Шырав: уçă

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

вăшăл

1.
подражание кратковременному легкому шуму, шороху, шелесту
çулçăсем вăшăл турĕç — листья зашелестели

вăшăл-вăшăл —
1) усил. от вăшăл 1.
уçă çил вăшăл-вăшăл вĕрет — дует прохладный ветер
2) шуршащий, шелестящий
вăшăл-вăшăл хăмăш — шелестящий камыш

веранда

веранда
уçă веранда — открытая веранда
верандăллă пӳрт — дом с верандой
верандăра чей ĕç — пить чай на веранде

вырнаçуллă

полезно, целесообразно
вырнаçуллă ĕç — полезный труд
вырнаçуллă тăкак — целесообразные затраты
уçă сывлăшра çӳрени вырнаçуллă — прогулка на свежем воздухе полезна

декольте

декольте (хĕрарăм кĕпине çӳлте уçă хăварса çĕлени)
пысăк декольте — глубокое декольте
декольтеллĕ кĕпе — декольтированное платье, платье с декольте

дифтонг

лингв.
дифтонг (икĕ уçă сасă пĕр сыпăка пĕрлешни)

кăмăл

1.
характер, свойство характера
ăшă кăмăл — радушие, приветливость
вылянчăк кăмăл — изменчивость, непостоянство
йывăр кăмăл — тяжелый характер
çемçе кăмăл — мягкосердечие
тӳрĕ кăмăл — прямота
усал кăмăл — злобность
уçă кăмăл — 1) щедрость 2) откровенность
хытă кăмăл — жестокосердие
ырă кăмăл — доброта

кăмăллă

4.
с опр.
выражает разные по характеру чувства:

ăшă кăмăллă — ласковый, приветливый, радушный
вашават кăмăллă — ласковый, приветливый, радушный
йăваш кăмăллă — кроткий, с мягким характером
йывăр кăмăллă — с тяжелым характером
кăра кăмăллă — вспыльчивый
мăн кăмăллă — гордый по характеру
сăпай кăмăллă — скромный, корректный
çемçе кăмăллă — мягкий, с мягким характером
çирĕп кăмăллă — стойкий, с твердым характером
таса кăмăллă — чистосердечный
тӳрĕ кăмăллă — 1) честный, искренний 2) прямой, с прямым характером
уçă кăмăллă — 1) шĕдрый 2) открытый, доступный
усал кăмăллă — злой, злобный
хытă кăмăллă — 1) жестокосердный, бессердечный 2) скупой, скаредный прост.

кăмăллăн

4.
с опр.
выражает разные по характеру чувства:

ăшă кăмăллăн — радушно, приветливо
вашават кăмăллăн — радушно, приветливо
йăваш кăмăллăн — кротко
пĕр кăмăллăн — единодушно
çирĕп кăмăллăн — твердо, стойко
таса кăмăллăн — чистосердечно
тулли кăмăллăн — удовлетворенно, с удовлетворением
тӳрĕ кăмăллăн — честно, искренне
уçă кăмăллăн — 1) щедро 2) с открытой душой

кăмăллăх

свойство характера, уточняемое определением:
ăшă кăмăллăх — ласковость, приветливость
вашават кăмăллăх — ласковость, приветливость
йăваш кăмăллăх — кротость
савăк кăмăллăх — жизнерадостность
сивĕ кăмăллăх — холодность, неприветливость
çемçе кăмăллăх — мягкосердечие
çирĕп кăмăллăх — твердость, принципиальность
таса кăмăллăх — чистосердечность
тӳрĕ кăмăллăх — честность, искренность
тӳрккес кăмăллăх — грубость
уçă кăмăллăх — 1) щедрость 2) откровенность
хытă кăмăллăх — 1) жестокость, бессердечность 2) скупость, скаредность прост.

килĕшӳ

3.
созвучие, гармония
килĕшӳ çукки — дисгармония
сасăсен килĕшĕвĕ — 1) гармоническое звучание 2) лингв. сингармонизм
уçă сасăсен килĕшĕвĕ — гармония гласных (звуков)

мангал

мангал (уçă вучах)
мангал çинче шашлык ăшала — жарить шашлык на мангале

монофтонг

лингв.
монофтонг (пĕр сасăран тăракан ансат уçă сасă)
чăваш чĕлхинчи монофтонгсем — монофтонги чувашского языка

полигон

1. воен.
полигон (хĕçпăшал сăнамалли вырăн)
артиллери полигонĕ — артиллерийский полигон
уçă полигон — открытый полигон

полигон

2. стр.
полигон (уçă цех)
тимĕр-бетон конструкцисен полигонĕ — полигон для изготовления железобетонных конструкций

редукци

2. лингв.
редукция (сасă вăйсăрланни)
уçă сасăсен редукцийĕ — редукция гласных

редукцилен

лингв.
редуцироваться
редукциленнĕ уçă сасăсем — редуцированные гласные

руда

рудный
пăхăр руди — медная руда
тимĕр руди — железная руда
руда бассейнĕ — рудный бассейн
рудана уçă меслетпе кăларни — добыча руды открытым способом
рудана пуянлат — обогащать руду

сасă

звуковой
звуко-

уçă сасăсем — гласные звуки
хупă сасăсем — согласные звуки
сасă евĕрлевĕ —звукоподражание
юрă сасси — звуки песни
сасă çырни — звукозапись
сасă çыракан хатĕр — звукозаписывающее устройство
сасă операторĕ — звукооператор
сасă хумĕсем — звуковые волны

сасăлав

баллотировочный
вăрттăн сасăлав — тайное голосование
уçă сасăлав — открытое голосование
сасăлав бюллетенĕ — баллотировочный бюллетень
сасăлав урни — урна для голосования
суйлавçăсем пурте сасăлава хутшăнчĕç — все избиратели приняли участие в голосовании

семафор

семафорный
семафор уçă — семафор открыт

спорт

спортивный
йĕлтĕр спорчĕ — лыжный спорт
сывлăш спорчĕ — воздушный спорт
çуллахи спорт тĕсĕсем — летние виды спорта
хĕллехи спорт — зимний спорт
шыв спорчĕн бази — водноспортивная база
спорт вăййисем — спортивные игры
спорт гимнастики — спортивная гимнастика
спорт залĕ — спортивный зал
спорт мастерĕ — мастер спорта
спорт разрячĕ — спортивный разряд
спорт хатĕрĕсем — спортивный инвентарь
спорт клубĕ — спортклуб
савăтра спортклуб йĕркеленĕ — на заводе организован спортклуб
спорт инвентарĕ — спортинвертарь
спорт площадки — спортплощадка
уçă спорт площадки — открытая спортплощадка
спорт обществи — спортобщество

сывла

1.
дышать
пĕр тикĕс — сывла дышать ровно
сăмсапа сывла — дышать носом
уçă сывлăшпа сывла — дышать свежим воздухом
сывлайми пул — задохнуться
вăл аран сывлать — он чуть дышит
пулă сухапа сывлать — рыба дышит жабрами
тăвăр çуха сывлама памасть — тесный воротник перехватывает дыхание

сывлăш

воздушный
уçă сывлăш — свежий воздух
хĕснĕ сывлăш — сжатый воздух
сывлăш температури — температура воздуха
сывлăш юхăмĕсем — воздушные течения
сывлăшăн хими составĕ — химический состав воздуха
сывлăшри кислород — кислород воздуха
сывлăшпа сивĕнекен двигатель — двигатель с воздушным охлаждением

сыпăк

5. лингв.
слог
уçă сыпăк — открытый слог
хупă сыпăк — закрытый слог
сăмах сыпăксене пайланни — деление слова на слоги

тавра

2.
окрестность и окрестности
окружающая местность
кунтан пĕтĕм тавра курăнать — отсюда видно всю окрестность
уçă тавра — открытая местность

танкетка

II.
танкетка и танкетки (уçă туфли)
танкеткăпа çӳре — ходить в танкетках

тăрат

6.
содержать, держать
оставлять

пӳрте таса тăрат — содержать дом в чистоте
уçă сывлăшра тăрат — хранить что-л. на свежем воздухе
тăратса хăвар — оставить
пĕччен тăратса хăвар — оставить кого-л. одного
укçасăр тăратса хăвар — лишить денег, оставить без денег

уçă

I.

1.
ключ
кĕлет уççи — ключ от амбара
шĕрĕп уççи — гаечный ключ
хваттер уççи — ключ от квартиры

уçă

2.
замок
йывăç уçă — деревянный замок, запор

уçă

II.

1.
открытый, раскрытый, распахнутый

уçă

открыто
уçă алăк — открытая дверь
кантăк яриех уçă — окно открыто настежь
алăка кам уçă хăварнă? — кто оставил дверь открытой?

уçă

2.
отпертый, незапертый
çăра уçă — замок отперт

уçă

3.
открытый, свободный
çул уçă — дорога свободна

уçă

4.
просторный, широкий

уçă

просторно, широко
уçă пӳлĕм — 1) открытая, незапертая комната 2) просторная комната

уçă

5.
открытый, незащищенный
уçă вырăн — открытая местность
уçă хир — открытая степь
уçă тăпрара ӳстерекен культурăсем — культуры, выращиваемые в открытом грунте

уçă

6.
свободный (о времени)
уçă вăхăтра — в свободное (от работы) время

уçă

7.
ясный, отчетливый, четкий

уçă

ясно, отчетливо, четко
куçлăх мана уçă кăтартать — в очках вижу хорошо

уçă

8. перен.
ясный, понятный

уçă

ясно, понятно
кăнтăр çутинчен те уçă — яснее ясного, ясно как белый день

уçă

9. перен.
открытый, доступный для всех
уçă лару — открытое заседание

уçă

10. перен.
открытый, явный, не скрываемый

уçă

открыто, явно
уçă сасăлав — открытое голосование

уçă

11.
свежий, прохладный
чистый

уçă

свежо, прохладно
уçă сывлăш — свежий воздух
паян тулта кăшт уçăрах — на дворе сегодня немного свежо

уçă

12.
звонкий

уçă

звонко
уçă юрă — звонкая песня
унăн сасси уçă — у него звонкий голос
уçă юрла — звонко петь

уçă

13.
приветливый, радушный

уçă

приветливо, радушно
уçă кăмăллă — добродушный
уçă çын — приветливый человек

уçă

14.
острый, не пресный
уçă апат — не пресная пища

форточка

форточка [ним. Pforte — алăк <— лат. роrtа — алăк, хапха]
форточкăран уçă сывлăш кĕрет — в форточку вливается свежий воздух

чупă

3.
движение, дуновение
уçă сывлăш чуппи — дуновение свежего ветра

шафран

[араб. za'farān]

1.
шафран (апат çине яракан уçă тутăллă курăк)

юраттар

2.
подбирать, подгонять
уçă юраттар — подобрать ключ (к замку)

янк

II.

1.
настежь
алăк янках уçă — дверь открыта настежь

çыру

2.
письмо
послание

сакаслă çыру — заказное письмо
саламлă çыру — приветственное послание
уçă çыру — открытое письмо
ятсăр çыру — анонимное письмо
çыру çӳрет — переписываться
çырупа яр — отправить письмом

уçă

15.
легко, быстро
споро
прост.
ĕç уçă пырать — дело спорится

космос

космический
уçă космос — открытый космос
космос карапĕ — космический корабль
космос пайăркисем — космические лучи
космос ракети — космическая ракета
космосри вĕçев — космический полет
космос  карапĕсене сыпăнтарни — стыковка космических кораблей
космоса тĕпчени — исследование космоса
космоса алла ил — осваивать космос
космоса вĕçсе кайса кил — слетать в космос
этем уçă космоса тухни — выход человека в открытый космос

малти


малти кас —  восточная часть деревни
малти кĕтес — передний, красный угол
малти пӳлĕм — передняя комната, горница
малти пӳрт — первая, большая половина пятистенного дома
малти уçă сасăсемлингв. гласные переднего ряда
малтиллĕ малти кӳл — запрягать цугом

мĕнле


кирек мĕнле
1) любой, каждый, всякий
ку алăка кирек мĕнле уçă та уçать — эту дверь можно открыть любым ключом
2) как угодно, каким угодно путем

мĕнле те пулсан, мĕнле те пулин —
1) какой-нибудь, какой-либо
санăн мана валли мĕнле те пулсан ручка çук-и? — нет ли у тебя какой-нибудь ручки для меня?
2) как-нибудь, как-либо
мĕнле те пулсан пырăп-ха сирĕн пата — я как-нибудь приду к вам
мĕнле пулсан та — как бы то ни было, в любом случае
мĕнле тăрăшсан та — как (бы) ни старался, при всем старании

мĕнле калас — как сказать (при затруднении точно выразить мысль)
лайăх кантами çулла? — мĕнле калас...  —  хорошо ли вы отдохнули летом? — как сказать...
авă мĕнле иккен! — вон оно как!, вон оно что!
ĕçсем мĕнлерех? — как дела?

яр

5. в качестве усил. частицы:
яр уçă алăк — распахнутая дверь
яр çутă çулăм — очень яркое пламя

платформа

2. ж.-д.
платформа (уçă вакун)
станцие вунă платформа хăйăр килнĕ — на станцию прибыло десять платформ с песком

уçă


çил уççи — обдуваемое ветрами мосто
тӳпе уççи — просвет в тучах
пĕлĕт уççи — просвет в тучах
чĕре уççи — радость для сердца, услада сердца
уçă сасăсемлингв. гласные звуки
уçă сыпăк — открытый слог
уçă çыру — открытое письмо (публикуемое в печати)
вăл уçах мар — он нездоров, ему нездоровится

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

анлăх

п.с. 1. Анлă уçă вырăн; уçлăх. Эпир [погра-ничниксем] çил-тăман çаврăнса, ахрашса тăракан тĕксĕм шурă анлăха ыткăнатпăр. В.Алендей, 1965, 21 с. Шур тĕтре пулса вăл [Сывлăмпи] çитнĕ çӳл тӳпемĕр анлăхне. Н.Теветкел, 1982, 91 с. Вĕçсĕр-хĕрсĕр анлăх ăна [ачана] хăй ытамне çавăрса илчĕ. Т-ш, 1993, 35 /, 7 с. Эпĕ вара дельтапланпа вĕçесшĕнччĕ, тĕнче çийĕн виçесĕр анлăхра ярăнасшăнччĕ. Л.Сачкова, 1996, 108 с. — ВЧС, 1971, 872 с. 2. Анлăш, талккăш, лаптăкăш. Çĕршыв анлăхĕ тĕлĕнтерчĕ ĕнтĕ икĕ пĕчĕк чуна. В.Элпи, 1983, 96 с. Кунашкал эпикăллă анлăх Агиверăн яланах новелла формипе шайлашать. Г.Федоров, 1996, 173 с. Тĕнчене хăвăр ăсăрпа виç енлĕ анлăх ăнлавне хĕссе кĕртсе лартнă та, çав картаран тухаймастăр. В.Эктел, 1996, 70 с.

банкнот

п.с. Хут укçа; банк билечĕ. Чăн-чăн банкнотсем çинче Шурă çуртăн чӳречисем çурри кăна уçă пек курăнаççĕ. К-н, 1968, 8 /, 11 с. Укçа кăларса тыттармалли вăхăт çитсен вăл банкнотсен тĕркине мар, хĕç-пăшал туртса кăларнă. ÇХ, 1999, 42 /, 4 с. Пурĕ 14 миллиард банкнота тĕрлĕ номиналпа пичетлесе кăлармалла. Х-р, 18.08.2000, 3 с. Ултавçă ... ăна [кинемее] 50 пин тенкĕлĕх укçа тыттарнă. Çапла, унашкал банкнот çук халь. Х-р, 31.01.2001, 1 с. — ВЧС, 1971, 31 с.; ЧВС, 1961, 54 с.; ВЧС, 1951, 26 с.

бодибилдинг

ç.с. Тĕрлĕ йывăрăшсемпе вăй-хал хăнăхтарăвĕсем туса мускулсене тĕреклетмелли, хул-çурăма патварлăх кӳмелли ăсталăх; культуризм. Бодибилдинг енĕпе республикăн уçă чемпионачĕ иртрĕ. ÇХ, 6.10.1997, 2 с. Бодибилдинг асамлăхĕ юлашки вăхăтра Чăваш ен çамрăкĕсене те тыткăнларĕ. ÇХ, 9.10.1998, 12 с. Эпĕ бодибилдингпа аппаланмастăп пулин те, хул-çурăм питĕ тĕреклĕ. ÇХ, 1998, 52 /, 4 с. — ЧР Бодибилдинг федерацийĕ (Х-р, 18.09.2001, 2 с.); бодибилдинг президенчĕ (Х-р, 18.06.2002, 4 с.).

дисплей

ç.с., информ. Видеодисплей (туп.), монитор (туп., 2). «Шырав» кнопка çине пусатăн. Дисплейра самантрах информаци тухать. Ар, 2001, 19 /, 4 с. — дисплей класĕ, ç.я. Компьютерпа видеодисплейсем (туп.) вырнаçтарнă вĕренӳ пӳлĕмĕ. Дисплей класĕ информатика урокĕ вăхăтĕнче кăна мар, яланах уçă пулмалла. ТА, 1989, 9 /, 60 с. Академире информаципе шутлав лабораторийĕ, 9 дисплей класĕ ... пур. ТА, 1998, 1 /, 3 с. Факультетра ... чылай малтан дисплей класне уçрăмăр. АМХ, 2000, 8—10 /, 4 с.

догмăла

ç.с. Пĕр-пĕр вĕрентĕве улшăнми чăнлăх пек йышăн, догма туса хур. Большевиксен партийĕнчи тĕрлĕ фракцисемпе платформăсем, юхăмсемпе ушкăнсеммарксизма догмăличченхи яр-уçă чăнлăх. А.Леонтьев //П-н, 1990, 2 /, 13 с.

инçетлĕх

п.с. Инçет, ката; уçлăх, анлăх (туп.). Йывăç тĕмĕсем ... шупкалса пыракан инçетлĕхре пач палăрми пулса, куçран çухалаççĕ. П.Афанасьев, 1985, 46 с. Пĕтĕм инçетлĕхе юр чаршавĕ картланă. Н.Мартынов, 1985, 30 с. Мĕскĕнлĕхпе вак шухăшсен купи çĕтет те, карăнать инçетлĕх. Г.Ирхи, 1991, 51 с. Тĕтресĕр уçă ирпе, инçетлĕхре-горизонтра пулин те, вăрман курăнать. Х-р, 12.09.1996, 3 с. — уй инçетлĕхĕ (А.Медведев, 1941, 15 с.); шыв инçетлĕхĕ (Хв.Агивер, 1984, 91 с.); тинĕс инçетлĕхĕ (Х-р, 27.06.2003, 3 с.); кăн-кăвак инçетлĕх (Н.Теветкел, 1964, 78 с.); асăмри инçетлĕх (Г.Юмарт, 1983, 14 с.); тӳрем инçетлĕх (Св.Асамат //П-н, 1990, 2 /, 15 с.); — инçетлĕхе йыхăр (В.Эктел, 1996, 58 с.); инçетлĕхе çывăхлат (Ю.Сементер //Я-в, 1999, 11—12 /, 9 с.).

итлев

ç.с. 1. Итлени, тăнлани; илтӳ. Ман хăлхасем илтмеççĕ, итлев аппаратне вара киле манса хăварнă. А-а, 1999, 19 /, 2 с. — итлев-курав меслечĕ (ЧЧВМ, 1998, 8 с.). 2. Обществăшăн пĕлтерĕшлĕ темăна депутатсем ăстаçăсемпе экспертсене хутшăнтарса ирĕклĕн сӳтсе явни. Парламент хăйĕн итлевĕсене, ларăвĕсене, сессийĕсене ирттерет. ÇХ, 1999, 11 /, 2 с. Комитетсен ларăвĕнче, парламент итлевĕсенче депутатсем республикăсен патшалăх чĕлхисемпе калаçма пултараççĕ. Х-р, 6.08.1998, 2 с. РФ Патшалăх Думин Хĕрарăмсен, çамрăксен тата çемье ыйтăвĕсемпе ĕçлекен комитечĕ ... парламентăн уçă итлевĕсене ирттернĕ. ÇХ, 2001, 21 /, 2 с.

педканаш

ç.с., кĕск. Шкулта вĕрентекенсен пухăвĕ; педагогсен канашĕ. Педканаш пирĕн пирки мĕн йышăннине калăр-ха. ХШ, 1998, 2 /, 30 с. Профсоюз пухăвĕнче, педканашра ... ку ĕçе вăйлатмалли пирки асăрхаттартăмăр. Т-ш, 1999, 4 /, 9 с. Ыран манăн уçă урок... Кайран педканаш пулмалла. Х-р, 19.05.2003, 4 с.

политкун

п.с., кив. Совет тапхăрĕнчи информаци кунĕ, ĕç коллективĕнче политзаняти ирттерни, идеологи ĕçченĕсемпе тĕлпулу йĕркелени. Пĕрлехи политкунсемпе уçă çыру кунĕсем... КЯ, 2.12.1989, 3 с. Халĕ ĕнтĕ колхозра кашни юнкунах черетлĕ политкун ирттересси йăлана кĕчĕ. Я-в, 1991, 4 /, 31 с.

ăшпиллĕх

п.с. Чун çепĕçлĕхĕ, кăмăл ăшши; чун ăшши. Кĕçĕрхи каçăн хăйĕн ăшпиллĕхĕ. Хв.Агивер, 1984, 95 с. Çынра чи малтанах мĕн хаклатăр. — Чунлăх, ăшпиллĕх, уçă кăмăл. КЯ, 21.12.1989. Пичĕ-куçĕнче ăшпиллĕх, тараватлăх, савăнăç кулли çиçет. ÇХ, 1999, 42 /, 5 с. Уяр кунсен ăрши ăшпиллĕх кӳрет Ефимов Якура. Ю.Сементер //Я-в, 2000, 4 /, 14 с. — тасалăхпа ăшпиллĕх (ЧС, 1994, 8 кл., 323 с.); — танл., минетлĕхпе ăшă пиллĕх (А.Смолин, 1999, 243 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

ĕç

I.
пить
ĕçсе тăран — напиться
ĕçесрен-çийесрен пит уçă вĕсем — они очень щедры на угощение
ĕçме-çиме — пища и питье
ĕçмелли — питье (что можно пить), напиток
ĕçес килчĕ — захотелось пить
ĕçес килни — жажда
ĕçкĕ — попойка, пир
ĕçке-çике ĕçеççĕ — пируют
ĕçке кун — день пирушки
ĕçкĕçĕ — пьяницы
ĕçтер — угощать, поить
ĕçке ларчĕç

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

канвирт

, конверт çыру хуппи, хупăлчи, кĕпи. Çыру икĕ тĕрлĕ пулать; хăш çыру канвиртсĕрех (хупăсăрах) каять, ăна открытое письмо (уçă çыру) теççĕ; çырăва канвирт ăшне хурса ярсан ăна закрытое письмо (хупăлă çыру) теççĕ [Çулталăк 1903а:21]; Çыру икĕ тĕрлĕ пулать; хăш çыру канвиртсĕрех (хупăлчăсăрах) каять, ăна открытое письмо (уçă çыру) теççĕ, çырăва канвирт ăшне хурса ярсан ăна закрытое письмо (хупăллă çыру) теççĕ [Çулталăк 1903б:26]; Çыру кĕпипе (конвертпа) ярас пулсан 7 пуслăх марка чиксе ярас пулать [Хыпар 1906, № 19:303].

уçă

витмесĕр. Июлĕн 9-ш кунĕнче таса ӳт пырса çитнĕ; ăна хирĕç патша хăй, улпутсем, архиерейсем, пĕтĕм халăх тухса илнĕ те Успенский собора хунă, унта вăл 10 кунччен уççăн (тупăк хуппине витмесĕр) выртнă <…> [Избранные (январь) 1904:24].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

беглый

прил.
1. таркăн; тарнă; беглый солдат таркăн салтак
2. (син. быстрый) хăвăрт, час, йăпăрт; бросить беглый взгляд хăвăрт пăхса ил ♦ беглые гласные тухса ӳкекен уçă сасăсем (сăм., вырăс чĕлхинче: день — дня, сон — сна)

босоножки

сущ.множ.
уçă туфли, çăмăл туфли (çуллахи)

вдохнуть

глаг. сов. (ант. выдохнуть)
сывласа ил; вдохнуть свежий воздух уçă сывлăш сывласа ил

влететь

глаг. сов.
1. (ант. вылететь) вĕçсе кĕр; в открытое окно влетел воробей уçă чӳречерен çерçи вĕçсе кĕчĕ
2. (син. вбежать, ворваться) чупса кĕр, ытканса кĕр; в комнату влетели дети пӳлĕме ачасем чупса кĕчĕç
3. безл., кому (син. достаться) лек, тив; шалуну влетело от отца ашкăнчăка ашшĕнчен лекрĕ

воздух

сущ.муж.
сывлăш; свежий воздух уçă сывлăш; подняться в воздух сывлăша çĕклен ♦ поднять на воздух сирпĕнтер, аркат, взрыв ту; выйти на воздух пӳртрен тух, тула тух; нужен, как воздух нимрен ытла кирлĕ; Воздух! Сывлăшра харушлăх! (тăшман самолечĕсем килнине пĕлтерни)

ворваться

глаг. сов.
çĕмĕрсе кĕр; вăркăнса кĕр, ыткăнса кĕр; бойцы ворвались во вражеские окопы салтаксем тăшман окопĕсене ыткăнса кĕ чĕс; в окно ворвался свежий ветер чӳречерен уçă сывлăш варкăшса кĕчĕ

вразумительный

прил. (син. ясный, понятный; ант. невразумительный, неясный), вразумительно нареч.
уçăмлă, уçă, ăнланмалла; ответить вразумительно уçăмлăн хуравла

гласный

1. прил. (син. открытый), гласно нареч.
уçă, уçăмлă; уççăн; гласное судопроизводство суд ĕçĕнчи уççăнлăх

гласный

2. прил:. гласные звуки уçă сасăсем; редуцированные гласные чувашского языка чăваш чĕлхинчи вăйсăр уçă сасăсем (ă, ĕ)

голосистый

прил.
уçă сасăллă, вăйлă сасăллă; голосистый соловей уçă сасăллă шăпчăк

грунт

сущ.муж. (син. почва)
тăпра, çĕр; рыхлый грунт кăпăш тăпра; открытый грунт уçă тăпра (плёнкăпа витменни); закрытый грунт хупă тăпра (плёнкăпа, кĕленче рамăсемпе витни)

двор

сущ.муж.
1. картиш, кил карти, кил хушши; загнать скотину во двор выльăха кил картине хуса кĕрт
2. (син. усадьба, хозяйство) кил-çурт, кил; крестьянский двор хресчен кил-çурчĕ; в деревне насчитывается около ста дворов ялта çĕр киле яхăн шутланать ♦ скотный двор выльăх картишĕ; на дворе тулта, уçă сывлăшра; не ко двору пришёлся юрайман (кама та пулин)

задний

прил. (ант. передний)
кайри, хыçри, хыçалти; задние колёса телеги урапан кайри кустăрмисем ♦ дать машине задний ход машинăна каялла чакар; без задней мысли уçă кăмăлпа, улталама шутламасăр

звонкий

прил. (син. звучный, громкий; ант. глухой), звонко нареч.
янравлă, уçă; янăракан; звонкий голос уçă сасă; звонкие согласные звуки янăракан хупă сасăсем; звонко петь песню юрă шăрантар

звук

сущ.муж.
сасă; гласные звуки уçă сасăсем; согласные звуки хупă сасăсем; слышен звук шагов ура сасси илтĕнет; не слышно ни звука пĕр сас-чĕвĕ те çук

звучный

прил. (ант. глухой), звучно нареч.
янравлă, уçă саслă; звучный колокол янравлă чан

искренний

прил., искренне и искренно нареч. (син. правдивый, откровенный; ант. лживый, лукавый)
тӳрĕ, уçă; чунтан, чуна уçса; говорить искренно чуна уçса кала

йотированный

прил.
йотлă; йотованные гласные йотлă уçă сасăсем (е=й+э; ё=й+о; ю=й+у; я=й+а)

ключ

1. сущ.муж.
1. уçă, çăраççи; ключ от дверей алăк çăраççийĕ; связка ключей çăраççи çыххи
2. уçă, уçкăч; гаечный ключ гайка уçкăчĕ
3. (син. разгадка) тупсăм, тупкăч; ключ к шифру шифр тупкăчĕ ♦ ключ к успеху ăнăçлăх никĕсĕ; строить дом под ключ çурта пĕтĕмпех туса çитер

космос

сущ.муж.
космос, тĕнче уçлăхĕ; выход космонавтов в открытый космос космонавтсем уçă космоса тухни

место

сущ.сред.; множ. места
1. вырăн, çĕр, тĕл; хутлăх; открытое место уçă вырăн; положить вещь на место япалана вырăнне хур
2. (син. должность) вырăн, ĕç; вакантное место пушă вырăн (ĕçре)
3. пусăм, вырăн; занять первое место в соревновании ăмăртура пĕрремĕш вырăн йышăн
4. местами в знач. нареч. (син. кое-где) вырăн-вырăн, тĕл-тĕл; местами пройдут дожди вырăн-вырăн çумăр çуса иртет ♦ место в вагоне вагонти вырăн; сказать к месту вырăнлă кала; на местах вырăнсенче (центртан инçетре)

натура

сущ.жен.
1. (син. действительность) мĕн пурри, тавралăх, чăн пурнăç; художник рисует с натуры художник чăн пурнăçа ӳкерет
2. (син. характер) кăмăл; широкая натура уçă кăмăл

озон

сущ.муж.
озон (аслатиллĕ çумăр вăхăтĕнче пулакан уçă шăршăллă газ)

откровенный

прил. (син. искренний), откровенно нареч.
уçă, тӳрĕ, кĕрет; пытарман; откровенная ложь кĕрет суя; говорить откровенно ним пытармасăр кала ♦ говоря откровенно вводн. сл. тӳррĕн каласан, тĕрĕссипе каласан

открытка

сущ.жен.
открытка, уçă çыру; художественная открытка ӳкерчĕклĕ открытка; альбом для открыток открытка альбомĕ

открытый

прил., открыто нареч.
1. (ант. закрытый) уçă, уçса янă; открытая настежь дверь яри уçса янă алăк
2. (син. явный) уçă, тӳрĕ, кĕрет, пытарусăр; открыто высказывать свои мысли харпăр шухăшне пытармасăр кала ♦ открытая степь таса çеçен хир; открытый урок уçă урок (кăмăл тăвакансем итлемелли); открытый характер тарават кăмăл; открытый вопрос татăлман ыйту; открытое письмо уçă çыру (хаçатра пичетлени); на открытом воздухе уçă сывлăшра
глаг. сов.
1. (ант. закрыть) уç, чар, кар, уçса яр, уçса хур; открыть окно чӳрече уç; широко открыть рот çăвара карса пăрах
2. (син. задействовать) уç, хыв, пуçла, йĕркеле; открыть фирму фирма йĕркеле; открыть движение автобусов автобус çӳретме пуçла
3. уç, пĕл, туп, уçса пар, открыти ту; астрономы открыли новую звезду астрономсем çĕнĕ сçăлтăр тупнă ♦ открыть правду чăннине уçса кала; открыты новые возможности çĕнĕ майсем палăрчĕç

платформа

сущ.жен.
1. платформа (чугун çул станцийĕнче поезд патне пымалли площадка)
2. платформа (хула çывăхĕнче çӳрекен поездсем чарăнакан вырăн)
3. платформа, уçă вагон; платформы с углём кăмрак тиенĕ платформăсем
4. платформа (политика ĕçĕн тĕллевĕсем, программи); предвыборная платформа партии партин суйлав умĕнхи платформи

площадь

сущ.жен.
1. площадь (хулари уçă вырăн); Красная площадь в Москве Мускаври Хĕрлĕ площадь
2. лаптăк, лаптăкăш; измерить площадь леса вăрман лаптăкăшне виçсе пĕл ♦ посевные площади ака-суха çĕрĕсем; жилая площадь пурăнмалли вырăн, кил-çурт

прозрачный

прил., прозрачно нареч.
1. витĕр курăнакан, тăрă, янкăр; прозрачное небо ёнкăр уяр тӳпе
2. (син. явный) уçă, тӳрĕ, уçăмлă; прозрачный намёк уççăн вăлтса калани

простой

прил., просто нареч.
1. (ант. сложный) ансат, çăмăл, кăткăс мар; простой вопрос çăмăл ыйту; задача решается просто задача тупсăмĕ ансат
2. уçă кăмăлла; он человек простой вăл уçă кăмăлла çын
3. просто частица усилит. кăна, çеç; он просто не знает урока вăл урока пĕлмест кăна ♦ простой карандаш ахаль кăранташ (хури); просто так ыт ахальтен

прохладный

прил., прохладно нареч. сулхăн, уçă, сивĕрех; сегодня прохладно паян çанталăк уçă

прямой

прил., прямо нареч.
1. (ант. кривой) тӳрĕ, тикĕс, тӳррĕн, тӳрех; прямая линия тӳрĕ йĕр
2. (син. откровенный) тӳрĕ, уçă; говорить прямо тӳррĕн кала ♦ прямая речь тӳрĕ пуплев (текстра — сăнар сăмахĕсене улăштармасăр калани); прямая насмешка кĕрет мăшкăл; я прямо испугался эпĕ хăрасах ӳкрĕм

сандалии

сущ.множ.; един. сандалия жен.
сандали (кĕлесĕр уçă пушмак); ходить в сандалиях сандалипе çӳре

свежий

прил.
1. чĕрĕ, пăсăлман; çĕнĕ; свежая рыба тин тытнă пулă; свежие фрукты чĕрĕ улма-çырла
2. уçă, сулхăн, сивĕрех; свежий ветер сивĕ сил; на свежем воздухе уçă сывлăшра, тулта
3. çĕнĕ; свежий номер газеты хаçатăн çĕнĕ номерĕ
4. таса, усă курман; свежая рубашка таса кĕпе ♦ со свежими силами çĕнĕ вăйпа; на свежую голову пуç ывăниччен; по свежим следам çийĕнчех

холод

сущ.муж. (син. стужа; ант. тепло, жара)
сиве; лютый холод шартлама сивĕ; дрожать от холода сивĕпе чĕтре; в открытую дверь пахнуло холодом уçă алăкран сивĕ çапрĕ

чистый

прил., чисто нареч.
1. (ант. грязный) таса; чистая посуда таса савăт-сапа; чисто вымыть пол урайне çуса тасат
2. (син. свободный, открытый) уçă, таса; чистое небо янкăр таса тӳпе ♦ от чистого сердца чун-чĕререн, тӳрĕ кăмăлпа; чистая прибыль таса тупăш; говорить чистую правду чăннине кала

широкий

1. (ант. узкий) сарлака, анлă; широкая улица сарлака урам; человек с широкой грудью анлă кăкăрлă çын
2. (син. просторный; ант. тесный) шалпар, пысăк, анлă; пиджак широк пиншак шалпар
3. (син. массовый) йышлă, анлă; широкие слои населения халăхăн йышлă ушкăнĕсем
4. (син. обширный; ант. ограниченный) анлă, пуян; широкий кругозор анлă тавра-курăм ♦ широкая натура юмарт çын, уçă кăмăллă çын; в широком смысле слова пĕтĕмĕшле; жить на широкую ногу тулăххăн пурăн; Шире шаг! Вăрăмрах пусса утăр! (стройпа пыракансене хушни)

явный

прил. явно нареч. (син. открытый, очевидный; ант. скрытный)
уçă, кĕрет, куç кĕрет, курăмлă; явные и тайные причины кĕрет тата вăрттăн сăлтавсем; он явно лжёт вăл куç умĕнчех суять

ясный

прил., ясно нареч.
1. (син. яркий, светлый, сияющий; ант. тёмный) çутă, янкăр, уяр, уçă, таса; ясное небо таса тӳпе; ясный день янкăр уяр кун; светлый месяц çап-çутă уйăх
2. (син. чёткий, отчётливый; ант. неясный, смутный) уçăмлă, курăмлă, кĕрет; уççăн; отсюда ясно видны горы кунтан сăртсам уççăн куринаççĕ
3. уçăмлă, ăнланмалла, уйăрмалла; ясный почерк уçăмлă çыру; мне всё ясно эпĕ йăлтах ăнланатăп

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

авансцĕна

авансцена (сценăн чаршав умĕнчи уçă пайĕ).

апаш

апаш (сарлака уçă çухаллă (кĕпе).

апостроф

апостроф (уçă сасă тухса ӳкнине пĕлтерме йĕркерен çӳлерех лартакан запятой евĕрлĕ паллă: Жанна д'Арк).

ассонанс

ассонанс (1. сасăсем пĕр пек янăраса килĕшӳллĕ илтĕнни; 2. тулли мар рифма, уçă сасасем анчах рифмăланни).

весёлый

1. уçă, хавас, хаваслă, савăк, савăклă, савăнăçлă, савăнчăклă; 2. хаваслантаракан, савӑнтаракан.

вислоухий

1. усăк хăлхаллă; 2. перен. катăкрах, ухмахрах, уçă мар çын.

воздух

мн. нет сывлăш; чистый воздух уçă, таса сывлăш; спёртый воздух пăчă сывлăш; выйти подышать воздухом тухса уçăлса çӳре; перен. поднять на воздух сиктерсе яр.

вразумительный

ăнламмалла, уçă, уçăмлă; вразумительный ответ уçăмлă ответ.

разборчивый

1. тӗплӗ чухлакан, начаррине тиркекен (çын); 2. ӗнес, сӑпӑ, апата тиркекен, йӗс пыр; 3. уçă, вулама ҫӑмӑл (почерк).

чистосердечный

таса чĕреллĕ» тӳрĕ (уçă) кăмăллă (çын).

чистый

таса, тăрă (шыв); совершенно чистый тап-таса; чистый голос уçă сасă; он все принимает за чистую монету вăл мĕн каланине пурне те ĕненет.

туманный

1. тĕтреллĕ (кун); 2. перен. уçă мар, пăтранчăк, ăнланмалла мар (сăмах çаврăнăшĕ); туманная будущность паллă мар пуласлăх.

ядрёный

шултра, тутă (мăйăр), чашкăрса ларакан, сăмсана çуракан (квас) , тĕреклĕ, патвар (çын), таса, уçă (сывлăш).

ясно

1. паллă, уçă, уççăн, паллах; 2. уяр.

ясный

1. çутă, яр-çутă; 2. уяр (çанталăк); 3. уçă (сасă).

благодушный

çемçе кăмăллă, уçă, кӳнĕ, кӳнлĕ (çын).

бородка

пĕчĕк, кĕске сухал; бородка ключа уçă качи, уçă чĕми, уçă çекли; бородка топора пуртă кĕли.

брешь

ж. 1. крепость стенинчи тăшман пенипе пулнă шăтăк, уçă; 2. перен. çитменлĕх.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

уçă

ачкыч (ключ)

уçă

ачык (открытый)

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

голосование

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

день

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

открытый

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

процесс

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

публичный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

торги

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

усыхать уç уçав Уçакка « уçă » уçăл уçăлан уçăлтар уçăм уçăмлă

уçă
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org