Шырав: сăн-пит

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

аван

хорошо, прекрасно
аван çын — хороший человек
аван сасă — прекрасный голос
аван мар ĕç — нехороший поступок
аван вĕренет — он хорошо учится
калча аван шăтнă — посевы взошли хорошо
пит аван — 1) замечательный, прекрасный 2) очень хорошо, замечательно
авантарах — получше

ай

2.
выражает упрек, порицание, досаду, сожаление, иронию
ой, ай, ну, эх
ишь

ай, мĕнле ăнланмастăн çак эсĕ! — эх, как же ты не поймешь!
ай, ан суеçтер! — ой, не выдумывай!
ай-ай, эсĕ пит чее! — ишь какой ты хитрый!
ай-ай-ай, намăс мар-и сана макăрма? — ай-ай-ай, и не стыдно тебе плакать?

алка

I.

1.
серьга и серьги,
сережка
и сережки
хăлха алки — серьги
ылтăн алка — золотые серьги
алка çак — надеть серьги
ман хăлхамри кĕмĕл алка, çути ӳкрĕ пит çине — фольк. у меня в ушах серебряные серьги, блеск от них отражается на моем лице

асаплă

мученически, страдальчески, тяжко
асаплă вилĕм — мученическая смерть
асаплă пит-куç — страдальческое лицо
Куççуль асаплă чуна çăмăллăх парать. — посл. Слезы приносят облегчение страдающей душе.

ашăм

II.

1.
заснеженный, занесенный снегом
çул пит ашăм — дорога занесена снегом

ватă

старческий
ватă сасă — старческий голос
ватă енне кай — клониться к старости
ватта сулăн — клониться к старости
ăна ватă сăн çапнă — он постарел на лицо (букв. приобрел старческий вид)
ун ватти çитмен-ха — он еще не старый (букв. не достиг старости)

вĕтшĕн

2.
обветриваться
вĕтшĕннĕ пит-куç — обветренное лицо

вис

мошка и мошка
мошкара

пит-куçа вис сырса илчĕ — мошкара облепила лицо

вылят

1.
двигать, шевелить
пит-куçа вылят — гримасничать
лаша хăлхисене вылятса пырать — конь прядет ушами

вырт

5.
болеть, лежать больным
переносить болезнь

чирлĕ вырт — лежать больным
ачасем ку чирпе пит йывăр выртаççĕ — эту болезнь дети переносят очень тяжело
выртмаллах чирле — тяжело болеть

евĕклĕ

приятно
евĕклĕ сăн-пит — приятное лицо

ейĕл

3.
смеяться во весь рот, расплываться в улыбке
ейĕлсе тăракан пит-куç — расплывшееся в улыбке лицо

ен

2.
сторона, поверхность чего-л.
пит ен — лицевая сторона
тулаш ен — наружная поверхность
шал ен — внутренняя поверхность
медалĕн тӳнтер енĕ — перен. оборотная сторона медали
Пĕр енĕ хир, тепĕр енĕ вăрман. (Кĕрĕк). — загадка Одна сторона — поле, другая сторона. (Шуба).

илемсĕрлен

становиться некрасивым, уродливым, безобразным
становиться неряшливым

пит-куçе илемсĕрленчĕ — его лицо стало некрасивым
илемсĕрленсе кай — обезобразиться, стать безобразным

илемсĕрлет

делать некрасивым
уродовать, обезображивать

шатра унăн сăн-питне илемсĕрлетнĕ — оспа обезобразила его лицо
япăх çĕленĕ тумтир кĕлеткене илемсĕрлетет — плохо сшитая одежда уродует фигуру

йăвашлан

4.
теплеть, становиться мягче, теплее, ласковее
сăн-пичĕ йăвашланчĕ — его лицо потеплело

йăлăнтармăш

1.
ломака, несговорчивый человек
вăл пит йăлăнтармăш — он любит, когда его упрашивают

йăлкăшуллă

2.
сияющий, светлый, радостный
йăлкăшуллă сăн-пит — сияющее лицо

йăм

густо, сильно
пит йăм хĕрелчĕ — лицо густо покраснело

йăмăх

2.
краснеть, алеть, румяниться
пит-куç йăмăхса кайрĕ — лицо разрумянилось
садра çырла йăмăхать — в саду краснеют ягоды

йăрăлан

становиться живым, проворным, подвижным, резвым
ача пит йăрăланса кайрĕ — мальчик стал очень живым

йăрăлтат

1.
то же, что йăпăртат 3.
пит тăрăх йăрăлтатса куççуль юхать — по щекам катятся слезы

йăрлат

1.
стекать струей
пит тăрăх йăрлатса тар юхать — по лицу стекают струйки пота

йĕпле

2.
колоть, кусать, щипать (об ощущении боли)
пит-куçа сивĕ йĕплет — мороз щиплет лицо
шайтан йĕплесе ыратать — тело пронизывает режущая боль

йĕрĕнчĕклĕн

брезгливо, с отвращением, с омерзением
пит-куçне йĕрĕнчĕклĕн пĕркелесе илчĕ — он брезгливо поморщился

йӳçенкĕ

4. перен.
унылый, кислый, вялый, скучный
йӳçенкĕ сăн-пит — кислое выражение лица

йӳççĕн

уныло, кисло, недовольно
йӳççĕн кулса ил — кисло улыбнуться
пит-куçа йӳççĕн пĕркеле — недовольно поморщиться

калавçă

1.
рассказчик, повествователь
вăл пит ăста калавçă — он искусный рассказчик

кам

1.
мест. вопр.-относ.
кто
переводится также формами косвенных п.
кам вара вăл? — кто он такой?
кам пĕлет ăна — кто его знает
кам пулса ĕçлетĕн? — ты кем работаешь?
кам патне каяс-ши? — к кому же пойти?
кам çинчен калать вăл? — о ком он рассказывает?
Кам ĕçлемест, çав çимест. — посл. Кто не работает, тот не ест.
Кам армана, кам вăрмана. — посл. Кто на мельницу, а кто в лес. (соотв. Кто в лес, кто по дрова).

кама — кого, кому
кама куртăн эсă унта? — кого ты там увидел?
кама пула кая юлтăмăр эпир? — из-за кого мы отстаем?
Кама тилĕ тăлăпĕ, кама алăк хăлăпĕ. — посл. Кому лисий тулуп, а кому дверная ручка. (соотв. Кому привет, а кому от ворот поворот).

камăн
1) кому, у кого
камăн киле кая с килет? — кому хочется домой?
камăн укçа пур? — у кого есть деньги?
2) в форме камăн, также кам
чей, чьи
камăн кĕнеки ку? — чья это книга?
кам ывăлĕ пулатăн? — ты чей сын?
Кам çуни çине ларатăн, çавăн юррине юрлатăн. — посл. В чьи санки сядешь, того и песенку затянешь. (соотв. С кем поведешься, от того и наберешься).

камра — у кого
алăк çăраççи камра? — у кого ключ от двери?  

камран — кого, у кого, от кого и т. д.
камран хăрать вăл? — кого он боится?
камран вĕрентĕн эсĕ ку юрра? — у кого ты перенял эту песню?  

кампа — с кем
кампа килтĕн? — с кем ты пришел?
кампа кăна тĕл пулмарăмăр-ши эпир! — с кем только мы не встречались!  

камшăн — для кого, ради кого
камшăн пит тăрăшатăн эсĕ? — ради кого ты так стараешься?

камсул

камзол уст.
ваткăллă камсул — ватный камзол, телогрейка
сирĕн çире камсулсем пит килĕшет, те аркине тикĕс каснăран — фольк. камзолы на вас очень хороши, видно, скроены умело

кăмăллă

приятно, привлекательно
кăмăллă сăн-пит — привлекательная наружность
кăмăллă çанталăк — приятная погода
кăмăллă курăн — выглядеть привлекательно
Кама мĕн кăмăллă: йытта — шăмă, тилле — пулă. — посл. Кому что нравится: собаке — кость, лисице — рыба. (соотв. На вкус, на цвет товарища нет).

кăнăш

2.
сложный, запутанный
ку ĕç пит кăнăш — это дело очень сложное

кăштăркка

3.
обветренный
кăштăркка пит — обветренное лицо

кĕр


айăпа кĕр —провиниться
аса кĕр — образумиться, взяться за ум
вĕреме кĕр — закипеть, начать кипеть
йĕркене кĕр — войти в рамки, в колею
киле кĕр — быть принятым в дом невесты (о женихе)
мунча кĕр — мыться в бане
парăма кĕр — залезть в долги
пая кĕр — войти в долю
пĕве кĕр вырасти
пурнăçа кĕр — осуществляться, проводиться в жизнь
пуçа кăмест — в голове не укладывается
сăн кĕчĕ — появился румянец (на лице)
çĕре кĕр — умереть
çылăха кĕр — 1) согрешить, впасть в искушение 2) провиниться
хĕле кĕр — дожить до зимы
хута кĕр — заступаться за кого-л.
шанăçа кĕр — войти в доверие
шăршă кĕрет — чем-то пахнет
ку шута кĕмест — это в счет не идет
çын шутне кĕр — выбиться в люди
шыва кĕр — купаться
ята кĕр — получить замечание
чун кĕчĕ — я пришел в себя, успокоился

кĕре

3.
смуглый, бронзовый
кĕре сăн-пит — смуглое лицо
кĕре питлĕ çын — человек со смуглым лицом

кĕрен

1.
розовый
кĕрен кĕпе — розовое платье
кĕрен пит — розовое лицо
кĕрен тĕслĕ — розового цвета
кĕренрех сарă —  палевый

кĕрче

I.
морщинистый
кĕрче пит — морщинистое лицо

кĕççе


кĕççе пит — бесстыдник, бесстыжий человек
питне кĕççе çĕленĕ — он позабыл совесть и стыд (букв. закрыл лицо кошмой)

килĕшӳллĕ

привлекательно
со вксом

килĕшӳллĕ сăн-сăпат — привлекательна лицо
ачасене килĕшӳллĕ тумлантар — одевать детей со вкусом

килĕшӳллĕн

3.
толково
складно
разг.
уместно
пит килĕшӳллĕн каласа хучĕ — он сказал очень уместно

килĕшӳсĕрлĕх

3.
непривлекательность
сăн-пит килĕшӳсĕрлĕхĕ — непривлекательность лица

кичем

угрюмо, мрачно, неприветливо
кичем вăрман — угрюмый лес
кичем сăн-пит — мрачное выражение лица
кичем шухăшсем — мрачные мысли


аша кичем çапнă — мясо протухло

крем

кремовый
атă-пушмак кремĕ — сапожный крем
пит кремĕ крем — для лица
хырăнмалли крем — крем для бритья
пите кремпа сер — мазать лицо кремом

куктĕрри

веснушка и веснушки
пит çине куктĕрри тухнă — на лице выступили веснушки

кур

4.
повидаться, встретиться с кем-л.
свидеться разг.
сире курма пит хавас! — очень рад вас видеть!
каçхине клубра курăпăр — увидимся вечером в клубе
кĕрсе курса тух — зайти повидать, навестить
тепре куриччен! — до свидания!

курăмсăр

невзрачный, невидный, несолидный
курăмсăр сăн-пит — невзрачная внешность
курăмсăр тавар — товар, не имеющий вида

кушăрка

2.
обветриваться, грубеть, шершаветь
манăн пит çилпе кушăркарĕ — у меня лицо обветрилось

куштăркка

2.
обветренный, загрубелый
куштăркка алă — загрубелые руки
куштăркка пит — обветренное лицо

кӳптеке

полный, пухлый
рыхлый

кӳптеке алă — пухлые руки
кӳптеке пит — полное лицо
кӳптеке çын — рыхлый человек

кӳпчек

II.
раздутый, толстый, тучный
пухлый

кӳпчек пĕрене — толстое бревно
кӳпчек пит — одутловатое лицо

кӳпшеке

1.
полный, толстый
пухлый

кӳпшеке алăсем — пухлые руки
кӳпшеке пит — полное лицо
кӳпшеке питлĕ — полнолицый

кӳрен

II. глаг.

обижаться, быть в обиде
оскорбляться
огорчаться, досадовать

питĕ кӳренмелле! — какая досада!
кӳренмелле йăнăш — досадная ошибка
кӳреннĕ сăн-пит — обиженный вид
кӳреннĕ пек пул — иметь обиженный вид
уншăнах кӳренме кирлĕ мар — не стоит на это обижаться
мана ан кӳрен — не обижайся на меня
хама хам кӳренетĕп — я досадую сам на себя
пачах та кӳренмест — он нисколько не обижается

кӳренчĕк

обидчивый, обиженный, огорченный
кӳренчĕк ача — обидчивый ребенок
кӳренчĕк сăн-пит — обиженное лицо

лапăркка

грязный, чумазый, замазанный
лапăркка пит-куç — чумазое лицо

лапшака

5. диал.
неряшливый, неопрятный
лапшака сăн — неряшливый вид

лосьон

лосьон (писев)
пит сĕрмелли лосьон — лосьон для лица

май

какой-л. стороной
пит май — 1) лицевая сторона, лицо 2) лицевой стороной, лицом
тӳнтер май — 1) оборотная сторона, изнанка 2) оборотной стороной, наизнанку
тепĕр май çавăрса хур — перевернуть на другую сторону

майлă

13.
какой-л. стороной
пит майлă — лицевой стороной, лицом
тӳнтер майлă — оборотной стороной, наизнанку

маçтăр

мастерски, искусно
ăста маçтăрсем — первоклассные мастера
унăн алли пит маçтăр — у него умелые руки
вăл юрлама маçтăрах мар — он не мастак петь
Маçтăр аллинче ĕç вылять. — посл. В руках мастеро дело играет. (соотв. Дело мастера боится).

маттур

по-удалому
ухарски
разг.
сăнарĕ ун пит маттур — вид у него разудалый

мăнтăр

толстый, тучный, пухлый, жирный
упитанный, дородный, полный
раскормленный

мăнтăр выльăх — упитанный скот
мăнтăр пит-куç — толстая физиономия
мăнтăр çын — тучный человек
мăнтăрĕ чакнă — он похудел
Йытă мăнтăр та çиме юрамасть. — погов. Жирна собака, но в пищу не идет.
Çапăçакан автан нихçан та мăнтăр пулмасть. — посл. Драчливый петух жирным не бывает.
Пĕр çул путене мăнтăр пулать, тепĕр çул карăш мăнтăр. — погов. В один год жирными бывают перепела, в другой — коростели. (соотв. Год на год не приходится).

мăнтăркка

дородный, толстый
пухлый, пышный
одутловатый

мăнтăркка ача — бутуз, пухленький ребенок
мăнтăркка пит — пухлые щеки
мăнтăркка путексем — упитанные ягнята
мăнтăркка хĕрарăм — пышная женщина, толстушка

мимика

мимика (ăшри шухăш-туйăм пит-куç вылянинче палăрни)

мораллĕ

моральный
çамрăксен мораллĕ сăн-сăпачĕ — моральный облик молодежи

начар

слабо
начар юн таппи — слабый пульс
чирлĕ çын пит начар — больной очень слаб
начара тух — ослабеть

нĕрсĕр

уродливо, безобразно, некрасиво
нĕрсĕр пит-куçла çын — некрасивый человек
сăнĕ-пичĕ пăхма çук нĕрсĕр — у него безобразная внешность

нĕртте

1.  
неуклюжий, неповоротливый
вăл пит нĕртте — он очень неповоротлив

нумай

3.
самое большее, не больше чем
вĕсем пит нумай икĕ километр кайнă — они проехали самое большее два километра

пантомима

пантомима (пит-куçа вылятнипе, сăмах чĕнмесĕр лартакан спектакль)

пăлханчăк

3.
беспокойный, взволнованный, возбужденный
тревожный

пăлханчăк сасă — взволнованный голос
пăлханчăк сăн — возбужденное лицо

пăтăр-пăтăр

3.
пятнами, крапинами, крапинками
пит çине пăтăр-пăтăр хĕрлĕ тухнă — лицо покрылось красными пятнами

пĕрĕмлĕ

2.
морщинистый, с морщинками, в морщинах
пĕрĕмлĕ пит-куç — морщинистое лицо
хыткан та пĕрĕмлĕ алăсем— худые и морщинистые руки

пĕрĕн

5.
морщиться, покрываться морщинами
пит-куç пĕрĕннĕ — лицо сморщилось

пĕрĕнчĕк

морщинистый
çамка çинчи пĕрĕнчĕксем — морщины на лбу
пĕрĕнчĕк пит — морщинистое лицо

пĕркелен

2.
морщиться, морщиниться
пĕркеленнĕ пит-куç — морщинистое лицо

пĕркеленчĕк

морщинистый
пĕркеленчĕк пит — морщинистое лицо
пичĕ çинче пĕр пĕркеленчĕк те çук — на его лице нет ни одной морщинки

пĕрьевĕрлĕх

сходство, однообразие, однообразность
сăн-пит пĕрьевĕрлĕхĕ — сходство внешности
пурнăç пĕрьевĕрлĕхĕ — однообразие жизни
занятисен пĕрьевĕрлĕхĕ — однообразность занятий

пĕçер

4. перен.
гореть, становиться горячим, быть в жару
пит-куç пĕçерет — лицо горит
вăл кăвар пек пĕçерет — у него высокая температура

пĕчĕкçĕ

маленький, небольшой
пĕчĕкçĕ карчăк — маленькая старушка
пĕчĕкçĕ пит-куç — личико
пĕчĕкçĕ пӳрт — (маленькая) избушка
Пĕчĕкçĕскер, чиперскер, çĕр шăтарса тухнăскер, пурçăн тутăр çыхнăскер. (Мăкăнь). — загадка Малюсенький, прелестный, сквозь землю прошел, повязался шелковым платком. (Мак).

пирче

3.
грубеть, обветреть
пит-куç пирченĕ — лицо обветрело

пит

лицевой
çаврака пит — круглое лицо
тăрăхла пит — продолговатое, овальное лицо
типшĕм пит — худое лицо
тулли пит — полное лицо
кӳпшек пит — полное лицо
шыçмак питлĕ çын — человек с одутловатым лицом
пит шăмми — скулы
пит сăнĕ — румянец
пит шăл — вытереть лицо
пичĕ хĕрелсе кайрĕ — у него покраснело лицо
мĕнле питпе курăнас? — с каким лицом показаться? (о чувстве стыда)

пит

верхний, лицевой
сĕтел пичĕ — столешница, поверхность стола
пукан пичĕ — сиденье стула
Çĕр пичĕ — поверхность Земли
пусман пит енĕ — лицевая сторона материи

пит

фасадный, передний
çуртăн пит енĕ — фасад дома
пушмак пичĕ тӳмеллĕ — спереди на башмаках есть пуговки

пит

7.
наволочка
наперник
чехол

минтер пичĕ — наволочка (подушки)
тӳшек пичĕ — чехол на матрас
тăваткал минтер, хăмач пит ан хур, аппа, лараймăп — фольк. зря ты, сестрица, подкладываешь мне подушку в кумачовой наволочке — недосуг мне сидеть у тебя

пит


пит супăнĕ —  туалетное мыло
хĕвел пичĕ — припек, солнцепек
хĕвел питти — припек, солнцепек
Кăмакара пиçменни хĕвел питĕнче пиçес çук. — погов. Что не испеклось в печи, на солнце не допечется.
пит пĕçер — позориться, срамиться
кĕççе пит — бессовестный, бесстыжий
питне кĕççе çĕленĕ — он потерял всякий стыд
пит çу — умываться
кушак пит çăвать, хăна килет — кошка умывается — к гостям (народная примета)

питĕ

II. (пит)

очень, крайне, чрезвычайно
вăл питĕ лайăх ӳкерет — он очень хорошо рисует
эсĕ килнĕшĕн питĕ хавас — я очень рад, что ты приехал
вăл питех тăрăшмасть — он не очень-то старается
хĕр питĕ хурлăхлă — девушка очень грустна
кăнтăрла питĕ шăрăх, каçхине питĕ сивĕ пулчĕ — днем было очень жарко, а вечером слишком холодно

пит-куç

собир.
лицо, черты лицă
илемлĕ пит-куç — красивое лицо
пичĕ-куçĕ шыçăнса кайнă — у него все лицо опухло

путăклан

3.
покрываться рябинами
шатрапа путăкланнă пит — лицо, покрытое оспенными рябинами

пӳрлешке

2.
угорь, прыщик
пит çинчи пӳрлешке — угри на лице

пӳрлешкеллĕ

угревой, угреватый, прыщавый, прыщеватый
пӳрлешкеллĕ пит — угреватое лицо

сав

3.
уважать, ценить
вăл пит савмалла çын — он человек, достойный уважения
Ятлă çынна ял савать. — посл. Достойного человека уважает все село.

сава


сави пит яка — он льстивый человек (букв. он гладко строгает)

савăнăçлă

радостно, весело
савăнăçлă сăн-пит — радостное лицо
савăнăçлă уяв — веселый праздник
савăнăçлă хыпар — радостное известие
савăнăçлă кулă илтĕнет — слышится веселый смех
пирĕн кунта питĕ савăнăçлă — у нас здесь очень весело

салху

тоскливо, грустно, печально, уныло, угрюмо
салху кăмăл — 1) тоскливое настроение 2) угрюмый характер
салху сăн-пит — унылый вид
салху вăрман — угрюмый лес
ма салху çӳретĕн? — что ты такой невеселый?

сасартăк

2.
быстро, скоро
вмиг, моментально

ку задачăна сасартăк шутлама çук — эту задачу с ходу не решить
ача пит сасартăк ӳссе кайрĕ — мальчик вытянулся очень быстро

сăн

1.
лицо, внешность, наружность
вид, облик, образ

хитре сăн — красивое лицо
тискер сăнлă — с безобразной внешностью
сăнĕпе вăл çамрак-ха — с виду он еще молод
сăнран улшăн — измениться в лице
Сăнĕ мĕнле, чунă те çапла. — погов. Каково лицо, такова и душа. (соотв. Каково обличье, таковы и привычки).

сăн

3.
изображение
портрет
фотография, фотоснимок

хӳме çинче — писательсен сăнĕсем — на стенах — портреты писателей
сăн ӳкер — 1) рисовать, писать портрет 2) фотографировать
сăн ӳкерттер — фотографироваться
сăнна ярса парха — пришли мне свою фотографию

сăн

4.
цвет
оттенок

симĕс сăнлă пусма — материя с зеленоватым оттенком
хура сăнлă— темного цвета, темноватый
питне хĕрлĕ сăн кĕчĕ —у нее на щеках появился румянец
кĕпен сăнĕ кайнă — рубашка потеряла цвет, полиняла

сăн-пит

лицо, облик (человека)
хитре сăн-пит — красивое лицо

сăн-пуç

то же, что сăн 1.
кăмăллă сăн-пуç — приятная внешность

сăн-сăпат

то же, что сăн-пит
çиллес сăн-сăпат — мрачное выражение лица

сăпайлă

4.
красивый, изящный, привлекательный
сăпайлă сăн-пит — привлекательная внешность

сăрхăн

4.
течь, стекать, бежать, струиться
пит тăрăх тар сăрхăнса анать — по лицу стекает пот
йĕпе тумтиртен шыв сăрхăннă — с мокрой одежды стекала вода

селĕм

хорошо, прекрасно, чудесно, замечательно
селĕм костюм — замечательный костюм
селĕм лаша — добрый конь
пит селĕм кантăмăр — мы прекрасно отдохнули

сĕвелен

2.
шелушиться (о коже)
пит сĕвеленет — лицо шелушится

сĕлкĕш

уныло, понуро
сĕлкĕш кăмăл — подавленное настроение
эсир мĕн пит сĕлкĕш ларатăр? — что вы сидите как в воду опущенные?

сĕмле

2.
омрачать, затуманивать
ун сăн-питне хуйхă сĕмлерĕ — его лицо омрачила печаль

сивĕ

холодный, неприветливый, неприязненный
чун сивви — неприязненное отношение
сивĕ сăн-пит — холодное выражение лица
сивĕ куçпа пăх смотреть неприветливо
Ăшă сăмах — çу кунĕ, сивĕ сăмах — хĕл кунĕ. — посл. Ласковое слово — что летний день, неласковое — что зимний день.

сивлеклĕ

угрюмо, мрачно
сивлеклĕ сăн-пит — мрачное, хмурое лицо

сиккеле

4.
вздрагивать, дергаться
пит çăмарти сиккелет — щека дергается (при нервном тике)
лампа çулăмĕ сиккелет — пламя лампы вздрагивает

сулхăн

угрюмо, мрачно
холодно

сăн-пичĕ сулхăн — у него мрачное лицо
сулхăн пăх — смотреть невесело

супăнь

мыльный
кĕпе супăнĕ — хозяйственное мыло
пит супăнĕ — туалетное мыло
шĕвĕ супăнь — жидкое мыло
супăнь катăкĕ — кусок мыла
супăнь кăпăкĕ — мыльная пĕна
супăнь мыми — мыльный порошок
супăнь савăчĕ — мыльница
супăнь тĕпĕ — обмылок
супăнь шывĕ — мыльная вода
аллуна супăньпе çу — мой руки с мылом
куçа супăнь кĕчĕ — в глаз попало мыло

тапчам

2.
полный, тучный, толстый
пухлый

тапчам пит — пухлое лицо

тарăхуллă

3.
обиженный, выражающий обиду
тарăхуллă сăн-пит — обиженное выражение лица

тăрхала

1.
продолговатый
продольный

тăрхала пит — продолговатое лицо

тăсмака

вытянутый в длину, длинный
тăсмака кăритур — длинный коридор
тăсмака кӳлĕ — вытянутое озеро
тăсмака пит-куç — вытянутое, продолговатое лицо

тĕксĕмлет

4. перен.
омрачать, делать мрачным, хмурым, сумрачным
кăмăла тĕксĕмлет — омрачить настроение
сăн-питрен тĕксĕмлет — навеять на кого-л. тоску

тĕксĕмлĕх

4. перен.
мрачность, сумрачность, угрюмость
унăн пит-куçĕнче тĕксĕмлĕх — у него сумрачное лицо

тĕлкĕш

6. перен.
гореть, жечь, печь
суран тĕлкĕшет — рана жжет, саднит
вăтаннипе пит-куç тĕлкĕшет — от смущения горят щеки

тĕмпĕл-тĕмпĕл

с пятнами
тĕмпĕл-тĕмпĕл хĕрлĕ пит — лицо, покрытое красными пятнами

тĕссĕррĕн

2.
невзрачно
сăн-сăпаче тĕссĕррĕн курăнать — он выглядит невзрачно

тискерлет

3.
делать страшным, ужасным
делать трагическим

хăрани сăн-питне тискерлетсе пăрахрĕ — страх обезобразил его лицо

тумлантар

3.
приобретать кому-л. одежду, одевать
вĕсем хĕрне пит капăр тумлантараççĕ — они одевают дочь очень нарядно

тунсăхлă

грустно, печально
тунсăхлă юрă — грустная песня
тунсăхлă сăн-пит — печальное выражение лица

тӳрккес

грубо, некрасиво, непривлекательно
тӳрккес сăн-пит — грубые черты лица

ушкăн

6. диал.
род, родня
вĕсен ушкăнĕ пит пысăк — у них очень большая родня

флегматикла

флегматично
флегматикла сăн-сăпат — флегматичный вид

хапăл

радостно, с удовольствием, с радостью, охотно
эпĕ сире пит хапăл — я очень рад вам
ача пылак çиме хапăл — мальчик любитель сладкого
ку сĕнĕве хапăл йышăнатăп — я с удовольствием принимаю это предложение

хатăр

оживленно, шумно, весело
ачасен хатăр ушкăнĕ — шумная ватага ребят, веселая компания
туй пит хатăр пулчĕ — свадьба прошла шумно и весело
пуху хатăр иртрĕ — собрание прошло оживленно

хăвăрăл

1.
впадать, западать, становиться впалым, вваливаться, вдаваться внутрь
хăвăрăлнă пит — впалые щеки

хăйпашка

1.
худощавый, сухощавый, сухопарый
худой, тощий

хăйпашка арçын — сухопарый мужчина
хăйпашка пит-куç — худощавое лицо

хăмачлан

краснеть
пит хăмачланса кайнă — лицо раскраснелось

хăрушăлат

1.
делать страшным, жутким, ужасным, кошмарным
придавать страшный, ужасный вид

пит-куçа хăрушăлат — делать страшное лицо

хĕвеллĕ

2. перен.
светлый, сияющий, лучезарный
счастливый, радостный

хĕвеллĕ кула — лучезарная улыбка
хĕвеллĕ пурнăç — счастливая жизнь
хĕвеллĕ сан-пит — сияющее лицо

хĕмлен

2.
пылать, краснеть, алеть
багроветь

шурăмпуç хĕмленет — заря пылает
сивĕпе пит-куç хĕмленнĕ — от мороза щеки раскраснелись

хĕмлĕ

3.
алый, красный, багровый
хĕмлĕ пит-çăмарти — алые щеки
хĕмлĕ хĕвеланăç — багровый закат

хĕпĕртевлĕ

радостный, восторженный, ликующий
хĕпĕртевлĕ пит-куç — восторженное лицо
хĕпĕртевлĕ шăв-шав — радостный шум

хĕрлемес

1.
багровый, красный
хĕрлемес сăн — багровое лицо
çывăрман пулас вăл — куçĕсем хĕрлемес — наверное, он не спал — глаза красные

хумханчăк

взволнованно, тревожно
хумханчăк сасă — взволнованный голос
хумханчăк сăн-пит —встревоженный вид
хумханчăк калаç — говорить взволнованно

хух

1.
убывать, убавляться, уменьшаться
Çавалта шыв пит хухнă — вода в Цивиле сильно убыла
вăй хухрĕ — сил убавилось

хыткан

1.
худой
худощавый, сухопарый, поджарый
разг.
хыткан лаша — худая лошадь
хыткан сăн-пит — худощавое лицо
хыткан çын — сухопарый человек

чалăш

криво, косо, наклонно
чалăш аяклă çын — кривобокий человек
чалăш пит — перекбшенное лицо
чалăш çыру — косой, наклбнный почерк
чалăш тута — кривой рот
чалăш ураллă упа — косолапый медведь
чалăш хапха — кривые, покосившиеся ворота
юпа чалăш ларать — столб стоит наклонно, косо
çĕлĕке чалăш ларт — надеть шапку набекрень

чаплă

замечательно, превосходно, великолепно, роскошно
чаплă çурт — великолепный дом
чаплă тум — роскошная одежда
чаплă туй — пышная свадьба
костюма пит чаплă çĕленĕ — костюм сшит великолепно

час

3.
часто
пĕр-пĕрне пит час курмастпăр — мы не часто встречаемся друг с другом
час-час — очень часто, частенько
час-час кĕркелесе тух! — заходи почаще!
час-часах — часто, нередко, зачастую, сплошь и рядом
ун пекки час-часах тĕл пулать — такое встречается сплошь и рядом

чăкăлтăш

педантичный
щепетильный

укçа-тенкĕ парса илестĕлĕшрен вăл пит чăкăлтăш — в денежных делах он очень щепетилен

чăмăр

округлый, круглый
чăмăр йĕкев — круглый напильник
чăмăр пит-куç — округлое лицо
чăмăр тута — сжатые губы
чăмăр питлĕ ача — круглолицый ребенок
Тулта чăмăр, пӳртре лаптак. (Пӳрт пĕрени). — загадка Снаружи кругляк, а в избе плитняк. (Бревно в стене).

чăмăрлан

2.
округляться
полнеть, поправляться

сан пит-çăмартисем чăмăрланчĕç — у тебя щеки округлились
лаша самаях чăмăрланнă — лошадь заметно поправилась

чĕрĕ

живо, подвижно, бойко, проворно
чĕрĕ ача — бойкий ребенок
чĕрĕ куç — живые глаза
чĕрĕ сăн — бодрый вид
вăл питĕ чĕрĕ калаçать — он говорит очень бойко

шалкăм

II.

паралич, апоплексический удар, инсульт
шалкăм çапни — паралич
шалкăм çапнă çын — паралитик, больной параличом
пит нервĕн шалкăмĕ — паралич лицевого нерва
ăна шалкăм çапнă — его разбил паралич

шатра

рябой, в оспинах, в рябинах
шатра пит — рябое лицо, лицо с рябинами

шатраллă

1.
рябой
шатраллă пит-куç — рябое лицо

шăйăр

1.
царапать, сдирать, обдирать (кожу),
ссаживать, наносить ссадины
пит-куçа шăйăрса пĕтер — исцарапать лицо
лаша урчине шăйăр — сбить холку лошади
чĕркуççине шăйăрса пăрах — ссадить, содрать кожу на коленях
атă урана шăйăрать — сапог трет ногу

шăмарчăк

угрюмый
шăмарчăк пит-куç — угрюмое лицо

шăмă

костный
костяной

вĕче шăмми — анат. подвздошная кость
йĕтес шăмми — 1) ключица 2) дужка (в скелете птиц)
кăкăр шăмми — 1) грудина, грудная клетка 2) киль (у птиц)
купарча шăммисем — тазовые кости
куç харши шăмми — надбровные дуги
лĕпке шăмми — теменная кость
пакăлчак шăмми — анат. лодыжка
пит шăмми — скула
пулă шăмми — рыбья косточка
пуç шăмми — череп
çурăм шăмми — позвоночник, становой хребет
çурăм шăммиллĕ чĕрчунсем — позвоночные животные
çурăм шăммисĕр чĕрчунсем — беспозвоночные животные
тăнлав шăмми — височная кость
хул шăмми — лучевая кость
чавса шăмми — локтевая кость
ыйхă шăмми — копчик
янах шăмми — челюстная кость, челюсть
шăмă йăшни — костоеда
шăмă сикни — вывих
шăмă сăсăлĕ — костный мозг
шăмă çăнăхĕ — костная мука
шăмă туберкулезĕ — мед. костный туберкулез
шăмă тукмакки — головка бедренной кости
шăмă тура — костяной гребешок
шăмă хупă — костяной покров, панцирь
шăмă витĕм — костяной покров, панцирь
шăмă хуçăлни — перелом кости
пыра шăмă ларт — подавиться костью
Шăлсăр карчăк шăмă кăшлать. (Тылла). — загадка Беззубая старуха кости грызет. (Трепание конопли мялкой).

шăрчах

1.
придирчивый, разборчивый, капризный
унăн хĕрĕ пит шăрчах — у него дочка очень капризная

шуранка

бледный, бледнолицый, бескровный
шуранка пит — бескровное лицо
шуранка сăнлă ача — бледный, анемичный ребенок

шурăх

1.
то же, что шурал 2, 3
шурăхнă пит-куç — побледневшее лицо

шутник

шутник
вăл пит шутникскер — он большой шутник

шыçмаклан

толстеть, становиться толстым, жирным, обрюзглым
расплываться
разг.
вăл çамрăклах шыçмакланнă — он молод, но обрюзг
шыçмакланнă пит-куç — обрюзглое лицо

ыйхăллă

сонный, заспанный, сонливый
ыйхăллă пит-куç — заспанное лицо

ырăлан

2.
становиться добрым, приветливым, добреть
сăн-пичĕ ырăланса кайрĕ — лицо его стало приветливым

ырхан

1.
худой, тощий
худощавый, сухой

ырхан выльăх — тощий скот
ырхан сăн-питлĕ çын — человек с худым лицом
Çур ырхан та кĕр мăнтăр. — посл. Весна тощая, да осень тучная.

эрлен

обижаться, быть в обиде
эрленсе кай — обидеться
эрленсе калаç — говорить с обидой
эрленнĕ сăн — обиженный вид

юнсăр

без крови
юнсăр сăн-пит — бескровное лицо

япшар

нежно, ласково, приветливо
япшар сăн-пит — приветливое выражение лица
япшар сăмахсем — ласковые слова
япшар чун — нежная душа
вăл япшар кулса илчĕ — он приветливо улыбнулся

ӳкер

5.
снимать, фотографировать
производить съемку

кинофильм ӳкер — снимать кинофильм
сăн ӳкер — фотографировать
фото ӳкер — фотографировать
ӳкерсе ил — 1) срисовать 2) снять, заснять

ӳкерттер

2.
сниматься, фотографироваться
эпир виççĕн сăн ӳкерттертĕмĕр — мы сфотографировались втроем

ӳркевлĕ

уныло, хмуро, тоскливо
ма пит ӳркевлĕ ларатăн? — что ты сидишь такой хмурый?

çиллес

хмуро, угрюмо
мрачно, сурово

çиллес пĕлĕтсем — мрачные тучи
çиллес сăн-пит — хмурое лицо
эсĕ ма çиллес — почему ты не в духе?
вăрман çиллес шавлать — мрачно шумит лес

çиллеслен

1.
становиться гневным, злым, злобным
унăн сăн-пичĕ çиллесленчĕ — лицо его стало гневным

çу

IV. глаг.

1.
мыть
алă çу — мыть руки
пит çу — умываться
сурана çуса çых — промыть и перевязать рану
супăньпе çу — мыть с мылом
урай çуса тух — вымыть пол
Çуса та яраймăп, шăлса та яраймăп. (Ĕмĕлке). — загадка Ее и не смоешь, ее и не сметешь. (Тень).
Алла алă çăвать. — посл. Рука руку моет.

çун

9.
гореть
быть разгоряченным

пит-куç çунать — лицо горит (напр. от мороза, стыда)

çурхахлан

2.
шелушиться
пит хĕвелпе çурхахланнă — лицо шелушится от солнца

çухăнчăк

высохший, ссохшийся, сморщенный
çухăнчăк пит — сморщенное лицо
çухăнчăк тырă пĕрчи — усохшее зерно

ăмăр

3.
сумрачный, угрюмый, мрачный перен.
сумрачно, угрюмо, мрачно
ăмăр кăмăл — мрачное настроение
ăмăр сăн-пит — сумрачный вид
вăл паян темле ăмăр курăнать — он сегодня какой-то угрюмый

ăмăрлат

хмурить
сăн-пите ăмăрлат — нахмуриться, принять мрачный вид

ăмсанчăк

то же, что ăмсануллă
ăмсанчăк çын — завистливый человек
унăн куçĕ пит ăмсанчăк — у него глаза завидущие

ăслайлă

хитро, изворотливо
вăл пит ăслайлă хăтланать — он действует очень хитро

ăслă

2.
умный, вдумчивый, глубокомысленный
ăслă пит-куç — вдумчивое выражение лица
ăслă куçсем — умные глаза

ĕнес

неуклюже, неповоротливо
пит ĕнес çӳретен! — как неуклюже ты ходишь

ĕшенчĕклĕ

2.
усталый, утомленный
изнуренный

ĕшенчĕклĕ сăн-пит — изнуренный вид

кĕрелĕх

3.
смуглость
загар
загорелый вид

сăн-пит кĕрелĕхĕ — загар на лице

тискерлен

3.
становиться страшным, ужасным
становиться трагическим

сăн тискерленет — лицо становится страшным

çавăрна

2.
круглый, округлый
çавăрна пит — округлое лицо

тив


ăна сăмах тиврĕ — ему сделали выговор
кирĕк тивнĕ — отсталый, закоснĕлый, заскорузлый
пуçа тиврĕ — я угорел
шăла тиврĕ — заломило зубы (напр. от холодной воды)
тут тивнĕ пит — веснушчатое лицо
хура тут тивнĕ — тронутый веснушками (о брюнете)
сарă тут тивнĕ— тронутый веснушками (о блондине)

тĕксĕмлен

6. перен.
становиться мрачным, хмурым, сумрачным
тĕксĕмленнĕ пит-куç — поскучневшее выражение лица
кăмăлăм тĕксĕмленет — у меня портится настроение

тĕксĕм

мрачно, хмуро, невесело, угрюмо
тĕксĕм çын — угрюмый человек
тĕксĕм сăн-пит — невеселый вид
тĕксĕм пăхса лар — сидеть с угрюмым видом

сенкерле

мускульный, мышечный
сенкерле тĕртĕмĕ — мышечная ткань
чĕре сенкерли — мышца сердца, сердечная мышца
сенкерлесене хытар — напрягать мышцы
вăйсăр сенкерле — слабые мускулы
пит сенкерлисем — мускулы лица
сенкерле вăйĕ — мускульная сила
сенкерлесене аталантар — развивать мускулы

сăн


ашшĕ сăнĕ пур
— он похож на отца
сăнĕ те çук — нет никакого вида; не имеет (никакого) вида
сăнран кай (ӳк) — 1) спасть с лица 2) осунуться, побледнеть
ăна сăн кĕчĕ — на вид он поправился, поздоровел

пиç


питĕм пиçрĕ — я осрамился, мне было стыдно
Хăна килсен аш пиçет, аш пиçмесен пит пиçет. — посл. Для гостей мясо варится, а если не доварится, то хозяин осрамится.
пиçмен пашалу — недотепа
пиçнĕ шыв — кипяченая вода
ăшĕ пиçрĕ — он измучился

мускул

мускульный
мускулсем — мускулатура, мускулы
вăйсăр мускулсем — слабые мускулы
пит мускулĕсем — мускулы лица
мускул вăйĕ — мускульная сила
мускулсене аталанатар— развивать мускулы

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Питментей

яз. и. м. Тайба-Т. (Ашм. Сл. IX, 244): (?) Пит + мен + тей < русск. разг. Пит (Петр. СРЛИ, 342).

Питмет

яз. и. м. Рекеев, Разум. (Ашм. Сл. IX, 244): Пит + мет.

Питпулат

яз. и. м. Разум. (Ашм. Сл. IX, 244): Пит + булат "сталь"; тат. м. и. Бикбулат (Сат. ТИС, 47), тат. м. и. Бекпулад / Бекпулад "крепкий как сталь" (Гаф. ИИ, 133—134) > мар. м. и. Пекполат, Пекпулат, Пекпылат (Черн. СМЛИ, 346).

Питтелей

яз. и. м. Демидов (Ашм. Сл. IX, 245): Пит + телей "счастье".

Питуç

яз. и. м. Рекеев // Ялюха М. Питуç, яз. и. ж. (Ашм. Сл. IX, 241): Пит + -уç. Этимология не выяснена.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

артаклăх

п.с. Киленӳ, йăпану; канăçлăх. Виçесĕр çăмăл артаклăх тулнă чунăма. Г.Орлов, 1982, 38 с. Кунта [кăнтăрта] сăмах та техĕмлĕ сĕре... Артаклăх сиплĕхне туять чĕре. В.Энтип, 1987, 71 с. Пĕтĕм тĕнче çылăхлă артаклăх пек... Сан пĕтĕм сăн-питӳ артаклăхпа çунса тăратчĕ. Я-в, 1991, 7 /, 18 с.; 19 с. Вĕсем тĕппипех артаклăх тыткăнĕнче, çут тĕнче çук вĕсемшĕн халĕ, иккĕшех. В.Эктел, 1996, 59 с.

асилтер

п.в. Аса илтер, астутар, ăша килтер. Сĕт шăрши... мĕне асилтерет, атьсемĕр. А.Алга, 1962, 52 с. Вырăнĕ-вырăнĕпе пирĕн уй-хир çыннăн пĕркеленнĕ сăн-питне асилтерет. В.Алендей, 1979, 6 с. Унăн [çăмартан] хĕрлĕ тĕсĕ эпир Христос юнĕпе çĕнелнине асилтерет. П-н, 1990, 3 /, 10 с. Пĕрлешмен шăпасене асилтерĕ тĕрĕ. Г.Ефимов //ТА, 1991, 9 /, 2 с. Шĕвĕ яшка ... пăтранчăк шыва асилтеретчĕ. ЧЕ, 1992, 21 /, 16 с.

афишăла

ç.с. Мĕн пирки те пулин ыттисене пĕлтерме тăрăш; хыпар сар, сăмах çитер, сăмах-юмах кăлар. А.Уляндина юрăç çак пулăма пит афишăламан пуль. ÇХ, 1998, 50 /, 2 с. Хăй килнине афишăлама те кăмăлĕ, те ерçӳ пулман. Х-р, 17.10.2000, 1 с.

аэробика

ç.с. Кĕвĕ çеммипе тăвакан хăвăрт хусканусен пĕрлĕхĕ; ритмлă гимнастика. Аэробика çинчен илтнĕ-и эсĕ. Эй, питĕ модăра вăл халь. К-н, 1985, 10 /, 8 с. Аэробика — çамрăксен спорчĕ [Пуçелĕк]. ÇХ, 1997, 52 /, 3 с. Пĕрмай пĕшкĕнме, тăма, тăсăлса кармашма тивни аэробика пекех. С-х, 2000, 25 /, 4 с. — аэробикăпа туслаш (К-н, 1995, 23 /, 5 с.); аэробика тренерĕ (Х-р, 11.09.1996, 3 с.); аэробика кружокĕ (ÇХ, 2001, 34 /, 9 с.); — спорт аэробики (Х-р, 20.09.1996, 1 с.); сиплев аэробики (ÇХ, 1997, 52 /, 3 с.); пит аэробики (С-х, 2000, 33 /, 4 с.).

вĕренкĕч

ç.с. Вĕренӳ кĕнеки, учебник. Ман вĕренкĕчре унăн [Чапаевăн] сăн ӳкерчĕкĕ пурччĕ. А.Т.-Ыхра, 2000, 22 с. П.С.Сергеевпуçламăш классенчи чăвашла вĕрентӳ меслечĕсен никĕсне хывакансенчен пĕри, «Чăваш чĕлхине сăнаса вĕренмелли кĕнеке» вĕрентĕк кăларнă. Х-р, 10.09.1996, 1 с.

вĕрентĕк

ç.с. Вĕренӳ кĕнеки, учебник. Ман вĕренкĕчре унăн [Чапаевăн] сăн ӳкерчĕкĕ пурччĕ. А.Т.-Ыхра, 2000, 22 с. П.С.Сергеевпуçламăш классенчи чăвашла вĕрентӳ меслечĕсен никĕсне хывакансенчен пĕри, «Чăваш чĕлхине сăнаса вĕренмелли кĕнеке» вĕрентĕк кăларнă. Х-р, 10.09.1996, 1 с.

гэкачепист

ç.с. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче (19—21.VIII.) Совет Союзĕнчи влаçа хăйсен аллине илме хăтланнă çынсенчен пĕри; Вышкайсăр лару-тăрăвăн патшалăх комитечĕн (ГКЧП) членĕ. 125 тома [следстви материалне] гекачэпистсене паллашма патăмăр. Х-р, 17.09.1992, 3 с. ГКЧПистсене илсен, Павловсăр пуçне, пуртедиктаторсем. Х-р, 4.03.1993, 4 с. Гэкачепистсем 11 хаçата хупасси çинчен йышăну тунăччĕ. Х-р, 27.02.1997, 3 с. Вăл ... Лефортовăна хупнă гэкачепистсене [сăн] ӳкерме ирĕк панă. ÇХ, 1998, 46 /, 8 с. — танл., путчист.

гекачепист

ç.с. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче (19—21.VIII.) Совет Союзĕнчи влаçа хăйсен аллине илме хăтланнă çынсенчен пĕри; Вышкайсăр лару-тăрăвăн патшалăх комитечĕн (ГКЧП) членĕ. 125 тома [следстви материалне] гекачэпистсене паллашма патăмăр. Х-р, 17.09.1992, 3 с. ГКЧПистсене илсен, Павловсăр пуçне, пуртедиктаторсем. Х-р, 4.03.1993, 4 с. Гэкачепистсем 11 хаçата хупасси çинчен йышăну тунăччĕ. Х-р, 27.02.1997, 3 с. Вăл ... Лефортовăна хупнă гэкачепистсене [сăн] ӳкерме ирĕк панă. ÇХ, 1998, 46 /, 8 с. — танл., путчист.

гкчпист

ç.с. 1991 çулхи çурла уйăхĕнче (19—21.VIII.) Совет Союзĕнчи влаçа хăйсен аллине илме хăтланнă çынсенчен пĕри; Вышкайсăр лару-тăрăвăн патшалăх комитечĕн (ГКЧП) членĕ. 125 тома [следстви материалне] гекачэпистсене паллашма патăмăр. Х-р, 17.09.1992, 3 с. ГКЧПистсене илсен, Павловсăр пуçне, пуртедиктаторсем. Х-р, 4.03.1993, 4 с. Гэкачепистсем 11 хаçата хупасси çинчен йышăну тунăччĕ. Х-р, 27.02.1997, 3 с. Вăл ... Лефортовăна хупнă гэкачепистсене [сăн] ӳкерме ирĕк панă. ÇХ, 1998, 46 /, 8 с. — танл., путчист.

дизайн

ç.с. Япалана илемлĕ, хăтлă, тирпейлĕ ăсталани е тавралăха килĕшӳллĕ сăн кĕртни; тăвăм ӳнерĕ (туп.). Универ-ситетра дизайн, ӳнер уйрăмĕсем ĕçлеççĕ. ÇХ, 1997, 46 /, 3 с. Сĕтел-пукан дизайнĕпе ĕçлекенсем те пур. ÇХ, 2000, 12 /, 8 с. Аслă ывăлăм кăçал университетри энергетика факультетĕнчи дизайн уйрăмĕнчен вĕренсе тухмалла. ПЧЕ, 2001, 4 /, 3 с. — çутă сăрăллă дизайн (ÇХ, 1999, 8 /, 1 с.).

илемлетӳçĕ

ç.с. Япалана е вырăна сăн кĕртекен çын; оформитель, декоратор. Каярах илемлетӳçĕ художник пулса та ĕçлет. Т-ш, 1999, 2 /, 55 с.

имидж

ç.с. Пĕр-пĕр çыннăн, йышăн, вырăнăн т.ыт. халăх ăс-тăнĕнче (хăй тĕллĕн е ятарлă витĕмпе) ӳкерĕннĕ пайăр сăн-сăпачĕ. Унăн [совет халăхĕн] имиджĕ валли пур атрибута та хатĕрлесе çитернĕччĕ... Х-р, 3.10.1992, 2 с. Политикăра «вилес мар» тесен яланах сăнарнаимиджнаçĕнетсе тăмалла. ÇХ, 1997, 28 /, 2 с. Асăннă преступлени Чăваш Республикин имиджне, лăпкă регионăн ятне самаях хавшатрĕ. ÇХ, 2000, 39 /, 3 с. Санăн имидж пулсан, эс сцена çине тухсанах шăпăрр! алă çупĕç. Ар, 2001, 9 /, 2 с. — политикăн имиджĕ (ÇХ, 1997, 28 /, 2 с.); çĕнĕ имидж (ÇХ, 1999, 1 /, 5 с.); интереслĕ имидж (ÇХ, 1999, 8 /, 8 с.); — имиджа улăштар (ÇХ, 2001, 47 /, 10 с.; ÇХ, 2002, 23 /, 8 с.).

имшер

п.в. Хăрăн, начарлан, ырханлан; имшерлен. Мăян çисе имшернĕ çынсене Чингиз саккунĕ ячĕпе хĕнеççĕ. Я.Ухсай, 1961 (Çĕр), 58 с. Виççĕмĕш уйăх асап вăл курать, сăн-кĕлетки имшерсех ун пырать. К-н, 1976, 21 /, 11 с. Туйăмлăх туртăмĕ имшерчĕ, сĕртĕнӳсен вĕрилĕхĕ ... сиверчĕ. С.Асамат, 1991, 33 с.

ишев

п.с. Шыв тăрăх ал-ура вăйĕпе е кимĕ-караппа куçни. Ишев тĕреклетет хула. П.Хусанкай, 1962 (Лирика), 119 с. Ишев мĕнле пынине пĕлтеретĕп çынсене. Е.Афанасьев, 1972, 54 с. Синхронлă ишевре ... ӳт-пӳпе сăн-пит те пысăк пĕлтерĕшлĕ шутланнă. Х-р, 15.05.1997, 3 с. Шыв ай киммин экипажĕ ишеве тухнă та каялла таврăнман. Т-ш, 2000, 34 /, 1 с. — комплекслă ишев (Х-р, 31.01.1998, 6 с.); академилле ишев (Т-ш, 1999, 11 /, 4 с.); — ишев мелĕсем (Х-р, 31.01.1998, 6 с.); ишев федерацийĕ (ÇХ, 1999, 3 /, 12 с.); ишев секцийĕ (Т-ш, 1999, 1 /, 4 с.; Х-р, 2000, 37 /, 2 с.).

папарацци

ç.с. Паллă çынсене мелсĕр вăхăтра ӳкерсе илме хыпăнакан, пăтăрмахшăн тăрăшакан фоторепортер. Çав сăн ӳкерчĕксен авторĕсем — шăпах папараццисем, сенсаци кăна шыраса çӳрекен фотографсем. ÇХ, 1999, 2 /, 4 с. Эдуард Лек-сейччă метеор евĕр ыткăнать кăна, хăваласа çитме çук. Папа-рацци ĕçне, йывăр пулсан та, вĕçне çитермелле. ÇХ, 1998, 37 /, 2 с. Диана «мерседесне» тăхăр папарацци йĕрленĕ. Х-р, 12.07.2002, 3 с.

поэзиле

п.в. Поэт куçĕпе кур, çĕкленӳллĕ сăн кӳр; поэтизациле. Пире тĕнче илемне поэзилеме пулăшаканĕ те, тен, çавах [туйăм] пулĕ. В.Канюков, 1964, 61 с. А.Миттов ĕçĕсен... тепĕр уйрăмлăхĕӳкерчĕке поэзилени. А.Трофимов //Творческое наследие К.В.Иванова. 1990, 70 с. Авалхи чăваш туйĕдрамăланă, поэзиленĕ йăла-йĕрке уявĕ. ЧС, 1994, 8 кл., 17 с.

правурлăх

п.с. Çивĕчлĕх, чĕрĕлĕх, йăрăлăх, йӳрĕклĕх. Хăйĕн правурлăхĕпе ыттисене çĕклентерсе çеç пырать. К-н, 1978, 24 /, 9 с. Унăн унчченхи правурлăхĕпе чĕрĕлĕхĕ халĕ те иксĕлми тапса тăни сисĕнет. ХС, 5.03.1999, 3 с. Саша Муллинăн илемлĕхĕпе правурлăхĕ ... çарта чухнехи сăн ӳкерчĕкре те лайăх палăрать. ÇХ, 2000, 12 /, 8 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

васка

спешить
торопиться
суетиться

васкăн, çынсене култаратăн — поспешить, людей насмешить
васкакан — суетливый
вăл пит васкакан çын — он очень суетливый человек
васканипе — второпях
тепĕр чух васкани те пулăшмасть — другой раз и торопливость не помогает

вăрка

скорбеть
тосковать
мучиться
беспокоиться

ăш вăрканипе пит хуйхăра пуçланă — тоскуя, начал сильно горевать

выçлăх

син.: выçлăх-çуклăх
голод
выçлăхпа вилчĕ — умер с голоду
хĕрлĕ шăши пит нумайлансассăн выçлăх пулать — если очень размножаются рыжие мыши, то будет голод

иккен

кажется, должно быть
есть

вăл чăнах чипер иккен — он и в самом деле кажется красив
вĕсем пит ăслă çынсем иккенне пĕлетĕп епĕ — я знаю, что они очень умные люди

иккĕлен

двоиться, сомневаться
вăл пит иккĕлене пуçларĕ — он начал очень сомневаться

илемлĕ

красивый, смазливый
вăл питĕнчен-куçĕнчен пит илемлĕ — она на лицо очень красива
пăхма илемлĕ — благовидный

йăла

обычай
мода
церемония
характер, темперамент

çак лашан йăли пит лайăх — у этой лошади нрав очень хороший

йывăр

син.: йăвăр
тяжелый
грузный
увесистый

пит йывăррăн пусса утать — ходит тяжелой походкой
ӳкнĕ йывăç — валежник
йывăрлăх — переметина
хуралтă çинчен икĕ йывăрлăх анчĕ — с крыши свалилось две переметины
йывăртарах — тяжелее
йывăр çын — беременная

кала

говорить
сказать
велеть
приказать
играть
(на инструменте)
каласа йар — известить
каласа кăтарт — рассказать
каласа пар — высказать
купăс кала — играть на скрипке
кали-калами купăс — плохо играющая скрипка
шухăшланине кала — выражать
алăпа йе пит куçпа каласа пани — мимика

капăр

модный, щегольской, щеголь, щеголиха; капăр тумтир тăхăн – надеть щегольское платье; ман тумтир пит капăрах мар – у меня платье не очень щегольское; капăрчăк – щеголь, форсун; капăртат – щеголять; ан капăрлан – не форси.

84 стр.

пĕт

гибнуть
потеряться
скончаться

пĕтĕмлĕх, вилĕм карачун; пĕтес вĕçне çитнĕ çын — погибавший человек
сĕрен пĕтеспе (пĕтереспе) пит аслăланать — к концу сĕреня собираются очень много народа

пит

I.
очень
весьма

пит лайăх — очень хороший, очень хорошо

пит

II.
лицо
наружность

пит-куç — все лицо вообще
пите-питĕн — лицом к лицу
вăл питĕнчен-куçĕнчен пит хитре пулнă — он был очень хорош на лицо
икĕ питлĕ — лицемер
пит çăмарта — лицо, щеки
пит çăмарта шăмми — скула
ура пичĕ — хребет плюсны
минтер пичĕ — наволочка
хурт питлĕхĕ — сетка (для пчеловода)

питлĕх

(пит — лицо)
заслонка, покрышка

сăн

II.
лицо
черты лица, образ
преображение

çакă сăнăма асăнмалăх патăм савнă тусăма — это мое изображение я дал на память любимому другу
есĕ аçупа пĕр сăнлă — у тебя одно лицо с твоим отцом (ты очень похощ на отца)
сăн ӳкер — фотографировать; писать изображение
сăн пăхмалли, куç-кĕски — зеркало
чипер сăнлă хĕр — красивая девушка
сăнсăр — безобразный
сăн-сăпат — лицо
унăн сăн-сăпачĕ хитре — у него красивое лицо
сăнкса — задуматься

сăпат

см. сăн

çăмарта

яйцо
çăмарта шурри — белок
çăмарта сарри — желток
çăмарта хуппи — скорлупа
чăхă çăмарта тăвать — курица несет яйцо
пит çăмарти — щеки
çăмарта шӳрпи — яичная похлебка
çăмартана чĕпĕлентер — насидеть яйцо, яйца
çăмарта шăтрĕ — яйцо разбилось
пĕр хуран шурă çăмарта

çук

нет
укçа çукки пит касать — очень угнетает отсутствие денег
çук çын — бедный человек, бедняк
пĕлменпе калаçма та çук ĕнтĕ — с незнающим нечего (не стоит) и говорить
çук вăрман — несуществующий лес
йывăр хуйхă курнă çукчĕ — не видел я прежде тяжелого горя
çука йул — обнищать
çуклăх — скудость, убожество

ĕç

I.
пить
ĕçсе тăран — напиться
ĕçесрен-çийесрен пит уçă вĕсем — они очень щедры на угощение
ĕçме-çиме — пища и питье
ĕçмелли — питье (что можно пить), напиток
ĕçес килчĕ — захотелось пить
ĕçес килни — жажда
ĕçкĕ — попойка, пир
ĕçке-çике ĕçеççĕ — пируют
ĕçке кун — день пирушки
ĕçкĕçĕ — пьяницы
ĕçтер — угощать, поить
ĕçке ларчĕç

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

акăльски

(хальхилле акăлчанла) акăлчансем туни. «Ман çава пит аван», «ман çурла пит лайăх», «акăльски» тет пирĕн енчи чăваш. Акăльски тени çавана е çурлана англичансем тунине пĕлтерет; кам вăл англичансем? [Хыпар 1906, № 17:267].

анархист

никама пăхăнмасăр пурăнмалли йĕрке çинчен вĕрентекен çын. Вĕсем (революционерсем. – Э.Ф.) хăйсене кирлĕ паллă туса хунă ĕçĕсем тăрăх социал-революционерсемпе социал-демократсен çумне хутшăнаççĕ; çавăнпа вĕсем никама пăхăнмасăр пурăнмалли йĕрке çинчен вĕрентекен çынсене (анархистсене) пит çывăх тăраççĕ [Высочайшие 1906:77].

аякри

катари. <…> вара вăл (Онисим. – Э.Ф.) Турă сăмахне сарăлтарма пит аякка (катана) кайса çӳренĕ [Избранные (февраль) 1904:38]; Виç уйăх иртсен аякри (катари) яла куçарнă [Хыпар 1907, № 14:103].

бацилла

пит пĕчикçĕ йĕпрен те çинченĕн курăнакан хурт-кăпшанкă. Çав чума чирĕ хурчĕсем тĕкĕр витĕр пăхсассăн пит пĕчикçĕ йĕпрен те çинченĕн курăнаççĕ, вĕсене бацилласем теççĕ; бацилла тени чăвашла патак тени пулать [Чума 1897:21].

богослов

турă çинчен вĕрентекен. Святой аттесем нуммай. Вĕсем хушшинче пит мухтавлă пулнисем: аслă Василий, Григорий богослов (турă çинчен вĕрентекен), ылттăн чĕлхеллĕ тиекен Иоанн, хăватсем кăтартакан Николай [Евангелие 1879:129].

буржуа

хуçасем. Ку патшари рантьесем те (рантье тесе процент илсе усă курса пурăнакансене калаççĕ), фрацуз хуçисем (буржуа) сĕтел хушшинче сăра ĕçсе ларса Россия çинчен, унăн айван çыннисем çинчен газет вуласа ларса пирĕн хресченсем вăйĕпе [ту]пăннă укçана кăсйисене пит аван шутласа хураççĕ [Хыпар 1906, № 3:510].

варени ту

çырла пĕçер. Етĕрне уесĕнче Куракăшри Афанасий Шумилов çырла пĕçерме (варенье тума) пит вĕренесшĕн пулнă [Çулталăк 1903б:40].

варла

тула тух; чĕкĕр. Çуркунне хуртсене мĕнле те пулсан иртерех вĕçтерме тăрăшас пулать, мĕншĕн тесен вĕсем хĕл каçа апат çиеççĕ, пĕрре те тула тухмаççĕ (варламаççĕ), хĕл каçа варланчăкне хăйсен ăшăнче (хырăмĕнче) усраççĕ. Çавăнпа çуркунне ир кăларса вĕçтермесен вĕсем хырăмне вараланчăк пит тулнипе чăтаймасăр вĕллерех карасĕ, пылĕсене варласа (чĕкĕрсе) пĕтереççĕ [Сергеев 1907:7].

ватти

çурт пуç çынни; вилни. Ачамсем, кашни кил-йышра ватти (çурт пуç çынни) пур, кашни килте ватти – е ашшĕ е аслă ашшĕ, е пиччĕш, е хăйпе пĕр тăван пиччĕш пулать; çапла кашни килте кам та пулин ватăраххи çурт пуç çынни пулать; кил-йышĕсем унпа канаш тумалла, ăна итлесе пурăнмалла [Объяснительные 1903:65]; Ваттисене (вилнисене) асăннă чух кутия е харпăр хăй пылне илме, Турă шыва кĕнĕ праздникре святой шыв илме тата Христос Иерусалиме мухтавлăн кĕнĕ праздник кунĕ кăчăкă илме пит тăкăсланса, васкаса пыраççĕ [Наставление 1905:9].

депутат

хура халăхран суйланă çын; шаннă çын. Августăн 9-мĕш кунĕнче тухнă манифест хушнă пек суйласан çĕр хĕсĕк кĕпернесенчен хура халăхран суйланă çын (депутат) пĕрер кăна пулмаллаччĕ [Хыпр 1903, № 1:7]; Çĕр йĕрки çинчен калаçнă чух пурĕ 150 депутата* яхăн халăх хутне кĕрсе халăхшăн пит хытă тăнă. *Депутат тесе суйласа янă çынна калаççĕ [Хыпар 1906, № 33:509]; Ун хыççăн пур суйлакансем те пĕрле тата 8 шаннă çын (депутат) суйласа хумалла [Высочайшие 1906:22].

икона

турăш; таса сăн. Çав икона (турăш) халь те Ишек чирĕкинчех ларать; халь ĕнтĕ вăл турăша пĕтĕмпе ылттăнласа пĕтерсе иконостас ăшне лартнă [Житие 1879:43]; Иоанн аллине илсе килне тавăрăннă та кĕлĕ пӳлĕмне кĕрсе касса татнă аллине ĕлĕкхи вырăнне лартнă та Турă Амăшĕ сăнĕ (икона) умне чăркуçланса ларса куç çулĕпе ак çапла каласа кĕл тунă <…> [Училище 1892:11]; Çапла каласан вăл ухă илсе св. Георгийĕн таса сăнне (иконана) ухăпа тĕллесе пенĕ [Училище 1892:12]; Хресченсем хăйсен нушисем çинчен каласа пĕтерсен вĕсем илсе [пынă] турăша (икона) хăй аллине илсен Патша вĕсене [каланă:] «Тавтапуç сире Мана хисеплесе килнĕшĕн <…>» тенĕ [Хыпар 1906, № 9:136].

инквизитор

1. авал хĕвел анăç енчи патшалăхсенче пулнă Христос тĕнне хăйсем пек мар вĕрентекен çынсене пит хытă асаплантарнă çын. 2. çынна тĕрĕс мар пек шухăшĕшĕн асаплантаракан çын. Инквизитор авал хĕвел анĕç енчи патшалăхсенче пулнă. Вĕсем Христос тĕнне хăйсем пек мар вĕрентекен çынсене пит хытă асаплантарнă. Аслă инквизитор тесе çак асапа кăларакан çынна каланă. Халĕ инквизитор тесе çынна тĕрĕс мар пек шухăшĕшĕн асаплантаракан çынсене калаççĕ [Хыпар 1907, № 9:66].

инкек

хĕн. «Дом трудолюбия» туса çитереспе пит йăвăр инкек (хĕн) пулнă. Сĕм тĕттĕм çĕр варринче çумри çуртра вут тухнă та сасартăках темиçе çурта хыпса илнĕ. Çук çынсем валли лартнă çурт ытти çуртсемпе пĕрле пĕтĕмпех çунса пĕтнĕ. Çак йăвăр инкек (хăш-хăш çĕрте вут тухнине шар теççĕ) çӳлтен сăнмалăх пулчĕ пулĕ тесе Иоанн атте никама та хуйхăрма хушман [Отец 1904:25].

кабель

чăрканă пăралук. <…> пăралукĕ ăçта та пулин татăлсан, мĕн тусан пĕтĕм кабельне (тинĕс тĕпĕнчи пăралуксене пит хулăм чăрканă; çав чăрканă пăралука кабель теççĕ) кăларас пулать; ăна пăхса тухаччен темиçе эрне те иртĕ [çулталăк 1910:24].

капиталист

çĕр хуçи, пуян çын. Çавăнпа çĕр хуçи пулма пит усăлă-мĕн: нимĕн тумасан та банкра укçа тытакан пуян çынсем (капиталистсем) пек доход илсе пурăнма пулать [Хыпар 1906, № 38:593].

кил хушши

карташ. … урамсене, кил хушшисене (карташсене) кирек хăçан та таса тытас пулать, мĕшĕн тесен халер таса мар çĕрте, шывра пит ĕрчет [Халер 1908:4].

клуххарка

шанкăрма. Каша таврашĕ кунта килнĕ чух пит чечен килеççĕ: лаши мăйĕсене пĕчĕк шăнкăравсем, клуххаркасем (шанкăрмасем) çакса яраççĕ, шанкăртаттарса килеççĕ [Тимофеев 2002:113].

консул

Римри чи çӳллĕ вырăн; ют патшалăхран Россияна ытти патшалăхсене ĕç мĕнле тунине пăхса тăма янă çынсем. Пит хĕн вăрçăри пек, çав армиясене пăхса тăма икĕ консула (Римри чи çӳлĕ вырăн) янă [Боголюбов 2001:54]; Персияран Россияра пурăнакан консулсем1 патне çапла телеграмма янă <…> 1Консул тесе ют патшалăхран Россияна ытти патшалăхсене ĕç мĕнле тунине пăхса тăма янă çынсене калаççĕ. Вăл çынсем вăрттăн пăхса çӳрекен çынсем мар. Паллă çынсем [Хыпар 1906, № 34:536].

культиватор

тырра аксассăн ăна çĕр айне тумалли япала. Тырра аксассăн ăна çĕр айне тăвас ĕçе тата ытти япаласемпе те тăваççĕ (культиваторсемпе, дисковый сӳресемпе), анчах вĕсем пит хаклă тăраççĕ, хресчен çынни илес япаласем мар [Способы 1911:4].

курăс

мучала. Курăсран (мучаларан) чăпта çапакан Хусан купирĕнче пит нумай <…> [Çулталăк 1908:53].

май

çу уйăхĕ. Çу (май) уйăхин малтанхи кунĕсенче Шупашкар енче пит вăйлă çил пулнă [Хыпар 1907, № 15:115]; Апостолсемпе пĕр тан святой Кириллпа Мефодие асăнса уяни, çăв уйăхин (майăн) 11 кунĕнче [Молитвенник 1896:39].

мăскал

салатник. Пăрусене тӳсе вĕтĕлетнĕ çунтарнă шăмă пани пит усăлă тата кунне 2–3 мăскал (салатник) тăвар пани те аван [Франкфурт 1913:13].

мĕскĕн

начар пурăнăçлă. Иоакимпе Анна пит лайăх çынсем пулнă; вĕсем пит пуян пулнă: праçникре мĕскĕн (начар пурăнăçлă) çынсене ялан укçа валеçнĕ <…> [Главные 1882:3].

микроскоп

пит хытă пысăк кăтартакан тĕкĕр; пысăккăн кăтартакан кĕленче. Докторсем çав чир пит вĕтĕ хурт-кăпшанкăсенчен пулать теççĕ; вĕсене куçпа пăхса курас çук, пит хытă пысăк кăтартакан тĕкĕр (микроскоп) витĕр пăхсассăн анчах курăнаççĕ [Чума 1897:21]; Амăш ăшĕнчи тыррăн тымарĕ те, аври те, çулçи те пур. Анчах вĕсем пит пĕчĕкçĕ: пысăккăн кăтартакан кĕленчесĕр вĕсене курас та çук [Золотарев 1908:9].

начар

чухăн. Пирĕн асатте те пит начар (чухăн) пурăннă [Орлов 1988:52].

оратор

хитре, илемлĕ калаçакан; халап ăсти. Пирĕн хушшăмăрта та гомерсем, ломоносовсем, карамзинсем, крыловсем, пушкинсем, гогольсем, тургеневсем, чеховсем тухĕç; хитре, илемлĕ калаçакансем (ораторсем) тухĕç [Комиссаров 1918:30]; Чăвашран чаплă поэтсем, кĕнекеçĕсем тухĕç; хамăрăн композиторсем (юрламаллисене çыракансем), мусыкă ăстисем, сăн çыракансем, сăн ӳкерекенсем, халлап ăстисем (ораторсем) тухса чапланĕç [Комиссаров 1918:39].

правительство

патшалăха тытса тăракансем. <…> пуринчен ытла пире, пур вырăс йăхĕнчен çуралман çынсене, патшалăха тытса тăракансем (правительство) пит хĕстерсе пурăнаççĕ <…> [Хыпар 1906, № 31–32:483].

престол

алтарĕн вăта çĕрĕнчи тăватă кĕтеслĕ сĕтел; çӳлĕ, пит чаплă вырăн. Алтарĕн чăн вăти çĕрĕнче тăватă кĕтеслĕ сĕтел пулать, ăна престол теççĕ [О церкви 1894:8]; Вăл пĕрре Турра çӳлĕ, пит чаплă вырăн (престол) çинче ларнине курнă [Наставление 1896:64].

присяга

причак. Çавăнпа чарăнсан пит нумай çынна сиен кӳрекен ĕçе ĕçлеме причак (присяга) тутарса татаççĕ <…> [Хыпар 1906, № 2:24].

рай

Христос патшалăхĕ; Адампа Ева пурăннă ырă, илемлĕ йывăç пахчи. Сутран кайран сăваплисем Христос патшалăхне (рая) кĕрĕç [Наставление 1896:139]; Пирвайхи çынсем Адампа Ева Турă умĕнче ырăлăхра пурăннă, вĕсем нихăçан та вилмеле мар пулнă, Турра юратса итлесе пурăннă, вĕсенĕн пурăнăçĕ Тура пит кăмăллă пулнă, вĕсене Турă пур ырăлăха та панă, вĕсене Вăл ырă, илемлĕ йăвăç пахчинче усранă, вăл йăвăç пахчине рай тенĕ [Беседы 1898а:41].

рантье

процент илсе усă курса пурăнакансем. Ку патшари рантьесем те (рантье тесе процент илсе усă курса пурăнакансене калаççĕ), фрацуз хиçисем (буржуа) сĕтел хушшинче сăра ĕçсе ларса Россия çинчен, унăн айван çыннисем çинчен газет вуласа ларса пирĕн хресченсем вăйĕпе [ту]пăннă укçана кăсийисене пит аван шутласа хураççĕ [Хыпар 1906, № 33:510].

савăк

савăнмалла. Вăл (Иоанн атте. – Э.Ф.) калаçса тăнă çĕре халăх нумайăн пухăнса пуçа чиксе итлесе тăрать. Пăхма та пит савăк (пит савăнмалла) [Отец 1904:13].

савăн

хĕпĕрте. Хĕр ачи ăна илсен пит савăннă (хĕпĕртенĕ) те ăна çĕтерес мар тесе çӳпçе ăшне пытарса хунă [О святой 1895:7].

сасартăк

пит те хăвăрт. Мăссăльман çыннисем вăл пĕлĕт çине сасартăках (пит те хăвăрт) касса килнĕ теççĕ [Мухаммед 1912:3].

сăн

пит; кĕлетке. Эй Турă, пире ырăлăхлă пул, пире перекет пар, сăнна (питне) пире çутă хальлĕн тыт, çырлах пире [Пасхальнаяа 1882:31]; Эпĕ Никанора курсанах палларăм, мĕншĕн тесен Шăмалакра, йăмăкĕ панче, унăн сăнĕ (кĕлетки) пур [Архипов 1984:281].

сăра хырăм

сăра пит нумай ĕçнĕрен нимĕçсене мăшкăлласа каланă сăмах. «Сăра хырăм*, типĕ хул / мĕн турăн эс манпала? <…>» *Нимĕçсем сăра пит нумай ĕçеççĕ, çавăнпа вĕсене сăра хырăм тесе мăшкăллаççĕ [О войне 1915:23].

сикекен

ерекен. Сикекен (ерекен) чир чăваш яльне пырса çыхлансан пит час сарăлса каять <…> [Комиссаров 1918:8].

тарçă

чура. Ноланта архиерей пулса пурăннă Святой Павлин хăй ирĕккĕн тарçа (чурана) кайса кĕрĕшнĕ те пит йывăр ĕçсем ĕçленĕ [Поучения 1904:13]; Кам патне тарçа* каяс-ши / çывăхра пĕр хуçа çук. *Чура [Т.К.К. 1912:7].

тăкăс

чăклăх. Халăх пит тăкăсран (чăклăхран) пĕр-пĕрне хĕстереççĕ. Пурте е пиллĕх, е пĕр-пĕр сăмах ыйтасшăн пĕр-пĕринчен малтантарах ĕлкĕрме хĕтленеççĕ [Отец 1904:18].

уçăм

ыраш калчи. Уçăмсем (ыраш калчисем) пит начар [Хыпар 1907, № 14:102].

фарисей

Иудейсен хушшинче фарисей тесе пит кĕл тăвакан пек курăнасшăн тăрăшакансене, хăйсене хăйсем таса, пĕр çылăхсăр вырăнне хуракансене каланă <…> [Наставление 1896:102].

фундамент

никĕс. Çакăн пек пысăк çуртсем тĕреклĕ пултăр тесен пит пĕлсе ĕçлемелле, çавăнпа халиччен кун пек чи пысăк çуртсем тăвайман. Вĕсен фундаментне (никĕсне) пит тĕреклĕ япаларан тăваççĕ [Çулталăк 1910:26].

хĕресчен

хура халăх. Хура халăхăн (хĕресченĕн) пурăнăçĕ çавăн пек: çу вăхăтĕнче уйри (хирти) ĕçсем пуçлансан ĕçлеме çын пит кирлĕ [Поучения 1904:14–15].

хитре

чечен. Варвара ӳссе çитсен пит илемлĕ хĕр пулса кайнă, ун пек хитре (чечен) хĕр таврара та пулман [Житие 1902:1].

хуйхăр

пăшăрхан. Çырава пит нумай, пит ăста вĕреннĕ чăвашсем учитĕле е священнике, е урăх аслăрах вырăна кĕреççĕ, ăна эсир хăвăр та пĕлетĕр; анчах уншăн пирĕн хуйхăрас (пăшăрханас) пулмасть <…> [О грамотности 1897:8]; Пĕр-пĕр усал пулсан эсир пит хуйхăратăр (пăшăрханатăр) пулĕ, – ан хуйхăрăр: сирĕн хуйхăр Христос Элион тăвĕ çинче хуйхăрнинчен йывăрах пулас çук [Два 1898:10].

хуна

ĕрче. Пĕр иртнĕ çĕр çул хушшинчех Хусан таврашĕнче тутарсем пит хунаса (ĕрчесе) вăйланса карĕç <…> [Комиссаров 1918:14].

хунхуз

Китайри пирĕн казак евĕрлĕ салтаксем. Китайри салтаксене пит начар; пирĕн казак евĕрлĕ салтаксене хунхузсем теççĕ [Хыпар 1906, № 12:186].

хӳтĕ

хĕвел тивмен çĕр. Апрель уйăхĕнче çанталăк ăшăтса çитсен хӳтĕре (хĕвел тивмен çĕрте) 13–14 градуссем пулсан вĕллесене уçса хурт йăвисене пит тĕплĕн, лайăх пăхас пулать [Сергеев 1907:8].

цензор

мĕн пур çаптарас кĕнекесене, хаçатсене вулакан çын; хаçетре мĕн çырнине пăхакан чиновник. Халĕ пирĕн нумай япаласем çинчен хаçетсенче çырма ирĕк çук. Мĕн пур çаптарас кĕнекесене, хаçатсене цензор тиекен çынсем вуласан тин çаптараççĕ [Хыпар 1906, № 6:85]; Хаçетре мĕн çырнине пăхакан чиновник (цензор) та, полицейский те, урядник те, пуп та, улпут та – пурте пит хытă астуса тăраççĕ [Хыпар 1906, № 46:690]; Кĕнеке çыракан унта чиновниксем çинчен пит хытă каласа çырнă пулсан, халăх нушине кăтартса çырнă пулсан – патша чиновникĕ ку кĕнекене çаптармасть. Ку чиновниксене цензор теççĕ [Гражданская 1906:15].

чапа кăлар

палла кăлар. Çавăнпа ĕлĕк усал ĕçсене нумайĕшне чапа (палла) кăларма пит йывăрччĕ [Высочайшие 1906:45].

чике

чăнкă. Çара каçма пит хĕн пулнă. Çулсем çук, тусем питĕ чике (чăнкă); стена пекех [О войне 1915:30].

чура

тарçă. Ангелĕсене сывлăшран тăвать, чурисене (тарçисене) вут хĕлхемĕнчен тăвать, аллилуя [Церковные 1883:80]; Св. Димитрий Максимиан Солунь хулине пыриччен маларах хăйĕн пит юратнă Луппа ятлă чурине (тарçине) хăйĕн мĕн пур пурлăхне панă [Страдание 1897:5].

шпион

вăрттăн сыхласа çӳрекен çын. Вĕсем тара тытса янă çынсем, шпионсем*****, ăçта кирлĕ унта чупса кам короле хирĕç тăнине шыраса çӳренĕ. *****Вăрттăн сыхласа çӳрекенсем [Хыпар 1906, № 37:574]; Тата шпионсене (çын хыçĕнчен вăрттăн сыхласа çӳресе ун çинчен пуçлăхсене элеклесе кăтартакансем пит хытă наказать тăваççĕ <…> [Хыпар 1906, № 38:598].енпса шпионсем)нрашн ирторсем)

шурă тăхран пуç

чавка пуçĕ, клевер. Хуртсем акă мĕнрен-мĕнрен пыл пуçтараççĕ: улма йывăççи е ытти пахча çимçи чечеккисенчен, анчах вăл вăхăтра хăйсене йышланма пыл нумай кирлĕ, ытлашши, вĕллерен илмелли пит сайра пулать, хăмла çырли чечеккинчен; улăхри тĕрлĕ чечексенчен, пуринчен ытла шурă тăхран пуç (чавка пуçĕ, клевер) пыл парать, çăка чечекĕнчен, хура тул чечекĕнчен [Сергеев 1907:33].

шӳт

мыскара. Вăл пит çивчĕ çын пулнă, (мыскара) шӳт тума юратнă … [Рассказы 1909:41].

çĕр II.

я.я. пысăк çăлтăр, хĕвел тавра çӳрекен çичĕ планетăран пĕри. Сйрь – пызык сӳлдыр, вырысла планета. Онн-бэкки хвэль тавра сӳрэгэнь тада сичче планет пор, сйрьдэнь хуже пичикьрэх, хуже пит пызык. Вулзэм хвэль-баньчэнь хуже сивых, хуже пить аякра сявырнза сӳрэссе <…> [Сöлдалык 1873:85].

çилентер

(хальхилле çиллентер) кӳрентер. Эпир ăна (Н.И. Ильминские. – Э.Ф.) пурсăмăр та хамăра çуратса ӳстернĕ атте-аннесене хисепленĕ пек савса хисеплеттĕмĕр, ăна çилентересрен (кӳрентересрен) пит хăраттăмăр, вăл мĕн вĕрентнине класра лайăх каласа параймасан вăтанса хĕрелсе каяттăмăр, пĕр-пĕр усал ĕç туса намăсланнă пек унăн умĕнче вăтанса тăраттăмăр [О Николае 1893:4].

çирĕплентер

тĕреклĕлентер. Эсир уйра та таса пурăнни Туррăн кăмăлне пит юрăхлă пулĕ. Вăл сирĕн çие Хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă мухтавлă вырăнĕнчен юратса пăхса сире хăватлă хӳтĕлĕхĕпе витсе сыхласа усрĕ <…> [Поучения 1904:23].

çитĕн

ӳс. Вăл ерсенех йывăçăн çӳлçисем типме пуçлаççĕ, çамрăк туратсем çитĕнме (ӳсме) чарăнаççĕ [Яблонная 1915:4]; Çамрăк калча пит хитре çитĕнет (ӳсет), вăрăм ану та сип-симĕс выртать [Поучения 1904:19].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

альбом

сущ.муж.
альбом; альбом для фотографий сăн ӳкерчĕк альбомĕ

анфас

нареч.
тӳррĕн, питрен, пит енчен; сниматься анфас пит енчен сăн ӳкерттер (айккинчен мар)

безобразие

сущ.сред.
1. (син. уродство; ант. красота) илемсĕрлĕх, нĕрсĕрлĕх, илемсĕр сăн
2. киревсĕрлĕх, иртĕхӳ, путсĕрлĕх; Прекратите безобразие! Чарăнăр иртĕхме!

безобразный

прил.
1. (син. уродливый; ант. красивый) илемсĕр, нĕрсĕр, сăнсăр; безобразное лицо нĕрсĕр сăн-пит
2. (син. непристойный, неприличный), безобразно нареч. киревсĕр, путсĕр, иртĕнчĕк; он ведёт себя безобразно вал хăйне киревсĕр тыткалать

белеть

глаг. несов.
1. шурал, шур, шуралса пыр, шурса пыр; лицо его всё больше и больше белело унăн сăн-пичĕ ытларах та ытларах шурса пычĕ
2. шуррăн курăн; в мере белеет парус тинĕсре парăс шуррăн курăнать

бледный

прил., бледно нареч.
1. (ант. яркий, румяный) тĕссĕр, сăнсăр, шупка, шуранка; бледное лицо шуранка сăн-пит
2. (син. невыразительный, слабый) шупка, япăх; бледный рассказ япăх калав

бороздить

глаг. несов.
1. (син. пахать) кас, касă ту; йĕр ту; бороздить плугом землю çĕре ака пуçĕпе сухала; морщины бороздят лицо сăн-пите пĕркеленчĕк картланă
2. кас, касса пар, çурса пыр; корабли бороздят море карапсем тинĕс шывне касса çӳреççĕ

брезгливый

прил., брезгливо нареч.
йĕрĕнчĕк, тиркевлĕ; йĕрĕнекен; брезгливый человек йĕрĕнекен çын; брезгливо поморщиться пит-куçа йĕрĕнчĕклĕн пĕркеле

веснушки

сущ.множ.; един. веснушка жен.
хура тут, сарă тут, кук тĕрри; лицо в веснушках кук тĕрриллĕ пит

вид

1. сущ.муж.
1. (син. внешность, облик) сăн, сăн-пит, тĕс; на вид ему лет тридцать сăнран пăхма вăл пĕр вăтăрсенче
2. курăм, курăну, куç курни; отсюда открывается прекрасный вид на озеро кунтан кулĕ питĕ хитре курăнать
3. куç, курни; скрыться из вида куçран çухал; всё на виду йăлтах куç умĕнче
4. (син. расчёт, намерение) шухăш, шут, ĕмĕт; виды на будущее пуласси çинчен ĕмĕтленни ♦ делать вид -анçи (-енçи) пул; для вида ячĕшĕн; иметь в виду асра тыт; не показывать виду ан палăрт; упустить из виду манса хăвар

внешний

прил. (ант. внутренний)
1. (син. наружный), внешне нареч. тулаш, тулашри, çиелти; внешняя среда пирĕн тулашри хутлăх; внешне всё обстоит благополучно çиелтен пăхма йăлтах йĕркеллĕ; внешние устройства компьютера компьютерăн тулашри хатĕрĕсем
2. тулашри; внешняя политика тулашри политика ♦ внешний вид тулаш курăм, сăн-пит

внешность

сущ.жен.
1. (син. вид) тул, тулаш, курăм; внешность товара таваран тулаш курăмĕ
2. (син. облик, наружность) сăн-пит; человек с приятной внешностью чипер сăн-питлĕ çын

вспыхнуть

глаг. сов.
1. 1 и 2 л. не употр. (син. загореться) хыпса ил, тивсе кай; стружки вспыхнули от уголька турпас кăвар ӳкнипе тивсе кайнă
2. 1 и 2 л. не употр. (син. возникнуть) сиксе тух, пуçланса кай; вспыхнула ссора хирĕçӳ сиксе тухрĕ; вспыхнула война вăрçă пуçланса кайрĕ ♦ вспыхнуть от обиды кӳреннипе çилленсе кай; лицо вспыхнуло от волнения хумханнипе пит хĕрелсе кайнă

выражение

сущ.сред.
1. (син. проявление) палăрăм, курăну; палăрни, курăнни; выражение радости на лице сăн-питре савăнăç палăрни
2. (син. фраза, оборот) пуплев, пуплерĕш, сăмах çаврăнăшĕ; образное выражение сăнарлă сăмах çаврăнăшĕ

гневный

прил., гневно нареч.
çилĕллĕ, çиллес, кăра, хаяр; гневный вид хаяр сăн-пит; он говорит гневно вăл çиллессĕн калаçать

гореть

глаг. несов.
1. çун, çунса кай; горящий костёр çунакан кăвайт; в печи горят дрова кăмакара вутă çунать
2. 1 и 2 л. не употр. çун, çутал, çуталса тăр; в окне горит свет кантăкра çутă çунать; лампочка не горит лампочка çунмасть
3. (син. краснеть, румяниться) хĕрел, хĕремеслен; лицо горит на морозе сăн-пит сивĕпе хĕрелсе кайнă
4. (син. сверкать, блестеть) çун, çутал, йăлкăш, çуталса тăр; заря горит шурăмпуç çуталать; его глаза горят радостью унăн куçĕнче савăнăç йăлкăшать
5. чем и от чего çун, хĕрӳлен, хĕмлен; в сердце горит любовь чĕрере юрату хĕмленет; гореть от любопытства пĕлесшĕн çун ♦ гореть на работе хавхаланса ĕçле; больной весь горит чирлĕ çын вĕриленсе кайнă; сено горит в копнах утă капанĕ хĕрет; план горит план путланать; душа горит чун ыратать; работа горит в руках ĕçĕ ăнса пырать; гореть от стыда намăсланса пĕт

грим

сущ.муж.
грим (артистсем сăн-пите рольпе килĕшӳллĕн хуракан писев)

дарить

глаг. несов.
пар, парнеле, парне пар, кучченеç пар; дарить букет цветов чечек çыххи пар; дарить на память фотографию асăнмалăх сăн ӳкерчĕк парнеле

дурной

прил., дурно нареч.
1. (син. плохой; ант. хороший) япăх, начар, усал, майсăр; дурной почерк япăх çырни (сас паллисене); дурные вести усал сас-хура; девушка дурна собой хĕр сăн-пичĕ хитре мар
2. (син. безнравственный) киревсĕр, путсĕр, чыссăр; он дурно ведёт себя вăл киревсĕр хăтланать

дышать

глаг. несов.
сывла; дышать глубоко тарăн сывла; рыба дышит жабрами пулă сухапа сывлать ♦ лицо дышит радостью сăн-питре савăнăç çиçет

желать

глаг. несов.
1. кого-что и чего, также с неопр. ф. (син. хотеть) кăмăл ту , шут тыт; -ас (-ес) те; -ас (-ес) кил; дети желают пойти в кино ачасем кинона каяс теççĕ
2. кому кого-чего или с неопр. ф. сун; Желаю Вам доброго здоровья! Сире ырă сывлăх сунатăп! ♦ оставляет желать лучшего пит лайăхах мар (ĕç, япала)

задумчивый

прил., задумчиво нареч.
шухăшлă, шухăша путнă; задумчивый вид шухăшлă сăн-пит; говорить задумчиво шухăшлăн калаç

изображение

сущ.сред.
сăн, ӳкерчĕк; сăнлани, ӳкерни; изображение боя çапăçăва ӳкерсе кăтартни; увидеть своё изображение в зеркале харпăр сăнне тĕкĕрте кур

имидж

сущ.муж.
сăн-сăпат, сумлăх (этем ăсĕ-тăнĕ, кăмалĕ ытти çынсем умĕнче епле курăнни); имидж бизнесмена ĕçлĕ çын сăн-сăпачĕ

камера

сущ.жен.
1. пӳлĕм; камера хранения усрав пӳлĕме (алăри япаласене вăхăтлăх усрамалли); тюремная камера тĕрме пӳлĕмĕ
2. камера (урапа шинин, мечĕкĕн шалти резина витĕмĕ); велосипедная камера велосипед камери
3. камера (сăн ӳкермелли хатĕр); фотографическая камера фотографи камери; телевизионная камера телевидени камери ♦ камеры шлюза шлюз пӳлмисем; камера сгорания çуну камери (двигательте)

картина

сущ.жен.
1. картина, ӳкерчĕк; писать картину маслом çуллă сăрăпа картина ӳкер
2. картина, фильм; многосерийная картина нумай сериллĕ картина
3. (син. вид) сăнлăх, сăн; картины природы çут çанталăк сăнлăхĕсем
4. курăну (пьесăн, спектаклĕн пĕчĕк сыпăкĕ)

карточка

сущ.жен.
1. (син. фотография) сăн ӳкерчĕк, фотоӳкерчĕк; карточка для паспорта паспорт валли тунă сăн укерчĕк
2. карточка (мĕн те пулин çырнă хут татки); продовольственная карточка апат-çимĕç илмелли карточка; учётная карточка учёт карточки (сăм., партире тăракансен)

копаться

глаг. несов.
1. в чем чавалан, чакалан; копаться в огороде пахчара чакалан
2. с чем (син. возиться) аппалан, мĕшĕлтет, çăрăл; Что ты долго копаешься? Ма эсĕ пит вăрах мĕшĕлтететĕн?

косметика

сущ.жен.
косметика (сăн-пите, ӳте илем кӳмелли им-çам)

кость

сущ.жен., множ. кости
шăмă; локтевая кость чавса шăмми; лицевые кости пит шăммисем; кость сломана шăмă хуçăлнă ♦ слоновая кость слон шăмми; до костей промокнуть витĕр йĕпен; широк в кости кĕрнеклĕ, патвар шăмшаклă

красивый

прил. (ант. безобразный), красиво нареч.
хитре, илемлĕ; красивое лицо хитре сăн-пит; дети танцуют красиво ачасем илемлĕ ташлаççĕ ♦ красивый поступок пархатарлă ĕç; говорить красивые слова япшар калаç

краснеть

глаг. несов.
1. хĕрел, хĕрелсе кай; лицо краснеет от мороза сăн-пит сивĕпе хĕрелет
2. хĕрел, хĕрелсе тар, хĕрлĕн курăн; закат краснеет анăç хĕрелсе тăрать
3. (син. стыдиться) намăслан, намăс кур, пите хĕрет; за него не придётся краснеть уншăн намасланмалла пулмĕ

круглый

прил.
çаврака, çавра, чăмăр; круглый каравай çаврака çăкăр; круглый мяч чăмăр мечĕк; круглое лицо çавра сăн-пит ♦ круглый сирота хăр тăлăх (ашшĕ-амăшĕсĕр); круглый дурак тăр ухмах; круглый год хĕлĕн-çăвĕн; круглая сумма пысăк укçа

лицевой

прил.
1. пит -ĕ; пит-куç -ĕ; лицевые мускулы пит-куç мускулĕсем
2. лицевой счёт пайăр счёт, ятлă счёт (банкра е бухгалтерире уйрăм çын ячĕпе уçни); снять деньги с лицевого счёта счётран укçа ил

лицо

сущ.сред.; множ. лица
1. пит, сăн-пит, пит-куç; круглое лицо çавра сăн-пит; мыть лицо пит çу; мне знакомо это лицо ку сăн-пите эпĕ пĕлетĕп
2. çын, этем; влиятельное лицо витĕмлĕ çын
3. сăпат (грамматикăра); третье лицо глагола глаголăн виççĕмĕш сăпачĕ ♦ на одно лицо каснă лартнă, пĕр сăнлă; показать товар лицом таварăн чăн пахалăхне кăтарт; к лицу килĕшет (тумтир); он лицом в грязь не ударит вăл намăс курас çук

макияж

сущ.муж.
писев, писевлĕх (сăн-пите кремсемпе, сăрăсемпе илемлетни)

морщина

сущ.жен.
пĕркеленчĕк, карт, хутланчăк; лицо всё в морщинах сăн-пит пĕркеленсе пĕтнĕ

мрачный

прил. (син. угрюмый; ант. весёлый), мрачно нареч.
салху, ăмăр, тунсăхлă, кăмăлсăр; мрачное лицо кăмăлсар сăн-пит

мыло

сущ.сред.
супăнь; туалетное мыло пит супăнĕ; хозяйственное мыло кĕпе супăнĕ ♦ конь весь в мыле лаша кăпăка ӳкнĕ

некрасивый

прил., некрасиво нареч.
1. илемсĕр, нĕрсĕр, хитре мар; некрасивое лицо нĕрсĕр сăн-пит
2. (син. дурной) килĕшӳсĕр, йĕркесĕр, начар; он ведёт себя некрасиво вăл хăйне килĕшӳсĕр тыткалать

образ

сущ.муж.
1. (син. облик) сăнар, сăн, сăн-пит; он помнит образ матери вăл амăшĕн сăнне асран ямасть; образ воина в романе романри салтак сăнарĕ
2. (син. способ) йĕрке, мел, май, манер; образ жизни пурнăç йĕрки; образ действий ĕç тумалли мел ♦ главным образом тĕпрен илсен; таким образом çапла майпа; каким образом? мĕнле майпа?

перед

2. сущ.муж., множ. переда
ум, пит, мал ен; пуç; перед платья кĕпе умĕ; перед саней çуна пуçĕ; встать передом к зеркалу тĕкĕр умне питпе тăр

поверхность

сущ.жен.
çи, çий, пит, тулаш; поверхность воды шыв çййĕ; поверхность земли çĕр пичĕ

пойти

глаг. сов.
1. ут, уттар, кай, кайтар; пойти пешком çуран ут; пойти в лес вăрмана кай; Пошёл вон! Кай кунтан!
2. çума пуçла, çума тытăн; пошёл снег юр çума пуçларĕ
3. (син. начать) пуçла, тытăн, тапран; парни пошли плясать каччăсем ташша ячĕç ♦ коль на то пошло пит кирлех пулсан; так не пойдёт кун пек юрамасть; он пойдёт на всё ăна ним те чарса тăраймĕ; сын пошёл в отца ывăлĕ ашшĕне хывнă

полотенце

сущ.сред.; множ. полотенца
ал шăлли, пит шăлли; махровое полотенце тĕклĕ ал шăлли; вышитое полотенце тĕрĕллĕ ал шăлли; вытираться полотенцем пит шăллипе шăлăн

получиться

глаг. сов.
пул, пулса тух; ничего у нас не получилось пирĕн вуçех ĕç тухмарĕ; снимок получился сăн ӳкерчĕк аван тухнă

портрет

сущ.муж.
портрет, сăн ӳкерчĕк; групповой портрет ушкăнлă сăн ӳкерчĕк

пот

сущ.муж., множ. поты
тар; по лицу течёт пот пит тăрăх тар юхать; весь в поту йĕп-йĕпе тара ӳкнĕ ♦ в поте лица тар юхтарса (ĕçле)

продолговатый

прил.
тăрăхла, тăрхала, чăсмак; продолговатое лицо тăрăхла пит

рамка

сущ.жен.
хашака (пĕчĕкки); портрет в деревянной рамке йывăç хашакаллă сăн ӳкерчĕк

румяный

прил.
хĕрлĕ; румяное лицо хĕрлĕ сăн-пит

рябой

прил.
шатра, шатраллă; рябое лицо шатра пит

сердитый

прил., сердито нареч.
çиллес, усал, хаяр, çилленчĕк; сердитое лицо çиллес сăн-пит; сердито кричать на детей ачасене хаяррăн кăшкăрса вăрç ♦ под сердитую руку çилленнĕ самантра

скула

сущ.жен.множ. скулы
пит шăмми; широкие скулы сарлака пит шăмми

след

сущ.муж.
1. йĕр; следы ног ура йĕрĕсем; следы волка на снегу юр çинчи кашкăр йĕрĕсем
2. паллă, йĕр; следы болезни на лице сăн-питри чир паллисем ♦ и след простыл йĕрĕ те юлман (тарни)

сонный

прил., сонно нареч.
ыйхăллă, ыйхăлакан; сонное лицо ыйхăллă сăн-пит ♦ сонная жизнь ӳрĕк-сӳрĕк пурнăç

строить

глаг. несов.
1. ту, ларт, хыв; строить дом çурт ларт
2. хайла, ăсла, шухăшла, йĕркеле, палăрт; строить планы плансем палăрт; правильно строить фразы пуплевсене тĕрĕс йĕркеле ♦ строить гримасы пит-куçа хуçкала

увеличить

глаг. сов.
пысăклат, ӳстер, йышлат; увеличить выпуск товаров тавар кăларассине ӳстер; увеличить фотоснимок сăн ӳкерчĕке пысăклат

улыбка

сущ.жен.
кулă, кулкалу; кулни, кулкалани; улыбка не сходит с лица сăн-питĕнчен кулă каймасть

форма

сущ.жен.
1. кап, капаш, сăн; предмет квадратной формы тăваткал япала
2. ĕлке, калăп, тĕслĕх, форма (çирĕплетсе пани); написать документ по форме ĕç хутне кирлĕ ĕлкепе çыр
3. тум, тумтир; военная форма çар тумĕ
4. форма (грамматикăра — сăмахăн улшăннă тĕсĕсенчен пĕри); падежные формы падеж формисем

фото

сущ.нескл.сред.
фото, фотоӳкерчĕк, сăн ӳкерчĕк

фотографировать

глаг. несов.
фотографиле, ӳкерсе ил, фото ӳкер, сăн ӳкер; фотографировать памятник палăка ӳкерсе ил

фотографироваться

глаг. несов.
ӳкерĕн, сăн ӳкерттер, фото ӳкерттер

фотография

сущ.жен.
1. фотографи (ятарлă хатĕрпе сăн ӳкерни); он любит заниматься фотографией вăл сăн ӳкерме юратать
2. (син. фото, снимок) сăн ӳкерчĕк; цветная фотография тĕслĕ сăн ӳкерчĕк; подарить на память фотографию асăнмалăх сăн ӳкерчĕк парнеле
3. (син. фотоателье) фотографи; фотография работает без перерыва фотографи тăхтава хупăнмасăр ĕçлет

фотокарточка

сущ.жен.
сăн ӳкерчĕк

характерный

прил.
1. (син. своеобразный) хăйне майлă, хăйне евĕрлĕ, пайăр; характерные черта лица хăйне майлă сăн-пит
2. (син. свойственный, присущий) кăтартуллă; характерный пример кăтартуллă тĕслĕх

хмуриться

глаг. несов.
1. пĕркеле (пит-куçа); он недовольно хмурится вăл пит-куçне кăмăлсăррăн пĕркелет
2. 1 и 2 л. не употр. (ант. проясняться) ăмăрлан, пăсăл; погода хмурится çанталăк ăмăрланать

хмурый

прил., хмуро нареч.
1. (син. угрюмый; ант. весёлый) çиллес, сивлек, кăмăлсăр; хмурое лицо кăмăлсăр сăн-пит; он хмуро посмотрел на нас вăл пирĕн çине çиллессĕн пăхса илчĕ
2. (син. ненастный, сумрачный; ант. ясный) ăмăр, пĕлĕтлĕ; хмурый день пĕлĕтлĕ кун

худой

1. прил. (ант. толстый, полный)
хăрăк, типшĕм, начаркка, хыткан, хăйпашка; худой человек хыткан çын; худое лицо типшĕм сăн-пит

черта

сущ.жен.
1. (син. линия) йĕр, чикĕ; провести черту йĕр турт; в черте города хула чиккинче, хулара
2. (син. свойство, особенность) паллă, уйрăмлăх; черты характера кăмăл уйрăмлăхĕсем ♦ черты лица сăн-пит, ĕренке; в общих чертах пĕтĕмĕшпе илсен

щека

сущ.жен., множ. щёки
пит çăмарти, пит; обморозить щёки пите тăм илтер

щетинистый

прил.
шăртлă; хырăнман; щетинистое лицо хырăнман сăн-пит

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

ик

(ик', ик); два. См. икĕ; иккĕ. Орау. Вăрăм сăмсаллине кунта эп ик çынна (или: ик çын) пĕлеп. СТИК. Ик ĕмĕр тытаймĕ-ха, унтан та юлĕ, тупăкне илсе кĕреймĕ (два века не проживет). Орау. Ик чӳлмек сĕт исе килчĕ. Нринесла целых два горшка (или две кринки) молока. Завражн. Ку ик ял арман. Эта мельница принадлежит двум деревням. Сборн. † Пĕчĕкçĕ тутăр, хрантсус тутăр — ăна ик сум вуннă (т.-е. шестьдесят кол. на серебро) кам памĕ? Сред. Юм. Ик чон полсан, пĕрне сана парăтăм, тесе, пит юратнине пĕлтерсе калани. Сред. Юм. Ик послăх ӳстереть. Иккĕ алланнă (=авланнă) çынна: ик послăх ача ӳстерет, теççĕ: (два выводка ребят ростит). 1b. Ик май та кастарать (говорят про человека изменчивого; с одним он говорит так, а с другим по другому). 1b. Ик айкки те тăвайкки. Маншĕн полсан, ик айкки те тăвайкки. Для меня все равно. Орау. Ик эрнериача; ребенок двух недель от рождения. Шурăм-п. Ик-виçшер лаша, по две, по три лошади.

ырă

(ыры˘), добрый, хороший, превосходный, отличный; здоровый; милый. Почтенный. Святой. Ист. 65. Çын, ырра курсан, ырă чап сарать, усала курсан, усал чап сарать. Псалт. 389. Астивсе пăхăр, Турă ыррине курăр. Тороп-к. Пăть-пăлтĕк потене, ыр çарана йоратать. Альш. Ырă ут çине ларакан ырман, тет; çĕнĕ кĕрĕк тăхăнан шăнман, тет. Пазух. Ыр ут утланакан та, ай, ырман, тет; ыр тумтир тăхăнакан та, ай, шăнман, тет. Юрк. † Ырă ут çине ларакан ырман. Юрк. Ытла ырă пулĕччĕ, ун вырăнне Магницкие кӳртсе лартсан. Янг. К. Мана сĕт ырă мар, мне молоко не идет (сказал человек, которого прошиб понос). Сёт-к. Ыр ят (добрую славу) сарса çӳрет † Йĕри-тавра йыснисем! Хаяр сонсах ан ярăр, ыр кон-çолне халалăр. (--халаллăр). N. Сан ырă (почтенное) çыруна иккĕ [илтĕм]. Юрк. Ку тĕрлĕ аслă пăраçникре те çынна ырă сăмах кала пĕлмеççĕ. Юрк. Епле хăйсем пуйни çинчен тĕрлĕ ырă хыпарсем сарма тăрăшаççĕ. N. Турă ăна (ей) вилсессĕн те, ырă вырăн патăр, çутă çĕре кӳртсе вырнаçтартăр, тет. † Ырă шĕшкĕ пек тантăшсем пурччĕ; ырă хулă пек йăмăксем пурччĕ, — тăрса йулчĕç, ай, курăнать! Полт. 54. Ырă сехет çывхарать. Полт. 50. Ачашлакан ыр куçа астумасăр вăл ларать. † Çак хăта-тăхлачă ыр пулсассăн, пире килме-кайма пит лайăх. Эльборус. Хăш енчен шăршласа пăхан, çав енчен тĕрлĕ ырă шăрш килет. † Ах, хĕрес аннеçĕм, аттеçĕм, хаяр сонсах ан ярăр, ыр халапне парса ярăр! (т.-е. пожелайте добра, благословите). N. Святой апостол Павел çирнă ырă кĕнеке çинче. N. Арăмĕ каланă: веç санăн ырă апу ылтăн тарилккене çапса çĕмĕрчĕ и çитерекен лашана чиксе вĕлерчĕ, тенĕ. Собр. 3820. Ялтан яла шыраса ялăн ыри (лучшие из деревень) кунта-мĕн; хĕртен хĕре шыраса хĕрĕн ыри (надо: ырри?) кунта-мĕн. Ала, 7. Ну,  ăвăлăм, эсĕ манăн сăмаха итлесессĕн, ырă тăнлă çын пулăн. Тăвйп. Эпĕ ырра хирĕç ырă, усала хирĕç усал, тенĕ. Сказк. и пред. 18. Сывлăш ырă ыйхинчен вăранма та пуçларĕ. N. Ырă сывлăш, кисе, туртса кăларинччĕ, тесе калать, тет. N. Ырри çухатнă, усалли кӳнĕ теççĕ. (Послов.). Чхйп. Кĕтӳç хăй кĕтӳне вăй çитнĕ таран ырă пăхсан, кĕтӳри выльăхсам та ырă, аван, мăнтăр пулаççĕ. Никит. † Курăк ыри — çырла çеçки (лучшая из трав — ягодный куст), çырли ларать хĕп-хĕрлĕ. Ст. Ганьк. Ырă сехет тĕлне ту. Fac, ut faustam offendamus horam, h.e., ut opportunum tempus nanciscamur. Якей. Хĕрĕн ырри конта-мĕн. Оказывается, лучшие девицы — здесь. Юрк. Усал çумне выртаччен ырă (так напис.) ури вĕçне вырт. † Ĕçкĕ ĕçме лайăх ырă куç. Ватта ырра хур. Старого уважай. Бюрг. Кун кунлама патăр, çĕр çĕрлеме патăр; каçхине каçах пултăр, ирхине ырах пултăр. (Из обр. «тĕтĕрни»; Сала 3450). Сред. Юм. Кĕçĕллĕ çынна мунчара çапăннă чôхне ыррăн туйăнать (бывает приятно). N. Эпĕ халĕ турă пулăшнипе ырă-сывă пурăнатăп. (Из письма). † Усал çумне выртиччен ыррăн ури вĕçне вырт. Чем ложиться рядом с злым, лучше лечь в ногах у доброго. Альш. Атте-анне килĕнче мĕскер пур? — Ырă улпутран ырă тетем пур, ырă (почтенная) пикерен ырă инкем пур. Ырă вут ами, почтенная мать огня. См. Ашапатман. Т. VI, 22. Б. Бур. † Пули-пулми çынпала çула ан тух, ырă (почтенный) улпут пек пуçна çухатма. Сикт. Пӳртре пурте: ырă чӳк-кĕлĕ хапăл илтĕр; чӳк çырлах! тесе, пурте, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib. Ун хыççăн пурте: ырă чӳк-кĕлĕ пӳлĕхçĕ, хапăл ил! тесе, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib.  Ырă чӳк-кĕлĕ хапăл ил, тытнă-тунине çырлах, тет те, вара ачасене çиме хушать. Магн. 1. Ырă киремет. Ib. Туй-ек[к]инче хурăн çырли; татрăмăр та çирăмăр, ырă хурăнташ[ш]енчен уйăрăлтăмăр.  (Из солд. песни).  † Ырă Мускав пек ялăм пур, ялăм çинчен куç каймасть. Л. Кошки. Пĕлни пур, пĕлменни пур: ырă чӳк-кĕлĕ, хуш курса, хапăл ил! (Из моленья), СПВВ. Ырă пӳлĕх. Альш. Ах, тантăшçăм Люпун! — çын-çын урлă курăнать! çын-çын урлă курăнсан та, ыр(ă) пикенĕн курăнан. Альш.? Ырă кĕллĕм вырăнаçтăр. Да будет принята моя чистая молитва. Ой-к. † Çыр хĕринче çĕр çырли; татрăмăр та çирăмăр, ыр çĕр-шывран уйăрлтăмăр (расстались с святою родиною). || Ы р ă скорее указывает на нравственные свойства или на высокие качества, лежащие в самой природе предмета; аван и лайăх этого оттенка не имеют. Срв. «ырă кăмăлăм», но: «лайăх чĕлхе-çăварăм». || Добро. Макка, 100. Вăрçă хушшине ырă кĕмест. (Послов.). Ырра курсан, ырă пулать; усала курсан, усал пулать, теççĕ. (Послов.). Ырă тунине манакан çын — неблагодарный. Усал-тĕсел тулалла, ырри шалалла. Так произносят, когда поят больного наговоренною водою, совершая «ăш ыратсан, вĕрекен кĕлĕ». N. Пирĕн тутарсемпе, тухса, çапăçнинчен ырри пулас çук ĕнтĕ. 1. Самое лучшее для нас, это — вступить в битву с татарами. 2. От нашей битвы с татарами положительно не будет добра. Ч. С. Çын, ырра курсан, ырă пулать, усала курсан, усал пулать, теççĕ ваттисем. Чăвйп. Кĕркка! атя кунтан тарар, кăсем ырă калаçмаççĕ (они говорят недобрые вещи;  здесь —сговариваются  убить).  || Хорошо,  по-хорошему. М. Тув. Ати-апай пур çинче ыр ĕçес те ыр çийес.  Тогач. Тавай, ати, эреке, ыр ĕçес те ыр çийас. Полт. 49: Ват çын çине юратса ачашласа ыр пăхать (она). Юрк. Ĕнтĕ ырăран ырă калама тытăнать-çке. || Хорошо, что. Ч. С. Анне, ырă, аттене каласа кăтартмарĕ. || Добрый дух, доброе начало в природе. Собр. 1370. Çак тырсене акма вăрлăх кăларнă чух, ырра хирĕç ту усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). Ib. 138. Уя тухăпăр татах ырра хирĕç, усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). || Ырă ют, туру ют, песенная вставка, возникшая из «Ыр(ă), ей, ут, тур(ă), ей, ут»? Ч.К. Çич хӳрелĕ хĕр куртăм, — ырă ют, туру ют! — пилĕк çыххи пилĕк сум! Анаткасси хĕрĕсем ултă хĕрĕ пĕр укçа. || Ырă пурăнăçлă, благочестивый. См. 2. ырă.

лапра

грязь. Регули 422. Паян лапра çок (нет). Ib. 581. Ĕнер çомăр çуса та, лапра полмарĕ. Моркаш. † Атти (его. сапоги) йолат лапра ăшне. || Грязный; грязно. Шашкар. Ял хошши пит лапра. Ядр. Тата унтă каймалли вăхăчĕ пит лапра тĕл пулат. N. Лапра ора, грязные ноги. КС. Паян ĕçлеме лапра (=пылчăк, грязно). || Топкое грязное место. СИВВ. МС. Лапра çине кĕрсе кайрăм та, аран тухрăм. || Назв. дер. Канаш. р.

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

ялтăрка

/Йалтăрка/, то же, что ялтăркка. Тим.-к. † Сирĕн куçăрсем пит ялтăрка, кама савассине пĕлместĕп. М. II. Петр. Чăнкăр, чăнкăр чĕн йĕвен, ут чармасăр мĕн тутăр? арăмсенĕн ялтăрки (кокетство?) ар чармасăр мĕн тутăр? || Стеклянные бусы. Микушк. Бурунд. † Каяймарăм пасара, илеймерĕм ялтăрка.

ялтăркка

/Йалтăркка/ (jалды̆ркка), блестящий. Изамб. Т. Ху (фу), ялтăркка, пăхмалла та мар! || Масляный (о глазах). Макка 24. Унăн (в пьяного) куçĕ-пуçĕ пит ялтăркка, çапах вăл хăйĕнчен хăй вăтанмас.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

адский

1. тамăкри пек; 2. пит вăйлă, чăтма çук; адская жара чăтма çук вĕри.

атлет

атлет (спорт тĕлĕшпе ĕçлекен çирĕп шăмшаклă çын; пит вăйлă çын).

геркулес

геркулес (пит вӑйлӑ çын).

гигантский

1. калӑпсӑр, шутсӑр, калама ҫук пысӑк, калӑпсӑр аслӑ; 2. пит вӑйлӑ, пит хӑвӑрт.

глаз

куҫ; острый глаз ҫивӗч куҫ; с глазу на глаз куҫа-куҫӑн; не в бровь, а в глаз куҫранах кала, пит вырӑнлӑ кала; на глаз чуххӑм, чуххӑмӑн; хоть глаз выколи йӗп чиксен те куҫ курмасть, пӑч-тӗттӗм; он закрывает глаза на недостатки вӑл ҫитменлӗхсене курмӑш пулать; на глазах куҫ умӗнчех.

грим

грим (сцена ҫинче выляма пит-куҫа сӑрлани; пит-куҫа сӑрламалли сӑрӑ).

гримаса

гримаса (пит-куҫа юри вылятни, хуҫкаланни).

гримасничать

несов. пит-куҫа юри пӑсса илемсӗрлетни.

грош

1. çур пуслӑх пӑхӑр укҫа; 2. питĕ йӳнӗ, пит сахал; грош цена ему унран ним усси ҫук; вӑл нимне те тӑмасть.

двусторонний

1. икӗ енлĕ, икӗ енӗ те пит енлӗ (пустав); 2. икӗ енлӗ; двустороннее согласие икĕ енлĕ килӗшӳ.

дебри

ед. нет. 1. чӑтлӑх, сӗм вӑрманлӑ вырӑнсем; 2. пит инҫетри тӗттӗм кӗтес; 3. пӗр-пӗр наукӑра ӑнланма йывӑр кӑткӑс вырӑнсем.

дешевизна

йӳнӗ хак, таварсем пит йӳнӗ пулни.

докатить

-качу, -катишь что, сов., докатывать несов. 1. кустарса ҫитер, йӑвалантарса ҫитер; 2. пит хӑвӑрт ҫит.

допотопный

пит ӗлӗкхи, авалхи (тахҫанах вилсе пĕтнӗ чӗрчунсем); йӑларан тухнӑ (япала).

жестикуляция

мн. нет жестикуляци (калаҫнӑ чухне алла, пит-куҫа выляткалани).

закадычный

закадычный друг разг. ҫывӑх тус, пит шанчӑклӑ юлташ.

затечь

1 и 2 л. не употр. сов., затекать несов. 1. юхса кӗр; 2. шыҫса кайма, тӑртанса кайма (пит-куҫ); 3. ҫывӑрса кайма (ал-ура).

затуманиться

сов. затуманиваться несов. 1. тĕтрелен, тӗтреленсе кай, тӗтрепе хупӑрлан; 2. перен. салхуллан (сӑн-пит).

изумительный

пит тӗлĕнмелле, тĕлĕнсе каймалла.

изумить

-млю, -мишь кого, что сов., изумлять несов. пит тĕлӗнтер, тĕлӗнтерсе яр.

изумиться

-млюсь, -мишься сов., изумляться несов. пит тӗлен, тĕлĕнсе кай.

исказить

-жу что сов., искажать несов. пӑс, пӑсса пӗтер, сӑмаха пӑсса кала; пит-куҫа улӑштар, урмӑштар.

искусство

1. искусство, пултарулăх (творчество) ĕҫӗ; 2. творчество ӗҫӗн пĕр пайӗ, тӗсĕ (поэзи, музыка т. ыт.); 3. пӗр-пӗр ӗҫе тумалли меслетсен системи; пултарулӑх; 4. ӑсталӑх, маҫтӑрлӑх; ӗçе пит ӑста пӗлсе пултаруллӑ туни.

исполин

улӑп, пит пысӑк ҫын.

исхулать

сов. пит ырханланма, начарланса кай, типшӗмленсе кай, хăвӑрӑлса кай, типсе хӑр.

копиться

-плюсь, копишься несов., накопиться сов. пухӑн; за шкафами очень быстро копится грязь и паутина шкапсем хыҫне пит хӑвăрт ҫÿп, эрешмен карти тулать.

корявый

1. кукӑр, кукӑр-макӑр, авӑнса пӗтнӗ (йывӑҫ, хӑяр); 2. шатраллӑ тикӗс мар (пит).

кошмар

1. сывлама йывӑр пулни, питӗ тертленсе, хӑрамалла телӗксем курса ҫывӑрни, вупӑр пуснӑ тени; 2. перен. пит те начар, киревсӗр япала.

кровожадный

тискер, ҫӑткӑн, юна юратакан (тигр); пит хытӑ чĕреллĕ (ҫын); кровожадный враг юнĕҫен тӑшман.

кумовство

мн. нет кумалӑх (1. пӗр-пӗринпе кумалла пулни, ҫавӑн пекех пит ҫывӑх паллашса, туслашса пурӑнни; 2. перен. ӗҫре ҫывӑх ҫынна тивӗҫсĕр мала хуни).

лик

устар. пит-куҫ, сӑн-сӑпат; ÿкерчӗк ҫинчи святойсен сӑнӗсем.

лицевой

лицевая сторона пиччӗш, пит ене.

лицо

1. пит, пит-куҫ, сӑн, сӑн-сӑпат; 2. ҫын; влиятельное лицо витĕмлӗ ҫын; действующие лица пьесӑра вылякансем; 3. сӑпат (грамматикӑра); это мне к лицу ку мана килӗшет; не взирая на лица камне пӑхмасӑр; лицом к лицу куҫа-куҫӑн, хире-хирӗҫ (тӑратса); все налицо пурте (пӗтӗмпех) куҫ умӗнче.

ломкий

патрак, патӑрка, муртак, пит час ванакан (япала).

мастерски

пит ӑста (тунӑ).

меломан

меломан (юрӑпа музыкӑна пит юратакан ҫын).

мести

мету, метёшь что, несов. 1. шӑл; 2. вӗҫтерет; в поле сильно метёт уйра пит вӗҫтерет; шӑлать.

микроб

микроб (микроскоппа ҫеҫ курӑнакан пит пӗчӗк организм).

мимика

мимика (ӑшри шухӑша пит-куҫа тӗрлӗ майлӑ вылятса пӗлтерни).

мина

1. хамӑр кӑмӑла, сисӗм-туйӑма, пит-куҫа тӗрлӗ майлӑ вылятса пӗлтерни.

множество

пит нумай, темӗн чухлӗ.

моментально

пит хӑвӑрт, пит час, пĕр самантра, куҫ уҫса хупиччен, йӑпӑр-япӑр.

монументальный

1. пит чаплӑ, тӗреклӗ, пысӑк, капмар; 2. тӗплӗ, тарӑн содержаниллӗ.

морда

1. выльӑхсен, тискер кайӑксен пит-куҫӗ, тути-ҫӑварӗ.

мордастый

сарлака пит-куҫлӑ, илемсӗр пит-куҫла.

мудрец

пит ӑслӑ ҫын.

муха

шӑна; какая то муха его укусила (перен.) тем пулнӑ ӑна, ним ӑнланма ҫук; мух не обидит вӑл пит йӑвашскер; до белых мух юр ÿкиччен.

мыло

1. супӑнь; туалетное мыло пит ҫумалли супӑнь; 2. тар кӑпӑкĕ; лошадь в мыле лаша кӑпӑка ÿкнӗ.

наболеть

сов. ыратакан пул, ыратса ҫит; наболевший вопрос пит кирлӗ ыйту, ҫийӗнче (вӑраха ямасӑр) татса памалли ыйту.

наваливать

несов., навалить сов. 1. пӗр япалана тепӗр япала ҫине йӑвантар; 2. хурса тултар, йӗркесӗр пӑрахса тултар; 3. ҫуса тултар (юр); народу навалило тьма халӑх пит нумай килсе тулнӑ.

навязать

-яжу что сов., навязывать, -аю несов. 1. сып (вӗрене), ҫыхса тултар (чӑлха); 2. сӗнсе тӗксе пар, ирĕксӗрлесе йышӑнтар; навяжи метёлку на палку шӑпӑр авӑрне ларт; съезди в лес да навяжи веников вӑрмана кайса милӗк ҫыхса кил; навязали мне хлопотливое дело мана пит кӑткӑс ӗҫ пачӗҫ.

незабвенный

асран кайми, манми, пит юратакан (тус).

незатейливый

пит эрешлесе туман, чаплӑ туман, ӑмсанмалла мар, ахаль ҫеҫ тукаланӑ.

низенький

пит лутра, лутрашка, лутрамас, лутака.

великий

аслă, чаплă, мухтавлă; пит пысăк; Великая Октябрьская социалистическая революция Октябрьти социализмлă аслă революци; от мала до велика ваттин-вĕттипех; костюм великоват костюм аслăрах.

веснушчатый

хуратут çапнă (пит).

весьма

питĕ, пит, калама çук, шутсăр, манерсĕр, ытла та, аравасăр.

вид

1. сăн-сăпат, пит-куç, тĕс, кӳлепе, ӗренкĕ; 2. курăнни; с виду пăхма, тулашĕнчен; делать вид ятне (çеç) ту; иметь в виду асра тыт; поставить на вид (пӗр-пĕр çитменлӗхшĕн) асӑрхаттар; упустить из виду манса кайма.

вихрь

м. çавраçил; вихрем çавраçил пек, пит хăвăрт.

вмиг

куç хупса иличчен, пĕр самантра, часах, пит хăвăрт.

выдающийся

1. малалла е çӳлелле тухса тăракан; 2. пит паллă, чаплă (художник).

выражать

несов., выразить, -жу; -зишь сов. каласа кăтарт, палăрт, каласа пар (шухăша); выражать в цифрах цифрăсемпе кăтартса пар; резко выраженный кризис пит те уççăн палăракан кризис.

облик

1. сӑн, пит-куҫ; 2. характер, сӑн-сӑпат; моральный облик молодого человека ҫамрӑк ҫыннӑн мораллӗ, сӑн-сӑпачӗ.

обширный

1. аслӑ, пысӑк, ирӗк; 2. пит нумай анлӑ; обширные знания анлӑ пӗлӳсем.

одутловатый

пит-куҫӗ тӑртанса усӑнса аннӑ (ҫын), купчем, шыҫмак.

опрометью

нареч. пит васкаса (чуп).

оспа

чечче, чечче чирĕ, шатра; лицо изрытое оспой чеччепе шатраланса юлнӑ пит; привить оспу хул кастар, шатра кастар.

отвесный

ҫӳлтен аялалла тӳп-тӳрӗ анакан (йĕр), пит чăнкă (ту).

отличник

1. отличник (вĕренекен); 2. малта пыракан; отличник производства ӗҫре малта пыракан, пит лайӑх ӗҫлекен.

отлично

1. питӗ лайӑх, питĕ аван (ӗҫлет); 2. пит аван, аван, юрать (килĕшни); 3. отлично; учиться на отлично отлично паллӑсемпе вĕрен.

развиваться

несов., развиться, разовьюсь, -вьёшься, сов. 1. çирĕплен (мускулсем); аталан (промышленность); 3. ӳс, вӑйлан (хӑвӑртлӑх); 4. ӳс, уҫӑлса, ҫивӗчленсе кай, пултарулăхусене палăрт; мальчик сильно развился в школе ача шкулта пит малалла кайрӗ, хӑйӗн пултарулӑхне палӑртрӗ.

развязный

ҫын умӗнче хӑйне пит ирĕк, пит хӑюллӑ тыткалакан чараксӑр (ҫын).

размер

1. виҫе, пысӑкӑшӗ, аслӑшӗ, калӑпӑшӗ; размер зарплаты ӗҫ укҫи пысӑкӑшӗ (мӗн чухлӗ ӗҫ укҫи илни); 2. виҫе; размер стиха сӑвӑ виҫи; 3. вӑйланса сарӑлса кайни; стачка приняла широкие размеры стачка пит вӑйланса, сарӑлса кайрӗ.

разрумяниться

сов., разрумяниваться несов. хӗрел, хӗрелсе кай (пит).

рожа

прост, илемсӗр пит-куҫ.

румяна

писев, пит-куҫа сӗрмелли сӑрӑ.

русый

ҫырӑ, сарӑ (ҫӳҫ, пит-куҫ).

рыл

1. выльӑх сӑмси-ҫӑварӗ; 2. пит-куҫ (вӑрҫса калани).

рябина

пит ҫинчи шатра путӑкӗ, шатра вырӑнӗ.

свирепый

1. ытла хаяр, тискер (çын); 2. питӗ вӑйлӑ (ҫил-тавӑл); пит хаяр (сивĕ).

скоропалительный

разг. пит васкавлӑ, тӗпӗ-йӗрӗпе шухӑшламасӑр тунӑ, йышӑннӑ (решени).

скула

питҫӑмарти шӑмми, пит шӑмми.

скуластый

сарлака пит шӑммиллĕ (çын).

слух

1. мн. нет итлес хастарлӑх, хӑлха илтни; у него слух не очень чуткий унӑн хӑлхи пит витĕрех мар; лишился слуха хӑлхасӑрланчӗ, хӑлхи илтми пулчĕ; 2. перен. сасӑ, сас-чӳ, хыпар, сăмах тухни; по слухам çын каланӑ тăрах; дошло до слуха хӑлхана кӗчӗ; пустить слух сӑмах кӑлар, сар.

смазливый

разг. илемлӗ пит-куҫлӑ; чипер.

смертельный

1. вӗлерекен (наркӑмӑш), вӗлерме пултаракан (суран) 2. перен. пит вӑйлӑ, пысăк, вилес пек; смертельная ненависть вилес пек курайманлӑх.

сморчок

-чка 1. кӑтра кӑмпа; ядовитый сморчок ҫӗрҫу; 2. перен. пӗчӗк, вӑйсӑр ҫын; пӗркеленчӗк пит-куҫлӑ çын.

смуглеть

несов., посмуглеть сов. тĕксӗмлен (пит-куҫ, ӳт).

смуглолицый

тӗксӗм сӑнлӑ, хура сӑнлӑ, хура пит-куҫлӑ.

сногсшибательный

пит тĕлĕнтерекен, ӑнран яракан (хыпар).

сокровище

мул, пурлӑх, пуянлӑх, пит хаклӑ япаласем.

сорока

1. чакак; 2. перен. пит пакӑлтатакан, халап ҫаптăракан хĕрарӑм.

спаянность

ж. мн. нет 1. шӑранса ларни; 2. пит тачӑ пӗрлешни, ҫирӗп ҫыхӑнса тӑни (массӑсемпе).

сразу

1. пит хăвӑрт; тӳрех; 2. часах, ҫийĕнчех.

страница

1. страница (пит ен); в книге 100 страниц кĕнекере 100 страница; на страницах газеты хаҫатра; 2. перен. тапхӑр; новые страницы в исследовании Арктики Арктикӑна тĕпчес ӗҫри ҫӗнӗ тапхӑрсем.

страсть

ж. 1. питӗ вӑйлӑ туйӑм, пĕр-пĕр япалана (музыкӑна) пит юратни; 2. ҫуйкӑн, кӑмӑл выляни, хӗрарӑма питӗ юратни.

стремительный

пит хӑвӑрт, виркĕнсе, ыткӑнса (чупни); стремительный поток вӑйлӑ юхса выртакан шыв.

строить

-ою что несов. 1. ту; строить завод завод ту; 2. строя тăрат (салтаксене); строить гримасы пит-куҫа вылят, пӑсса илемсĕрлет.

студёный

простор. пит сивĕ.

суровый

1. шуратман пир; 2. перен. хытӑ чӗреллӗ, хытă кӑмӑллӑ, хаяр, сивӗ чунлă (çын); 3. сивĕ; суровая зима пит сивĕ хĕл; суровый мороз хаяр-сивĕ.

сухарь

-я 1 сухари, типӗтнӗ сахар; 2. перен. пит ырхан, хыткан, типшĕм çын.

шарж

мн. нет шарж (1. ҫитменлӗхсене пит ӳстерсе кӑтартни; 2. ҫын ҫинчен пит кулӑшла ӳкерчӗк туса тӑрӑхлани); дружеский шарж кӑмӑллӑн тӑрӑхлани.

шутя

вӑйӑн-шайӑн, пит ҫӑмӑл, пит ансат.

щека

пит ҫӑмарти.

щербатый

1. картлашкаллӑ, путӑклӑ, шӑлланнӑ; 2. шатраллӑ; щербатое лицо шатраллӑ пит, ҫӗвӗллӗ пит.

экстренный

1. пит васкавлӑ, пит хӑвӑрт; 2. кӗтмен ҫӗртен, ӑнсӑртран пулакан; экстренные расходы кӗтмен тӑкаксем.

эрудиция

мн. нет эрудици (наукӑн пӗр-пӗр отрасльне пит тарӑн, тӗплӗ пӗлни, питӗ нумай, тӗплӗ вулани).

палящий

вутпа ĕнтекен; палящий зной пит хӗртекен шӑрӑх.

пантомима

пантомима (сцена çинче вылякансем хӑйсен шухӑшӗсене сӑмахпа мар, пит-куҫпа е ӳт-пӳ хусканӑвӗсемпе кӑтартни).

первостепенный

пит кирлĕ, пит паллӑ (ыйту).

плодовитый

1. нумай ҫимӗҫ кӳрекен (ӳсентӑран); 2. ӗрчевлӗ, час ӗрчекен (чĕрчун); кролики очень плодовиты сайккасем пит ӗрчевлӗ; плодовитый писатель тухӑҫлӑ ӗҫлекен писатель.

подлость

ж. пит киревсӗр ĕҫ, пит юрӑхсӑр ӗҫ, киревсӗрлӗх.

полчище

1. пит пысӑк ҫар; 2. пысӑк ушкӑн.

помада

помада (пит-куҫа сĕрмелли лайӑх шӑршлӑ маҫ).

помешанный

ухмаха ернӗ (ҫын), сӳтӗлнĕ; асран кайнӑ (çын); он помешан на музыке вӑл музыкӑна пит юратать, уншӑн каҫӑхсах каять.

последствие

пĕр-пĕр пулса иртнĕ япалан хыҫӗ, йӗрӗ, паллӑ юлни, результачĕ; рябины на лице — это последствие оспы пит ҫинчи шатра — чечче хыҫӗ (чечче чирӗ хыҫҫӑн пулса юлнă); оставить без последствий ыйтнине ахалех хӑвар.

превосходный

пит лайӑх, питӗ ырӑ, питĕ аван (çын), превосходная степень (в грам.) вӑйлӑ форма.

престарелый

пит ватӑлса ҫитнӗ, пит ватӑ (çын).

приключаться

1 и 2 л. не употр. несов. разг., приключиться сов. кĕтмен ҫӗртен пул, килсе тух; приключилась большая неприятность пит кӑмӑлсӑр (лайӑх мар) ӗҫ килсе тухрĕ.

примерный

пит лайăх, тĕслĕх пулма тивĕҫлӗ.

приступ

1. ҫар ҫыннисем хулана (крепоҫа) йĕри-тавра ҫавӑрса илсе ҫапӑҫни, атака, штурм; 2. пит вӑйланса ҫитни (чир); приступу нет ҫывӑхне те пыма ҫук, яхӑнне те ямасть.

пространный

1. сарлака, аслӑ, ирĕк; 2. пит вӑрӑм, ытлашши, ытла вирам; пространное письмо пит вирам, ытла вӑрӑм ҫыру.

профиль

1. япала, пит-куҫ аяккинчен пӑхсан епле курӑнни; снимись в профиль айккӑн ÿкерĕн; 2. уйрӑм ӑсталӑхпа (специальноҫпе) ӗҫлемĕ кирлĕ пӗлӳ; ӗҫри хӑнӑхусем; профиль учебного заведения шкул мӗнле йышши ӑстасем (специалистсем) хатӗрлени.

прыщавый

шатраллӑ (пит).

пухлый

купчем, кӳпшек, шыҫмак (ҫын); с пухлым лицом кӳпшек пит-куҫлӑ.

пядь

ж. шит; семи пядей во лбу пит ӑслӑ.

черта

1. йĕр; провести черту йĕр ту, туртса тух; 2. чикĕ; в черте нашего района пирĕн районта (чиккинче); 3. перен. уйрăмлăх, паллă, ен, сăн; черты лица сăн, сăн-сăпат, отличительные черты япалан уйрăмлăхĕсем; в общих чертах кĕскен, пĕтĕмпе илсен.

чертог

пит пуян, капăр пӳрт-çурт, кермен, дворец.

тайфун

тайфун (Лăпкă океан таврашĕнче пит пысăк сиен кӳрекен çил-тăвăл).

такой

кун йышши, кунашкал, кун пекки; что это такое? ку мĕн вара? в таком случае апла пулсан; в таком же виде аплипех, çаплипех; что такое? мĕскер? какой-такой? мĕскерлескер? мĕнлескер? 2. çав тери, пит; такой хороший çав тери лайăх.

тёплый

1. ăшă; тёплая погода ăшă çанталăк; 2. перен. кăмăллă, ăшă (сăмах); 3. перен. чее; тёплый парень чее, çынна лартакан çын; тёплое местечко пит тупăшлă вырăн; в тёплом виде ăшăлла (çи); тепловатая вода лĕп шыв.

толстить

1 и 2 л. не употр. кого, что несов. разг. мăнтăррăн кăтарт, хулăннăн курăнтар, мăнтăрлат; эта шуба сильно толстит меня ку кĕрĕк мана пит мăнтăррăн кăтартать.

тонкий

ср. ст. тоньше 1. çӳхе, çинçе (çип); 2. çинçе, çивĕч илтекен; тонкий слух çивĕч илтекен хăлха; тонкий голос çинçе сасă; 3. ăста, пĕлсе тунă; тонкая работа пит таса, ăста, пĕлсе тунă ĕç; тонкий намёк тĕртсе калани; шахвăртса калани; 4. çивĕч, ăслă; тонкий ум çивĕч ăс.

трагедия

трагеди (1. герой мĕн пирки те пулин пит вăйлă кĕрешсе вилнине сăнласа кăтартакан дрăмăллă произведени; 2. инкек, питĕ хăрушă, ăшчике хумхатса яракан тискер ĕç).

трение

1. сĕртĕнӳ, сĕртĕнни, пĕр-пĕрне сĕртĕнсе тăни (машина пăйĕсем); 2. перен. хирĕçӳ, тавлашу; между нами бывают трения эпир пит килĕштерсех пурăнмастпăр (хирĕçкелесе илетпĕр).

трескучий

1. шартлатакан, шартлатса çунакан (вутă); 2. перен. янравлă, шавлă; трескучие фразы пит шавлă, янравлă, анчах ниме пĕлтермен, ниме тăман содержаниллĕ сăмахсем; трескучий мороз шартлама сивĕ.

трус

хăравçă, пит хăракан çын.

царить

несов. 1. устар. патшара лар, патша пулса тăр; 2. перен. пуçпулса тăр; в дореволюционной деревне царила нищета и неграмотность революцичченхи ялта чухăнлăхпа хутпĕлменлĕх пит палăрса тăнă.

ценность

ж. мн. нет 1. пахалăх; картина большой ценности пит хаклă картина; 2. хаклă япаласем, паха япаласем.

хлынуть

1 и 2 л. не употр. сов. 1. кĕрлесе, капланса киле пуçла (шыв), витрелетсе çума тытăн (çумăр); вода хлынула с гор тусем çинчен кĕрлесе шыв юхма пуçларĕ; 2. перен. пит нумаййăн кĕпĕрленсе кил (тух); народ хлынул из кино халăх киноран йышлăн кĕпĕрленсе тухрĕ.

хмуриться

несов. нахмуриться сов. пит-куçа тĕксĕмлентер, тĕксĕмлен; 2. перен. тĕксĕмлен, хăмăрлан (пĕлĕт).

хрупкий

1. патрак, муртак, час ванакан; 2. перен. пит ачаш, черчен (ача).

художество

художество (сăн, картина ӳкерес ăсталăх); Академия Художеств Художествăсен Академийĕ.

фальцет

арçын пит çинçе сасăпа калаçни, юрлани.

фасад

фасад, (çуртăн) пит енĕ, умĕ, малти енĕ, пуçĕ.

феномен

феномен (1. филос. явлени; 2. перен. мĕн енчен те пулин пит паллă, тĕлĕнмелле сайра пулакан япала е çын).

физиономия

пит-куç, сăн-сăпат, сăнар.

фотографировать

кого, что несов., сфотографировать, сов. сăн ӳкер.

фотография

1. сăн ӳкерни; 2. сăнӳкерчĕк; 3. фотографи (сăн ӳкерекен вырăн, çурт).

убой

мн. нет 1. выльăх-чĕрлĕхе пусни; кормить на убой а) пусма-чĕрт; б) перен. пит нумай; ĕçтер-çитер.

угреватый

шатраллă (пит-куç).

уйма

мн. нет разг. пит нумай, шутсăр нумай.

улыбаться

несов., улыбнуться сов. 1. йăл кул, йăл кулса ил; 2 перен., кăмăла кай, килĕш; эта идея улыбнулась ему ку шухăш ăна пит килĕшрĕ (кăмăлне кайрĕ).

умора

нескл. разг. пит кулăшла, кулсах вилмелле.

умчаться

-чусь, -чишься сов. 1. вăркăн, ывтăн, пит хăвăрт кай, вĕçтер (юланут); 2. перен., хăвăрт иртсе кай, сисĕнмесĕр иртсе кай (çамрăклăх).

умывальник

алă çумалли; пит çумалли, умывальник.

усыпать

-плю что чем сов., усыпать несов. 1. сапса тух, сапса тултар (çула хăйăрпа); 2. перен., тапса тух, тухса тул (пит çине хуратут), çăлтăр.

баловень

м. ашкăнчăк, иртĕнчĕк, пит алхасакан ача.

безличный

хăй сăн-сăпатне палăртманскер; безличное предложение подлежащисĕр предложени; безличный глагол сăпатсăр глагол.

бесёнок

, -нка 1. шуйттан çури (чĕппи); 2. перен. ытла ашкăнакан, алхасакан, асакан ача, пит çивĕч ача.

бесстыдник

, бесстыжий намăссăр, намăса пĕлмен, кĕççе пит, сăнăр, вăтанма пĕлмен çын.

блестящий

1. йăлтăртатса тăракан, йăлтăркка; с блестящими глазами йăлтăркка куçлă; 2. перен. пит чаплă; блестящий успех чаплă çитĕнӳ; дела идут блестяще ĕçсем питĕ лайăх (чаплă) пыраççĕ.

болезненный

1. тăтăш чирлекен, йăмшак, имшер (çын), нишлĕ, сывлăхсăр (çын); болезненный вид чирлĕ сăн; 2. йĕркесĕр, ытлашши; он воспринимает критику болезненно вăл хăйне критикленĕшĕн кӳренет.

борозда

1. суха касси, пăрусна; 2. пит-куç пĕрĕнчĕкĕсем.

бровь

ж. куç харши; нахмурил брови куç харшине пĕрчĕ; не в бровь, а в глаз пит вырăнлă, тĕл тивертсе каларĕ.

буква

1 саспалли; 2. перен. пĕр-пĕр текста, шухăша пит ăшăх ăнланни; буква в букву шăп та шай.

В.Г. Егоров редакциленĕ чăвашла-вырăсла словарь (1935)

сăпат

1.
лицо, образ, подобие, постоянство, аккуратность, благообразие, благовоспитанность
çын сăпачĕ те çук хăйĕн — сам даже утратил образ человека

2.
лицо (в граммат.)

3.
сăн-сăпат (см. сăн)

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

сăн-пит

чырай

Çавăн пекех пăхăр:

сăмсаллă хура çĕлен сăмсасăр сăмсах сăн « сăн-пит » сăн-пуç сăн-сăпат сăна сăнав сăнавла

сăн-пит
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org