Шырав: хăвăр тĕллĕн

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

суйлав

отборный,  выборный
хăй тĕллĕн пулакан — суйлав естественный отбор
ятарлă суйлав — искусственный отбор
савнă тăванăмсем килсессĕн чăн суйлав юррăма юрларăм — фольк. когда приехали любимые мой родичи, я им спел самую отборную свою песню

тĕлĕшшĕн

то же, что тĕллĕн II.

тĕллĕн

I.
кое-где, местами
юр сайра тĕллĕн анчах юлнă — снег остался лишь кое-где
тĕллĕн-тĕллĕн —
1) кое-где, местами
тĕллĕн-тĕллĕн тырă шăтман — местами хлеб не взошел
2) отрывочно, отрывками; фрагментарно
ĕçсем çинчен тĕллĕн-тĕллĕн каласа пар — описать события фрагментарно

тĕллĕн

II.
послелог
для, ради
на
чью-л. долю
ман тĕллĕн телей пулчĕ — мне выпало счастье

тĕллĕн

III.
с мест. хам (ху, хăй)

1.
сам, самостоятельно, без посторонней помощи, своими силами
хăй тĕллĕн тунă ĕç — самостоятельная работа
ача хăй тĕллĕн утаймасть-ха — ребенок без поддержки ходить еще не может
харпăр хăй тĕллĕн — каждый сам по себе, всяк по-своему, кто во что горазд

тĕллĕн

2.
про себя, сам с собой
хăй тĕллĕн калаçать — он разговаривает сам с собой

тĕллĕн

3.
самовольно, без разрешения
ĕçрен хăй тĕллĕн кайни — самовольный уход с работы

тĕллĕн

4.
непроизвольно, самопроизвольно, само собою
хăй тĕллĕн хусканни — самопроизвольное движение
хăй тĕллĕн кăшкăрса яни — непроизвольный крик

тĕллĕн

5.
наедине, в одиночку
хам тĕллĕн пурăннă чух — когда я жил один
кала хамăр тĕллĕн чух — скажи-ка, пока мы с тобой наедине

хам

I. мест.
личн. возвр.


1.
я сам
хам тĕллĕн — самостоятельно, я один, без постороннего вмешательства
хам çыртăм куна — я написал это сам
хамшăн хам тăрăшатăп — я сам за себя стараюсь
хамăнне хам пĕлетĕп — я сам знаю, что делать

харпăр

1.
каждый
харпăр хăй —
1) каждый сам
мĕн тумаллине харпăр хăй пĕлет — каждый сам знает, что ему надо делать
харпăр хăй тунă япала — самоделка, самодельная вещь
харпăр хăй вĕренни — самообразование
харпăр хăйне тытма пĕлни — самообладание
 
2) собственный, свой —
харпăр хăй ирĕкĕпе — добровольно, по своему желанию
харпăр хăй тĕллĕн — самостоятельно
харпăр хăй тĕллĕн пурăн — жить самостоятельно

хăвăр

мест. личн.-возвр.

1.
вы сами
хăвăр çапла каларăр — вы сами так сказали
пухăва хăвăр килĕр — приходите на собрание лично вы
хăвăрпа илĕр — возьмите с собой

хăвăр

2.
ваш собственный
свой
(ваш)
хăвăр(ăн) ирĕкĕр — воля ваша, как вы хотите
хăвăр юлташăрсене те калăр — сообщите и своим товарищам

хăвăрăн

то же, что хăвăр 2.

хăй

I.  мест. личн.-возвр.

1.
он сам, она сама
хăех —
1) он сам, самостоятельно, без чужой помощи
ача хăех çăвăнать — ребенок умывается сам
2) самопроизвольно
торф хăех тивсе кайни — самовозгорание торфа

хăй каларăшле — как он сам говорит, выражаясь его же словами
хăйне евĕрлĕ — специфичный, своеобразный, оригинальный

хăйне майлă —
1) самобытный, своеобразный, оригинальный
вал хăйне майлă çын — он своеобразный человек
2) своеобразно, оригинально, по-своему

хăй тĕллĕн —
1) самостоятельно
хăй тĕллĕн вĕреннĕ çын — самоучка
хăй тĕллĕн вĕренни — самообразование
2) сам с собою; про себя
хăй тĕллĕн калаçать — он разговаривает сам с собою
хăй халлĕн сам — по себе, независимо от других

хăйне хăй — сам себя; сам себе; самое
хăйне хăй мухтани — самовосхваление
хăйне хăй сыхлани — самосохранение
вăл хăйне хăй хуçа — он сам себе хозяин
калăр ăна, вăл хăй килтĕр — скажите, чтобы он пришел сам лично

художник

художник
пейзаж художникĕ — художник-пейзажист
Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ художникĕ — заслуженный художник Чувашской Республики
хăй тĕллĕн вĕреннĕ художник — самодеятельный художник
художник куçĕпе пăх — смотреть глазами художника

экскаватор

экскаваторный
нумай куркаллă экскаватор — многоковшовый экскаватор
роторлă экскаватор — роторный экскаватор
хăй тĕллĕн куçакан экскаватор — шагающий экскаватор
экскаватор бригади — экскаваторная бригада
экскаватор курки — ковш экскаватора

самоучитель

самоучитель (харпăр хăй тĕллĕн вĕренмелли кĕнеке)
испан чĕлхин самоучителĕ — самоучитель испанского языка
баян калама вĕренмелли самоучитель — самоучитель игры на баяне
ют чĕлхене самоучительпе вĕрен — изучать иностранный язык по самоучителю

Этимологи словарĕ (1996)

аван

хороший, честный, добрый, приятный, полезный, удобный, доведенный до высокой степени качества или совершенства.

Производные формы: аванлан — улучшиться, стать лучше или добрее; аванлантар — улучшать, сделать лучше; аванлат — то же, что и предыдущее слово (Ашм. Сл. IА, 40-41). В.Г.Егоров предполагает, что чув. аван родственны: чаг. авунчак милый, любезный, узб. овунчок забава, развлечение, чаг. аун, авын чем-либо заниматься, проводить время, уйг. абдан хороший, хорошо, тув. авангыр ловкий, проворный, кирг. абыдан совершенно, очень, весьма (Егоров ЭСЧЯ, 19). Нет сомнения, что формы авунчак/овунчок образованы от др.-тюрк. аvïn — развлекаться; утешаться, радоваться; обольщаться; предаваться чему-л.; привязываться, дружить > др.-тюрк. аvïnč утешение, радость; спокойствие; увлечение, занятие; привычка, привязанность (ДТС, 69-70), но весьма сомнительна принадлежность кирг. абыдан, не говоря уже о персидском происхождении от слова аbadan населенный; благоустроенный; процветание, благоустройство (ДТС, 1).
Подлинными соответствиями чув. аван являются казах. аман: кош, аман болынсыз! Будьте здоровы!; кирг. аман: мал, тан аманбы? В здравии ли скот и души? Кирг. аманбы по форме и значению соответствует чув. аван-и (форма приветствия или формула вежливости, когда справляются о чьем-либо здоровье): аван-и-ха? — Аван-ха, хăвăр аван-и? Как поживаете? — Ничего пока. Как Вы? или: как поживаете? (Ашм. Сл. IА, 41), а также тат. диал. аван хорошо (ДСТЯ, 19); кирг., каз., крым., тур., аз., уйг. аман = араб. ... здорово, в хорошем здоровьи; безопасность, защита, пардон (тур., аз.) (Радл. Сл. I, 643). Тат. лит. әман безопасность, спокойствие; пощада; осторожно (АТРСЗ, 76). В чувашском м ~ в.

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

анлăх

п.с. 1. Анлă уçă вырăн; уçлăх. Эпир [погра-ничниксем] çил-тăман çаврăнса, ахрашса тăракан тĕксĕм шурă анлăха ыткăнатпăр. В.Алендей, 1965, 21 с. Шур тĕтре пулса вăл [Сывлăмпи] çитнĕ çӳл тӳпемĕр анлăхне. Н.Теветкел, 1982, 91 с. Вĕçсĕр-хĕрсĕр анлăх ăна [ачана] хăй ытамне çавăрса илчĕ. Т-ш, 1993, 35 /, 7 с. Эпĕ вара дельтапланпа вĕçесшĕнччĕ, тĕнче çийĕн виçесĕр анлăхра ярăнасшăнччĕ. Л.Сачкова, 1996, 108 с. — ВЧС, 1971, 872 с. 2. Анлăш, талккăш, лаптăкăш. Çĕршыв анлăхĕ тĕлĕнтерчĕ ĕнтĕ икĕ пĕчĕк чуна. В.Элпи, 1983, 96 с. Кунашкал эпикăллă анлăх Агиверăн яланах новелла формипе шайлашать. Г.Федоров, 1996, 173 с. Тĕнчене хăвăр ăсăрпа виç енлĕ анлăх ăнлавне хĕссе кĕртсе лартнă та, çав картаран тухаймастăр. В.Эктел, 1996, 70 с.

аутогенлă

аутогенлă тренировка е аутогенлă тренинг, ç.я., психол. Психотерапи мелĕ, çын пĕтĕм шăм-шакне лĕнчĕр ярса хăйне ӳкĕте кĕртме пултарни — вăй-хавалне, кăмăл-туйăмне кирлĕ пек улăштарни. Аутогенлă тренировка пулăшнипе ... хăвăр кăмăллакан хитре вырăнсене куç умне кăларса тăратăр. С-х, 1999, 19 /, 2 с. Ыйхă вĕçнинчен аутогенлă тренировка туни те пулăшать. С-х, 2000, 6 /, 1 с. — аутогенлă тренинг (ПВЧКС, 2000, 58 с.).

блиц-

ç.х. Хутлă сăмахсен «васкаварлă, хăвăрт», «кĕске, пĕчĕк» пĕлтерĕшлĕ пайĕ. Пĕрремĕш страницăра «Кам майлă пулатăр.» блиц-ыйтăм материалне пичетлесе кăларнă. ЧÇ, 2001, 3 /, 2 с. Унăн [телеертӳçĕн] программисем тĕллĕн-тĕллĕн хăйне евĕрлĕ блиц-интервью пулса каятчĕç. ÇХ, 2001, 14 /, 8 с. — блиц-тĕпчев (К-ш, 23.06.2000, 3 с.).

дилер

ç.с., экон. Тавар (е хаклă хутсем) туянса хăй тĕллĕн сутă тăвакан, хаксен ăрасналăхĕнчен услам илекен çын е фирма; сутуçă. Дилерăн брокер пек ĕçлеме те май пур. Ç-т, 1992, 6 /, 24 с. «Хавхалану» юлташлăх — Тутаеври мотор завочĕн официаллă дилерĕ. Х-р, 29.10.1993, 4 с. Çĕнĕ тата питĕ кирлĕ «маркетинг», «лизинг», «дилер тытăмĕ» ... ăнлавсене пĕр хăрамасăр хăнăхмалла. ÇХ, 1997, 49 /, 1 с. — промышленность-дилер предприятийĕ (Х-р, 14.10.1992, 2 с.); дилер станцийĕ (Х-р, 20.09.2003, 2 с.).

иленӳ

1. П.п. Килĕштерни, кăмăллани; туртăм (чун туртăмĕ, ар туртăмĕ). Кайран вăхăтлăх иленӳсем, вăрттăн тĕл-пулусем, ӳкĕнӳсĕр уйрăлусем кăна сике-сике тухрĕç ун тĕллĕн. В.Петров, 1985, 203 с. Официаллă арăмĕ патне унăн нимĕнле иленӳ те пулман. Х-р, 10.09.1996, 3 с. — ВЧС, 1971, 584 с. 2. Ç.п. Йăпанăç, киленӳ, айкашу. Ялти ачасен вăййисем те, шӳчĕсем те, иленĕвĕсем те хулари пек мар. В.Петров, 1989, 34 с. «Иванушкисем»[эстрада ушкăнĕ]... «Кукла» юрра пула çĕнĕ иленӳпе «чирленĕ». Халь музыкантсем пуканесем пухаççĕ. Т-ш, 1998, 12 /, 12 с.

имидж

ç.с. Пĕр-пĕр çыннăн, йышăн, вырăнăн т.ыт. халăх ăс-тăнĕнче (хăй тĕллĕн е ятарлă витĕмпе) ӳкерĕннĕ пайăр сăн-сăпачĕ. Унăн [совет халăхĕн] имиджĕ валли пур атрибута та хатĕрлесе çитернĕччĕ... Х-р, 3.10.1992, 2 с. Политикăра «вилес мар» тесен яланах сăнарнаимиджнаçĕнетсе тăмалла. ÇХ, 1997, 28 /, 2 с. Асăннă преступлени Чăваш Республикин имиджне, лăпкă регионăн ятне самаях хавшатрĕ. ÇХ, 2000, 39 /, 3 с. Санăн имидж пулсан, эс сцена çине тухсанах шăпăрр! алă çупĕç. Ар, 2001, 9 /, 2 с. — политикăн имиджĕ (ÇХ, 1997, 28 /, 2 с.); çĕнĕ имидж (ÇХ, 1999, 1 /, 5 с.); интереслĕ имидж (ÇХ, 1999, 8 /, 8 с.); — имиджа улăштар (ÇХ, 2001, 47 /, 10 с.; ÇХ, 2002, 23 /, 8 с.).

кăлава

ч.с. Район (е хула) администрацийĕн пуçлăхĕ; райадминистраци (туп.) пуçлăхĕ. Кăлавара ĕçленĕ В.Петров хваттерсене ... хăй тĕллĕн валеçнĕ иккен. Х-р, 16.08.1996, 3 с. Кушков кăлава пулма килĕшĕ-ши. Х-р, 13.09.1996, 3 с. Пуçа усса тухрăмăр хамăр шанса суйланă кăлава патĕнчен. ХС, 1999, 27—28 /, 2 с. Районăн унчченхи пуçлăхĕ те, хальхи кăлава та ку енĕпе ĕçлемен. Ч-х, 2001, 6 /, 3 с. — хуласемпе районсен кăлависем (ЧÇ, 1998, 14 /, 11 с.); районсемпе хуласен администрацийĕсен кăлависем (ХС, 1999, 23 /, 1 с.); Шăмăршă кăлави (Х-р, 7.02.1997, 2 с.); Муркаш кăлави (А-и, 2000, 1 /, 3 с.).

легитимлăх

ç.с., юрид. Правăпа килĕшӳллĕ пулни, саккуна тивĕçтерни, общество ирĕкĕпе çирĕпленни; саккунлăх. Саккунлăхĕ-мĕнĕ, хальхи пек каласан, легитимлăхĕ, тĕрĕссипе, Совнаркомăн та, Вăхăтлăх е Çĕпĕрти правительствăсен те пĕрех пулнă. Х-р, 26.09.1992, 2 с. Эсир ... хăвăр ĕç вырăнĕсемпе полномочийĕрсен легитимлăхне те пĕтертĕр. Х-р, 1.08.1996, 1 с.

магнитоальбом

ç.с. Магнитлă альбом (туп.). Вĕсем [çĕнтерӳçĕсем] Г.Ваккун «Пĕр сана» магнитоальбомне илме тивĕçлĕ пулчĕç. Т-ш, 1999, 6 /, 11 с. Хальлĕхе хам тĕллĕн шоу йĕркелеме иртерех пуль тетĕп... Çитес вăхăтра магнитоальбом кăларасшăн. Ар, 2001, 14 /, 1 с.

мастурбаци

п.с. Çын ачаш вырăнсене хускатса хăй тĕллĕн (арлăх çыхăнăвне кĕмесĕр) ар киленĕçне туйни. Мастурбаци е онанизмискусствăлла майпа ар органĕсене килентерни. П-е, 1991, 7 /, 29 с. Мастурбациарçын е хĕрарăм япалисен тул ен органĕсене сĕртĕне-сĕртĕне секс туйăмне тивĕçтерни. Я-в, 1991, 1 /, 32 с. Мастурбациалăпа ар органĕсене вылятса ар шĕвекне кăларса лăпланни. МТВЧС, 1996, 110 с. Çынсем мастурбацие темĕнле килĕшӳсĕр те таса мар япала вырăнне ан хуччăр. Х-р, 22.02.2000, 3 с. — мастурбаци ту (Ă-л, 1998, 4 /, 19 с.); мастурбаципе айкаш, мастурбаципе аппалан (Ар, 2001, 11 /, 3 с.), мастурбаци мелĕ (Ар, 2001, 22 /, 3 с.).

приватизацилен

ç.с. Патшалăх харпăрлăхĕнчен уйрăлса тух. Хамăр тĕллĕн приватизациленетпĕр [Пуçелĕк]. Х-р, 2.06.1993, 1 с. СУ-17 управлени коллективĕ те хăй тĕллĕн приватизациленме, хăй тĕллĕн пурăнма шут тытрĕ. Х-р, 20.10.1993, 1 с. Иртнĕ çул республикăра чылай предприяти хăйĕн харпăрлăх формине улăштарчĕпатшалăх предприятийĕсем приватизациленнĕ хыççăн акционер обществисем ... пулса тăчĕç. Х-р, 20.01.1994, 2 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

есĕ

ты
санăн — твой
есир — вы
сирĕн — ваш
ессине (есне) есĕ те — ты то ты...
есирне есир те — вы то вы
есĕ ху — ты сам
есир хăвăр — вы сами

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

иудейсем

еврей халăхĕ. Анчах еврей халăхĕ (иудейсем) хăй тĕллĕн нумаях пурнайман [О боге 1891:43].

кантон

Швейцария республикин пĕчĕк патшалăх пек ăрасна законсемпе пурăнакан пайĕсем. Швейцария пурĕ 22 пая уйăрăлать. Кашни пайне кантон теççĕ Кашни кантон хăй тĕллĕн, пĕчĕк патшалăх пек, ăрасна законсемпе пурăнать [Хыпар 1906, № 41:637].

хăвăр тĕллĕн

пач пĕчченĕн. Шухăшласа пăхăр-ха эсир, хăвăр тĕллĕн (пач пĕчченĕн) çĕре кирлĕ пек, ăслă çынсем хушнă пек ĕçлесе пурăнма пултарайрăр-и? [Степанов 1906:4].

хуйхăр

пăшăрхан. Çырава пит нумай, пит ăста вĕреннĕ чăвашсем учитĕле е священнике, е урăх аслăрах вырăна кĕреççĕ, ăна эсир хăвăр та пĕлетĕр; анчах уншăн пирĕн хуйхăрас (пăшăрханас) пулмасть <…> [О грамотности 1897:8]; Пĕр-пĕр усал пулсан эсир пит хуйхăратăр (пăшăрханатăр) пулĕ, – ан хуйхăрăр: сирĕн хуйхăр Христос Элион тăвĕ çинче хуйхăрнинчен йывăрах пулас çук [Два 1898:10].

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

временами

вăхăтпа, хăш чухне, тĕллӗн-тĕллĕн, вăхăчĕ-вăхăчĕпе, вăхăтран вӑхăта, вăхăтăн-вăхăтăн.

разучивать

что несов., разучить, -учу сов. вĕрен, ху тĕллĕн калама вĕрен (сӑвва).

сила

вӑй, хал, вӑй-хал, хӑват, хевте; сила и здоровье вӑй-хал; рабочая сила ӗҫ вӑйĕ; производительные силы производство вӑйӗсем; силы природы ҫутҫанталӑк вӑйӗсем; сила слова сӑмах вăйĕ; войти в силу вӑя кĕр; я сам своими силами хам ӑссӑн, хам тĕллĕн; лишиться силы, выбиться из сил вӑйран тайӑлма, халтан ӳкме (кайма), халсӑрланма; по силам, по мере сил вӑй ҫитнӗ таран, вӑй çеммĕн; упадок сил халсӑрлӑх, халтан кайни (ӳкни); в силу этого ҫакӑн пирки, ҫакна пула.

природный

1. тӗнчере хӑй тĕллĕн пулакан; 2. хӑйпе пӗрле ҫуралнӑ, ҫуралнӑ чухнех пулнӑ; природные богатства страны ҫӗршывӑн ҫутҫанталӑк пуянлӑхӗ; природный талант (ум) хӑйпе пӗрле ҫуралнă талант.

уклад

хăй тĕллĕн пулса кайнă е юри тунă йĕрке; уклад жизни пурнăç йĕрки; семейный уклад çемьеллĕ пурнăç.

урочище

хăй тĕллĕн пулнă чикĕ: шыв, çырма, тип вар, вăрман, сăрт, çыран, кӳлĕ т. ыт.; тавралăхран уйрăлса тăракан вырăн (сăмахран, шурлăх).

барограф

барограф (хăй тĕллĕн çырса пыракан барометр).

безвольный

çирĕп шухăшлă мар, сӳрĕк, хăй тĕллĕн çĕнĕ ĕçе тытăнма пултарайман (çын).

беспричинный

сăлтавсăр, хăй ăссен, хăй тĕллĕн; нехекрен.

бессознательный

сĕмсĕр, тăнсăр, ăнсăр; ним пĕлми, хăй тĕллĕн, шухăшламасăр.

бланк

бланк (алăпа çырма вырăн хăварса тĕллĕн-тĕллĕн çеç пичетленĕ хут).

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

самообслуживание

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

хăвăллат хăвăллă хăвăн хăвăр « хăвăр тĕллĕн » хăвăрăл хăвăрăлтар хăвăрăн хăвăрт хăвăртла

хăвăр тĕллĕн
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org