Шырав: падать

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ан

II. глаг.

1.
спускаться
— перевод зависит от характера движения:
опускаться, сходить, слезать, падать, слетать и т. д
Атăл тăрăх ан — спускаться вниз по Волге
самолет çĕре анса ларчĕ — самолет приземлился
пуйăс çинчен ан — сойти с поезда
лаша çинчен анмасăр — не сходя с коня
сукмак анаталла анать — тропинка сбегает в низину
хурсем шыва анчĕç — гуси сошли в воду
анса кай — 1) спуститься, сойти 2) провалиться
шатана анса кай — провалиться в яму 3) утонуть

аттьу

дет.
аттьу пул — падать

выля

3.
выигрывать
падать
(о выигрыше)
ку лотерея билечĕ вылянă — на этот лотерейный билет пал выигрыш

йăван

1.
падать, валиться
карта йăванать — забор падает
йăванса ан — свалиться
йăванса кай — повалиться, упасть
месерле йăванса кай — упасть навзничь

йăтăн

2.
рушиться, разрушаться, обрушиваться, падать, валиться
çыран йăтăнать — берег обваливается
йывăç çинче пас йăтăнать — с деревьев падает иней
йăтăнса ан — обрушиться, разрушиться
йăтăнса тух — вывалиться

йăтăн

3.
обильно падать
йĕпе тăман йăтăнать — идет крупный мокрый снег

йӳнел

дешеветь, падать в цене
обесцениваться

апат-çимĕç йӳнелнĕ — продукты подешевели
хак йӳнелет — цены падают

каплат

2.
звучно падать, падать со стуком

кăрăслат

1.
падать с шумом, грохаться
пусма çинчен кăрăслат — грохнуться с лестницы

кĕлер

2.
заваливаться, падать (о скоте)
лаша кĕлерет — лошадь завалилась (бьется, но не может встать)

кӳплет

падать с шумом
шлепаться разг.
шмякаться
прост.
йывăç кӳплетсе ӳкрĕ — дерево упало с шумом

лаплаттар

3.
валить, падать крупными хлопьями
йĕпе юр лаплаттарать — валит мокрый снег

лăпăстат

2.
лить
падать, сыпаться
(о небольших осадках)
çумăр лăпăстатса çăвать — моросит дождь

лăслат

моросить, идти, падать (о мелком дожде)
иртенпех çумăр лăслатать — с утра моросит дождик

лăшлат

2.
тяжело падать, с шумом опускаться вниз
сарай тăрринчен юр лăшлатса анчĕ — с крыши сарая рухнул снег

начлат

разг.  

1.
шлепаться, шмякаться, плюхаться, падать с шумом
пылчăка начлат — шлепнуться в грязь

пайăркалан

3.
падать (о лучах)
хĕвел çути чӳрече карри витĕр пайăркаланса кĕрет — через занавеску пробиваются лучи солнца

патăртат

2.
сыпаться, падать (во множестве)
тар патăртатать — пот катится градом
панулми патăртатса тăкăнать — яблоки так и сыплются с яблонь

патлат

падать с шумом, со стуком
улмасем çĕре патлатса ӳкеççĕ — яблоки со стуком падают на землю

пашлат

II.
бухаться, падать во что-л. или на что-л. мягкое, рыхлое
юр ăшне пашлат — бухнуться в снег

пăнчлат

булькать, падать с бульканьем
чул шыва пăнчлатрĕ — камешек булькнул в воду

пăтăртат

2.
стекать, падать каплями
куççуль пăтăртатса тумлать — слезы капают

пăтлат

1.
звонко капать, падать каплями

пуçхĕрлĕ

1.
вниз головой
пуçхĕрлĕ сик — прыгать в воду вниз головой
пуçхĕрлĕ ӳк — падать вниз головой

сĕнк

4. перен.
сникать, поникать, падать духом

сĕрĕш

2.
клониться, ложиться, падать (о густых хлебах)
сĕрĕшнĕ тырă — полеглые хлеба

тăкăн

3.
падать, осыпаться
панулмисем çĕре тăкăнаççĕ — яблоки падают на землю
мăйăр тăкăнать — орехи осыпаются
çулçă тăкăнни — листопад
тăкăнса пĕт — 1) высыпаться, просыпаться полностью 2) осыпаться совсем

тăрăстлат

разг.

1.
падать с грохотом
грохаться

çĕре тăрăстлатса ан — упасть с грохотом

тăшăрăл

2.
падать, валиться
лечь вс всю длину

курăк çине тăшăрăл — растянуться на траве

тĕрĕслет

II.
падать с грохотом
тĕрĕслетсе ӳк — упасть с грохотом

тĕршĕн

4.
валиться, падать (от изнеможения)
çĕре тĕршĕнсе — ан повалиться на землю

тĕшĕрĕл

2.
падать, рушиться, валиться
диван çине тĕшĕрĕл — повалиться на диван
тĕшĕрĕлсе ан — упасть в изнеможении
тĕшĕрĕлсе ӳк — упасть в изнеможении

тирĕн

5.
падать ничком
ӳпне тирĕн — упасть ничком
тирĕнсе ӳк — растянуться ничком
тирĕнсе ан — растянуться ничком

тумла

II.
капать, падать каплями
куççуль тумлать — слезы капают
çумăр тумлать — дождь накрапывает
Тумлам тумлать те чул алтать. — погов. Капля камень точит.

тӳн

2.
падать, валиться
карта тӳннĕ — ограда повалилась
Халăх пĕр харăс вĕрсен капан та тӳнет. — погов. Народ дунет — и стог повалится.

хаплат

2.
падать
хлопаться, шлепаться
прост.
хаплатса ан — с грохотом упасть
хаплатса ӳк — шлепнуться, сверзиться

хирĕл

1.
валиться, падать
Хĕçĕ касса пырать, çарĕ хирĕлсе пырать. (Утă çулни). — загадка Меч все сечет, а войско падает. (Сенокошение).

хирĕл

2. разг.
падать, дохнуть, мереть (о скоте)

хӳнклет

падать с шумом
грохаться
разг.

чак

3.
снижаться, понижаться, падать
хаксем чакрĕç — цены снизились

чикелен

2.
падать споткнувшись
запнуться

чикĕн

3.
падать (вниз головой)
чикĕнсе ан — упасть
чикĕнсе кай —
1) перевернуться, перекувырнуться (неожиданно)
2) споткнуться и упасть

чула

падать камнем
хурчка çĕрелле чуласа анчĕ — ястреб камнем упал на землю

шанчăк

1.
надежда
чаяние
высок.
упование уст.
шанчăк хĕлхемĕ — луч надежды
шанчăк çухат — терять надежду, падать духом
шанчăкие çухатнă çын — разочарованный человек
шанчăк пĕтни — разочарование, утрата надежды
шанчăка пĕтер — лишить надежд, разбить надежды

шаплат

разг.

1.
хлопаться, шлепаться, падать с шумом
ача çĕре шаплатрĕ — мальчик шлепнулся на землю

якăртат

3.
плавно скатываться, падать (о звезде)
çăлтăр якăртатса анчĕ — звезда упала

ярлат

лететь, падать, оставляя след (напр. о звезде)

ӳк

1.
падать, сваливаться
пуç хĕрлĕ ӳк — упасть вниз головой
çĕре ӳк — упасть на землю
тăнсăр пулса ӳк — упасть в обморок
шăтăка ӳк — свалиться в яму
йывăç ӳкрĕ — дерево повалилось
Ан тĕкĕнех, ӳкетĕп. (Тумлам). — загадка Не тронь меня, а то я упаду. (Капля, капель).

ӳк

2.
падать, идти (об осадках)
юр ӳкет — падает снег
ирсерен вăйлă сывлăм ӳкет — по утрам выпадает обильная роса

ӳк

3.
падать (о лучах света, о тени)
кантăкран çутă ӳкет — из окна падает свет

ӳк

5.
падать, снижаться, понижаться
хаксем ӳкеççĕ —цены падают
чылай таварсен хакĕ ӳкнĕ — цены на многие товары понизились

ӳк

9.
дохнуть, падать (о скоте)

çатлат

2.
падать с шумом, хлопаться, шлепаться
çĕре çатлат — шлепнуться на землю
шыв çатлатса тумлать — звонко капает вода

çăк

III. глаг.

1.
валиться, падать
сĕлĕ çăкнă — овес полег
çăкса ан — слететь, упасть

çăкăн

1.
опускаться, падать на колени
çăкăнса антăм — у меня подкосились ноги, я упал на колени

кай

7.
падать
витре шыва кайрĕ — ведро упало в воду

çу

V.

идти, лить, падать (об осадках)
йĕпхӳ çăвать — падает изморось. моросит
пăр çăвать — идет град
çумăр çуса иртрĕ — прошел дождь
çумăр чĕреслетсе çăвать — дождь льет как из ведра, идет проливной дождь
çумăр юхтарса çăвать — дождь льет как из ведра, идет проливной дождь
тăман çăвать — идет снег
юр çăвать — идет снег
юр çуса лартнă — нанесло много снегу

хуçăл

4. диал.
падать, снижаться (о ценах)

лăстăртат

1.
падать с глухим шумом, обрушиваться
йывăç лăстăртатса ӳкрĕ — дерево с шумом повалилось

Этимологи словарĕ (1996)

авăк

Короткий промежуток времени (слово употребляется в некоторых выражениях). Пĕр авăк значит небольшой промежуток времени. Пĕр авăка пырĕ-ха. Пока будет ладно и это. Весьма вероятно, что это слово, свойственное низовому наречию, произошло от тат. авык некоторое количество (Ашм. Сл. IА, 43-44). Тогда выходит, что чув. пĕр авăк < тат. беравык некоторое время ~ казах. ауык чуточку, ауык-ауык временами, время от времени (Егоров ЭСЧЯ, 19).
Др. -тюрк. еväк торопливый, спешащий; поспешный, скорый; поспешность, спешка < еv- спешить, торопиться (ДТС, 189). Если данное древнетюркское сближение корректно, трудно объяснить переход др.-тюрк. е- в тат. а-, тогда как др.-тюрк. е > чув. а вполне закономерен: др.-тюрк. er муж, мужчина > чув. ар, но тат. ир; др.-тюрк. Edil (географическое название реки Волги) > чув. Атăл, но тат. Идел; др.-тюрк. еn- спускаться, сходить; опускаться, падать (о снеге) > чув. ан-, но тат. иң- и т. д.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вил

умирать
падать
(животные)
выçă вил — умирать с голода
сивве вил — умирать от холода
сурăх хытнă кайнă;
вил, вил тум хайарĕ — болезнь, происходящая от умерших пьяниц, самоубийц;
пирĕн аттен ĕне иккĕ вилчĕ, сурăх вун-пилĕк — у нашего отца коров пало 2, а овец 15
вилессе анчах кĕтсе тăнă — ждал лишь одной смерти
вилес умĕнхи асап — агония
вилес патнех çитернĕ — оставили едва живым
кунпа та вилмесен — если не умрет и от этого
асаплантарса вилес патнех çитернĕ — заморил
вили-вилли выртать — лежит, не то умирает, не то нет

йăван

падать, валяться

çу

падать; çумăр çăвать – дождь идет.

196 стр.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

дух

сущ.муж.
1. чун-чĕм, ăс-тăн, чун хавалĕ; не падать духом чун хавалне ан çухат
2. ыр-усал, йĕрĕх таврашĕ (тĕн ăнланăвĕнче, мифологире); злые духи усал-тĕсел ♦ перевести дух сывлăш çавăрса яр; он не в духе унăн кăмăлĕ çиллес; ни слуху ни духу ним сас-хура çук; мчаться во весь дух сиккипе вĕçтер

идти

глаг. несов.
1. (син. шагать) ут, кай, пыр, кил; идти пешком çуран ут; я иду домой эпĕ киле каятăп
2. (син. двигаться) куç, шуç; кил, кай, пыр; поезд идёт сюда поезд кунта килет; лодка идёт под парусом кимĕ парăспа ишсе пырать
3. 1 и 2 л. не употр. ирт, пулса пыр; время идёт быстро вăхăт хăвăрт иртет; дело идёт плохо ĕç начар пулса пырать
4. 1 и 2 л. не употр. (син. падать) çу, ӳк; целый день идёт дождь кунĕпе çумăр çăвать
5. 1 и 2 л. не употр. (син. исходить) тух, палка; из трубы идёт дым мăрьерен тĕтĕм тухать
6. (син. отправляться) кай; идти в бой çапăçма кай; дети идут гулять ачасем уçăлма каяççĕ
7. кому (син. подходить) килĕш, пыр, юра; платье очень идёт девушке кĕпе хĕре питĕ килĕшет.
8. 1 и 2 л. не употр.(син. приближаться) çывхар, кил, çитсе пыр; идёт гроза аслатиллĕ çумăр çывхарса килет
9. 1 и 2 л. не употр. (син. пролегать) вырт, ирт; дорога идёт через лес çул вăрман витĕр выртать
10. 1 и 2 л. не употр. (син. расходоваться, использоваться) кай; на платье идёт три метра ткани кĕпе çĕлеме виçĕ метр пусма каять ♦ сон не идёт ыйхă килмест; часы идут точно сехет тĕрĕс çӳрет; идти в рост ӳссе кай; идти на убыль чакса пыр; товар идёт хорошо тавар лайăх сутăнать; ребёнку идёт пятый год ача пиллĕке кайнă; в театре идёт опера театрта опера кăтартаççĕ; рыба хорошо идёт утром пулă ирхине лайăх кĕрет

лететь

глаг. несов.
1. вĕç, вĕçсе пыр; ласточка летит к гнезду чĕкеç хăй йăвинелле вĕçсе пырать
2. (син. мчаться) ыткăн, ывтăн; конь летит стрелой ут çĕмрен пек ыткăнса пырать
3. 1 и 2 л. не употр. (син. проходить) ирт, иртсе пыр; время летит быстро вăхăт часах иртет
4. (син. падать) ӳк, персе ан; книги летят с полки кĕнекесем çӳлĕк çинчен ӳкеççĕ

падать

глаг. несов.
1. ӳк, йăван, тӳн; такăн, татăлса ан; яблоки падают с дерева пан улми йывăç çинчен тăкăнать; я падаю от усталости ывăннипе ураран ӳкетĕп
2. 1 и 2 л. не употр. (ст. приходиться) тив, кил, ӳк, тиен, тӳр кил; ударение падает на первый слог слова пусăм сăмахăн пĕрремĕш сыпăкне ӳкет; главная нагрузка падает на нас тĕп ĕç пире тиенет
3. 1 и 2 л. не употр. чак, катăл, пĕчĕклен; цены падают хаксем чакса пыраççĕ ♦ снег падает хлопьями лапка-лапка юр çăвать; скот падает выльăх вилсе пырать; настроение падает кăмăл пăсăлать; волосы падают çӳç тăкăнать; падающая звезда ӳкекен çăлтăр, метеор

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

лаплантар

(-дар), падать хлопьями. Чебокс. Лаплантарса çăвать. Идет (снег) хлопьями.

сик

(сик, Пшкрт: свк), прыгать. N. † Урамăр вăрăм утмашкăн, хӳмĕр çӳлĕ сикмешкĕн. Сызр. † Тапарах та сикерех, уратине хуçарах, эпир тепĕре киличчен çĕнĕ урата хурайĕç. Ст.Чек. Тек сиксе çӳретчĕ-ха, халь сапăрланнă. Все хвастался, а теперь, небось, присмирел. Якейк. † Сик, сик (пляши) хора лаша, пире ыр çын хĕр памаçт. Ск. и пред. 76. Маттур пуса-каччисем вăйран тухса сикеççĕ. N. Тăвар сикет. Соль лопается на огне. N. Хам шăнса кайнă та (озябла), сиксе чĕтретĕп. N. Шăнса сиксе чĕтреççĕ. Беседа. Алли-урисем те сиксе чĕтреççĕ. Пазух. Çакă туйăн варринче, хитре хĕрсем хушшинче, сиксе юрлать туй ачи. N. † Эпир сиксе çупнă чух силленеттĕр маччисем. АПП. Карта сикен лаши пур. ТММ. Суккăр автан сиксе авăтат. (Вутă татни). Ау 29°. Суккăр автан сиксе авăтат. (Вăл та пулин пуртă). N. Коçсăр алтан сиксе авăтĕ. (Портă). Орау. Мур йытти, сиксех вĕрет! Юрк. † Куку сиксе авăтат йĕлме йывăçĕ тăрринче. Ала 73. † Куккук сиксе авăтат, йĕлме йывăç янăрать. || Двинуться с места. К.-Кушки. Ау 18°. Тухтăрсем каларĕç, тет: санăн хăраса чĕрӳ вырăнтан сикнĕ, терĕç, тет. Курм. Хам патарах сик (подвинься). N. Тарçи, кансĕрлес мар тесе, тек сиксе пырать (продолжает пересаживаться), тет; хуçи саваласа пырать, тет. Ашшĕ-амăшне. Вăл çапла пĕр сикмесĕр ларнă. Истор. Пĕр сăмах каласах темĕн тĕрлĕ вăйлă кайăксене вырăнтан сикейми тунă. N. Эп сикмерĕм. Я не подвинулся. || Вывихнуться. Изамб. Т. Ман алă сикрĕ. Трхбл. Хĕне-хĕне ал сыпписем сиксе пĕтрĕç. Бил до того, что все руки отбил. Якейк. Тăпра нумай йăтса ман пилĕк сикрĕ. N. Вăл мана: пĕр-пĕр япалу сикмен-и? тесе ыйтрĕ. Эпĕ ăна: сулахай алă ыратать, терĕм. || Падать. N. Шу сикет, шыв сиксе йохать (водопадик). В разн. говорах: сикекен шу. См. лок-лок, локкит. Лашм. † Пĕлĕт юхат, пĕлĕт юхат, сиксе юхан çурхи шывсем пек. Якейк. Улма йăвăççинчен улми сикмест, теççĕ. (Послов.). || Трещать; издавать треск. Собр. Вилнĕ çын чĕрине касса, пурт кĕтессине чиксессĕн, пӳрткĕтесси сикекен пулать, теççĕ. НАК. Кĕтессине никĕс айне вилнĕ çын чĕрнине хурсассăн, çав кĕтес сикекен (шартлакан) пулать, теççĕ. Çавăнпа чăвашсем пӳрт туртнă çĕре пули-пулми çынпа ача-пăчасене ярсах каймаççĕ. || Трескаться. Альш. † Самартан илнĕ сарă арча, çиччĕ тапрăм — сикмерĕ (не треснул). N. Шăнса çитнĕ çĕр сикет. || Взорваться. В. Олг. Вот тиертсе тохнă, час сиксе тохса каймас. || Быть пропущенным. N. Пĕр сăмах сиксе юлнипе, пĕтĕмпех çĕнĕрен çырмалла пулчĕ. Из-за пропуска одного слова, пришлось вновь все переписывать. || Проходить. ЧП. Аслă вăрманта ырă йывăç, çын курмасăр кун сикмест. N. † Куç-çул тухманни кун сикмест. || Стрелять, дать выстрел. Пшкрт: тэ̆ллӓзӓ удас тӓрэ̆м т̚ӓ, маны̆н пы̆жал секмӓрэ̆, тол’кы̆ листон’ы̆ анџак пы̆т-чат! тӓрэ̆. || Заражать, переноситься, переходить. О сохр. здор. Пĕринчен тепĕрне сиксе ерекен чирсем (заразные болезни). Рук. Календ. Прокоп. Чирсем нумайĕшĕ пĕр çынтан тепĕр çынна сикеççĕ. СВТ. Шатра чирĕ çынтан çынна сикет. N. Усал пурăнăç пĕр çынтан тепĕр çынна час сикет. Баран. 46. Ăна вăл хул-пуççинчен сăхнăччĕ, Ехрим старик илсе пыраччен шыççи (опухоль) хулĕнчен мăйне, кăкăрне сикрĕ. || Гнаться, бросаться. Альш. † Каччă тарăх сикмешкĕн çĕнĕ кас хĕрĕ мар эпир. Алик. Кушак, патша çуртне кĕрсен, патша хĕрĕ тăрăх сикма тапратнă. Сунчел. † Ял-ялĕнчи хĕрĕсем, ах люль-люль, хĕрĕсем, качча хирĕç сикетч-ĕçке; хамăр ялсан хĕрĕсем уява хирĕç сикетчĕ-çке. N. † Ял-ялăнчи хĕрсем, ах лӳл-лӳл, хĕрсем, каччи хирĕç сикет-ĕçке; хамăр ялсан хĕрĕсем уява хирĕç сикетĕ-çке. || Итти в случку. Кан. Ĕнесем çине сикмест. || Плескаться (о крупной рыбе в воде). N. Эпĕр Атăл хĕрне пырса тăрсан, пĕр пулă хытă сикрĕ те, эпир шотсăр хытă хăрарăмăр. || Биться усиленно (о сердце). Б. Яныши. Çав Иван Павлăвăн ернипех чĕри сиксе çӳрерĕ, тет. || В перен. знач. Якейк. Ача сиксе макăрать. Плачет громко и продолжительно. Микушк. † Урама тăрăхла шурă пӳртре сарă сăмавар сиксе вĕре-çке (кипит сильно). Чеб. † Сиксе вĕрет çамрăк чун, тăвана курсан чарăнмĕ-ши (не успокоится ли при свидании с родным)? Пазух. Сăмаварсем сиксе те, ай, вĕреççĕ, чейниксене лартсан, чар(ă)наççĕ. Цив. Хĕрарăмсем пӳртре сиксе хĕрсе пир тĕртеççĕ (ткут во всю).

сĕрĕш

падать в сторону ветра (о хлебе в поле). Н. Тахталы. Шел. 157. Сĕлтĕленсе, сĕрĕшсе, йăлтăр-йăлтар курăнса, çырмасемпе пăр каять. Ib. 7З. Сивĕ пăр, купаланса, сĕрĕшсе, Сĕнче кукрисене пыра-пыра капланать.

çап

(с’ап), бить, хлестать, ударить. Орау. Ăна пуçĕнчен çапрĕ-ячĕ (неожиданно). N. Эпĕ пушипе çĕре çапрăм, çĕр мана сĕлĕ пачĕ. N. Ачасана ытла çапса ухмаха ан кăлар. ТХКА 84. Чăнах та, эпĕ ытти кĕтӳçсем пек мар, выльăха нихçан та çапса амантман. Шемшер. † Ах атте те, ах анне, эпĕ тохса кайсассăн, ик аллуна шарт çапăн! (Хĕр йĕрри). КС. Кĕпене тукмакпа или валекпе çапаççĕ. N. Юпине лартсан, ун пуçĕ тӳпине пĕр укçа пуртăпа çапса кӳртсе лартаççĕ. Полтава 18. Ашшĕ-амăш ачана хĕрхенмесĕр хĕнесе çапла çапса ăс парать. Янтик. Эсĕ мĕншĕн çапрăн мана? Ib. Атте хытă çапрĕ мана пуçран! Ib. Çурăмĕнчен çапрăм. N. Хăмсараччен çапса ил. (Послов.?). Сред. Юм. Çапу-тăву полмарĕ-и? Не было ли побоев? Якейк. Эп вăрманпа пынă чух йăвăç торачĕсем пите-куçа çапса пĕтерчĕç. Ст. Чек. Пирĕн сăмахсене итлемесĕр çамрăк пуçупала таçта кайса, темĕн тĕлне пулса, темĕн çапса вĕлерес, темĕн персе вĕлерес. М. Тув. † Çĕр тенкĕлĕх лашине çапса чупми турăмар. Чотай. † Çакăрвон тенкĕлĕх лашине çапса отми турăмăр (т. е. сделали такою, что она не едет даже, если ее бить кнутом). Пазух. Хире тухрăм çӳреме, хура çĕленсене çапса илтĕм. N. Çав Хурамал ачисем тульккĕ килччĕр ку касса, пуçне çапса çурăпăр. Якейк. Эпĕр паян пилĕкĕн пир çапрăмăр. Ib. Каç полттипа ялта пир çапнă сасă анчах илтĕнет. Кан. Çавăнтах пичĕпе сивĕ юр çине килсе çапат (ударяет). || Бить, пороть. Кн. для чт. 61. Акçонăва çапма сутит тунă. Вара йывăр ĕçе, „каторжный работана“, ямалла тунă. Регули 248. Ĕçлеменшĕн çапрăм. Ib. 165. Вăрă тунăшăн çапрĕç. N. Мулкачă та пире таптать, çил те пире çапать. Чем люди живы. Тапранса тухат çил, Çимун кĕпи виттĕрех çапать. Баран. 70. Ун чух парăссăр та карапа çил хытă çапать, унталла-кунталла ывăтса ярать. Ib. 94. Халех çил-тăвăл тухас пек, сиввĕн-сиввĕн çапать. Чув. пр. о пог. 126. Çил çĕре пит хыттăн çапса вĕрсен, çăмăр пулать. Если ветер очень сильно ударяет о земь, будет дождь. Ib. 83. Çил çук чухне тĕтĕм çĕре çапсассăн, çулла — çăмăр, хĕлле юр пулать. Дым без ветра бьет к земле: летом — к дождю, зимою — к снегу. Орау. Çапса çăвакан çăмăр (дождь с ветром) тухĕ те, пĕтĕмпе сирпĕтсе, йĕпетсе пĕтерĕ. КС. Çапса çăвакан çумăр (бьющий с ветром) тырра ӳкерет. Бигильд. † Çĕн пӳрт çине хăма витнĕ çăмăр çапса çăвасран. N. † Çĕн пӳрт тăрне хăма витрĕм (вар. ампар тăрне хăма витнĕ) çапса çăмăр çăвасран. || Бить (о граде). N. Новосельский уясра пăр çапса кайнă (побило градом). || Пронизывать. N. Çурçĕр енчен сивĕ çапать (проходит, заставляет чувствовать). КС. Çурăма сивĕ çапрĕ, спина прозябла. || Выжимать (масло). N. Йывăç-çу çап. Трхбл. Кантăр çăвĕ çаптарса килтĕм. Ib. Çу çапакан арман, маслобойка. || Ударить (о молнии). Изамб. Т. Ун чухне Сарьел меçĕтне çапнă (молния), тет. Янгильд. Вăрман пĕтнĕ çемĕн арçури пĕте пуçланă, е аçа çапса пăрахнă, теççĕ. || Забивать, вбивать. N. Юпа çумне çап, прибить к столбу (доску). Тимяшево. Халăх çапса хĕснĕ пек пухăнчĕ. N. Çынсем çулăн икĕ аяккипе, çапса хĕснĕ пек, ĕречĕ-ĕречĕпе танă. N. Çапса çыпăçтар (хăмана). || Прилепить, приклеить. Ст. Шаймурз. Ку ача кĕпер хĕррине çыру çырса çапнă. || Покрывать (чем), прибивать. N. Малтан тупăк ăшне те, тупăк виттине те пир çапаççĕ. Якейк. † Пирĕн хăта пит лайăх, толне тоттăр çапнă пак, ăшне порçăн тортнă пак. || Взмахнуть (крыльями). N. Çунаттипе пĕрре çапрĕ те (взмахнула), вĕçсе карĕ. Ала 66. Çунатне çапать шыв çине (гуси). Лашм. † Çарăмсам çинче ула хур, çунатсене çапать шыв çине. || Молотить. N. Хĕрарăмсем вăл вăхăтра ахаль лармаççĕ, вăсам кантăр татаççĕ те, кантăр çапса шăва хутаççĕ. Якейк. Кантăр çапрăмăр; эпĕр ыран йĕтĕн çапас тетпĕр. Пшкрт: ан с'аβас, молотить. Ib. ан с'апры̆м, молотил. N. Ларакан капансене çапни çук-и? çапман пусан, сĕллине çапчăр, ырашĕ лартăр. Альш. † Ырă тетеçĕм, тете, çапăр илĕр ырашне, сутăр ярăр улăмне. Магн. М. 102. Çерçи кантăр çапмантан, чтобы воробьи не вредили конопле. Н. Карм. Икĕ пĕрчĕ пăрçана пĕтĕм хире çапса салатрăм. (Куç). || Положить с силой, бросить с силой. Альш. Пĕри çĕклет те, çапать ăна урапа çине. || Отразиться, падать (о ярком свете). Ядр. Шăрçа çутти çапнă. В. Олг. Инчетре вот пор, пĕлĕт çомне çутă çапрĕ. || Отпечататься, придавать цвет. В. Олг. Алă çомне корăк симĕсĕ çапрĕ. || Отойти и принять прежний вид. Пир. Ял. Юрпа е сивĕ шывпа лутăрканă хыççăн, ӳчĕ шăннине ирĕлтерсе чипер ӳт сăнĕ çапсан, çынна пăртак ăшăрах пӳлĕме илсе кĕртмелле. || Ударить (напр., о краске в лицо). ЧП. Кивĕ уйăхра тунă сăрисем, икĕ пите çапрĕ хĕрлисем. N. Хĕрӳ çапнипеле вут ăшĕнчен.., çĕлен тухрĕ. N. Çунакан япалан хăвачĕ çемĕн вут хĕрĕвĕ çапать. КС. Çурăма ăшă çаппăрĕ. Ударило тепло в спину. || О запахе. Йӳç. такăнт. 61. Çăвне лакăм шăрши çапнă (отзывается запахом посуды). В. Олг. Сĕт йӳçĕ, шăшлă вути йӳççи çапса. N. Остергундомский теекенни; ку сурт йӳçĕ кăшман хурми, питĕ вăрăм, шултра пулать; анчах, сăвакан ĕнене нумай çитерсен, сĕте йӳçĕ çапать; ăнса пулнă çул теçеттинара ку сурт пилĕк пин пăта яхăн пулать. ТХКА 38. Шурă ерĕм-армути йӳççи çапать вара кĕвĕçпе ман чĕрене. Баран. 41. Кăмпа шăрши... сăмсана ыррăн çапса тăрать. СТИК. Ахтар, санран сивĕ çапат (от тебя несет холодом), леррех кайса ларас пуль. Ib. Ай-ай, санран эрек пичĕкинчен çапнă пек çапат (от тебя несет водкой). Шибач. Вăл эреке пек çапат çăвара (йӳçĕ корăк). || Делать колеса. М. Шигаево. Пирĕн ялта çынсем хĕлле çона туваççĕ, çулла орапа çапаççĕ, пĕчик ачасем те хĕлле печик çона тăваççĕ, çула печик орапа çапаççĕ. Календ. 1904. Кусатăран-урапасем çапма вĕренес пулать. Кĕтĕк-вар. Орапă çап, урапа çап, делать колеса; но: орапа ту, делать колеса. || Ткать (куль, рогожу). N. Чăпта çап, ткать рогожу, куль. || Пройти сквозь, пробиться. Орау. Кĕрĕке нӳрĕк виттĕр çапнă. Изамб. Т. Витĕр çапмаллах ан сĕр (сапоги, салом). Толст. Кĕркунне кăткăсен туллине нӳр çапнă. N. Урана шыв çапрĕ (промочил ноги). Сред. Юм. Тар кĕпе виттĕр çапнă. Пот пробил сквозь рубашку. Пазух. Атăлах та урлă, ай, аллă хур, çуначĕсем витĕр те халь юн çапнă. Ай-хай, пĕр хăтаçăм, тăхлачăçăм, кĕрекĕрсем витĕр чыс çапнă. ЧП. Çуначĕсем витĕр юн çапрĕ. || Чеканить. Кĕвĕсем. Ятăр кайнă, чапăр кайнă ылттăн-кĕмĕл çапакан хулана. КС. Укçа çапса пурăнчĕ. Работал фальшивые деньги. || Написать (в разете), печатать. Богдашк. Каçет çине çапмалли хыпар. || Формовать (кирпич). Микушк. † Сирĕн питĕр-куçăр пит илемлĕ, суккăр тутар çапнă кирпĕчĕ пек. || Стрелять. Сред. Юм. Пăшалпа çапса вĕлернĕ (застрелил). Кан. Пăшалсем çапма вĕрене пуçларĕç. N. Револьвĕрĕ çӳлелле çапса каят (выстреливает). || Погубить, поразить. ЧП. Тăшман ялне турă çаптăр. || Звонить (в колокол). Трхбл. Пĕррепе çап, звонить в один (колокол); пуринпе те çап, звонить во все (колокола). || Колоть, резать. N. Пĕр сысна илтĕм те, ăна çитертĕм: ыран çапас, тетĕп. Урмар. Унăн çапмалли сысна та-ха пиллĕк-улттă та пур. || Парить (в бане). N. Пит хытă кăна тарлаттарсан, милкĕсемпе çапсан, пăлтăра (в передбанник) илсе тохса тумлантара пуçлаççĕ. N. Милкĕпе çапса, çуса карчăка мунчаран кăларат. N. Куккăшĕ ăна милкĕпе çапрĕ (выпарил в бане). || Разбивать. Полтава 2. Б. Хмельницкий темиçе тапхăр поляксене çапа-çапа çĕмĕрнĕ (разбивал). || Украсть. || Зашибать, огребать, наживать. СТИК. Ай-яй укçана çапат иккен вăл! Здорово он деньгу зашибает. КС. Паян укçана çапрĕ вăл (нажил, выручил). Кан. Вăл тырăпа сутă туса укçа çапрĕ. Кан. Хамăр айăп ĕçленине кура, кутăн выртсах услама çапаççĕ. || Склоняться. Кан. Распуя çапма тытăнтăм. || Рассказывать (сказки). Собр. Халап çапса хапха тăррине улăхаймăн, йăмах ярса юман тăррине улăхаймăн, теççĕ. (Послов.). Шурăм-п. Тир Йăванĕ юмах çапа пуçларĕ. Çутт. 69. Хĕрарăмсем çăл кутĕнче халапа çапаççĕ. Ир. Сывл. 8. Сăмахĕсене, кăмăллисене, кирлĕ хушăра çапса пыратьчĕç. Хастарлăх ЗЗ. Юсас тесе тăрăшса, сăмах çапса пыратпăр. || Употребл. в качестве вспомог. гл. N. Ăна кăларса çапас пулат. Его надо вышвырнуть с должности? Альш. Пĕр-иккĕ çавăрса çапрĕ те, ăнран кайрăм. N. Анчах хресченсем, çумăр пырса çапнине, утта пур чухнех симĕсле пуçтараймаççĕ.

çу

(с’у), итти, падать (о снеге, дожде, граде). Якейк. Пĕре çусах хĕл ларчĕ. Сразу настала зима, раз выпал снег и не растаял. N. † Çăвас пулсан, çу, çăмăр; çумасассăн, ан хупла. Орау. Тĕтре çĕре çусан (капельками), уяр пулать, теççĕ; çӳлелле кайсан, çăмăр çăвать, тиççĕ. Анат-Кушар. Çӳлтен çуни курăнмасть, аялтан вĕçтерет. Сверху снегу не видать, только понизу метет. N. Мĕн çуни ирĕлсех пырать. || О других предметах, падающих во множестве. ГТТ. Çумăр çуии, пăр çуни, шапа çуни. N. † Çӳлтеех çăлтăр — çут çăлтăр, ылтăн-кĕмĕл пулса çăвинччĕ. N. Пăшал етри пăрлă çăмăр çунă пек çăвать. Питушк. Çӳлтен хурт çунă (дождь червей). Ib. Хурт çунă кун пулсассăн, вăрлăх кăларма юрамасть, калчана хурт çиса пĕтĕрет. N. Пулĕ çăват. Пули падают градом. || Наносить (о наносах). Икково. Окошкă омне (на подоконник) йор çунă (толтарнă лартнă). || Об изобилии. Юрк. Ĕçер-и те, тăван, çиер-и, умра тевлет çунă чухне.

çăв

итти, падать (о дожде, снеге). См. çу. Регули 220. Халь йор çăвакан (çăваканĕ) çок, кайма лайăх. Ib. 1454. Çомăр хытă çăватьчĕ, çаплах кайрĕç. С. Айб. † Тĕтре çăвать çырмана, шыв пухăнать пĕвене. Сунч. † Ан хуйхăрăр, хĕр-тантăшсем, пуçăр çине тивлет çăва-çке. Собр. † Тăванçăм, ан хуйхăрсам, ан куйлансам, пуçăр çине тивлет çăвать-çке. Альш. † Ман çылăха кам çăвĕ? Кам тупакан — çав çăвĕ. (Хĕр йĕрри).

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

падать

несов., пасть и упасть сов. ӳк; ӳксе вил (выльӑх); ударение падает на первый слог ударени малтанхи сыпӑк ҫине ӳкет; волосы надают (лезут) ҫӳҫ тӑкӑнать; жребий пал шӑпа тиврӗ (тухрӗ, лекрӗ); цены пали хаксем ӳкрӗҫ, чакрӗҫ; уровень воды падает шыв чакать.

пасть

паду см. падать.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

çу

яварга (падать - об осадках)

Çавăн пекех пăхăр:

пагода пагубный падалица падаль « падать » падеж падеж; падежный падение падишах

падать
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org