Шырав: железо

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

азотлă

азотный, азотистый
азотлă тимĕр — азотистое железо
азотлă имçамсем — азотные удобрения

арматура

арматурный
хурçă арматура — стальная арматура
арматура тимĕрĕ — арматурное железо
арматура çых — вязать арматуру
арматурăпа хытар — скреплять арматурой, армировать

вальцовка

вальцовочный
вальцовка машини — вальцовочная машина
тимĕре вальцовка ту — вальцевать железо

вит

1.
крыть, покрывать
тимĕр витнĕ пӳрт — крытая железом изба
витмелли тимĕр — кровельное железо
эмаль витнĕ савăт-сапа — эмалированная посуда
витнĕ йĕтем — крытый ток
тавралăха шурă юр витсе хучĕ — все вокруг покрылось белым снегом
витсе пĕтер — закончить крыть
витсе тух — закончить крыть
витсе çавăр — покрыть со всех сторон

калай

диал.
жесть, листовое железо

листа

3. диал.
кровельное железо
пӳрте листа витнĕ — дом крыт железом

магнитла

магнитить, намагничивать
магнитланă тимĕр — намагниченное железо

нимĕр

кисельный
пăрçа нимĕрĕ — гороховый кисель
нимĕр лака — замешать кисель
Тулашĕ нимĕр, шалашĕ тимĕр. (Çĕмĕрт). — загадка Снаружи — кисель, внутри — железо. (Черемуха).

окиçлен

хим.
окисляться
тимĕр окиçленнĕ — железо окислилось

пластинкăллă

1.
пластиночный, в форме пластин
пластинкăллă тимĕр — пластиночное железо

сортлă

1.
сортовой (принадлежащий к какому-л. сорту)
-сортный
паха сортлă — высокосортный
япăх сортлă — низкосортный
сортлă вăрлăх — сортовые семена
сортлă çĕрулми — сортовой картофель
сортлă тимĕр — сортовое железо

сывлăм

1.
роса
ирхи сывлăм — утренняя роса
сывлăм шывĕ — роса
сывлăм пĕрчи — росинка
çĕрле сывлăм ӳкнĕ — ночью выпала роса
Сывлăм типиччен çулса пăрахма хушнă. — посл. Коси, пока роса не высохла. (соотв. Куй железо, пока горячо).

тат

1.
рвать, разрывать
çип тат — разорвать нитку
шăлпа çыртса тат — перекусить (напр. нитку)
тӳмене тат — оторвать пуговицу
пусмăр сăнчăрне тат — перен. разорвать цепи рабства
Тимлĕ этем тимĕр татнă. — посл. Настойчивый человек и железо разорвет.

тимĕр

1.
железо

тимĕр

железный
пӳрт витмелли тимĕр — кровельное железо
хĕртнĕ тимĕр — каленое железо
тимĕр кăшăл — железный обруч
тимĕр листи — железный лист, лист железа
тимĕр тăпри — железная руда
çурта тимĕр вит — крыть дом железом
Ыратман пуçа тимĕр тукмак. — погов. По здоровой голове — железной колотушкой. (соотв. С больной головы на здоровую).
Тимĕр йытă кил сыхлать. (Çара). — загадка Железная собачка дом стережет. (Замок)

тимĕрлентер

1.
делать твердым, превращать в камень, в железо

тимĕрлĕ

1.
железный, содержащий железо, железистый
тимĕрлĕ кварцит — железный кварцит
тимĕрлĕ чул-тăпрасем — железистые породы

тупта

1.
ковать
отбивать

çава тупта — отбивать косу
тимĕр тупта —  ковать железо

туптан

1. страд.
коваться
отбиваться

туптанакан метал — ковкий металл
тимĕр лайăх туптанать — железо обладает большой ковкостью

тутăхтар

подвергать коррозии, ржавлению
тимĕре йĕпе тутăхтарнă — от сырости железо заржавело

хăва

ивовый
вăрăм туратлă хăва — плакучая ива
сарă хăва — 1) ива прутовидная 2) ива пурпурная
тĕклĕ хăва — ива лохматая
тĕмлĕ хăва — тальник, тал
хĕрлĕ хăва — краснотал, верба красная
шурă хăва — белый тал
хăва кати — заросли ив, ракитник
хăва тĕми — ивовый куст
Хăвана çамрăк чух аваççĕ. — погов. Ивовые прутья гнут, пока они молоды. (соотв. Куй железо, пока горячо).

хăрăк

3.
ржавый, проржавленный, проржавелый
хăрăк çава — проржавленная коса
хăрăк тимĕр — ржавое железо

хĕмлен

1. прям. и перен.
искриться, рассыпать искры
хĕрнĕ тимĕр мăлатукпа çапмассерен хĕмленет — раскаленное железо искрится при каждом ударе молота
куçсем хĕмленеççĕ — глаза искрятся

хĕрт

1.
греть, нагревать, калить, накалять, раскалять
çу хĕрт — калить масло
тимĕр хĕрт — калить железо
кирпĕч хĕртни — обжиг кирпича
хĕртсе хытар — закалить, обжечь

хĕрӳ

жарко, горячо
хĕрӳ мунча — жаркая баня
хĕрӳ хĕвел — палящее солнце
япăх вуттăн хĕрĕвĕ çук — от плохих дров мало жару
Тимĕре хĕрӳ чухне тупта. — погов. Куй железо, пока горячо.

хĕскĕчле

1.
зажимать клещами
хĕрнĕ тимĕре хĕскĕчле — зажать раскаленное железо тисками

хлорлă

хлористый
хлорный

хлорлă акшар — хлорная известь
хлорлă кальци — хлористый кальций
хлорлă тимĕр — хлористое железо

хуран

котельный
котловый

пăс хуранĕ — паровой котел
хуран тимĕрĕ — котельное железо

шина

шинный
кăшăл тимĕрĕ — шинное железо
урапана кăшăл çапнă — колесо оковано шиной

çи

3.
есть, разъедать, разрушать
çиекен сĕлтĕ — хим. едкая щелочь
çиекен шăршă — едкий запах
кислота ӳте çиет — кислота разъедает кожу
Тимĕре тутăх çисе ярать, чĕрене хуйхă пĕтерет. — посл. Железо разъедает ржавчина, а сердце губит горе.

çивитти

кровельный
бетон çивитти — бетонное перекрытие
пӳрт çивиттийĕ — крыша дома
чус çивитти — тесовая кровля
çивитти тимĕрĕ — кровельное железо
çивитти плитисем — плиты перекрытия
çивиттилĕх материал — кровельный материал
çивитти çĕрнĕ — крыша прогнила

тутăх

II. глаг.
ржаветь
тимĕр тутăхать — железо ржавеет
тутăхнă пăта — ржавый гвоздь
тутăхман хурçă — нержавеющая сталь
тутăхса кай — заржаветь
тутăхса пĕт — разрушиться от ржавчины
тутăхса çĕр — проржаветь насквозь

тас

диал.
жесть, кровельное железо

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Ахтимĕр

яз. и. м. САСС. В чув. яз. им. "Ахтимеръ, Ахтимир" (Ашм Сл IIА, 204): Ах + тимĕр "железо"; ср. мар. м. и. Актемир/Актемер/Актемыр/Актимур/Актымер/Актымур (Черн. СМЛИ, 53) < Актимер (Сат. ТИС, 31).

Ентимĕр

(Йентимĕр), яз. и. м. Иревли, Патраклă (Ашм. Сл. IV, 276): Ен + тимĕр "железо" < тат. Янтимер/Җантимер (Сат. ТИС, 230).

Илтимĕр

яз. и. м. Ялюха М., Патракпă, Иревли (Ашм. Сл. III, 113): Ил + тимĕр, тат. м. и. Илтимер (Ил + тимер) (Сат. ТИС, 90) > мар. м. и. Илдемер/Илтемер/Илтемир/Ильдемир/Ильтемир (Черн. СМЛИ, 164). Как в этом, так и других сложносоставных именах тюрк. темир/темур означает "прочный, стойкий", букв. "железо" (Гаф. ИИ, 194).

Калай

яз. и. м. Иревли. Калай касси, назв. деревни Татаркас. р-на. Шибач.; калай, как нарицательное существительное, имеет значение "кровельное железо, листовое железо" (Ашм. Сл. VI, 33-34).

Патимĕр

яз. и. м. САСС, Ялюха М., Т.-И.-Шем. (Ашм. Сл. IX, 130) < тат. м. и. Байтимер (Бай + тимер) (Сат. ТИС, 41) > мар. м. и. Байдемыр/Байтемыр (Бай + демыр/темир "железо") (Черн. СМЛИ, 87)

Питимĕр

яз. и. м. Т.-И.-Шем., Симб., Собр. (Ашм. Сл. IX, 240); тат. м. и. Биктимер, по-русски Биктимер (СЛИ, 131; Сат. ТИС, 48) > мар. м. и. Питтемир (Черн. СМЛИ, 363) / Пидемер, Пидемир, Пидемыр: Би "господин" + демур / демур / демир / демыр "железо" (Черн. СМЛИ, 357). См. Питтимĕр / Питтимир.

Сентимĕр

яз. и. м. Ялюха М., Иревли, Рекеев, Рысайк., Патраклă, Б. Олг. (Ашм. Сл. XI, 94): Сен + тимĕр "железо".

Тимĕр-пăлат

прозвище. Ст. Чукалы (Ашм. Сл. XIV, 46); тат. м. и. Тимербулат (Тимер + булат); ср. Булаттимер (Сат. ТИС, 179): Булат "железо" + тимĕр "сталь" См. Тимĕрплат.

Тимĕрхан

яз. и. м. М. Русак. (Ашм. Сл. XIV, 47); тат. м. и. Тимерхан (Тимер + хан), ср. Хантимер (СЛИ, 143; Сат. ТИС, 79); мар. м. и. Темер/Темир < др.-тюрк. temir/temür "железо" (ЦТС, 551). Ср. русский вариант Тимур (Тамерлан) от тюрк. темир "железо". Распространению имени способствовала повесть Гайдара "Тимур и его команда" (Петр. СРЛИ, 208).

Тутимĕр

яз. и. м. Патраклă, Ялюха М., Рекеев (Ашм. Сл. XIV, 185): Ту "гора" + тимĕр "железо".

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вĕтел

жечь
хĕртнĕ тимĕр пек вĕтелнĕ — жгла как раскаленое железо

пĕçер

печь, варить, жарить
кукăль пĕçер — испечь пирог
пĕçер (хăнтăла-таракана) — вываривать
паранка пĕçернине анчах çийеççĕ, пĕçермесĕр çимеççĕ — картофель едят только вареный, а невареный не едят
пĕçерт — ожечь
хĕртнĕ тимĕре алăпа йарса тытрăм та пĕçертсе пăрахрăм — я схватил (голою) рукою раскаленное железо, и ожег руку
пĕçерекен — жгучий
пĕçерсе пар — готовить
пиç – свариться, испечься

сăнчăрлă

заковать в железо; в кандалы.

167 стр.

çӳхе тимĕр

листовое железо.

203 стр.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

есть

1. глаг. несов.
1. кого-что (син. кушать) çи; есть хлеб с молоком сĕтпе çăкăр çи; хочется есть çиес килет; мы с удовольствием ели арбуз эпир рехетленсе арбуз çирĕмĕр
2. (син. грызть) çи, кас, кăшла, кишĕкле; моль ест сукно кĕве пустава çиет; жучок ест древесину шĕкĕ йывăçа кăшласа шăтарать
3. (син. разъедать, разрушать) çи, кас, аркат; ржавчина ест железо тутăх тимĕре аркатать
4. (син. раздражать) çи, чĕпет; дым ест глаза тĕтĕм куçа чĕпĕтет ♦ есть глазами шăтарасла пăх; поедом ест хытă вăрçать; тоска ест сердце тунсăх чĕрене касать; башмаки просят есть пушмак тĕпĕ хăйпăнса кайнă; ест чужой хлеб çын ĕнси çинче пурăнать

железо

сущ.сред.
тимĕр; изделия из железа тимĕр япаласем; ковать железо тимĕр тупта ♦ кровельное железо тимĕр листа (çурт витмелли)

калить

глаг.
1. (син. нагревать) хĕрт; калить железо тимĕр хĕрт
2. (син. жарить) ăшала, вĕриле; типĕт; калённые с солью семечки тăварпа ăшаланă хĕвел çаврăнăш

ковать

глаг. несов.
1. что тупта, шакка; ковать железо на наковальне тимĕре сунтал çинче тупта
2. кого таканла, такан çап; лошади не кованы лашасене таканламан

кровельный

прил.
тăрă -ĕ, витĕ -ĕ; тăрăлăх, витĕлĕх, çурт витмелли; кровельное железо çурт витмелли тимĕр

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

железо

тимӗр.

разъедать

что несов., разъесть сов. ҫисе шӑтар (кислота); ржавчина разъедает железо тутăх тимĕре ҫисе шӑтарать.

пока

халь, халлӗхе, вӑхӑтлӑха, чух, чухне, -чен; пока дела идут хорошо халлӗхе ӗҫсем аван пыраҫҫӗ; куй железо пока горячо тимӗре вӗри чух тупта; пока не купишь учебника учебник иличчен.

Çавăн пекех пăхăр:

желе железа железнодорожный железный « железо » железобетон жёлоб желтеть желтизна желтить

железо
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org