Шырав: кăвак кӳлепеллĕ йĕп вăрри

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

аметист

аметист (кăвак тĕслĕ паха йышши чул)

вăрă

воровской
кĕсъе вăрри — карманник
лаша вăрри — конокрад
литература вăрри — плагиатор, литературный вор
каскăн вăрă — опытный вор, вор-рецидивист
вăрă шайкки — воровская шăйка
Тытман вăрă — вăрă мар. — посл. Не пойман — не вор.

вăрă

2.
воровство, кража
хĕр вăрри — умыкание невесты, похищение невесты
вăрă ту — воровать, заниматься воровством
вăрра тытăн — приниматься за воровство
вăрăпа лек — попасться на воровстве
Ачаш хĕр ача тăвать, ачаш ывăл вăрă тăвать. — посл. Избалованная дочь рожает (в девках), избалованный сын пускается на воровство.

вăрă

II.
семя и семена
семечко
кантăр вăрри — конопляное семя
чечек вăрри — семена цветов
икĕ пайлă вăрă — двудольное семя
хăрах пайлă вăрă — однодольное семя
вăрă пайĕ — семядоля
вăрă тĕвви — семяпочка
вăрă хутаççи — завязь
вăрăран ӳстер — вырастить из семян

вăрман

лесной
лесо-

вĕтĕ вăрман — мелколесье
вĕтлĕх вăрман — мелколесье
лартнă вăрман — лесопосадки
пĕчĕк вăрман — перелесок
сĕм вăрман — глухой, дремучий лес
усрав вăрман — заповедный лес
хунав вăрман — поросль
хура вăрман — лиственный лес, чернолесье
хыр вăрманĕ — сосновый лес
хыр-чăрăш вăрманĕ — 1) бор 2) краснолесье
чăрăш вăрманĕ  — ельник
чăтлăх вăрман — лесные дебри, пуща, чаща
вăрман ăсти — лесовод
вăрман вăрри — 1) порубка леса 2) порубщик
вăрман енчисем — лесовики разг., население лесной местности
вăрман ĕçĕ — 1) лесоводство 2) лесной промысел
вăрман ĕçлекен иднустри — лесоперерабатывающая промышленность
вăрман касакан — лесоруб
вăрман кати — опушка леса
вăрман хĕрри — опушка леса
вăрман кăларни — вывоз, вывозка леса
вăрман питомникĕ — лесопитомник
вăрман пушарĕ — лесной пожар
вăрман тăпри — подзол, подзолистая почва
вăрман уçлăхĕ — лесная поляна
вăрман уçланки — лесная поляна
вăрман хатĕрлĕвĕ — лесозаготовки
вăрман хуçалăхĕ — лесное хозяйство
Вăрман — çур тăлăп. — посл. Лес почти заменяет тулуп.
Вăрман пек пуянни çук, уй пек асли çук. — посл. Нет ничего богаче леса, нет ничего просторнее поля.

виççĕллĕ

2.
трех родов
трех видов

кунта виççĕллĕ чечек вăрри пур — здесь цветочные семена трех видов

горчица

горчичный
горчица вăрри — горчичное семя
горчица савăчĕ — горчичница

дельта

геогр.
дельта (шыв вăрри темиçе юппа уйрăлни)
Нил дельти — дельта Нила

инçет

далекий, отдаленный
кăвак инçет — голубая даль

йăмăх

I.

1.
густой, яркий, сочный
густо-, ярко-
(об интенсивности цвета)
йăмăх кăвак — синий-синий; ярко-синий
йăмăх хĕрлĕ — густо-красный
йăмăх хура — глянцево-черный

йăшт

1. подр. —
о втыкании, вонзании

кĕреçе çемçе çĕре йăштах кĕрет — лопата легко входит в мягкую землю
йĕп алла йăшт тăрăнчĕ — иголка вонзилась в руку

йĕп

игольный
çĕвĕ йĕппи — швейная игла
йĕппе çип — иголка с ниткой
йĕп çăрти — игольное ушко
йĕп куçĕ — игольное ушко
Йĕппе пусă чав. — погов. Рыть иглой колодец. (соотв. Носить воду решетом).

йĕп

4.
шипы, колючки
шăлан йĕппи — колючки шиповника
Тĕк тӳшекрен йĕп тӳшек шырать. — погов. Оставив пуховую перину, ищет колючую.

йĕп

7.
спица
çыхмалли йĕп — вязальная спица

йĕп-йĕпе

мокрый насквозь, совершенно мокрый
ачасем йĕп-йĕпе килчĕç — дети пришли промокшие до нитки

йĕпкĕн

сочный, густой
густо-
(при обозначении цвета)
йĕпкĕн кăвак — густо-синий
йĕпкĕн хĕрлĕ — пунцово-красный
йĕпкĕн хура — совершенно черный, иссиня-черный

йĕп-çип

собир.
швейные принадлежности (букв. иголки и нитки)
йĕп-çип туян — накупить швейных принадлежностей

йĕтĕн

льняной
кăтра йĕтĕн — лен-кудряш
тăсмак йĕтĕн — лен-долгунец
йĕтĕн ăсти — льновод
йĕтĕн вăрри — льняное семя
йĕтĕн пирĕ (сӳсĕ) — льняное полотно
йĕтĕн çăвĕ — льняное масло
йĕтĕн çурăмĕ — снопик, пучок льна
йĕтĕн ак — сеять лен
йĕтĕн акса туни — льноводство
йĕтĕн тат — теребить лен
йĕтĕн татмалли машина — льнотеребилка

кантăр

конопляный
кантăр вăрри — конопляное семя
кантăр вырăнĕ — конопляник
кантăр пирĕ — холст
кантăр сӳсĕ — пенька
кантăр çăвĕ — конопляное масло
кантăр çурăмĕ — конопляный сноп
кантăр шăмми — костра, кострика
кантăр хухи — костра, кострика
кантăр тат — дергать коноплю
кантăр тылла —мять, трепать коноплю
кантăр хут — замочить коноплю

кăвак

1.
синий, голубой
чакăр кăвак — васильковый
кăвак ката — синяя даль
кăвак кĕпе — синяя рубашка
кăвак куç — голубые глаза
кăвак пĕлĕт — 1) голубое небо 2) темно-синяя туча
кĕпене кăвакт пĕвет — окрасить рубашку в синий цвет
аслă çул хĕррисем кăвак чечек, çулаймарăм кăвакки тăкăниччен — фольк. вдоль дороги трава с голубыми цветочками, не удалбсь мне скосить ее, пока не осыпался голубой цвет
Кăвак хирте кĕмĕл выртать. (Çăлтăрсем). — загадка По голубому полю рассыпано серебро. (Звезды).

кăвак

2.
серый
кăвак кашкăр — серый волк
кăвак шинель — серая шинель

кăвак

3.
седой
кăвак сухал — седая борода
кăвак çӳç — седые волосы

кăвак

4.
сивый
кăвак ут — сивый конь
тимĕр-кăвак ут — конь темно-сивой масти

кăвак

5.
сизый
кăвак кăвакарчăн — сизый голубь

кăвакарчăн

голубиный
кăвакарчăн ами — голубка
кăвакарчăн йăви — голубиное гнездо
кăвакарчăн чĕппи — голубенок
пуштă кăвакарчăнĕ — почтовый голубь
кăвак, кăвак кăвакарчăн йăви тавра çаврăнать, ик çунатне шарт çапать — фольк. сизый, сизый голубочек все кружится вокруг своего гнезда, хлопая крыльями

кăлар

22.
продевать, пропускать
çиппе йĕп витĕр кăлар — продеть нитку в иголку

кăн-кăвак

очень синий, ярко-синий, синий-пресиний
кăн-кăвак тӳпе — ярко-синее небо
кăн-кăвак тутăр — синенький платочек

кĕр

6.
вонзаться, впиваться
алла йĕп кĕчĕ — я уколол руку иголкой

кĕрсе кай —
1) войти, зайти
ыйтмасăрах кĕрсе кай — войти без разрешения
2) ворваться, вломиться
3) уместиться целиком
4) вкрасться

кĕрсе лар —
1) зайти посидеть куда-л.
2) задвинуться, стать на место
ещек çăмăллăнах кĕрсе ларчĕ — ящик легко задвинулся
3) засесть, ласгрять, завязнуть
машина лачакана кĕрсе ларнă — машина застряла в грязи
4) впиться, вонзиться, воткнуться (об острых предметах)

кĕрт

4.
вбивать, забивать, всовывать, вкладывать во что-л.
хӳмене пăта кĕрт — забить гвоздь в стену
йĕп çăртине çип кĕрт — вдеть нитку в иголку
лусăна шар кĕрт — загнать шар в лузу

кĕртсе ларт
1) внести (напр.мебель)
2) вставить, вделать (напр. портрет в раму)
3) ввернуть (напр. лампочку)
4) вставить (напр. деталь механизма)

кĕртсе яр
1) впустить, пропустить кого-л. куда-либо
2) всунуть, всадить (напр. нож)
3) продеть (напр. шнурок)

кĕсъе

карманный
çĕлесе çыпăçтарнă кĕсъе — нашивной карман
кăкăр кĕсйи — нагрудный карман
умри кĕсъе — нагрудный карман
малти кĕсъе — передний карман
кĕсъе вăрри — карманный вор, карманщик
кĕсъе хунарĕ — карманный фонарь
кĕсъе сехечĕ — карманные часы
кĕсъе телефонĕ — мобильный телефон, мобильник
аллуна кĕсйӳнтен кăлар! — вынь руку из кармана!
кĕсъесене тавăр — вывернуть карманы
кĕсъене чик — 1) сунуть в карман (напр. руку) 2) положить в карман (напр. носовой платок)

кипекле

шелушить, очищать от шелухи
кантăр вăрри кипекле — очищать семя конопли
тырра шăшисем кипеклесе тăкнă — мыши поели зерно, оставив лишь шелуху

кишĕкле

2.
очищать от шелухи, шелушить
кантăр вăрри кишĕкле — шелушить семена конопли

кунжут

кунжутный
кунжут вăрри — кунжутное семя
куншут вăрри — кунжутное семя

куршанак

репейный
куршанак вăрри — репейное семя
куршанак туни — стебель репейника
тумтире куршанак çыпçăннă — к одежде пристал репейник
Çын аллипе куршанак пуçтарма лайăх. — погов. Хорошо чужими руками репей собирать. (соотв. Чужими руками жар загребать).

куç

глазной
илемлĕ куç — красивые глаза
çутă чакăр куç — светлые глаза
тĕссĕр куç —  бесцветные глаза
чалăш куç — 1) раскосые глаза 2) косоглазый
чармак куç — 1) вытаращенные глаза 2) лупоглазый
куç лупашки — глазная впадина
куç тухтăрĕ — окулист, доктор-глазник
куç харши — бровь и брови
куç хăрпăкĕсем — ресницы
куç хупанки — веко и веки
куç чирĕсем — глазные болезни
куç шăрçи — зрачок
куç шурри — белок и белки глаз
куç эмелĕ — глазные капли
куç путса кĕнĕ — глаза запали
куç тăртанса кайнă — глаза заплыли
куç айĕ кăн-кăвак — под глазами синяки
куç типичней макăр — проплакать все глаза
куç харшине хурат — подводить брови
куç хĕс — подмигивать
куç шуррипе пăхса ил — сверкнуть глазами
куçа мăчлаттар — хлопать глазами, моргать
куçа тарт — отводить, прятать глаза
куçа чарса пăрах — вытаращить глаза
куçран тӳррĕн пăх — смотреть прямо в глаза
куç шăрçине сыхланă пек сыхла — беречь как зеницу ока
тĕтĕм куçа çиет — дым ест глаза
куçа куççуль хупларĕ — слезы застлали глаза
куçа çӳпĕ кĕчĕ — в глаз попала соринка
куçа шур илнĕ — глаз закрыт бельмом
хам куçпа хам куртăм — своими глазами видел
куçăм ан куртăрччĕ — глаза бы мой не видели, не глядели
куçа мăч хупса та курман — и глаз не сомкнул
йĕп чиксен те куç курмасть — хоть глаз выколи, ничего не видно  
Куçа хирĕç куç, чĕлхене хирĕç чĕлхе. — погов. Око за око, зуб за зуб.
Çăхан куçне çăхан сăхмасть. — посл. Ворон ворону глаз не выклюет.
Хăравçăн хăрах куçĕ те çиччĕ курать. — посл. У труса один глаз всемеро больше видит. (соотв. У страха глаза велики).

куç

4.
отверстие, дырочка, ушко
ямка

йĕп куçĕ — ушко иголки
куç хур — делать ямку (напр. в каше, для масла)

куçлă

с какими-л. глазами
-глазый

кăвак куçлă — синеглазый, голубоглазый
хăрах куçлă — одноглазый
выçă куçлă — жадный

кӳлепеллĕ

имеющий какую-л. форму, вид
лайăх кӳлепеллĕ лаша — лошадь с красивым экстерьером

латак

йĕп латакĕ — выемка в ушке иголки

матрӳшке

бот.
душица
кăвак матрӳшке — душица обыкновенная
матрӳшке чечекĕ — цветок душицы
матрӳшке чейĕ — чай из душицы

мăкăнь

маковый
мăкăнь вăрри — маковое семя, мак
мăкăнь пуçĕ — головка, коробочка мака
мăкăнь чечекĕ — цветок мака
мăкăнь чечеке ларнă — мак расцвел

мăян

лебеда
йăлтăркка мăян — лебеда лоснящаяся
хĕрлĕ мăян — щирица
хура мăян — петуший гребень
мăян вăрри — семена лебеды
мăян çăкăрĕ — хлеб, испеченный с добавлением лебеды
анкартине мăян пусса илнĕ — гумно заросло лебедой

мĕн

11. частица,
присоединяясь к сущ., выражает
пренебрежение к тому, о чем говорится:

лашу мĕнӳ, утаймасть тата — что это за лошадь, еле-еле ноги переставляет
атту мĕнӳ, ура йĕп-йĕпе пулчĕ — разве это сапоги — все ноги промочил

пăнчăллă

1.
с пятнами, пятнистый, с крапинами, с крапинками
кăвак пăнчăллă тутăр — платок в голубую крапинку

пăт

пудовый
пĕр пăт ыраш — пуд ржи
пăт йывăрăш — весом в пуд, пудовый
пăт пуканĕ — пудовая гиря
пăт çурă — полтора пуда
пăт чĕрес — уст. пудовка (мера в один пуд)
сысна пĕр пилĕк пăтсем туртать — свинья весит пудов пять
Ывăнсан йĕп те пĕр пăт туртакан пулать. — погов. Устанешь — и иголка покажется весом в пуд.

пăшка

II.
толочь (в ступе)
кантăр вăрри пăшка — толочь конопляное семя

пĕлĕт

небесный
кăвак пĕлĕт — голубое небо
пĕлĕт хĕрри — небосклон
пĕлĕтре планер ярăнса пырать — в небе парит планер

пĕчĕк

4.
чаще в названиях родства
младший, молодой
пĕчĕк инке — младшая сноха (жена младшего из старших братьев)
пĕчĕк кукка — младший брат матери, дядя
пĕчĕк ывăл — младший брат мужа, младший деверь
Пысăк тиек салатĕ, пĕчĕк тиек пуçтарĕ. (Хачăпа йĕп). — загадка Старший дьяк раскидает, младший — соберет. (Ножницы и иголка).

пукра

I.
куколь
пукра вăрри — зернышки куколя
тулă пукрана тухнă — пшеница засорена куколем

пуç

8.
исток, верховье (реки)
начало (оврага)
шыв пуçĕнчен вăрри таран — от истока до устья

пуçлă

1.
с головой, имеющий голову, головку
икĕ пуçлă çĕлен — фольк. двуглавый змей
пуçлă йĕп — булавка
мăкла пуçлă ĕне — комолая корова
çара пуçлă — 1) с непокрытой головой 2) плешивый

сапфир

сапфир (сенкер-кăвак тĕслĕ паха чул)

сарăх

2.
линять, выцветать, выгорать
кăвак кĕпе сарăхнă — синяя рубаха выцвела

сăнарлă

4.
имеющий какой-л. вид
хаяр кăвак сăнарлă пĕлĕтсем — мрачно-синие тучи

сухал

1.
борода, бородка
кăвак сухал — седая борода
кăтра сухал — курчавая борода
кĕреçе сухал — борода лопатой
шĕвĕр сухал — острая бородка, бородка клинышком
сухал хыр — бриться
сухал шăтнă — проступила борода
сухал ӳстерсе яр — отпустить бороду
сухал айĕн кул — смеяться в бороду
Мучи шалта, сухалĕ тулта. (Кăшман). — загадка Дед внутри, а борода снаружи. (Свекла).

тар

потовой
тар парĕ — потовые железы
вăл йĕп-йĕпе тар — он мокрый от пота, он весь в поту
кĕпене тар витĕр витнĕ — рубашка насквозь промокла от пота
тар тапса тухрĕ — выступил холодный пот
тар кăларса ĕçле — трудиться в поте лица
чăм тара ӳк — взмокнуть (от пота)
лачкам тара ӳк — взмокнуть (от пота)

тăла

суконный
кăвак тăла — серое сукно
хура тăла — черное сукно
тăла йĕм — суконные штаны
тăла сăхман — суконный кафтан
тăла пус — валять сукно
тăла терт — ткать сукно

тăр

4.
вставать, просыпаться
кăвак çутлах тăр — вставать с рассветом
сиваша тăр — встать, проснуться
ир тăрсан — после подъема (утреннего)
Выçсан выртать, тăрантсан тăрать. (Михĕ). — загадка Проголодается — ляжет, накормишь — встанет. (Мешок).

тăрăх

7.
в (продольную) полоску, полосатый
тăрăх-тăрăх —
1) в (продольную) полоску, полосатый
тăрăх-тăрăх кăвак кĕпе — голубая рубашка в (продольную) полоску
2) полосами
тăрăх-тăрăх сăрла — красить что-л. полосами

тĕксĕм

тускло, темно, неярко, без блеска, без яркости
тĕксĕм кĕпе — темное платье
тĕксĕм куç — тусклые глаза
тĕксĕм кăвак — темно-синий
тĕксĕм хĕрлĕ — темно-красный, бордовый
тĕксĕм хура — 1) темно-серый 2) матово-черный
тĕксĕм шурă — светлосерый, дымчато-белый
уйăх тĕксĕм пăхать — луна светит слабо, неярко

тĕс

1.
цвет
кăвак тĕс — синий цвет; синева, синь
симĕс тĕс — зеленый цвет; зелень
хĕрлĕ тĕс — красный цвет; румянец
шурă тĕс — белый цвет; белизна
тĕс кай — линять
тĕс кайна гимнастерка — вылинявшая гимнастерка
тĕс çухат — выцветать
тутăра хĕвелпе шупка тĕс сапна — платок поблек от солнца

тĕтрелĕх

2.
марево, мгла
кăвак тĕтрелĕх — синяя мгла

тир

III. глаг.

1.
вдевать, продевать
йĕп çăртине çип тир — вдеть нитку в игольное ушко

тытăн

6.
быть схваченным, пойманным, попасться
Лаша вăрри йĕппе тытăннă, теççĕ. — посл. Конокрад попался на иголке.

ультрамарин

ультрамарин (çутă кăвак сăрă)

утмăлтурат

василек
утмăлтурат вăрри — семена василька

хупă


вĕлле хуппи — нижняя должен улья
кăвак хуппи — северное сияние
чӳрече хуппи — ставень окна

хура

2.
темный
темно-

хура вăрман — 1) темный лес 2) чернолесье, лиственный лес
хура-кăвак — темно-синий
хура-хĕрлĕ — тĕмно-красный, коричневый
хура çĕр — темная ночь

чарлан

1.
цапля
кăвак чарлан — серая цапля

чернил

чернильный
автокалем чернилĕ — чернила для авторучек
кăвак чернил — синие чернила
чернил кĕленчи — чернильница
чернил тумламĕ — клякса
калеме чернил яр — заправить ручку чернилами

чикĕн

1.
вонзаться, втыкаться
йĕп пӳрнене чикĕнчĕ — иголка вонзилась в палец
чикĕнсе лар — 1) воткнуться 2) перен. погрузиться (напр. в чтение)

шăналăк

2.
занавес
Кăвак шăналăк çинче пин нухрат. (Çăлтăрсем). — загадка На синем занавесе тысячи серебряных монет. (Звезды).

шулап

2.
желоб на коньке крыши (обычно из выдолбленного бревна)
кăвак-кăвак кăвакарчăн шулап тăрăх кускалать — фольк. ходит сизый голубь взад-вперед по желобу

шупка

2.
бледный, светлый
бледно-, светло-

шупка кĕрен — нежно-розовый
шупка хĕрлĕ — бледно-розовый
йăлтăр шупка — светло-розовый
шупка кăвак — 1) бледно-синий 2) сиреневый
шупка сăнлă çын — бледнолицый человек

шуранкă

1.
беловатый, белесый
шуранкă тăмлă тăпра — беловатый суглинок
шуранкă кăвак — беловăто-сĕрый

шуçăмла

на заре, с зарею
кăвак шуçăмлах тăр — встать с зарею

шыв

речной
анлă шыв — широкая река
пĕчĕк шыв — речушка, речка
йывăç юхтаран шыв — сплавная река
шар лак шыв — порожистая река
шыв вăрри — устье реки
шыв ваксалĕ — речной вокзал
шыв кукăрĕ (кукри) — 1) излучина реки 2) затон
шыв пуçĕ — верховье, исток реки
шыв çулĕ — русло реки
шыв тăрăхĕ — поречье
шыв хушши — междуречье
шыв чикки — водораздел
шыв юппи — приток реки
шыв урлă ишсе каç — переплыть через реку
кимĕ шыва майăн ярăнать — лодка плывет вниз по течению реки
шыв çырантан тухнă — река вышла из берегов
халăх шыв пек юхать — перен. народ течет рекой
каснă вăрмана шывпа юхтар — сплавлять лес по реке

янкар

1.
туман
марево, дымка, мгла
(напр. от лесных пожаров)
таврара кăн-кăвак янкар — кругом синяя дымка
янкар çăвать — стелется туман, мгла покрывает землю

янкăр

ясно, чисто
янкăр уяр кун — ясный день
янкăр кăвак тӳпе — чистое голубое небо
çанталăк янкăрах уяртса ячĕ — погода совсем прояснилась

япăх

II. глаг.

1.
ухудшаться, становиться плохим
ветшать

кил-çурт япăхрĕ — домашние постройки обветшали
Кăвак чаппанпа кĕрĕк япăхмасть, ырă арçынпа арăм ватăлмасть. — посл. Под синим чапаном шуба не изнашивается, с хорошим мужем жена не старится.

ярăмлă

полосатый, в полоску
кăвак ярăмлă шурă пир — белый холст в синюю полоску

çамка

3.
фронтон
чело

алăк çамки — притолока двери
пӳрт çамки — фронтон дома
чӳрече çамки — наличник окна (верхний)
Кăмака çамкинче кăвак тенкĕ пур. (Тĕтĕм). — загадка На челе печи — голубые мониста. (Дым).

çăмха

1.
клубок, моток
пурçăн çăмхи — клубок шелковой пряжи
çăмха сӳт — распускать клубок
çăмха пек кусса кай — покатиться клубком
çăмха пек чăмăртан — свернуться клубком
Пĕр çăмхана пин йĕп чикнĕ. (Чĕрĕп). — загадка В один клубочек воткнута тысяча иголок. (Еж).

çăрта

1.
ушко
дырка, отверстие

йĕп çăрти — ушко иглы
медаль çăрти — ушко медали
çăртана тир — продевать в ушко
Чир капанĕпе килет, йĕп çăрти витĕр тухать. — посл. Болезнь наваливается целой копной, а уходит сквозь игольное ушко.

çутă

светло, ясно
çутă каçсем — белые ночи (на севере)
çутă кăвак — светло-синий
çутă костюм — светлый костюм
çутă тӳпе — ясное небо
çутă шыв — прозрачная вода
кунта çутă — здесь светло
Тĕрĕслĕх хĕвелтен те çутăрах. — посл. Правда светлее солнца.

çырла

ягодный
иçĕм çырли — виноград
йĕплĕ çырла — крыжовник
кăвак çырла — ежевика
çĕр çырли — клубника
хура çырла — черннка
хурăн çырли — земляника
чие çырли — вишня
шур çырли  — 1) клюква 2) морошка
мăк çырли — 1) клюква 2) морошка
çырла пахчи — ягодник
çырла çеçки — листья ягодных растений
çырла шывĕ — ягодный сок
çырла пиçнĕ — ягоды созрели
çырла тат — рвать ягоды
çырлана кай — идти по ягоды
çĕмĕрт мĕншĕн кулянать? — çырли хура пулнăшăн — фольк. из-за чего горюет черемуха? — из-за того, что ягоды у нее черные


çырла кайăкĕ — малиновка (птица)
йытă çырли — волчьи ягоды
кашкăр çырли — волчьи яоды

çых

3.
вязать, изготовлять вязанием
плести, изготовить плетением

кофта çых — вязать кофту
чăлха çых — вязать чулки
шăтăкла çых — вязать кружева
çыхмалли йĕп — вязальная спица
çыхнă япаласем — вязаные вĕщи

тату

II. сущ.

тату, татуировка (ӳт çине йĕп чиксе тунă тĕрĕ)
тату ту — татуировать
тату тутар — татуироваться

вăрă

III.
только в притяж. ф. 3-го л.
вăрри — устье
шыв вăрри — устье реки
Атăл вăрринче — в устье волги

йĕп


вăлта йĕппи — рыболовный крючок
майра йĕппи — булавка
ухă йĕппи — стрела (для стрельбы из лука)
йĕп пулă — рыба-игла
йĕп чиксе те курăнмасть — ни зги не видно

чик


чиксе турт — приметать, пришить на живую нитку
хăлхана та ан чик — не обращать внимания на сказанное, пропускать мимо ушĕй
ăша чик — удержать что-л. в памяти
сăмсуна чик — соваться, совать свой нос не в свое дело
пуçа чиксе кĕнеке вула — уткнуть нос в книгу
йĕп чиксе те куç курмасть — хоть глаз выколи, не видно ни зги
ман ăçта пуçа чикес? — куда мне деваться?

чукмар


хурал чукмарĕдиал. колотушка
чукмар йĕпдиал. булавка

чие


чие кайăкĕ — пеночка (птица)
кăвак чие — терн

коверкот

коверкотовый
кăвак коверкот — серый коверкот
коверкот пальто — коверкотовое пальто

çутă


кăвак çутăла — с рассветом
тул çути килет — светает
çутă вăйĕфиз. светосила
çутă çамка — лысый, с залысинами (о человеке)
çутă тĕнче — вселенная, мир, белый свет
çутă тĕнчерен кай — покинуть мир, скончаться

хăмăр

1.
коричневый
бурый

хăмăр драп — коричневый драп
хăмăр сăрă — коричневая краска
хăмăр упа — бурый медведь
хăмăр кăвак — лиловый, фиолетовый

юплĕ


юплĕ йĕп — английская булавка
юплĕ хăлха — 1) глухой, глуховатый 2) тот, кто невнимательно слушает
юплĕ хӳре — 1) зоол. двухвостка 2) вертушка, ветреница

тимĕр


тимĕр кăвак — серый в яблоках (о масти лошади)
тимĕр пăрçа — скряга, скупец
тимĕр пулăуст. волжская сельдь
Тимĕр шалçа — Полярная звезда
тимĕр шапа — черепаха

кăвак

6. разг.
краска
кăвак ăсти — красильщик

кăвак


кăвак çутă — рассвет
кăвак çутăлла — с рассветом
кăвак çеçпĕлбот. медуница
кăвак çырла — 1) ежевика 2) голубика
кăвак хунчав — герань
кăвак хуппи — северное сияние

улма


куç улмианат. глазное яблоко
улма кăвак (чăпар) — серый в яблоках (о масти лошади)
улма хурчĕ зоол. плодожорка

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

инçетлĕх

п.с. Инçет, ката; уçлăх, анлăх (туп.). Йывăç тĕмĕсем ... шупкалса пыракан инçетлĕхре пач палăрми пулса, куçран çухалаççĕ. П.Афанасьев, 1985, 46 с. Пĕтĕм инçетлĕхе юр чаршавĕ картланă. Н.Мартынов, 1985, 30 с. Мĕскĕнлĕхпе вак шухăшсен купи çĕтет те, карăнать инçетлĕх. Г.Ирхи, 1991, 51 с. Тĕтресĕр уçă ирпе, инçетлĕхре-горизонтра пулин те, вăрман курăнать. Х-р, 12.09.1996, 3 с. — уй инçетлĕхĕ (А.Медведев, 1941, 15 с.); шыв инçетлĕхĕ (Хв.Агивер, 1984, 91 с.); тинĕс инçетлĕхĕ (Х-р, 27.06.2003, 3 с.); кăн-кăвак инçетлĕх (Н.Теветкел, 1964, 78 с.); асăмри инçетлĕх (Г.Юмарт, 1983, 14 с.); тӳрем инçетлĕх (Св.Асамат //П-н, 1990, 2 /, 15 с.); — инçетлĕхе йыхăр (В.Эктел, 1996, 58 с.); инçетлĕхе çывăхлат (Ю.Сементер //Я-в, 1999, 11—12 /, 9 с.).

калайçă

п.с. Шăвăç ăсти, шăвăççă. Кăвак çутăллах пуç-ланатчĕ те ĕçчен калайçăн, пăхăрçăн аллинчи мăлатукăн кĕвви — мĕн каç пуличченех янăратчĕ. В.Ахун //Я-в, 1999, 11—12 /, 96 с.

кăваклăх

п.с. Кăвак сĕм, кăвак талккăш; сенкерлĕх. Кăваклăхра курнать ик мачта. С.Шавлы, 1958, 80 с. Каçкӳлĕм канлĕн киленеççĕ çӳл тӳпери кăваклăхпа. Ю.Сементер, 1987, 5 с. Таçта лере, çăлтăрсем хушшинче курăнакан кăваклăхра, сип-сивĕ инçет хуçаланать. А.Емельянов, 1990, 55 с. Кăваклăхри çак сивĕ юр та чуна ыраттарса юлать. А.Т.-Ыхра, 2001, 76 с. — сĕм кăваклăх (Çеçпĕл М.); ирхи кăваклăх, хуп-хура кăваклăх, тӳпе кăваклăхĕ, инçет кăваклăхĕ (Хв.Агивер, 1984, 16 с., 48 с., 78 с., 109 с.); тăп-тăрă кăваклăх (П.Афанасьев, 1985, 22 с.); çурхи кăваклăх (ХП, 1990, 2 /, 11 с.).

куккурус

п.в. Капмар пучахлă, çӳллĕ те тачка туналлă пулакан ӳсен-тăран тата унăн сарă та шултра вăрри; кукуруза. Çакăн чухлă вăй хурсан, юратса ĕçлесен, мĕншĕн çитĕнмĕ вăл кукурус. Хв. Уяр, 1965, 114 с. Н.Волкова ... куккурусăн 250 сортне мĕнле сăнани çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Х-р, 19.01.1999, 1 с. Куккуруспа соякомбикорм завочĕсене, рис халăха сутма. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — куккурус вăрлăхĕ (Г.Краснов, 1979, 123 с.); куккурус анисем (И.Шордан, 1985, 188 с.); кукурус ак (Х-р, 3.08.1993, 3 с.); куккурус çитĕнтер (Х-р, 8.06.1999, 4 с.); куккурус силосĕ (ХС, 1999, 31 /, 2 с.); куккурус çăнăхĕ (С-х, 2000, 36 /, 1 с.); куккурус çăвĕ (С-х, 2000, 37 /, 1 с.); куккурус çӳçи (С-х, 2001, 35 /, 3 с.); — ВЧС, 1971, 309 с.; Ашмарин, VI, 267 с.

кукурус

п.в. Капмар пучахлă, çӳллĕ те тачка туналлă пулакан ӳсен-тăран тата унăн сарă та шултра вăрри; кукуруза. Çакăн чухлă вăй хурсан, юратса ĕçлесен, мĕншĕн çитĕнмĕ вăл кукурус. Хв. Уяр, 1965, 114 с. Н.Волкова ... куккурусăн 250 сортне мĕнле сăнани çинчен тĕплĕн каласа пачĕ. Х-р, 19.01.1999, 1 с. Куккуруспа соякомбикорм завочĕсене, рис халăха сутма. ХС, 1999, 19 /, 1 с. — куккурус вăрлăхĕ (Г.Краснов, 1979, 123 с.); куккурус анисем (И.Шордан, 1985, 188 с.); кукурус ак (Х-р, 3.08.1993, 3 с.); куккурус çитĕнтер (Х-р, 8.06.1999, 4 с.); куккурус силосĕ (ХС, 1999, 31 /, 2 с.); куккурус çăнăхĕ (С-х, 2000, 36 /, 1 с.); куккурус çăвĕ (С-х, 2000, 37 /, 1 с.); куккурус çӳçи (С-х, 2001, 35 /, 3 с.); — ВЧС, 1971, 309 с.; Ашмарин, VI, 267 с.

парашютçă

п.с. Парашютпа сикекен, парашют спорчĕпе аппаланакан çын. Пулăн харсăр парашютçă, вĕçĕн çич çăлтăрпа тан. П.Хусанкай, 1941, 16 с. Кăвак тӳпере ярăнан парашютçăн выртать çĕр шапи, тяппипе сарăлса. Х-р, 1.08.1996, 4 с. Çак тăрăхра тĕнче рекордсменки тата чемпионки Майя Костина парашютçă çуралса ӳснĕ. А.Т.-Ыхра, 2000, 52 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вăр

II. син.: вăрлăх
семя
кантăр-вăрри — конопляное семя

вăрă

I.
семя
кантăр вăрри — конопляное семя

витĕр

I.
надевать
йĕп куçне çин витĕр — надеть нитку на иголку
çип çине шăрçă витĕр — надеть бусы на нитку

ирĕл

таять; хапха умĕнчи кăвак пăр, ирĕлмессĕн супатрам? - перед воротами синий лед, думаете ли вы, что он расстает?; ирĕлми – нерастворим.

62 стр.

йĕп

иголка
йĕплĕ — иглистый
йĕп-куç — игольные уши
йĕп-вăрри — стрекоза
йĕплĕ хулă — шиповник
майра йĕппи, пуçлă йĕп — булавка
йĕп тăррине — на иголку

йĕпе

мокрый; сырой; ненастье; йĕпе-сапа – ненастье; йĕп-йĕпе – совершенно мокрый; типпĕн чикĕп, йĕпен кăларăп – воткну сухим, а выну мокрым (загадка: çӳç хутни – мочка кудели).

74 стр.

йытă

син.: йăтă
собака
йытă çури — щенок
Йăван йытти — Иванова собака
такам йытти — неизвестно чья собака
пихампар йыттисем — волки
йытта йытă çийет — собаку собака ест
йытă пули — головастик
йытă пырши — березка; вьюнок (растение)
Йыттăн сӳс хӳре. (Йĕп). — У железной собаки пеньковый хвост. (Иголка).

кăвак

сизый, седой, синий, голубой; кăн-кăвак – весьма сизый, весьма седой...; кăвак (пĕлет) небо, твердь; кăвак хуппи – метеор в виде раскрытия неба на миг; кăвак çырла – ежевика; кăвак лаша – сивая лошадь; кăвак чечек – синенький цветочек; кăвак тăла – казинет; кăвак чарлан – цапля; кăвак купшанкă – мокрица; кăвак чул – купорос; кăвакар – синеть, багроветь, седеть, заплесневеть, зеленеть.

88 стр.

кăн

...: кăн-кăвак – очень синий (см. кăвак).

90 стр.

кĕвенте

пест, коромысло
Кĕвенте çăлтăр — Орион
картлă кĕвенте — коромысло
кĕвенте, йĕп вăрри — (насекомое) коромысло

куç

I.
глаз
куç тĕкĕ, хăрпăвĕ — ресница
куç хупаххи — веки
куç харши — бровь
куçлă çĕрĕ — перстень
куçа-куçăн, куçран куçа — на глаз
куç хыçĕнче, кут хыçĕнче — заглазный, заглазно
куç кĕски — зеркало
куçран тайăл — ослабеть глазами
куç хыв — высмотреть, пометить
куçлă хура — медовый цвет
куç шурри — белок (глаза)
куç хури — зрачок
куç çулĕ — слеза
куç хĕс — прищуривать глаза
куç хуп — мигать, жмуриться
çăл куçĕ — родник
йĕп куçĕ — игольные уши
шыв куçĕ — полынья
Атăл куçĕ — полынья на Волге
куçлăх — очки
куçран кайни — сглаз
куç чĕлхи вĕр — отчитывать от сглаза
çын çине час сивĕ куç ӳкет — человека легко можно сглазить
куç курла выльани — игра в жмурки
куç хӳри — внешний угол глаза
куç сăмси — внутренний угол глаза

лаша

лошадь; мерин; ăйăр – жеребец; кĕсре – кобыла; каснă лаша – мерин; лаша хӳри – лошадиный хвост; лаша ашĕ – лошадина; лаша вăрри – лошевод; тĕпри лаша – коренник; питеври – пристяжная; лаша курăкĕ – клевер; лаша çилхи – грива.

109 стр.

пуç

голова
начало
начальник
главный
колос
покорность

аслине пуç — старшему покорность
пуçлă йĕп — булавка
пуçла — начинать
пуçлан — начинаться
пуç-çап — челом бить, покланяться, молиться; жаловаться, благодарить
пуç çавăр — отуманить
кил пуçĕ — домоправитель
туй пуçĕ — распорядитель свадебного пира
çарă пуçĕ — полководец
йал пуçĕ — вождь деревни, своего народа
шыв пуçĕ — исток, вершина реки
çырма пуçĕ — начало оврага
вар пуçĕ — начало долины
кӳлĕ пуçĕ — начало озера
шурăмпуç — заря
вут пуççи — головня
çул пуççи — проводник
хул-пуççи — предплечие
ан-пуççи — плечео
пуç пÿрне — большой палец
пуç тури — гребень
пуç тăрри, тӳпи — темя
пуç шăмми — череп
пуç йанаххи — виски
пуç тутăри — головной платок
пуç-кашăл — венец
вăл кĕнекене пуçĕпех патăм — я отдал ему эту книгу совсем
пуçламăш — начало
пуçне — кроме, отдельно, особенно, исключая
пăт пуçне пиллĕк пус тӳлес пулать — нужно платить по пять копеек с пуда
пуçах, пучах — колос
хăмла пучаххи — хмелевая шишка
пуçалăх, пуçелĕк — из головы, брус в окне
пуç вĕçĕ — изголовье
пуçлăх — начальник; глава
пуç хирлĕ ӳкер — упасть стремглав п
пуç хур – ложиться ("голову класть")
çичĕ çул йамшăк чупрăм, пĕр турта пуç катмарăм — семь лет я гонял ямщину и не отколол конца ни у одной оглобли
пуç-тах çын — бесшабашный
пуççăрла [Етĕр.] — быть бесшабашным
пуç çинчен пĕркен — закрываться с головой
çын пуçне пĕрер çăмарта пĕçереççĕ — на человека варят по одному яйцу
пуçланса кайать — начинается
ĕçле пуçлать — принимается за работу
ĕрет пуçланса йарать — начинает ряд

симĕс

зеленый
симĕсрех — иззелена
симĕс-кăвак — сизый

çăрта

...: йĕп çăрти – иглиные уши.

190 стр.

çутă

свет; светлый; яркий; светло; çутă-шурă – светло-белый; кунта çутă – здесь светло; çап-çутă – очень светлый; весьма светло; çутă-хурт – светлячек; çутă-кăвак – светло-голубой; çутă-хĕрлĕ – алый.

201 стр.

хура

черный
хуп-хура — черный пречерный
...
хура кăвак — зеленый
хура курак — грач
хура лаша — вороная лошадь
хура пулă, хура карас — линь
хура çырла — ежевика
хура çырла аври — куст ежевики
хура тăпра — чернозем
хура тăхлан — свинец
хура тулă — гречиха
хура тулă пăтти — гречневая каша

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

аист

кăвак акăш. Унта ял çыннисем, ачи-пăчисем шыва кĕретчĕç тет, çавăнтах хур-кăвакалсемпе пĕрле кăвак акăшсем (аистсем) ишсе çӳретчĕç тет [Тимофеев 2002:62].

бутылка

кĕленче. Тӳнĕ улмана ала витĕр кăлараççĕ те 1¼ кĕрепенкке кăвас тĕппе (йӳçĕ чуста) лайăхрах хутăштараççĕ. Ун хыççăн <…> тата çĕпрене 2½ кĕленче (бутылка) вĕретнĕ йĕп (лĕп? – Э.Ф.) шывпа, 8 золотник тăварпа пĕрле лайăхрах хутăштараççĕ [Çулталăк 1910:25].

вăрă

тĕшĕ. Çапла пĕр чечекпе тепĕр чечеке пустарнипе (çыхлантарнипе) курăкăн вăрри (тĕшши) пулать [Хабачев 1910:19].

пустар

çыхлантар. Çапла пĕр чечекпе тепĕр чечеке пустарнипе (çыхлантарнипе) курăкăн вăрри (тĕшши) пулать [Хабачев 1910:19].

сухала

акала. Çапла ĕнтĕ çереме кĕркунне сухаласа (акаласа) хăвармалла, иккĕмĕш çулах сĕлĕпе пĕрле курăк вăрри акаççĕ [Çулталăк 1910:39].

тăхран пуçĕ

клевер. … вĕлле хурчĕсем пулмасан тăхран пуçĕн (клевер) вăрри виççĕмĕш пайĕнчен пĕр пайĕ те пулас çук [Хабачев 1910:19].

тӳрĕ çӳрекен

вăрламан, çын япалине пĕр ыйтмасăр илмен çын. Чăнахах та вăл çынччĕ: / ĕçчен, намăс пĕлекен / йĕп пек тӳрĕ çӳрекен1).1) Вăрламан, çын япалине пĕр ыйтмасăр илмен çын [Падияров 1912:1].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

абрикос

сущ.муж.
абрикос (кăнтăрти йывăç, унăн çимĕçĕ); косточка абрикоса абрикос вăрри (çимĕç ăшĕнчи)

анис

сущ.муж.
1. энĕс, калемпĕр (ырă шăршăллă курăк вăрри)
2. анис (пан улми сорчĕ)

баклажан

сущ.муж.
баклажан (хĕрлĕ кăвак тĕслĕ пахча çимĕç); икра из баклажанов баклажан нимĕрĕ

вонзиться

глаг. сов.
чикĕн, тăрăн, тир, тирĕн; иголка вонзилась в палец йĕп пурнене тирĕнчĕ

вор

сущ.муж., воровка жен.множ. воры (син. похититель)
вăрă; квартирный вор хваттер вăрри ♦ Не пойман — не вор посл. Тытман вăрă вăрă мар

выгнать

глаг. сов.
хăваласа кăлар, хуса яр, хӳтерсе яр; выгнать свинью из огорода сыснана пахчаран хăваласа кăлар ♦ выгнать с работы ĕçрен кăларса яр; выгнать рассаду калча ӳстер (сăм., помидор, хăяр вăрри акса)

галантерея

сущ.жен.
галантерея (йĕп-çип, тура, перчетке йышши вĕтĕр-шакăр таварсем)

голубой

прил.
сенкер, çутă кăвак; голубое небо сенкер тӳпе; девушка с голубыми глазами сенкер куçлă хĕр

дельта

сущ.жен.
шыв вăрри (юхан шывăн юпленчĕк вăрри); дельта Волги Атăл шыв вăрри

до

предлог с род. п.
1. -чен; -а (е) çитиччен; до завтрашнего дня ыранччен; до города ехать тридцать километров хулана çитиччен вăтăр çухрăм каймалла.
2. (син. раньше) -чен; умĕн; это было до войны ку вăл вăрçăччен пулнă
3. (син. около, приблизительно) -а (-е) яхăн; патнелле; зал вмещает до пятисот человек зала пилĕк çĕр çынна яхăн вырнаçать
4. указывает, на что направлено действие: дотронуться до руки алла тĕкĕн; у меня до тебя вопрос манăн санран ыйтмалли пур ♦ До свидания! Тепре куриччен!; до того çав тери; промокнуть до костей йĕп-йĕпе пул

заря

сущ.жен., множ. зори
шуçăм, шурăм пуç; утренняя заря шурăм пуç; вечерняя заря каçхи шуçăм; на заре кăвак çутла ♦ от зари до зари ир пуçласа каçчен; заря новой жизни çĕнĕ пурнăç пуçламăшĕ

игла

сущ.жен., множ. иглы
1. йĕп; швейная игла çĕвĕ йĕппи; игла шприца шприц йĕппи
2. йĕп, лăсă йĕппи; иглы сосны хыр йĕпписем
3. йĕп, шăрт; иглы ежа чĕрĕп йĕпписем; иглы ерша кăртăш шăрчĕ

иголка

сущ.жен.
йĕп; вдеть нитку в иголку йĕп çăртине çип тир

игольный

прил.
йĕп -ĕ; игольное ушко йĕп çăрти

карманный

прил.
кĕсье -ĕ; карманные часы кĕсье сехечĕ; карманный вор кĕсье вăрри ♦ карманные расходы вак-тĕвек тăкак

конопляный

прил.
кантăр -ĕ; конопляное семя кантăр вăрри; конопляное масло кантăр çăвĕ

лезть

глаг. несов.
1. на что, во что хăпар, улăх, çĕклен; кĕрсе кай; лезть по лестнице на крышу дома пусмапа çурт тăррине хăпар; лезть в окно чӳречерен кĕрсе кай
2. во что чик; лезть в карман алла кĕсьене чик
3. 1 и 2 л. не употр. юра; кĕр; сапог не лезет на ногу атă урана юрамасть; нитка не лезет в игольное ушко çип йĕп çăртине кĕмест ♦ лезть не в своё дело çын ĕçне сĕкĕн; волосы лезут çӳç тăкăнать; лезть на глаза куç умĕнче пулма тăрăш

небесный

прил.
1. (ант. земной) тӳпе -ĕ; пĕлĕт -ĕ; тӳпери, пĕлĕтри; небесные тела тӳпери кĕлеткесем, çăлтăр-планета
2. (син. голубой) сенкер, çутă кăвак

пот

сущ.муж., множ. поты
тар; по лицу течёт пот пит тăрăх тар юхать; весь в поту йĕп-йĕпе тара ӳкнĕ ♦ в поте лица тар юхтарса (ĕçле)

промокнуть

глаг. сов.
йĕпен, ислен; промокнуть насквозь витĕр йĕпен, йĕп-йĕпе пул

рассвет

сущ.муж.
шуçăм, шурăм пуç, кăвак çут; на рассвете кăвак çутла

седой

прил.
кăвак, шурă; кăвакарнă, шуралнă; седые волосы кăвак çӳç

семечко

сущ.сред.; множ. семечки
1. хĕвел çаврăнăш (вăрри); грызть семечки хĕвел çаврăнăш шĕкĕлче
2. вăрă, тĕшĕ; семечко тыквы кавăн вăрри

семя

сущ.сред.; множ. семена
вăрă; вăрлăх; семя арбуза арбуз вăрри; семена овса сĕлĕ вăрлăхĕ

серый

прил.
сăрă, кăвак; серые тучи кăвак пĕлĕтсем

сизый

прил.
сăрă, кăвак; сизый дым кăвак тĕтĕм

синий

прил.
1. кăвак; синие цветы кăвак чечексем
2. кăвакарнă; синие от холода губы сивĕпе кăвакарнă тута-çăвар

спица

сущ.жен.
1. йĕп (чăлха-нуски çыхмалли)
2. йĕпсе (велосипед урапин), шăл (урапа кустăрмин)

стрекоза

сущ.жен., множ. стрекозы
йĕп вăрри (çурхах çунатлă кăпшанкă)

стрелка

сущ.жен.
1. йĕп (сехетен, приборсен); секундная стрелка часов сехетĕн çеккунт йĕппи
2. туна, кĕпçе, пуша (суханăн); стрелка тюльпана тюльпан чечекĕн туни; лук выбросил стрелки сухан пушана ларнă

устье

сущ.сред.; множ. устья
1. вăрă, пыр (шыв тепĕр шыва, кӳлле, тинĕсе юхса кĕрекен вырăн); устье Цивиля Çавăл вăрри
2. ана, çăвар, шăтăк; устье шахты шахта ани

фиолетовый

прил. (син. лиловый)
хĕрлĕ-кăвак; фиолетовые чернила хĕрлĕ-кăвак чернил

шкатулка

сущ.жен.
арча (пĕчĕкки); швейная шкатулка йĕп-çип арчи

яблоко

сущ.сред.
улма, пан улми; анисовые яблоки анис улма; сушёные яблоки типĕтнĕ пан улми; летние сорта яблок çуллахи пан улми суйлăхĕсем ♦ глазное яблоко куç мăкăлĕ; яблоку негде упасть йĕп чикме те вырăн çук

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хăшместĕр

лесник. Карм. Çӳлă тусем çинче кăвак юман, хăшместĕрĕн савнă йывăçĕ.

хĕвел пичĕ

солнцепёк. Пазух. Хĕвел питĕнчи курăка юр айĕнче куç курать. ''Изамб. Т''. Ун пек сăрт çинче, хĕвел питĕнче курăксем шăтса туха пуçларĕç. ''Ала'' 59°. Кив кĕмĕлтен çĕрĕ те эп хывтартăм, хĕвел питне хурса та хăвартăм. ''Ск. и пред. чув''. 29. Хĕвел питĕнче унта Шупуç ларать. ''Изамб. Т''. Ĕнесем, лашасем, сурăхсем хĕвел нитĕнче ăшăнса тăраççĕ. ''Туперккульос''. 28. Тула илсе тухса, хĕвел пичĕ çине çакса ямалла. ''Баран''. 95. Хура кăвак ту хыçĕнчен кăшт анчах хĕвел пичĕ курăнчĕ.

ялхав

/Йалхав/ (jалhав), какое-то синеватое (кăвак-сĕмлĕ) новообразование на глазу, напр., вследствие попавшей соринки. Пухтел. Юрк. Пăхăсăн, тӳрлетес вырăнне шурă илтерсе ярат, е ялхав сырат.

ялхах

/Йалхах/ (jалhах), плена; слизь. Трахома. Пĕр уйăх иртет, иккĕ те иртет, хай куç шăрçине кăвак ялхах карса та илет. Тюрл. Ачан варсем пăсăлсассăн ялхах чĕкĕрет (испражняется слизью). Чертаг. Ялхах йохтарать (животное во время течки). || Hymen. Буин. Ялхахĕ татăлат, теççĕ.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

галантерея

галантерея (ҫи-пуҫ валли кирлӗ тӗрлӗ вак-тӗвек япала: чӑлха, йĕп-ҫип, лента, пиççиххи, тура, т. ыт. те).

гонобобель

м или голубика кăвак ҫырла; кăвак ҫырла йывӑҫӗ.

игла

мн. иглы йĕп; вязальная игла йĕпсе; иглы ежа чӗрӗп йӗпии.

иголка

йĕп.

коромысло

2. зоол. йĕп вӑрри, мӑн шӑрчӑк, йӗпсӑмса, ҫӗлен лаши.

выжимки

ед. нет пусарса (çаптарса) кăларнă хыççăн юлакан чуста (кантăр вăрри чăмакки).

осанистый

кĕрнеклĕ, лайӑх кӳлепеллĕ.

седой

кӑвак, кӑвак ҫӳҫлӗ, шурӑ çÿçлĕ (ватӑ ҫын); седая борода (туман) кăвак сухал (тӗтре).

темносивой

тимĕр кăвак (лаша).

тмин

мн. нет 1. калемпĕр, энĕс, çерçи кĕпçи; 2. энĕç вăрри.

хвойный

лăсăллă, йĕплĕ, йĕп çулçăллă; хвойные деревья лăсăллă йывăçсем.

хвоя

лăс, йĕп; лăсă; хвоя сосны хыр лăсси, хыр йĕппи.

фиалка

фиалка, çеçпĕл (çуркунне ӳсекен хĕрлĕ кăвак тĕслĕ чечек).

фиолетовый

кĕрен, хăмăр кăвак.

ультрамарин

мн. нет ультрамарин (çутă кăвак сăрă, синька).

устье

1. вăрă, пыр; устье р. Сундыря Сĕнтĕр шывĕн вăрри; устье оврага çырма пырĕ; 2. ана, çăвар; устье печи кăмака çăварĕ, кăмака ани.

ушко

хăлха, çăрта, куç; ушко иглы йĕп çăрти, йĕп куçĕ; ушки сапога атă хăлхи.

брезжить

и брезжиться (1 и 2 л. не употр.), несов. аран-аран курăн, чĕлтĕртет (çутă), кăвак çута палăра пуçла; брезжила заря шурăмпуç кăшт кăвакара (шурала) пуçларĕ; в степи чуть брезжит огонёк хирте кăшт вут çути чĕлтĕртетет.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

акула

акула — pristis [тинĕсре пурăнакан кăмăрчаклă шултра çăткăн пулă]; зебрăлла акула зебровая акула — stegostoma fasciatum; кăвак акула синяя акула — prionасе glauca; китла акула китовая акула — rhincodon typus; кушакла акула кошачья акула — scyliorhinus canicula; мако акула акeла-мако — isurus oxyrinchus; мăлатукла акула акула-молот — sphyrna zygaenа; пăчкă сăмсаллă акула акула-пилонос — рristiophorus japonicus; сăсарла акула кунья акула — mustelus; çарлан акули сельдевая акула — lamna nasus; тигрла акула тигровая акула — galeocerdo cuvier; тилĕлле акула акула-лисица — alopias vulpinus; шурă акула белая акула (кархародон) — caroharodon carcharias; улăпла акула гигантская акула — cetorhinus maximus; шӳрпе акули суповая акула — galeorhinus zyopterus

вĕршĕн

стриж — apus [чĕкеç евĕрлĕ хура вĕçен кайăк]; йĕп хӳреллĕ вĕршĕн иглохвостый стриж — hirundapus caudacutus; хура вĕршĕн [шатра чĕкеç] чёрный стриж — apus apus; шур пилĕклĕ вĕршĕн белопоясничный стриж — apus pacificus; шур хырăмлă вĕршĕн белобрюхий стриж — apus melba

йĕп вăрри

(çарлан лĕппи) стрекоза — anisoptera [вăрăм çинçе кӳлепеллĕ, пысăк çунатлă кăпшанкă]; кăвак кӳлепеллĕ йĕп вăрри стрелка — agrion; лаптак йĕп вăрри плоская стрекоза — libellula depressa; симĕс кӳлепеллĕ йĕп вăрри люткa — lestes; чиперкке йĕп вăрри стрекоза-красотка — calopteryx virgo

качурка

качурка — oceanodroma [тинĕсре пурăнакан пăрăх сăмсаллă кайăк]; кăвак качурка сизая качурка — oceanodroma furcata; пĕчĕк качурка малая качурка — oceanodroma monorchis; çурçĕр качурки северная качурка — oceanodroma leucorrhod; шур пуçлă качурка белоголовая качурка — pelagodroma marina; шур хырăмлй качурка белобрюхая качурка — fregetta tropica

кăвакарчăн

(кулюкка, кăвăлти) голубь, сизый голубь — columba livia [кăвак тĕслĕ вĕçен кайăк]; вăтам вăрман кăвакарчăнĕ (вăтам ула тăпа) клинтух — columba oenas; пĕчĕк вăрман кăвакарчăнĕ (пĕчĕк ула тăпа) горлинка, горлица — streptopelia turtur; пысăк вăрман кăвакарчăнĕ (пысăк ула тăпа) вяхирь — columba palumbus; чулту кăвакарчăнĕ каменный голубь (скалистый голубь) — columba rupestris [Азире тусем хушшинче пурăнакан кайăк]

кăвак кӳлепеллĕ йĕп вăрри

см. йĕп вăрри

кăсăя

синица — parus [çерçи йăхĕнчи симĕс-кăвак тĕслĕ вĕçен кайăк] вăрам хӳреллĕ кăсăя длиннохвостая синица — aegithalos caudatus; кăвак кăсăя синица-лазоревка — parus coeruleus; пĕчĕк кăсăя синица-московка — parus ater; пысăк кăсăя большая синица — parus major; xypa пуçлă кăсăя черноголовая гаичка — parus palustris; уссиллĕ кăсăя синица усатая — panurus biarmicus; пăвăр пуçлă кăсăя буроголовая гаичка (пухляк) — parus montanus; тĕпеклĕ кăсăя хохлатая синица (гренадёрка) — parus cristatus

кит

кит — balaena [тинĕсре пурăнакан, пулă евĕрлĕ, сĕт çиекен пысăк чĕрчун]; Гренланди кичĕ гренландский кит — balaena mysticetus; йăрăмлă кит полосатик — balaenoptera edeni; кăвак кит синий кит — balaenoptera musculus; кăнтăр кичĕ южный кит — eubalaena glacialis; курпунла кит горбатый кит (горбач) — megaptera noyaeangliae; пĕчекçĕ кит карликовый кит — caperea marginata

курак

грач — corvus frugilegurs [шурă тĕплĕ сăмсаллă хура вĕçен кайăк]; кăвак курак сизоворонка — coracias garrulus [ракша йăхĕнчи кăвак тĕслĕ вĕçен кайăк] ула курак серая ворона — corvus comix [курак йăхне кĕрекен çăткăн кайăк]; хура курак чёрная ворона — corvus согопе [курак йăхĕнчи хура çăткăн кайăк]

лаптак йĕп

варри см. йĕп вăрри

лĕпĕш

бабочка — lepidoptera [хупăллă çунатлă кăпшанкă]; вĕлтĕрен лĕпĕшĕ крапивница — aglais urticae; кăвак лĕпеш голубянка — lycaena; купăста лепĕшĕ капустная белянка (капустница) — pieris brassicae; пĕчĕк лĕпĕш мотылёк — pyrausta; сарă лĕпĕш лимонница — gonepteryx rhamni; çулçăпăран лĕпĕш листовёртка — tortrix; тăмана лĕпĕшĕ совка — noctuidae; тутлă кăшман лĕпĕшĕ брюквенница — pieris napi; упа лĕпĕшĕ монашенка — limantria monacha [йывăç çулçи çиекен сиенлĕ лĕпĕш]; хупах лĕпĕшĕ репейница (чертополовка) — cynthia cardui; шурă лĕпĕш боярышница — aporia crategi; шуçăм лĕпĕшĕ зорька — anthocharis cardamines [хĕрлĕ çунатлă пĕчĕк лĕпĕш]

пулă

рыба — pisces [шывра пурăнакан çурăм шăммиллĕ чĕрчун]; вăкăр пуслă пулă бычок-крушак — neogobius melanostomus [тинĕсре пурăнакан вăкăр пуçлă пулă]; вĕçевçĕ пулă летучая рыба — cheilopogon pirinatibarbatus [тинĕсре вĕçсе ишекен пулă]; йĕп пулă игла-рыба — syngnathus typhle [йĕп евĕрлĕ тинĕс пулли]; йĕплĕ пулă колюшка — culaea inconstans [йĕплĕ тинĕс пулли]; йӳçек пулă горчак — rhodeus sericeus [карп йышши пулă]; йытăлла пулă рыба-собака — sphaeroides rubripes [тинĕсре пурăнакан йытă пуçлă пулă]; кăвак пулă синец — abramis ballerus [карп йăхĕнчи кăвак çурăмлă пулă]; пăчкă пулă пила-рыба — pristis pectinatus [пăчкă сăмсаллă скат]; симĕс пулă елец — leuciscus leuciscus [карп йышши пулă]; çĕлен пулă вьюн — misgurnus fossilis [пĕчĕк усиллĕ, çĕлен евĕрлĕ пулă]; çыпçăнчăк пулă уклейка — alburnus alburnus; уйăхла пулă луна-рыба — mola mola [тинĕсре пурăнакан уйăх евĕрлĕ пулă]; хăйăр пулли щиповка — cobitis taenia [çĕлен евĕрлĕ пĕчĕк пулă]; хĕç пулă меч-рыба — xiphias gladius [хĕç евĕрлĕ çӳхе çăткăн тинĕс пулли]; хулăн çамкаллă пулă толстолобик — hypophthalmichthys molitrix; чулай пулли подкаменщик — cottus gobio

пысăк кĕвенте

большое коромысло — aeschna cyanea [хĕрлĕ туналлă пысăк йĕп вăрри]

симĕс кӳлепеллĕ йĕп вăрри

см. йĕп вăрри

сыхлавçă

дозорщик — anax imperator [кăвак кӳлепеллĕ йĕп варри]

çарлан лĕппи

см. йĕп вăрри

улатакка

дятел — picus [йывăç таккакан тĕрлĕ тĕслĕ вĕçен кайăк]; вăтам улатакка средний пёстрый дятел — dendrocopos medius; виç чĕрнеллĕ улатакка трёхпалый дятел — picoides tridactylus; кăвак пуçлă улатакка седоголовый дятел — picus canus; пĕчĕк улатакка малый пёстрый дятел — dendrocopos minor; пысăк улатакка большой пёстрый дятел — dendrocopos major; симĕс улатакка зелёный дятел — picus viridis; хупăллă улатакка чешуйчатый дятел — picus squamatus; шур çурăмлă улатакка белоспинный дятел — dendrocopos leucotos

хĕл чĕппи

зимородок — alcedo atthis [пулă çиекен пĕчĕк кăвак кайăк]

чарлăк

чайка — larus [шыв кайăкĕ]; кăвак чарлăк сизая чайка — larus canus; кĕмел чарлăк серебристая чайка — larus argentatus; кĕрен чарлăк розовая чăйка — phodostethia rosea; кӳлĕ чарлăкĕ озёрная чайка — larus ridibundus; пĕчĕк чарлăк малая чайка — larus minutus; çинçе сăмсаллă чарлăк тонкоклювая чайка — larus genei; пăвăр пуçлă чарлăк буроголовая чайка — larus brunnicephalus; хура пуçлă чарлăк черноголовая чайка — larus melanocephalis; хура хӳреллĕ чарлăк чернохвостая чайка — larus crassirostris; шурă чарлăк белая чайка — pagophila alba

чиперкке йĕп вăрри

см. йĕп вăрри

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

флаг

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

кăвак кăсăя кăвак качурка кăвак кит кăвак курак « кăвак кӳлепеллĕ йĕп вăрри » кăвак лĕпĕш кăвак пĕсехе кăвак пуçлă улатакка кăвак пулă кăвак чарлăк

кăвак кӳлепеллĕ йĕп вăрри
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org