концу службы) аран-аран пырса çитрĕмĕр. Регули 122. Вăл килес çĕре еп килте полăп. К его приходу я буду дома. Бес. чув. 6. Киле таварăннă çĕре (к его возвращению) унăн ашшĕ вилсе кайнă. || Тема, theme. ГТТ. Çырмаллисем пайтах çĕрсем пур та. || Результат, конец. N. Тата эпир хамăр ĕçе çĕрне çитерейместĕпĕр. Четыре пути. Пуринчен ытла ĕçре вăя шеллес пулмасть, пурне те çĕрне çитерес пулать.

ташлама чĕлĕ

ломоть, следующий за горбушкой. Охотников. Когда мы усаживались за стол, отец резал нам хлеб, оставляя себе горбушку. Первый кусок за горбушкой, так называемый „ташлама чĕлĕ“ („плясовой ломоть“), доставался мне, второй брату и пр. Когда же я пробовал просить себе горбушку, то мне всегда отвечали, что нельзя мне давать горбушку, иначе у моей жены будет большой нос; так и не давали мне горбушки. Когда я спрашивал, почему мне дают „ташлама чĕлĕ“, то отвечали: „когда вырастешь, хорошо будешь плясать“.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

давать

-даю, даёшь кому, чему, что несов., дать, дам сов. пар, парса тӑр; дай дорогу ҫул пар; давай пойдём в лес айта вӑрмана каяр; давать знать систер, пӗлтер; ни дать, ни взять каснӑ-лартнӑ.

дать

см. давать.

долг

1. тивӗҫ, тивӗҫлӗх, тума тивӗҫлĕ ӗҫ; выполнить свой долг хӑвӑн тивӗҫне пурнăҫла; 2. парӑм, кивҫен; давать в долг кивҫен пар.

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

рост

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

гэкачепист гэс гюрза да « давать » даваться давеча Давид пăланĕ давить давиться

давать
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org