Шырав: тăвар

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

вольфрамлă

хим.
вольфрамовый
вольфрамлă тăвар — вольфрамовая соль

ирĕлчĕк

1.
раствор
тăвар ирĕлчĕкĕ — раствор соли
çăра ирĕлчĕк — крепкий раствор
шĕвĕ ирĕлчĕк — слабый раствор

йĕпен

2.
сыреть, становиться сырым, влажнеть, увлажняться
тăвар йĕпеннĕ — соль отсырела
куçĕсем йĕпенчĕç — глаза его стали влажными
кантăксем тарласа йĕпенчĕç — стекла окон запотели

кала

14.
быть достаточным (о приправах)
яшкана тăвар каланă — соли в супе достаточно
сăрана хăмла калайман — в пиве мало хмеля

кас

13.
пропитывать чем-л.
аша тăвар каснă — мясо просолено

килĕ

II. (кил)

ступа, ступка
сӳс килли — ступа для толчения кудели
ыхра килли — ступка для чеснока
килĕре тăвар ту — толочь соль в ступке
Кашни килĕ хăйĕн кисĕпне шырать. — погов. По ступе и пест. (соотв. По сеньке и шапка).

концентраци

2.
концентрация (çăралăх)
тăвар шĕвекĕн концентрацийĕ — концентрация соляного раствора

кристалл

кристаллический
кристальный
уст.
тăвар кристалĕсем — кристаллы соли
кристал купи — друза кристаллов

кристаллан

кристаллизоваться
шĕвек кристалланни — кристаллизация жидкости
тăвар кристалланать — соль кристаллизуется

лаша

лошадиный, конский, конный
ĕç лаши — рабочая, тягловая лошадь
кастарнă лаша — мерин
сăхăм лаша — кляча, одер
çăрха лаша — ииоходец
çӳрен лаша — рыжая лошадь, лошадь рыжей масти
тĕпри лаша — коренник
турă лаша — гнедой конь
хушка лаша — лошадь со звездочкой на лбу
чăхăмçă лаша — норовистая, строптивая лошадь
чуман лаша — ленивая лошадь
шухă лаша — 1) резвый конь 2) пугливая лошадь
юланут лаша — верховой конь
лаша арманĕ — конная мельница
лаша вити — конюшня
лаша жатки — конная жатка
лаша савăчĕ — конный завод
лаша какайĕ — конина
лаша ашĕ — конина
лаша касăвĕ — табун
лаша кĕтĕвĕ — табун
лаша молотилки — конная молотилка
лаша таврашĕ — сбрӳя
лаша тăлли — конские путы
лаша чуппи — аллюр
лаша ĕрчет — разводить лошадей, заниматься коневодством
лаша ĕрчетни — коневодство
лаша йĕнерле — оседлать лошадь
лаша кӳл — запрячь лошадь
лаша çăварлăхла — взнуздать лошадь
лаша тăвар — распрячь лошадь
лашасене юрттарса ăмăртни — рысистые испытания лошадей
лашапа ăмăртса чупни — скачки
лашапа ĕçлемелли хатĕрсем — конный инвентарь
лаша ĕрĕхсе кайнă — лошадь понесла, помчалась (в испуге)
лаша кĕлернĕ — лошадь завалилась (на спину)
лаша кукалет — лошадь бьет копытом
лаша тапать — лошадь бьет (задними ногами)
лаша шăмарать — лошадь скалится и прижимает уши (пытаясь укусить)
лаша чĕвен тăчĕ — лошадь вскинулась на дыбы
Лаша пуласси тихаран паллă, çын пуласси ачаран паллă. — посл. Каков будет конь — видно по жеребенку, каков будет человек — видно по ребенку
Ыр лашана пĕр пушă, ыр çынна пĕр сăмах. — посл. Доброму коню достаточно одного удара кнутом, доброму человеку достаточно одного слова.
Лашаран çӳллĕ, автанран лутра. (Йĕнерчĕк). — загадка Выше коня, ниже петуха. (Седелка).

рас

2.
сильно, с избытком
яшкана тăвар расрах каланă — суп пересолен, суп посолили слишком сильно

сăпрамлан

1.
делаться влажным, увлажняться, сыреть, размокать
тăвар сăпрамланнă — соль стала влажной
юр сăпрамланнă — снег подтаял

селитра

селитра (азотлă тăвар)
[лат. sal — тăвар, тата nitrum — сĕлтĕ, сода]

суланча

солонка
тăвар суланччи — солонка
йывăç суланча — деревянная солонка

тăвар

I.
соль

тăвар

соляной
солевой

апат тăварĕ — поваренная соль
яшка тăварĕ — поваренная соль
кали тăварĕ — калийная соль
минераллă тăварсем — минеральные соли
шултра тăвар — крупная соль
тăвар арманĕ — соляная мельница
тăвар ирĕлчĕкĕ — солевой раствор, рассол
тăвар шывĕ — солевой раствор, рассол
тăвар килли — ступка для толчения соли
тăвар кӳлли — соляное озеро
тăвар сийĕ — соляной пласт
тăвар курки — солонка
тăвар суланчи — солонка
тăвар витнĕ  — просолено
тăвар каламан — не досолено
тăвар касман — не просолено
тăвар сап — солить, сыпать соль (напр. на хлеб)
тăвар çитменни — солевой голод (в организме)
тăвар яр — солить, класть соль (напр. в суп)
тăвар ярса тултар — сильно пересолить

тăвар


кача тăвар — пересол
тăвар курăкĕ бот. солянка
тăвар кăшкарĕдиал. щавель кислый

тăвар

II. глаг.
распрягать, выпрягать
лаша тăвар — распрячь лошадь

тĕвĕн

страд.

1.
толочься, дробиться
тăвар лайăх тĕвĕнет — соль хорошо толчется

тутă

вкусовой
пыл тути — вкус меда
тути çук — безвкусный
çăвар тути кайни — потеря вкусовых ощущений
яшкана тăвар тути каламан — суп недосолен
тутă кĕрт — придать вкус чему-л.
тутă кĕртекен япаласем — специи
тутă пĕлекен органсем — органы вкуса

тӳ

1.
толочь, дробить, крошить
вир тӳ — толочь просо
тăвар тӳ — дробить соль
тӳсе хур — натолочь впрок
Тăваттăн тĕвеççĕ, пĕри авăсать. (Лаша). — загадка Четверо толкут, один веет. (Лошадь: ноги и хвост).

хире-хирĕç

взаимно
хире-хирĕç пулăшу — взаимная помощь, взаимная поддержка
хире-хирĕç туслăх — взаимная дружба
Çăкăр-тăвар хире-хирĕç. — посл. Хлеб и соль взаимны.
Тарьепе Марье хире-хирĕç чуптăваççĕ. (Маччапа урай). — загадка Дарья с Марьей целуются. (Потолок и пол)

чĕптĕм

щепоть, щепотка
пĕр чĕптĕм тăвар — щепотка соли
пĕр чĕптĕм тапак — щепотка табаку, понюшка табаку

чул

каменный
акшар чулĕ — известняк
вак чул — щебень
яка чул — галька, булыжник
лаптак чул — плитняк
çĕпре чулĕ — галька, камень-голыш
нăх чулĕ — алька, камень-голыш
хăйăр чулĕ — песчаник
хăйра чулĕ — точильный брусок
шурă чул — бутовый камень
чул арманĕ — камнедробилка
чул карлăк — парапет
чул катăкĕ — обломок камня
чул сăмсахĕ — скала
чул çурт — каменный дом, каменное строение
чул тăвар — каменная соль
чул ту — каменная гора, утес
чул сăрт — каменная гора, утес
чул сăр — мостить
никĕсе чул яр — забутить фундамент, заложить каменный фундамент
Каçхи çул — кăкăр çинчи чул. — посл. Ночной путь — словно камень на груди.

чухла

1.
делать впору, как раз
подгонять
кĕпине кĕскетсе чухла — подогнать длину платья
яшкана тăвар чухласа яр — класть в меру соли в суп

шăл

7.
кристалл
тăвар шăлĕ — кусочек каменной соли

шыв

6.
обычно с определяющим словом
раствор, жидкость
амиак шывĕ — аммиачная вода (удобрение)
мăшкăлтăк шывĕ — помои
супăнь шывĕ — мыльный раствор
çăра шыв — пойло (для скота)
çĕве шывĕ — сыворотка
тăпăрчă шывĕ — сыворотка
тăвар шывĕ — рассол
юн шывĕ — 1) сукровица 2) мед. сыворотка

шывлан

2.
намокать, сыреть
размокать

тăвар шывлансан, çумăр пулать — соль отсырела — к дождю (народная примета)

юмăх

юмăх тăвар — пересол

çурал

2. перен.
зарождаться, появляться, возникать
ăмăртура çĕнĕ ĕç меслечĕсем çуралаççĕ — в соревновании зарождаются новые методы труда
манăн кăсăклă шухăш çуралчĕ — у меня возникла интересная мысль
Шывра çуралать, шывран хăрать. (Тăвар). — загадка В воде рождается, а воды боится. (Соль).

кача

III.
кача тăвар — пересол

çăкăр-тăвар

собир.

1.
пища, еда, съестные припасы
çăкăр-тăвар пуçтар — убрать со стола (после-еды)
çăкăр-тăвар хĕл каçма çитет-и? — хватит ли припасов на зиму?

çăкăр-тăвар

2.
хлеб-соль, угощение
çăкăр-тăваршăн тавтапуç — спасибо за угощение
çăкăр-тăварпа кĕтсе ил — встречать хлебом-солью
вĕсем çăкăр-тăварпа хутăшаççĕ — они дружат домами
пиреех те çакă киле килме сирĕн çăкăр-тăвар çавăрчĕ — фольк. в этот дом нас привлекло радушное угощение
Çăкăр-тăвар хире-хирĕç, теççĕ. — посл. Хлеб-соль взаимны. (соотв. Долг платежом красен).

нӳрлен

увлажниться, отсыревать, пропитываться влагой
сӳс нӳрленнĕ — пенька отсырела
нӳрленнĕ тăвар — отсыревшая соль
çĕр лайăх нӳрленчĕ — земли хорошо пропиталась влагой

чуллă


чуллă тăвар — каменная соль

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Яштăвар

(ЙАШТĂВАР), яз. и. м. Иревли (Ашм. Сл. IV, 259): Яш + тăвар (< ту- ?).

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

курултай

п.с. Конгресс, сpезд, аслă пуху. Казанкă шывĕ хĕррине курултай«пĕтĕм Хусан çĕрĕн» пухăвĕпуç-тарăнчĕ. К.Турхан, 1967, 332 с. Мăн курултай пухать те Мамай хан калать, «Чĕркуçленмест сăвар ăрачĕ...» В.Энтип, 1987, 229 с. Чăваш курултайне [наци конгресне] парне тăвар! Х-р, 8.10.1992, 2 с. 9-мĕш курултая Шупашкарта ирттерме сĕнсен никам та хирĕçлемерĕ. ÇХ, 1998, 40 /, 4 с. — курултай пуçтар, курултай ирттер (К.Турхан, 1967, 260 с., 321 с.); Пĕтĕм çĕршыври чăваш хĕрарăмĕсен курултайĕ (В-х, 1991, 21 /, 10 с.); Пĕтĕм тĕнчери тĕрĕк çамрăкĕсен курултайĕ (Х-р, 2.09.2000, 4 с.); Пушкăрт Республикин Патшалăх Пухăвĕ — Курултайĕ (УС, 1999, 46—47 /, 8 с.).

песук

п.в. Хăйăр пек вĕтĕ сахăр; песок. Пĕрин алли янтă песук патне туртăнать. К-н, 1982, 1 /, 3 с. Кĕске хушăрах икĕ михĕ песук, 800 килограмм тырă ĕçлесе илтĕм. Х-р, 17.07.1992, 2 с. 80-мĕш çулсен вĕçĕнче ... пĕр кило песукшăн епле хĕпĕртенĕ. Х-р, 24.01.1996, 3 с. Пĕр литр шыва 80 грамм песук, 50 грамм тăвар ямалла... Ч-х, 1999, 14 /, 8 с. — сахăр песукĕ (Х-р, 22.04.1993, 1 с.; Х-р, 4.08.1993, 1 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

нӳрел

отсыреть
увлажняться

тăвар нӳрелет — соль сыреет

пуç

макнуть; çăкăрпа тăвар çине пуç – обмакнуть хлеб в соль.

152 стр.

суланча

син.: тăвар суланчи
солоница

çăкăр

хлеб
çăкăр сăмси — край хлеба
çăкăр-тăвар — хлеб-соль
çăкăр хытти — корка хлеба
çăкăр çемçи — мякишь
çăкăр ăшĕнчен — из печеного хлеба
çăкăр чĕлли — ломоть хлеба
çăкăрĕпе — целым караваем
çăкăрĕ çăкăрĕпе — целыми каравами
çăкăра ĕçлесе çийеççĕ — хлеб едят поработавши

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

вут

кăвар. Сĕтел çинче тиркĕпе пашалу, ун çинче çĕççи, тăвар салланчăпа суллахайра: 1) вут (кăвар) çĕрте, чӳлмек катăкĕ çинче <…> [Тимофеев 2002:356].

мăскал

салатник. Пăрусене тӳсе вĕтĕлетнĕ çунтарнă шăмă пани пит усăлă тата кунне 2–3 мăскал (салатник) тăвар пани те аван [Франкфурт 1913:13].

нафталин

тумтирсене кĕве çиесрен сапакан япала. Нафталин (тумтирсене кĕве çиесрен сапакан япала) икĕ тĕрлĕ: пĕр тĕрли шурă, вĕтĕ тăвар майлă, тепĕр тĕрли патак татки пек [Сергеев 1907:28].

селитра

азотлă шур тăвар. Селитра вăл – азотлă шур тăвар. Вăл хăйăрлăрах çĕрпе тăмлă çĕре лайăх çĕнетет [çулталăк 1908:61].

шетник

пысăк катка. Ăна (выльăх апатне. – Э.Ф.) ак çапла хатĕрлеççĕ: пысăк катка (шетник) çине пучах, арпа е улăма тураса тултараççĕ те çăнăхпа тăвар сапаççĕ, унтан вĕри шыв сапса пусараççĕ, каткине пĕр тавлăка яхăн витсе тăратас пулать [Çулталăк 1910:5–6].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

добавить

глаг. сов.
1. (ант. убавить) хуш, хушса хур, хушса пар, сĕте, сĕтев пар; добавить в суп соли яшкана тăвар хуш
2. (син. дополнить) хушса кала, сăмах хуш; к сказанному нечего добавить хушса каламалли нимĕн те çук

забросить

глаг. сов.
1. (син. закинуть) пер, ывăт, ывăтса яр, персе кĕрт; забросить шайбу в ворота хапхана шайба çапса кĕрт; далеко забросить гранату гранатăна инçете пер
2. (син. оставить) пăрах, сивĕн, пис; забросить учёбу вĕренме пăрах
3. (син. послать) яр, çитер; забросить разведчика во вражеский тыл разведчика тăшман тылне яр
глаг. сов.
1. кого-что, о ком-чем (ант. вспомнить) ман, манса кай, манăç ту; забыл сказать тебе сана калама маннă; забудем о прошлом иртнине манăç тăвар
2. кого-что (син. оставить) манса хăвар, пăрахса хăвар; я забыл где-то варежки эпĕ таçта алсише манса хăварнă

кристалл

сущ.муж.
кристалл (шайлашуллă вырнаçнă атомсенчен тăракан япала); кристаллы соли тăвар кристалĕсем

малосольный

прил.
кăшт тăварланă, тăвар кастарман; малосольные огурцы кăшт тăварланă хăяр

пробовать

глаг. несов.
1. тытăн, пикен, хăтлан; девочка пробует писать хĕр ача çырма хăтланать
2. тутан, астив, тутанса пăх; пробовать суп на соль яшкана тăвар каланине тутанса пĕл

распрячь

глаг. сов., (ант. запрячь)
тăвар; распрячь лошадь лаша тăвар

солить

глаг. несов.
1. тăвар яр, тăвар хуш; солить суп яшкана тăвар яр
2. тăварла, йӳçĕт; солить грибы кăмпа йӳçĕт

солонка

сущ.жен.
тăвар курки

соль

сущ.жен.; множ. соли
тăвар; поваренная соль апат тăварĕ; соли натрия натри тăварĕсем; добавить в суп соли яшкана тăвар хуш

щепотка

щепоть сущ.жен.
чĕптĕм; щепотка соли пĕр чĕптĕм тăвар

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

выпрягать

кого, что несов., выпрячь, -ягу сов. тăвар (лаша).

тузлук

спец. (мĕне те пулин тăварлама хатĕрленĕ) тăвар шывĕ.

хлеб

1. çăкăр; белый хлеб шурă çăкăр, кулач; 2. тырă, тырпул, тырă-пулă; 3. çăкăр-тăвар, апат-çимĕç; хлеб-соль взаимное дело çăкăр-тăвар хире-хирĕç; хлеб да соль разг. апат тутлă пултăр; ставить хлебы кăвас хур.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

тăвар

туарырга (распрягать)

тăвар

тоз (соль)

Çавăн пекех пăхăр:

тăванлаш тăванлаштар Тăваньтюк Тăвапи « тăвар » тăварăн тăвара тăварак тăварлă тăварлăх

тăвар
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org