Шырав: хăйĕн

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

автореферат

автореферат (автор хăйĕн тĕпчевĕ çинчен кĕскен çырса кăтартни)
кандидат диссертацийĕн автореферачĕ — автореферат кандидатской диссертации

айăпланакан

юр.
обвиняемый
подсудимый

айăпланакансен сакĕ — скамья подсудимых
айăпланакан хăйĕн айăпне йышăнчĕ — обвиняемый признал свою вину

вĕçле

1.
завершать, заканчивать, доводить до конца
çуракине вĕçле — завершить весенне-полевые работы
сăмаха вĕçле — закончить речь, кончить говорить
съезд хăйĕн ĕçне вĕçлерĕ — съезд завершил свою работу

капмарлăх

1.
монументальность, массивность, гргндиозность, величественность
кермен хăйĕн капмарлăхĕпе палăрса тăрать — дворец выделяется своей монументальностью

килĕ

II. (кил)

ступа, ступка
сӳс килли — ступа для толчения кудели
ыхра килли — ступка для чеснока
килĕре тăвар ту — толочь соль в ступке
Кашни килĕ хăйĕн кисĕпне шырать. — погов. По ступе и пест. (соотв. По сеньке и шапка).

курмăш

судьба, доля, участь
кашнин хăйĕн курмăшĕ — у каждого своя судьба

лен

ист.
лен (вăтам ĕмĕрсенче — аслă феодал хăйĕн вассалне панă çĕр)

мăшăр

4.
супруг, супруга, один из супругов
манăн юлташ хăйĕн мăшăрĕпе килчĕ — мой товарищ пришел со своей супругой

меморандум

дип.
меморандум (правительство хăйĕн шухăшĕсене пĕлтерсе çырнă дипломати докуменчĕ)
меморандум пар — представить меморандум

мĕкĕрттер

2.
то же, что мĕкĕрт
горнист хăйĕн трубине мĕкĕрттерчĕ — громко протрубил горнист

пахалăх

2.
ценность, важность, значение, значимость
рационализаци сĕнĕвĕн пахалăхĕ — ценность рационализаторского предложения
ку статья хăйĕн пахалăхне çухатман — эта статья не потеряла своего значения

пăхăнтар

3. перен.
покорять кого-что-л., овладевать кем-чем-л.
тĕнче уçлăхне пăхăнтар — покорять космос
вăл пурне те хăйĕн ăсталăхĕпе пăхăнтарать — она покоряет всех своим искусством

пĕкĕрĕç

горбатый
Сысна хăйĕн пĕкĕрĕçне пĕлмест. — погов. Свинье не ведомо, что она горбата.

пĕлтер

3.
объявлять, обнародовать, излагать (публично)
çĕнĕ саккун пĕлтер — обнародовать новый закон
вăл хăйĕн шухăшне пĕлтерчĕ — он изложил свое мнение

позици

2.
позиция (шухăш)
докладчик хăйĕн позицине уçса пачĕ — докладчик изложил свою позицию

резолюци

2.
резолюция (пуçлăх документ çине хăйĕн решенине çырса хуни)
резолюци хур — наложить резолюцию

сĕмсĕрлĕх

2.
жадность, ненасытность, алчность
вăл хăйĕн сĕмсĕрлĕхне пула пĕтрĕ — он пропал из-за своей жадности

съезд

съездовский
Совет Союзĕнчи коммунистсен партийĕн съезчĕ — съезд коммунистической партии Советского Союза
чăваш çыравçисен съезчĕ — съезд чувашских писателей
съезд делегачĕ — делегат съезда
съезд ларăвĕсем — заседания съезда
съезд хăйĕн ĕçне вĕçлерĕ — съезд закончил свою работу

талантлă

талантливо
талантлă ӳкерӳçĕ — талантливый художник
вăл хăйĕн рольне талантлă вылярĕ — он талантливо сыграл свою роль

тĕк-çӳç

собир.

1.
шерсть, волосы, волосяной покров
Тилĕ хăйĕн тĕкне-çӳçне вараламасть. — посл. Лиса сама свою шерсть не пачкает.

уйрăл

2.
выделяться
отличаться

уйрăлса тăр —
1) отделяться, быть отделенным, обособленным
хулан пĕр пайĕ юханшывпа уйрăлса тăрать — часть города отделена рекой
2) отличаться, выделяться
вăл хăйĕн вăйĕпе уйрăлса тăрать — он отличается своей силой

хăй

2.
его, ее собственный
свой
(его, ее)
хăй кĕнеки — своя, его книга
вăл хăй тӳпине илнĕ — он получил свою долю
хăй ирĕкĕ — как он хочет, воля его
хăйĕн ирĕкĕ — как он хочет, воля его
хăй ăссĕн — по своему разумению, своим умом

хăй ирĕккĕн —
1) по своей воле, добровольно
2) самочинно
хăй ирĕккĕн хăтланни — самоуправство

теплица хăй хакне часах кăларчĕ — теплица быстро окупила себя

хăйĕн

то же, что хăй I. 2.

чăн

4.
подлинный, настоящий, оригинальный
чăн экземпляр — подлинный экземпляр, подлинник
чăн мерчен — настоящий, неподдельный жемчуг
вăл хăйĕн чăн ятне пытарнă — он скрыл свое настоящее имя

ӳкерчĕк

3.
фотография, фотоснимок
вăл мана хăйĕн ӳкерчĕкне парнелерĕ — он подарил мне свою фотографию

çаврăн

1.
крутиться, вертеться, вращаться
кружиться

ачасем чăрăш тавра çаврăнаççĕ — дети кружатся вокруг елки
кустăрма хăвăрт çаврăнать — колесо быстро крутится
спутник хăйĕн орбитипе çаврăнать — спутник движется по своей орбите
çĕр хăйĕн тĕнĕлĕ тавра çаврăнать — земля вращается вокруг своей оси
авăрта шыв çаврăнать — в омуте кружится вода
çӳлĕ ту çине арман лартрăм çиле хирĕç çаврăнма — фольк. я поставил на высокой горе мельницу, чтобы вертелась на ветру

çул

5.
орбита
траектория

космос карапĕн çулĕ — траектория полета космического корабля
Çĕр хăйĕн çулĕпе кусать — Земля движется по своей орбите

ĕмĕтсĕрлĕх

жадность, ненасытность
вăл хăйĕн ĕмĕтсĕрлĕхне пула шар курчĕ — он пострадал из-за своей жадности

манифестаци

манифестация (халăх урама тухса хăйĕн кăмăлне палăртни)
манифестаци ирттер — провести манифестацию

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

автан

1. Ç.п., астрол. Хĕвелтухăç йăлипе çулталăксен ылмашăвне кăтартакан вуникĕ паллăран (чĕрчунтан) вуннăмĕшĕ. Вьетнам, Китай, Япони, ... ытти хăш-пĕр çĕршывсен календарĕнче кашни çулталăка выльăх-чĕрлĕх тата тискер кайăк ятне панă. Çав ятсем 12 çулхи çаврăмпа ылмашăнса пыраççĕ. Вĕсем çаксем, 1. Йĕкехӳре (Шăши). 2. Ĕне (Вăкăр). 3. Тигр. 4. Куян (Кролик). 5. Аç-таха. 6. Çĕлен. 7. Лаша. 8.Сурăх (Така). 9. Упăте. 10. Автан (Чăх). 11. Йытă. 12. Сысна (Кабан). КЯ, 15.05.1988, 4 с. Шухăшлавçăсем, ăсчахçăсем Автан çулĕнче çуралаççĕ. ЯБ, 1990, 1 /, 62 с. — Автан çулне кĕр (Х-р, 22.03.1993, 4 с.; ÇХ,1998, 1 /, 5 с.). 2. Ç.п.,астрол. Çак чĕрчунпа палăртакан çулталăкра (Автан çулĕнче) çуралнă çын. Автана кăçал ĕмĕтсем татăлни кулянтарма пултарать. Т-ш, 13.02.1991, 8 с. Автансем ... çĕнĕ çула та асăрхануллăн йышăнаççĕ. ÇХ, 1998, 52 /, 7 с. Автан çитес çул чылай лăпкăрах тата ирĕклĕрех пурăнма пултарать. ÇХ,1999, 49 /, 8 с. — Автан-хĕрарăмсем, Автан-арçынсем (Х-р, 31.12.1992, 3 с.). 3. П.п., калаç. Ирĕлтернĕ сахăртан ачасене ĕмме хатĕрлекен пылак çимĕç. П.Большаков хăйĕн килĕнче пылак автансен «инкубаторне» уçнă. К-н, 1966, 9 /, 12 с. Сахăртан тунă «автан». Х-р, 20.01.1994. 4. П.п., калаç. Чупкăн арçын; хĕрарăм кĕтӳççи, ĕревĕç. Пĕлтĕр мана «автан» тесе чĕнетчĕç. Çук, Автан çулĕнче çуралнăран мар, чиперккесене час-час улăштарнăран. ÇХ, 1998, 42 /, 10 с. Çав мехелпех пуçлас пуль сăмаха... Каçтака мар, автан шырамалла. ТА, 1998, 1 /, 36 с.

автосервис

ç.с. Автомобиле тасатма тата юсаса çĕнетме пулăшакан предприяти. «Шупашкар — Чулхула» автоçул çинче... туса лартнă «ТАН» автосервис комплексĕ. ХС, 1999, 23 /, 1 с. «Çĕнĕ вырăс» хăйĕн «Мерседесĕпе» автосервиса пырса кĕрет. ÇХ, 2000, 27 /, 12 с. Автосервисра машинăна... юсамалла та сăрламалла. Х-р, 25.02.2000, 2 с.

апартамент

п.с. Нумай пӳлĕмлĕ чаплă хваттер. Леçсе хурăр хăйĕн апартаментне (текстра, апортаментне). Д.Гордеев, 1986, 42 с. Эль, акă манăн апартаментсем (текстра, аппартаментсем) ... Иртсем! В.Эктел, 1996, 80 с. Чăн-чăн евроюсав валли укçа çук пулсан та, хăвăрăн апартаментсене сумлăрах тума тăрăшăр. ÇХ, 2000, 37 /, 10 с. Келдыш академик та... унăн «апартаментне» куçнă. Ар, 2001, 16 /, 1 с. —ВЧС, 1971, 30 с. (уст.).

аслăлăх

п.с. Чап(лăх), чаплăлăх, мухтавлăх. Çынсен аслăлăхĕ вăлкивçен илнĕскер. Ах, вăл мар, Эсĕ çеç иментертĕн мана! Г.Айхи, 1968, 143 с. Çапла Иисус, хăватлă ĕçсем тума ... пуçласа, Хăйĕн аслăлăхне кăтартнă. ЯБ, 1990, 3 /, 6 с. Эй, Тур-рăмăр, ... Аслăлăху хăех пĕр пысăк ту. Н.Кушманов, 1995, 23 с. — ВЧС, 1971, 72 с.

банкомат

ç.с. Харпăр хăйĕн кредит карточкине чиксен банк клиентне укçа паракан электронлă автомат. Ют çĕршыв валютине улăштаракан пунктсемпе банкоматсем çĕнĕ çулăн пĕрремĕш кунĕсенчех çĕнĕ укçа пама тытăннă. Х-р, 9.01.1998, 2 с. СБС-АГРО ушкăнĕн кунти филиалĕ, Анăç тахçанах усă куракан çĕнĕлĕхе çул парса, Чăваш патшалăх университечĕн тĕп корпусĕнче банкомат вырнаçтарса лартрĕ. ÇХ, 17.04.1998, 2 с. Шупашкарта 15 банкомат ĕçлет. Х-р, 26.08.2003, 2 с.

барбарис

п.с. Хĕрлĕ, вĕтĕ, йӳçек çырлаллă йĕплĕ тĕмĕ. Хăйĕн пахчинче вăл кунта ӳсекен çимĕçсемсĕр пуçне яппун айвине, барбарис, виноград ... ӳстерет. Х-р, 29.10.1996, 1 с. Шăлан çырлипе барбарис тымарĕсенчен хатĕрленĕ, чей пек пиçĕхтернĕ шĕвек ĕçĕр. С-х, 2000, 17 /, 2 с. — ВЧС, 1971, 39 с.; ВЧС, 1951,26 с.

бард

ç.с. Хăйĕн сăввисене кĕвĕлесе гитарăпа юрлакан ăста. Олег Залогинчăвашсен пĕрремĕш барчĕ [Пуçелĕк]. Х-р, 6.05.1996, 1 с. Сĕнтĕрвăрринче республикăри бардсен 3-мĕш фестивалĕ уçăлчĕ. ÇХ, 1997, 30 /, 1 с. Бард юррисене хăшĕ-пĕри хула интеллигенцийĕн фольклорĕ тенĕ ... Шупашкар барчĕсен хăйсен утравĕ пурри çинчен пĕлтĕмĕр. Ч-х, 1999, 14 /, 7 с. Бардсем хавхалануллă çемĕсемпе пухăннисен кăмăлне çĕкленĕ. ÇХ, 2000, 39 /, 3 с. — рок-бард (ÇХ, 1997, 30 /, 7 с.); — бард-юрăç (К-ш, 2001, 40 /, 4 с.).

бейсболка

ç.с. Вăрăм сăмсаллă спорт кепки (карттусĕ). Аудиторире бейсболкăпа, ура хуçлатса, ...чăмлак кавлесе лараççĕ. ÇХ, 23.10.1998, 2 с. Чăваш таможни ... 2322 бейсболкăна çак [тăлăх] ачасене валеçсе пама йышăннă. ÇХ, 1999, 6 /, 1 с. Э.Иглесиас шӳтлеме юратать, хăй бейсболкăпа майка тăхăнса янă. Т-ш, 2000, 42 /, 11 с. Иртнинче Дима хăйĕн бейсболкине пăрахса хăварнă. ÇХ, 2001, 22 /, 8 с.

бизнес

..., ç.х. Хутлă сăмахсен «услам ĕçĕ, пуçару ĕçĕ (туп.)» е «усламçă (туп.), ĕçлĕ çын» пĕлтерĕшлĕ пайĕ. «Бизнес-инкубаторта» çамрăксем пĕчĕк бизнес пуçарма пултараççĕ. ÇХ, 1997, 49 /, 4 с. Мускаври Реформ-пресс издательство ушкăнĕ хăйĕн кăçалхи тăваттăмĕш номерĕн бизнес-каталогне Чăваш çĕршывне халалланă. Х-р, 20.06.1997, 1 с. Наука ертӳçи ... бизнес-класлă самолетсемпе вĕçме ... пултарать. Ч-х, 1999, 27 /, 2 с. ЧНК çумĕнче бизнес-клуб йĕркелемелле. Х-р, 23.06.2000, 1 с.

биоритм

ç.с. Чĕрĕ организм ĕçĕ-хĕлĕн хастарлăхĕ пĕр-пĕр тăтăшлăхпа ылмашăнни; пурнăç çемми. Çын биоритмĕ тăрăх унăн сывлăхне пĕлме пулать. С-х, 1999, 17 /, 2 с. Пур чирлĕ çыннăн та хăйĕн биоритмне пăхăнмалла. С-х, 2000, 36 /, 3 с. Пирĕн пĕтĕм пурнăç биоритмсенчен килет. ЫХ, 2001, 20 /, 4 с.

биоуй

ç.с., парапсихол. Чĕрĕ япалана (этеме, чĕрчуна, ӳсен-тăрана) хупăрласа тăракан, организма сиенлĕ витĕмрен упранма пулăшакан уçăмсăр çутă сий; чĕрĕлĕх хуппи, аура. Çав энергие вăл хăйĕн биохирĕ [кирлĕ, биоуйĕ] урлă ярать. КЯ, 19.12.1989, 4 с. Асăрхарăр пулĕ, ӳсентăрансем еплерех çутă сапаççĕ. Биоуй палăрăмĕ вăл. М.Сунтал //Я-в, 1991, 12 /, 15 с. Шыв пылчăка тата ывăннине кăна мар, аякран пырса сырăннă ют ... биоуйсен татăкĕсене те çуса тăкать. Х-р, 24.09.1992, 4 с. Йывăçран ăсталанă тура ... çынпа йывăç биоуйĕсене пĕрлештерет. С-х, 2000, 27 /, 4 с. — биоуй вăйĕ, биоуй пысăкăшĕ (Х-р, 27.06.1992, 3 с.).

биохутăш

ç.с. Биопрепарат (туп.). Ли Дин-нань хăйĕн фирми кăларакан биохутăшсемпе пулăшма шантарнă. Х-р, 27.06.1992, 3 с.

бюрократилĕх

ç.с. Тӳре-шара (туп.) хăйĕн тивĕçĕсене ячĕшĕн пурнăçлани; чинçăсен (туп.) чараксăрлăхĕ, чăкăлташăвĕ, чăрмавĕ. Романра А.Емельянов писатель административлăха, бюрократилĕхе, пăнтăхлăха çивĕч питлет. М.Ставский //Я-в, 1991, 1 /, 21 с. Бюрократилĕхе, ĕçе ячĕшĕн çеç тăвас хăнăхусене çивĕччĕн критиклеме тытăнаççĕ. ЧЛ, 1994, 11 кл., 193 с.~~

видеокамера

ç.с. Пурнăç саманчĕсене сасси-мĕнĕ ӳкерме, видеофильм (туп.) тума май паракан хатĕр. 20-мĕш çулсенче чăваш хăйĕн илемлĕ фильмĕсемпе мухтанма пултарнă. Халĕ, видеокамера çине видеокамера тата ытти чаплă аппаратура пур вăхăтра, нимĕн те тумастпăр. Х-р, 19.02.1994, 1 с. Видеокамерăна ăçта вырнаçтарнине тупса пиншакпа хупламалла. ÇХ, 1999, 13 /, 8 с. Эпĕ вара çакна пĕтĕмпех видеокамерăпа сăнаса пурăнтăм. ÇХ, 1999, 41 /, 5 с. — видеокамерăпа ӳкерсе ил (Т-ш, 1999, 3 /, 8 с.; Ч-х, 1999, 27 /, 7 с.; М-лла, 2000, 6 /, 2 с.; Ар, 2001, 11 /, 1 с.).

видеопленка

ç.с. Видеокамерăпа (туп.) ӳкернĕ ин-формацие çырса пыракан тата ăна упракан магнитлă хăю. Кон-курс вăхăтĕнче ӳкернĕ видеопленка. ÇХ, 1999, 39 /, 2 с. Хăйĕн видеопленкине Сергей пирĕн редакцине пачĕ. ÇХ, 1999, 8 /, 8 с. Çак «пултаруллă» ачасене сăнарласа хăварнă оперативлă видеопленкăна пăхатăп та шухăша каятăп. ÇХ, 1999, 29 /, 1 с.

геополитика

ç.с., полит. Патшалăхăн географи уйрăмлăхĕсем (çĕрĕ-шывĕ, талккăшĕ, çанталăкĕ, çутçанталăк пурлăхĕ т.ыт.те) унăн тулашри политикине тата тĕнчери хутшăнусене витĕм кӳни. Раççейхăйĕн геополитика инте-ресĕсемлĕ никама пăхăнман çĕршыв. Х-р, 29.04.1999, 3 с. Геополи-тикăра «сакраллă (вăрттăн, сăваплă) географи» текен пĕлӳ пур. ÇХ, 1999, 10 /, 4 с. Совет Союзĕ арканни çак ĕмĕрти питĕ пысăк геополитика инкекĕ пулса тăчĕ. Ч-х, 1999, 28 /, 3 с. Геополитика текен ăнлав пур. Ăна ахаль сăмахсемпе усă курма май çук чухне асăнаççĕ. Х-р, 23.03.2000, 2 с. — геополитика чăнлăхĕ (Х-р, 16.03.1992, 2 с.); геопо-литика талккăшĕ (Х-р, 7.08.1993, 3 с.); геополитикăна пĕлни (Х-р, 21.03.1996, 1 с.); геополитикăн çивĕч ыйтăвĕ (Х-р, 10.04.2001, 3 с.).

дефолт

ç.с., экон., фин. Правительство (е банк) укçа-тенкĕпе çыхăннă килĕшĕве пурнăçлама пултарайманни, хăйĕн парăмĕсене татма пăрахни. Дефолт пушмак коллекцине склада ăсатрĕ. ÇХ, 2001, 31 /, 8 с. Дефолт килсе çапнă та — лару-тăру каллех япăхланнă. ÇХ, 2003, 2 /, 7 с. Спектакле... дефолт вăхăтĕнче турăмăр вĕт. ÇХ, 2003, 8 /, 11 с. — дефолт хумĕ (ХС, 2003, 83 /, 2 с.).

донор

ç.п.,куçăм. Хăйĕнчен чухăнраххисене укçа-тенкĕпе пулăшакан область, республика е çĕршыв. Чăваш ен хăйĕн пенсионерĕсене тивĕçтермелли суммăн 51 процентне кăна хăйĕнчен кăларать, ыттине донорсенчен илсе тăрать. Х-р, 13.02.1997, 1 с. — донор-çĕршыв (Х-р, 4.10.2000, 4 с.).

илемлĕх

1. П.п. Пурнăçа ятарлă мелсемпе сăнарласа кăтартни, хайлавăн (туп.) эстетикăлла пахалăхĕ; художествăлăх. Хумма Çеменĕ ... произведени илемлĕхĕшĕн, чĕлхе тасалăхĕшĕн епле ĕçлемеллине кăтартса панă. Ç.Элкер //Я-в, 1946, 9 /, 21 с. Тăхти калавĕсенче пĕлмелли, вĕренмелли илемлĕхрен ытларах тенипе килĕшме çук. Ю.Яковлев //ТА, 1989, 9 /, 69 с. Илемлĕх (художественность) тени термин пĕлтерĕшлĕ, вăл кирек хăçан та конкретлă произведенин сăнарлă тытăмĕпе çыхăннă. Г.Фе-доров, 1994, 6 с. — илемлĕх енĕ (К-ш, 26.06. 1927); илемлĕх мелĕсем (Я-в, 1968, 11 /, 25 с.); илемлĕх системи (Я-в, 1980, 5 /, 29 с.); илемлĕх уйрăмлăхĕсем (ЧХС, 1985, IV т., 53 с.); илемлĕх культури (Я-в, 1990, 5 /, 28 с.); илемлĕх чăнлăхĕ (Я-в, 1990, 7 /, 29 с.); илемлĕх шайĕ (Я-в, 1991, 12 /, 25 с.); илемлĕх ăслайĕсем (ЧЛ, 1994, 11 кл., 210 с.); илемлĕх пайрăмĕ, илемлĕх хатĕрĕсем (П.Метинпа А.Мефодьев, 1997, 16 с.). 2. П.п. Сăнарлă искусство; ӳнер (туп.), художество. «Илемлĕх галерейи» çаврăнăшпа Митта Ваçлейĕ хăйĕн кун кĕнекинче тахçанах усă курнăччĕ. Г.Юмарт //С-на, 1990, 389 с. Илемлĕхпе графика факультетĕнче вĕреннĕ чухне мана В.Урташ «художник тĕк, писатель пулатăн» тенĕччĕ. Х-р, 5.09.1996, 3 с. Ăна пединститутра тин уçăлнă илемлĕхпе ӳкерӳ факультетне ĕçе илеççĕ. Т-ш, 1998, 5 /, 5 с. Вăл пирĕн журналăн илемлĕх редакторĕччĕ. Ç-т, 1999, 1—2 /, 54 с.

инвестици

п.с., экон. Пĕр-пĕр ĕçе, предприятие е экономика сыпăкне аталантарма чылайлăха хывакан капитал. Социализмлă çĕршывсен инвестици банкĕ — чи пысăк капиталлă экономика организацийĕ. КЯ, 8.02. 1973, 4 с. Инвестици фончĕ вăл финанс учрежденийĕ, халăх ăна хăйĕн приватизаци чекĕсене тата укçа-тенкине усă курмашкăн шанса парать. Х-р, 24.09.1992, 2 с. Налук политики таварсем туса кăларассине, инвестицисене ӳстерме хавхалантарĕ. Х-р, 22.01.1994, 2 с. — инвестиципе коммерци корпорацийĕ (Х-р, 8.04.1993, 4 с.); инвестици кредичĕ (Х-р, 28.10.1997, 2 с.); инвестици капиталĕ (Х-р, 6.08.1998, 3 с.); инвестици программи (Ч-х, 1999, 14 /, 1 с.); инвестици конкурсĕ (Ч-х, 1999, 14 /, 3 с.); инвестици çанталăкĕ (Х-р, 16.03.2000, 1 с.); инвестици рейтингĕ (ÇХ, 28.09.2001, 1 с.); инвестици канашĕ (Х-р, 10.10.2001, 1 с.); — инвестици хыв (ХС, 1999, 24 /, 1 с.; Ар, 2001, 6 /, 1 с.); инвестицисем уйăр (Х-р, 19.09.1996, 2 с.); инвестицисене явăçтар (ЧÇ-й, 2001, 2 /, 1 с.); — ют çĕршыв инвестицийĕсем (Х-р, 27.02.1997, 2 с.); — ВЧС, 1971, 254 с.; ВЧС, 1951, 222 с.

итлев

ç.с. 1. Итлени, тăнлани; илтӳ. Ман хăлхасем илтмеççĕ, итлев аппаратне вара киле манса хăварнă. А-а, 1999, 19 /, 2 с. — итлев-курав меслечĕ (ЧЧВМ, 1998, 8 с.). 2. Обществăшăн пĕлтерĕшлĕ темăна депутатсем ăстаçăсемпе экспертсене хутшăнтарса ирĕклĕн сӳтсе явни. Парламент хăйĕн итлевĕсене, ларăвĕсене, сессийĕсене ирттерет. ÇХ, 1999, 11 /, 2 с. Комитетсен ларăвĕнче, парламент итлевĕсенче депутатсем республикăсен патшалăх чĕлхисемпе калаçма пултараççĕ. Х-р, 6.08.1998, 2 с. РФ Патшалăх Думин Хĕрарăмсен, çамрăксен тата çемье ыйтăвĕсемпе ĕçлекен комитечĕ ... парламентăн уçă итлевĕсене ирттернĕ. ÇХ, 2001, 21 /, 2 с.

итлевçĕ

п.с. Итлекен, тăнлакан, тимлекен çын. Калавçă хăйĕн халапне такмакланă хушăра та вулавçăсене (итлевçĕсене) асран ямасть. Н.Петров //Чăваш илемлĕ лит-ра чĕлхи, 1978, 98 с. Авторсем ... итлевçĕ е вулавçă çинчен мансах кайнă. И.Павлов //КЯ, 27.03.1991, 2 с. «Эпĕ çыртăм сăввине, эсир тупăр юррине», тет автор [М.Федоров] вулавçа, итлевçе. Х-р, 18.11.1998, 3 с.

йăхташ

ç.с. 1. Тепринпе (е ыттисемпе) пĕр халăх йышне кĕрекен çын; ăруташлă çын. Йăхташăмăр тĕнче уçлăхне çĕкленчĕ. Я-в, 1990, 6 /, 3 с. Чăн чăвашлăха республика тулашĕнче пурăнакан йăхташăмăрсем упраççĕ. ЧТ, 1998, 5 /, 2 с. Урбино тухтăр ... хăйĕн йăхташĕсен чунĕ хытса мăкланнине хирĕç кĕре-шет. Ă-л, 1998, 4 /, 10 с. Кайнисенейăхташ хисепĕ, килессине — çемçе минтер. Ю.Сементер //Я-в, 2000, 4 /, 20 с. — тĕнче тăрăх сапаланнă йăхташăмăрсем, чăвашла пĕлмен йăхташăмăрсем (ÇХ, 1998, 5 /, 1 с.); мухтавлă йăхташăмăрсем (Х-р, 18.09.2001, 3 с.); —йăхташсен йыхравĕ (УС, 1999, 46—47 /, 7 с.); йăхташăмăрсен пурнăçĕ (ÇХ, 2000, 27 /, 4 с.); йăхташăмăрсен историйĕ (Х-р, 30.11.2000, 3 с.). 2. Тепринпе пĕр йышши чĕрчун. Выçă кашкăрсем вара юн шăршипе юнăхса, йăхташне [текстра, йăхтешне] çурсах тăкаççĕ. В.Эктел, 1996, 93 с. [Вĕршĕн] хăйĕн йăхташĕсемпе пĕрле каллех чăрлатса вĕçме тытăнать. А.Т.-Ыхра, 2000, 26 с.

камитлĕх

ç.с. Кулăшла ăс-тăн, путишле хăтланăш, мыскараллă пулăм. Ивукри [Хв.Уяр сăнарĕнчи] анекдотлăх, камитлĕх тата ытларах, тата хăрушăрах. Г.Федоров, 1996, 50 с. М.Ухсай юрласа ярсан пĕтĕм чăвашлăх хăйĕн синкерлĕхĕпе те камитлĕхĕпе куç умне тухса тăратчĕ. ХК, 1998, 37 /, 5 с.

касамат

ч.с. Тĕрме, камера. Хупса лартчăр вĕсене... Касаматра çĕрччĕр. В.Алендей, 1986, 296 с. Кунта çăлакана пăталамаççĕ, поэтсене касамата хупмаççĕ. Н.Ишентей, 1997, 16 с. Следовательте, юстици комиссарĕнче ĕçленĕ чух вăл миçе çынна касамата ăсатни ... пирки паян кунччен те тулли хурав çук. ÇХ, 1999, 42 /, 5 с. Кураймарĕ Иван тете хăйĕн ывăлĕпе Митта Ваçлейĕ асап касамачĕсенчен хăтăлса тухнине. В.Ахун //Я-в, 1999, 11—12 /, 98 с. — касаматра касăл (Н.Исмуков, 1990, 104 с.).

каçалăк

п.п. Хутлăх, анлăх, талккăш; область, сфера. Çавăнтанпа вара Василий Филиппович культурăпа çутĕç каçалăкĕнче ĕçлет. С.Шавлы, 1968, 100 с. Тырра халь каçалăкпа вырмаççĕ. Анчах аслă пурнăç уй-хирĕнче кашни çыннăн хăйĕн каçалăкĕ пур. А.Эсхель, 1983, 155 с. Пурнăç нушине çамрăклах хуçалăх ĕçĕн тĕрлĕ каçалăкĕсенче астивнĕ. Я-в, 1995, 9 /, 57 с. Вăкăр умĕнче анлă каçалăк уçăлать, пур пуçару та ăнăçать. Х-р, 11.04.1998, 8 с. — ĕç каçалăкĕ (Хв.Уяр, 1978, 30 с.); проза каçалăкĕ (Ю.Артемьев, 1980, 86 с.); чун каçалăкĕ (А.Емельянов, 1985, 346 с.); литература каçалăкĕ (Э-и, 1992, 11 /, 5 с.; УС, 1999, 46—47 /, 7 с.; С-р, 2002, 40 /, 6 с.); наука каçалăкĕ (Х-р, 24.08.1993, 3 с.); пултарулăх каçалăкĕ (Ç-т, 1999, 1—2 /, 29 с.); кун-çулăмăр каçалăкĕ (А.Смолин, 1999, 40 с.); çырулăх каçалăкĕ (Х-р, 9.01.2002, 4 с.).

кĕвĕлĕх

п.с. 1. Сас-чĕвĕн илемлĕ янравĕ; килĕшӳлĕх, янравлăх, ĕнерӳлĕх. Юрă сăввин хăйĕн ритмĕ, кĕвĕлĕхĕ пур. Г.Ефимов //Я-в, 1968, 6 /, 30 с. Поэзи ... музыкăна çывăх тăракан кĕвĕлĕх. Г.Айхи //ТА, 1988, 10 /, 57 с. Лена юрлакан юрăсем çепĕçлĕхпе, кĕвĕлĕхпе тыткăна илеççĕ. Х-р, 20.01.1994, 4 с. Илле Тукташ кĕвĕлĕхĕпе çунатланса эпĕ те хамăн сăвă сăмахĕсене çырса панăччĕ. Ар, 2001, 17 /, 2 с. — сăвă кĕвĕлĕхĕ (ТА, 1998, 1 /, 14 с.); сăввăн кĕвĕлĕхĕ (Х-р, 11.11.1999, 1 с.); сасăсен кĕвĕлĕхĕ (ХШ, 2000, 4 /, 102 с.); асамлă кĕвĕлĕх (ЧЕ, 1999, 8 /, 5 с.); — ВЧС, 1971, 124 с., 338 с., 355 с. 2. Шайлашулăх, çураçулăх, килĕшӳлĕх. Çын кăмăлĕ тĕнче кĕвĕлĕхне тупсан çеç чăн-чăн поэзи ӳкерчĕкĕсем çуралĕç. Н.Петровский //ЧЕ, 1992, 21 /, 15 с. Шуйттан ... пурнăçри çураçулăхпа кĕвĕлĕхе пĕрмаях пăсса пынă иккен. ЧС, 1994, 8 кл., 321 с.

кĕмĕл

1. П.п. Укçа-тенкĕ, нухрат (туп.), финанс пур-лăхĕ. Сана аван, кĕсйӳне таçтан та кĕмĕл юхса кĕрет. А.Афа-насьев, 1985, 74 с. «Эларăн» пĕтĕм укçи тенĕ пек унта [«Аяр» банкра], ... халĕ вара завод хăйĕн «кĕмĕлне» «Аяртан» туртса кăлараймасть. Х-р, 24.01.1996, 1 с. Район бюджетĕнче ун чухлĕ кĕмĕл çук. А-д, 17.12.1999, 4 с. Апат-çимĕç илме те кĕмĕл юлман иккен. ÇХ, 2001, 34 /, 2 с. — «кĕмĕл» тыттар (Х-р, 21.02.1997, 4 с.); «кĕмĕл» пар (Ар, 2000, 10 /, 4 с.). 2. Ç.п. Ăмăртура иккĕмĕш вырăн йышăннăшăн паракан медаль. Т.Герасимова 3 çухрăмра иккĕмĕш, çухрăм çурăра виççĕмĕш пулса «кĕмĕлпе» «пăхăра» çĕнсе илнĕ. Х-р, 11.07.1997, 4 с. Ларисăпа Ольга Раççейшĕн «ылтăнпа» «кĕмĕл» çĕнсе илчĕç. Х-р, 13.02.1998, 4 с.

команда

1. Ç.п. Суйланас тĕллевлĕ çыннăн е пĕр-пĕр пуçлăхăн таврашĕ, çывăх йышĕ. Премьер команда пухать [Пуçелĕк]. Х-р, 26.01.1994, 1 с. Министр канашлăва пухăннисене хăйĕн çĕнĕ командипе паллаштарчĕ. Х-р, 6.03.1998, 1 с. Н.Федоров команди В.Шурчанов командине пĕр листовкăпа та вараламан. Х-р, 28.03.1998, 7 с. Кăлава... хăйĕн командипех килчĕ, хĕрлĕ хăю касрĕ. К-н, 2002, 16 /, 19 с. 2. Ç.п. Пĕрлехи тĕллевсене пурнăçлама пĕтĕçнĕ ушкăн. Н.Григорьевăн (вăл Шурчановпа пĕр командăра) вара хăйĕн рабочийĕсене тӳлемелли парăм та питĕ пысăк. Х-р, 25.12.1997, 3 с. Федераци центрĕнче регионсемпе ăста ĕçлеме пĕлекен команда çаплипех çук. Х-р, 6.08.1998, 3 с. Çак команда комбинат укçине хăйĕн кĕсйине чикмесен, «Химпромри» вăтам ĕç укçи ... темиçе хут пысăкрах пулмалла. Ч-х, 1999, 27 /, 6 с.

кондоминиум

ç.с. Хваттерсен хуçисем пĕтĕм çурта пĕрлехи йышпа пăхса (йĕркене кĕртсе) пурăнни тата çавăн йышши çурт. Малашне пĕр-пĕр çуртра пурăнакансем çав çурта, унăн таврашне тытса тăрассишĕн хăйсем яваплă пулаççĕ. Çак «пĕрлехи харпăрлăха» пĕлтерекен ăнлава урăхла ... «кондоминиум» сăмахпа çирĕплетеççĕ... Кондоминиума тытса тăракан хуть мĕнле юлташлăх та хăйĕн çуртне лайăхрах тытма тăрăшĕ. Х-р, 12.02.1997, 1 с. Хоккеист [Павел Буре] Майамири чи чаплă кондоминиумсенчен пĕрин икĕ хутне йышăннă. ÇХ, 2000, 11 /, 5 с.

консервативлăх

п.с. Кивĕ йăла-сăлая хӳтĕлени, çĕнĕлĕхе хирĕçлени. Çак институт ... паян кунчченех хăйĕн наци нигилизмĕпе тата консервативлăхĕпе палăрса тăрать. Б.Чиндыков //А-и, 1991, 5 /. Уйрăмах çемьеллĕ хĕрарăмсен савăнмалла, милици консервативлăхне пула çеç çĕрлехи ресторансем тĕтĕм кăларса ĕçлемеççĕ. ÇХ, 1998, 1 /, 6 с. — ВЧС, 1971, 291 с.

курăм

п.с. 1. Çын таврари пурнăç çине мĕнле пăхни, ăна епле хаклани. Яков Ухсай сăнласа пама ăста, унăн хăйĕн курăм. Вăл çын курманнине курма пĕлет. Г.Ефимов //Я-в, 1963, 4 /, 32 с. Хальхи поэтсен Шелепи тапхăрĕпе танлаштарсассăн — урăх курăм, урăх ăнлану. КЯ, 7.02.1982, 4 с. Вĕсен [çамрăксен] хăйсене евĕр курăм, хăйсен сасси. ТА, 1988, 10 /, 1 с. Чăваш шухăшлавĕпе курăмĕ çут çанталăкран çын еннелле ... куçса пыма кăмăллать. В.Родионов //Х-р, 18.11.1998, 3 с. — çĕнĕ курăм (Я-в, 1963, 11 /, 30 с.); философиллĕ курăм (Л.Таллеров, 1978, 10 с.); экзистенциаллă курăм (Х-р, 28.09.2001, 4 с.); — танл., тĕнчекурăм. 2. Куç умне тухакан сăнлăх; куçа курăнни. Чӳрече умĕнчи акацисем çине шевле ӳкнĕ... Ман чунра çак курăм иртнĕ кунсемшĕн хĕрхенӳ çеç çуратрĕ. А.Аттил //ТА, 1988, 10 /, 62 с. Сарри çĕрĕпех ... çурма ыйхăллă та çурма чăнлăхлă курăмсемпе аташса выртрĕ. В.Игнатьев, 1990, 47 с. Епле анлă курăм [тавралăх пирки]! Х-р, 30.04.1997, 7 с. Паян çав курăм харсăр Çăлтăрлăх. А.Т.-Ыхра, 2001, 80 с.

курсташ

ç.с. Тепĕр студентпа пĕр курсра вĕренекен (е вĕреннĕ) çын. Горбачевпа пĕрле вĕреннĕ Ф.Незнанский ... хăйĕн курсташĕ пирки чапшăн çунакан оппортунист пек аса илет. Х-р, 7.03.1996, 3 с. Канăва тухнă -таш (-теш) те ĕçе кӳлĕнчĕ, ĕçтеш, йăхташ, курсташ... Х-р, 21.05.1999, 3 с. — танл., класташ.

лĕпĕш

ç.п. е каçхи лĔпĔш, çĔрлехи лĔпĔш, ç.я., эвф. Хăйĕн ӳтне сутакан хĕрарăм; аскăн майра, катăк йĕм. Пур пек укçи-тенкине эрех ĕçсе, табак туртса, картла выляса, хăйнешкел çăмăлттай «лĕпĕшсемпе» ашкăнса пĕтеретчĕ. Л.Маяксем //Х-р, 6.01.1998, 3 с. Купюрăсене чăштăртаттарса джентельмен ресторана пырса кĕнĕ. Хăлхашăн кăмăллă чăштăртатăва илтсе «каçхи лĕпĕш» вĕçсе килнĕ. ÇХ, 2001, 20 /, 4 с. Хăй çĕрĕпе «каçхи лĕпĕшпе» пĕрле пулнă. ЧХ, 2001, 29 /, 4 с. Тем курса ларăн тата, ара, «лĕпĕшĕ» вăйпах çыпçăнать. Ар, 2001, 22 /, 3 с. — çĕрлехи «лĕпĕш» (Х-р, 6.06.2000, 2 с.; Т-ш, 2001, 33 /, 10 с.).

минетлĕн

п.с. Пархатарлăн, сăваплăн, чыслăн. Пĕтĕм çут тĕнче кашни ирех, ĕç пуçличчен, минетлĕн тăвать-çке хăйĕн чыслă йĕркине. Ю.Сементер //К-н, 1982, 5 /, 6 с. Калаçнăран-и танлăн та минетлĕн ... вăл курăнать мăнаçлă та килпетлĕ. А.Смолин, 1999, 95 с. — танл., минетлĕ (Ашмарин, VIII, 244 с.).

муниципаллă

п.с. Вырăнти хăй тытăмлăх (самоуправлени) органне пăхăнакан, муниципалитет харпăрлăхĕ шутланакан. Муниципаллă пĕрлешĕвĕн Устав пур. Х-р, 3.04.1996, 2 с. Район самоуправленийĕн пуçлăхĕ... муниципаллă предприятисен ертӳçисене контрактпа уйăрса лартать. ЛÇ, 12.09.1996, 3 с. Ял совечĕсен территорийĕнче муниципаллă пĕрлĕхсем пулаççĕ ... Муниципаллă пĕрлĕхĕнхăйĕн харпăрлăхĕ тата бюджечĕ. ХС, 1999, 14 /, 1 с.

нигилизм

п.п. е наци нигилизмĔ, п.я. Тăван халăхран ютшăнни, тăван чĕлхепе культурăран юсни; манкуртлăх (туп.). Наци нигилизмĕ вара национализм пекех сиенлĕ, сăтăрлă. КЯ, 24.02.1989, 3 с. Халĕ чăваш хушшинче нигилизм хунаса кайрĕ. КЯ, 14.12.1989, 4 с. Наци нигилизмĕн чи хăрушă та сĕм-хура тапхăрĕнче ӳссе çитĕннĕскерсен ... наци туйăмĕ ыттисенчен хуçăкрах. Б.Чиндыков //П-н, 1990, 2 /, 9 с. Чăваш халăхĕ хушшинче нигилизм сарăлнă. Ăна мĕн ĕлĕкренех хăйĕн чĕлхинчен пистерме тăрăшнă. Х-р, 5.02.1997, 3 с. — наци нигилизмне пĕтер (П-н, 1990, 5 /; Х-р, 24.10.2000, 2 с.); наци нигилизмне ӳкĕте кĕрт (Д.Гордеев //В-х, 8.07.1991, 12 с.).

оригиналлăх

п.с. Хăйне евĕрлĕх, хăйне майлăх; супинккелĕх. Анчах та Некрасов вулакансен умне ... хăйĕн поэзири таланчĕн оригиналлăхĕпе сасартăках тухса тăраймасть-ха. Я-в, 1946, 11—12 /, 33 с. Ку кĕнекере писатель [М.Юхма] оригиналлăхĕпе вĕçкĕнленесрен сивĕнсе пырать пек туйăнать, ку чухнехи чăваш чĕлхипе калаçма тăрăшни уççăнах палăрать. И.Кузнецов, 1977, 191 с. А.Асламас хăйĕн оригиналлăхне тата тепĕр хут çирĕплетрĕ. Х-р, 4.03.1993, 4 с. — танл., пайăрлăх.

офис

ç.с. Фирмăн е урăх учрежденин тĕп çурчĕ е кабинечĕ; кантур. Чăваш Республикин тĕп хулинче чăвашла çырнă ... «офиссен» ячĕсем нумай-и пирĕн. А.Смолин //Х-р, 17.03.1992, 5 с. Винокуров урамĕнчи 57-мĕш çуртра пысăках мар ĕç вырăнĕ, хальхилле офис тейĕпĕр-и ăна, пур. Я-в, 1995, 9 /, 124 с. Хăйĕн лавккине уçас е çĕнĕ офиса куçас тĕллев тытнисем ĕмĕтне пурнăçлĕç. ХС, 1999, 36 /, 4 с. — офис ĕçĕ (Т-ш, 1996, 26 /, 2 с.); офис пурлăхĕ (Х-р, 5.09.1996, 2 с.); офис уç (ÇХ, 1998, 3 /, 4 с.); офиса çарат (ÇХ, 1999, 39 /, 5 с.); офис костюмĕ (ÇХ, 2000, 14 /, 11 с.); — шеф-пуçлăх офисĕ (Х-р, 6.07.1999, 4 с.); ЧОКЦ офисĕ (Х-р, 3.11.1999, 1 с.); фирма офисĕ (ÇХ, 2000, 5 /, 12 с.); çемье врачĕн офисĕ (Х-р, 13.07.2002, 2 с.).

пичев

п.п., куçăм. Хушма ĕçсем тăвакан, пулăшса пыракан çын; шакăрча, пулăшуçă (туп.). Колхоз пред-седательне А.Иванов юлташа хăйĕн çумĕнчи пичеврисенченбригадирсенчен, ял хуçалăх специалисчĕсенченçирĕпрех ыйтма ... хушнă. К-н, 1965, 11 /, 11 с. Пичевĕ çав таçти-таçти председатель пулать... Эсĕ пĕччен вăй çитерейместĕн. Л.Таллеров, 1978, 209 с. Пĕтĕм йывăрлăх кил хуçи çине тиеннĕ... Хветуççа вара пичеври çеç пулнă темелле. В.Алентей, 1991, 33 с. Григорий Яковлевич [Хирбю] мана хăй çумне пичеве илесшĕн пулчĕ. Х-р, 29.10.1996, 4 с.

пичеври

п.п., куçăм. Хушма ĕçсем тăвакан, пулăшса пыракан çын; шакăрча, пулăшуçă (туп.). Колхоз пред-седательне А.Иванов юлташа хăйĕн çумĕнчи пичеврисенченбригадирсенчен, ял хуçалăх специалисчĕсенченçирĕпрех ыйтма ... хушнă. К-н, 1965, 11 /, 11 с. Пичевĕ çав таçти-таçти председатель пулать... Эсĕ пĕччен вăй çитерейместĕн. Л.Таллеров, 1978, 209 с. Пĕтĕм йывăрлăх кил хуçи çине тиеннĕ... Хветуççа вара пичеври çеç пулнă темелле. В.Алентей, 1991, 33 с. Григорий Яковлевич [Хирбю] мана хăй çумне пичеве илесшĕн пулчĕ. Х-р, 29.10.1996, 4 с.

поза

п.с. Çын хăйĕн кĕлеткине мĕнле тытни; тыткалу мелĕ. Ура явса эс лартăн ман ума, чавсупала диван хĕрне таянтăн... Çав позăна манмастăп эп паян та. С.Шавлы, 1969, 72 с. Поза вăл хăех çур эффект. Д.Гордеев, 1986, 141 с. Обӳектив умĕнче вăл илĕртӳллĕ позăсенче ларнă. ÇХ, 1998, 25 /, 4 с. Китай меслечĕ те пур. Унпа пур позăра та усă курма пулать. С-х, 2000, 17 /, 3 с.

политканаш

ç.с. Пĕр-пĕр политика организацине ертсе пыракан йыш. «Пĕрлĕх» юхăм малашне парти пулса тăрассине... юхăмăн политканашĕ хăйĕн анлă ларăвĕнче пĕлтернĕ. Х-р, 12.05.2000, 1 с. П.Краснов«Пĕрлĕх» партин республикăри организацийĕн политканашĕн ертӳçи. ÇХ, 2001, 39 /, 2 с. [РСДП] Политканаш йышне Чăваш халăх писательне М.Юхмана та кĕртнĕ. Х-р, 4.12.2001, 4 с. С.Станкевич ... СПС политканашĕнче тăрать. Х-р, 14.03. 2003, 3 с.

политолог

ç.с. Обществăн политика пурнăçне тĕп-чекен ăстаçă. Политолог-журналистсем кирек мĕнле хĕрӳленсен те наука хăйĕн саккунĕсенчен пăрăнмасть. М.Федотов //Х-р, 7.08.1993, 3 с. Политолог-и вăл е патшалăх хĕсметĕнче тăраканскер-и. Ç-т, 1995, 4—5 /, 30 с. А.Леонтьев господин, политолог пулнă май, массăллă информаци хатĕрĕсенче тăтăшах пичетленчĕ. Ч-х, 1999, 27 /, 3 с. — совет политологĕ (Х-р, 14.03.1996, 3 с.); правительство майлă ĕçлекен политолог (Х-р, 23.01.2001, 2 с.).

правурлăх

п.с. Çивĕчлĕх, чĕрĕлĕх, йăрăлăх, йӳрĕклĕх. Хăйĕн правурлăхĕпе ыттисене çĕклентерсе çеç пырать. К-н, 1978, 24 /, 9 с. Унăн унчченхи правурлăхĕпе чĕрĕлĕхĕ халĕ те иксĕлми тапса тăни сисĕнет. ХС, 5.03.1999, 3 с. Саша Муллинăн илемлĕхĕпе правурлăхĕ ... çарта чухнехи сăн ӳкерчĕкре те лайăх палăрать. ÇХ, 2000, 12 /, 8 с.

приватизацилен

ç.с. Патшалăх харпăрлăхĕнчен уйрăлса тух. Хамăр тĕллĕн приватизациленетпĕр [Пуçелĕк]. Х-р, 2.06.1993, 1 с. СУ-17 управлени коллективĕ те хăй тĕллĕн приватизациленме, хăй тĕллĕн пурăнма шут тытрĕ. Х-р, 20.10.1993, 1 с. Иртнĕ çул республикăра чылай предприяти хăйĕн харпăрлăх формине улăштарчĕпатшалăх предприятийĕсем приватизациленнĕ хыççăн акционер обществисем ... пулса тăчĕç. Х-р, 20.01.1994, 2 с.

прихватизациле

ç.с.,сивл. 1. Саккуна пăсса, чыс-сăрла хăтланса приватизациле (туп., 1). Çĕр çынна ĕçрен кăларни — предприятие прихватизациленин итогĕ. Х-р, 4.08.1993, 1 с. Вăл профсоюз УАЗне 7 пуспа «прихватизацилесе» хăйĕн гаражне чикнĕ. ÇХ, 1997, 20 /, 2 с. 2. Ют пурлăха ярса ил; вăрла, çарат. Автобуса «прихватиза-циленĕ» [Пуçелĕк]. ХС, 1999, 32 /, 2 с. Пин тенкĕлĕх ытла тавара «прихватизациленĕ»... кукăр алăллисем. К-н, 1999, 4 /, 3 с. Вăл [ĕçлĕ çын] килте çук чухне пĕр пĕлĕшĕ çамрăксемпе каварлашнă, усламçăн пурлăхне «прихватизацилеме» шут тытнă. Х-р, 25.02.2000, 2 с.

профессилĕх

ç.с., п.п. Çын хăйĕн ĕçне лайăх пĕлни; професси ăсталăхĕ. Пăлхар тата чăваш чĕлхисемпе çыхăннă ыйтусене пăхса тухмашкăн М.Закиевăн профессилĕх, ĕçе пĕлни çителĕклĕ мар. Х-р, 25.09.1996, 3 с. Çĕнĕ парламент ... профессилĕх тĕлĕшпе унчченхинчен кайра ... Финанспа бюджет комитечĕн пуçлăхĕнчефилософ-атеист. Х-р, 28.03.1998, 7 с. Сирĕн пысăк профессионализма укçа-тенкĕпе палăртма пултараççĕ. Х-р, 7.09.1996, 3 с. — профессилĕх шайĕ (ЧÇ, 1998, 22 /, 12 с.); профес-сионализм шайĕ (ЧТ, 1998, 5 /, 7 с.); профессионализм енĕсем (ÇХ, 1999, 10 /, 2 с.); профессионализмпа палăр (Х-р, 26.06.2003, 1 с.).

профессионализм

ç.с., п.п. Çын хăйĕн ĕçне лайăх пĕлни; професси ăсталăхĕ. Пăлхар тата чăваш чĕлхисемпе çыхăннă ыйтусене пăхса тухмашкăн М.Закиевăн профессилĕх, ĕçе пĕлни çителĕклĕ мар. Х-р, 25.09.1996, 3 с. Çĕнĕ парламент ... профессилĕх тĕлĕшпе унчченхинчен кайра ... Финанспа бюджет комитечĕн пуçлăхĕнчефилософ-атеист. Х-р, 28.03.1998, 7 с. Сирĕн пысăк профессионализма укçа-тенкĕпе палăртма пултараççĕ. Х-р, 7.09.1996, 3 с. — профессилĕх шайĕ (ЧÇ, 1998, 22 /, 12 с.); профес-сионализм шайĕ (ЧТ, 1998, 5 /, 7 с.); профессионализм енĕсем (ÇХ, 1999, 10 /, 2 с.); профессионализмпа палăр (Х-р, 26.06.2003, 1 с.).

пуканеçĕ

п.с. Пукане театрĕн артисчĕ. Пуканеçĕ-актерсем, хăйсен ăсталăхне кăтартнисĕр пуçне, ачасен театрĕн хăй евĕрлĕхĕпе паллаштарчĕç. Чĕлхе культурин ыйтăвĕсем. 1981, 93 с. Сергей Макарович [Мерзляков] хăйĕн театрĕнче чаплă актер-пуканеçĕ нумай хатĕрлерĕ. Т-ш, 26.03.1998. Кунсăр [спектакльсемсĕр] пуçне пуканеçĕсем уявсен тĕлне шоу-программăсем те хатĕрлеççĕ. Х-р, 17.10.2000, 3 с.

ăшпиллĕх

п.с. Чун çепĕçлĕхĕ, кăмăл ăшши; чун ăшши. Кĕçĕрхи каçăн хăйĕн ăшпиллĕхĕ. Хв.Агивер, 1984, 95 с. Çынра чи малтанах мĕн хаклатăр. — Чунлăх, ăшпиллĕх, уçă кăмăл. КЯ, 21.12.1989. Пичĕ-куçĕнче ăшпиллĕх, тараватлăх, савăнăç кулли çиçет. ÇХ, 1999, 42 /, 5 с. Уяр кунсен ăрши ăшпиллĕх кӳрет Ефимов Якура. Ю.Сементер //Я-в, 2000, 4 /, 14 с. — тасалăхпа ăшпиллĕх (ЧС, 1994, 8 кл., 323 с.); — танл., минетлĕхпе ăшă пиллĕх (А.Смолин, 1999, 243 с.).

ĕçтеш

ç.с. 1. Ыттисемпе пĕр йышши ĕç тăвакан çын; коллега, партнçр. Çак ыйтусене митинг хыççăн хама та, ĕçтешсене те, йăхташсене те паратăп. П-н, 1990, 2 /,11 с. Милици генерал-майорĕ Е.Салмин хăйĕн ĕçтешĕсемпе пĕрле ... Я-в, 1995, 10 /, 85 с. Çапла пурăнатчĕ, ĕçлетчĕ журналистикăри ĕçтешĕмĕр. Т-ш, 1999, 32 /, 2 с. Элĕк район судйи Г.Скворцов вара ку енĕпе ытти ĕçтешĕсенчен уйрăларах тăрать. ХС, 1999, 19 /, 2 с. 2. Сотрудник, работник, ĕçчен. Пирĕншĕн, кафедра ĕçтешĕсемшĕн, асран кайми кун. Х-р, 2.10.1998, 22 с. «Мечта» парикмахерски ĕçтешĕсем таçти пĕлĕтри шухăшсене путнă пулас. ÇХ, 17.04.1998, 4с. —ăслăлăх ĕçтешĕ (А.Т.-Ыхра, 2000, 7 с.); гуманитари институчĕн ĕçтешĕсем (АМХ, 2001, 7—8 /, 8 с.).

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

йăпăр

син.: йапăр
скорее
скоро

шăши хăйĕн шăтăкне йăпăр-йапăр кĕрсе кайрĕ — мышь в миг вошла в нору

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

автомобиль

хăйне-хăй çӳрекен урапа; лашасăр çӳрекен урапа. Чылай тăрсан автомобильсем (хăйне-хăй çӳрекен урапасем) тухнă [Çулталăк 1910:16]; Çӳлти кайăксен çумĕнче хальхи этем хăйĕн лашасăр çӳрекен урапипе те (автомобиль) ерипе мекĕнтетсе пыракан пăрă хăех курăнать [Çулталăк 1914:8].

адвокат

защитник, айăпа сирекен; айăплăланнă çынсен хутне кĕрсе калаçакан çын. … прокурорпа защитник (адвокат) тавлашаççĕ. Прокурор айăплать, защитник айăпа сирет, çынна тӳрре кăларма тăрăшать [Çулталăк 1906:46]; Василийĕн вара хăйĕн те монастыре каяс килнĕ, анчах халĕ ĕнтĕ унăн ячĕ чаплă пулнă, çавăнпа ăна айăплăланнă çынсен хутне кĕрсе калаçакан çын (адвокат) туса хунă [Избранные (январь) 1904:5]. › защитник.

апокалипсис

ӳлĕме кăтартни; Иоанн çырнă малашне мĕн пулассине пĕлтерсе калакан кĕнеке [Хыпар 1907, № 18:126]. Çавăлте Иоанн тĕнче епле пĕтессине çырса хунă; вăл кĕнекене апокалипсис (ӳлĕме кăтартни) тесе калаççĕ [Евангелие 1879:124]; Сăваплă епископ Антипа çинчен Турă сăмахăç Иоанн хăйĕн малашне мĕн пулассине хăй курни çинчен çырнă (апокалипсис) кĕнеки çинче асăнать [Избранные 1905:36].

закон

йăла; Иисус Христосăн пĕлĕт çинчи аслă сăмахĕ. Çакăнтан пурăр та ĕçĕр, çакă Манăн сирĕншĕн те ытти нумай çынсемшĕн те çылăхĕсене каçарасшăн юхтарнă çĕнĕ закон (йăла) юнăм [Церковные 1883:78]; Иисус Христос вĕсене пурне те лайăх ăнлантарасшăн вĕсене юмахпа кала-кала вĕрентнĕ, çĕр çинчи пĕр-пĕр пĕлмен япала çинчен юмах каласа Вăл хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă сăмахне (законне) пур çынна та лайăх ăнламалла тунă [О боге 1891:76]; Еврейсем çак Турă каланă вунă тĕрлĕ пурăнăç йĕркине (закона) итлесе пĕтерсен хăраса Моисее каланă: Турăпа калаçма эсĕ ту çине ху кай; Вăл сана мĕн калĕ, эпир çавна пурне те тума тăрăшăпăр тенĕ [Наставление 1896:45]; Патшалăх Пухăвĕ законсем (йĕркесем) кăлармалла пултăр <…> [Хыпар 1906, № 2:18].

кумăт

кунтă. Пĕр ырă кăмăллă çын хăйĕн ачине монастыре икĕ кумăт (кунтă) çиме леçсе пама хушнă [Избранные 1905:45].

мина

кĕрепенке кĕмĕл. Вăл хăйĕн вунă чурине чĕнсе илсе вĕсене вунă мина (вунă кĕрепенке кĕмĕл) парса каланă: эпĕ тавăрăниччен çак минăсемпе тупăш тăвăр тенĕ [Лука 19:13].

намас

кĕлĕ. Намасран (кĕлĕрен) таврăнсан Керимулла чей ĕçрĕ, çавăнтах тата кăнтăрлахи çирĕ те хăйĕн пĕлĕшĕ Микулай ятлă чăваш патне кайрĕ [Беседа 1910:10].

улпут

тăрăн, мăрса, хан; хуçа. Чăваш хушшинче ун чухне виç тĕслĕ çын пулнă: хырăç (куланай) тӳллекен, хырăçран çăлăнни (торхан) тата улпут (тăрăн, мăрса, хан) [Комиссаров 1918:19–20]; Чура йĕре-йĕре хăйĕн улпучĕ (хуçи) умне чăркуçланса ларнă [Избранные 1905:70].

фонограф

калаçакан машина; сасă ӳкерекен машина. Кам та пулсан хăйĕн ашшĕ-амăшин, ачи-пăчин е çывăх, е пĕр-пĕр чаплă çын сассине ĕмĕрлĕхе хăварас тесен сасă ӳкерекен машина пур [Çулталăк 1913:17].

хăпарт

улăхтар. Афон тăвĕ çинче пурăннă пĕр святой çын тинĕс хĕрринчен çӳлĕ ту çине хăйĕн çӳрăмĕ çинче тул çăнăх миххисем хăпарта-хăпарта (улăхтара-улăхтара) пурăннă [Поучения 1904:13].

хисеп пар

ответ пар. Эпир хамăр пурăнăçăмăрта мĕн тунă, çавсем пурте ун чухне курăнса тăрĕç; кирек кам та хăйĕн усал ĕçĕсемшĕн намăсланă, пур çын та сутра хăйшĕн хăй хисеп парĕ! [Осмотрись 1900:7].

чура

тарçă. Ангелĕсене сывлăшран тăвать, чурисене (тарçисене) вут хĕлхемĕнчен тăвать, аллилуя [Церковные 1883:80]; Св. Димитрий Максимиан Солунь хулине пыриччен маларах хăйĕн пит юратнă Луппа ятлă чурине (тарçине) хăйĕн мĕн пур пурлăхне панă [Страдание 1897:5].

çирĕплентер

тĕреклĕлентер. Эсир уйра та таса пурăнни Туррăн кăмăлне пит юрăхлă пулĕ. Вăл сирĕн çие Хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă мухтавлă вырăнĕнчен юратса пăхса сире хăватлă хӳтĕлĕхĕпе витсе сыхласа усрĕ <…> [Поучения 1904:23].

çирĕх тăрри

юрлакан кайăк тĕсĕ. <…> тимĕр решеткеллĕ чӳрече тулашĕнче çирĕх тăрри (юрлакан кайăк) ларнă, вăл та хăйĕн савăнтаракан юррипе унăн чунне пусарнă [Акăшсем 1908:50].

çитĕнтер

ӳстер. <..> эсир ĕçлесе асапланса тирпейлесе акнă тырă-пулă çине Хăйĕн пиллĕхне ярĕ, нӳрĕ парса, сывлăм ӳкерсе, çумăр çутарса сирĕн тырă-пулла хулăн çитĕнтерсе (ӳстерсе) парĕ [Поучения 1904:23].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

блестеть

глаг. несов.
1. чем и без доп. (син. сиять, сверкать) йăлтăртат, çиç, ялкăш, çуталса тăр; в небе блещут звёзды тӳпере çăлтăрсем çиçеççĕ
2. (син. отличаться, выделяться) палăрса тăр, тĕлĕнтер; девушка блещет красотой хĕр хăйĕн илемĕпе палăрса тăрать; он не блещет умом вăл питĕ ăслах мар

век

сущ.муж., множ. века
1. (син. столетие) ĕмĕр, çĕр çул, çĕрçуллăх; средние века вăтам ĕмĕрсем; начало двадцать первого века çирĕм пĕрремĕш ĕмĕр пуçламăшĕ
2. (син. жизнь, существование) ĕмĕр, кун-çул, пурнăç; он много повидал на своём веку вăл хăйĕн ĕмĕрĕнче темĕн те курнă
3. чего или какой (син. эпоха) ĕмĕр, вăхăт, тапхăр, самана; каменный век чул самани (этемлĕх историйĕн авалхи тапхăрĕ); мы живём в век информационных технологий эпир информаци технологийĕсен тапхăрĕнче пурăнатпăр ♦ испокон веков мĕн ĕмĕртен; на веки вечные ĕмĕр-ĕмĕрлĕхе; идти с веком наравне, в ногу с веком вăхăтпа шай пыр; Век живи, век учись посл. ĕмĕр пурăнса ĕмĕр вĕрен; Век прожить не поле перейти посл. ĕмĕр сакки сарлака

вращаться

глаг. несов.
1. (син. вертеться, крутиться) çаврăн; Земля вращается вокруг своей оси Çĕр хăйĕн тĕнĕлĕ тавра çаврăнать
2. (син. общаться, встречаться) хутшăн, тĕл пул; он вращается в учёных кругах вăл ăслăлăх çыннисемпе хутшăнать

выделяться

глаг. несов. (син. отличаться)
палăр, палăрса тăр, уйрăлса тар; он выделяется своей силой вăл хăйĕн вăйĕпе палăрса тăрать

горбатый

прил.
1. курпун, пĕкĕрĕç; горбатый старик курпун старик
2. тĕмеллĕ, çĕкленчĕк; горбатый мостик çĕкленчĕк каçă ♦ Горбатого могила исправит посл. Курпун çынна вил тăпри кăна тӳрлетĕ (хăйĕн çитменлехĕсене йышăнман çын çинчен)

гордый

прил., гордо нареч.
1. мăнаçлă, хăйне хисеплекен; он горд своими успехами вăл хăйĕн çитĕнĕвĕсемпе мăнаçлă
2. (син. спесивый, высокомерный) курнăçлă, куштан, каппайчăк

дело

сущ.сред.; множ. дела
1. (син. работа, деятельность) ĕç, ĕç-хĕл, ĕç-пуç; домашние дела килти ĕç-пуç; ездить по делам службы хĕсмет ĕçĕпе çӳре; сидеть без дела ĕçсĕр лар
2. (син. специальность) ĕç, професси; военное дело çар ĕçĕ; он хорошо знает своё дело вăл хăйĕн ĕçне лайăх пĕлет
3. (син. надобность, нужда) ĕç, ыйту, йӳтĕм; Я пришёл к вам по важному делу Эпĕ сирĕн пата кирлĕ ыйтупа килтĕм
4. (син. процесс) ĕç (судра пăхмалли); уголовное дело уголовлă ĕç; возбудить дело в суде судра ĕç пуçар ♦ первым делом чи малтанах; между делом ерçнĕ хушăра; это другое дело ку пачах урăх япала; пустить в дело ĕçе яр; то и дело çине-çинех; дело твоё хаван ирĕкӳ; на самом деле тĕрĕссипе; Как дела? Мĕнле пурăнатăр?; В чём дело? Мĕн пулнă?; Это не ваше дело Ку сирĕн ĕç мар; Какое вам дело? Сире мĕн ĕç?

демонстрация

сущ.жен.
1. демонстраци (халăх урама йышлăн тухса хăйĕн шухăш-кăмăлне палăртни); праздничная демонстрация уяв демонстрацийĕ
2. кăтарту, палăрту; кăтартни, палăртни; демонстрация нового фильма çĕнĕ фильм кăтартни

забрать

глаг. сов.
1. кого-что (син. взять, захватить) ил, пĕрле ил, илсе кай; он забрал свои вещи вăл хăйĕн япалисене илсе кайнă; забрать больного из больницы чирлĕ çынна больницăран илсе кай
2. кого-что (син. арестовать) тыт, тытса хуп, тытса кай; хулигана забрали в милицию ашкăнчăка милицие тытса кайна ♦ забрать силу вăй ил, хуçалан; страх забрал сехре хăпрĕ

играть

глаг.
1. во что выля, вăйăпа йăпан; играть в футбол футболла выля; дети играют в прятки ачасем пытанмалла выляççĕ
2. кого-что и на чем выля, кала; играть на скрипке сĕрме купăс кала; артист хорошо играет свою роль артист хăйĕн рольне лайăх вылить ♦ играть свадьбу туй ту; играть на нервах тарăхтар

когда-нибудь

нареч
хăçан та пулин; когда-нибудь он поймёт свою ошибку хăçан та пулин вăл хăйĕн йăнăшне ăнланса илĕ

колодец

сущ.муж.
çăл, пусă; колодец с журавлём тарасаллă пусă; сруб колодца çăл пури ♦ артезианский колодец артезиан çăлĕ (шыв хăйĕн пусăмĕпе тухса тăран шăтăк)

лизать

глаг. несов.
çула; лизать языком ложку кашăка чĕлхепе çула; кошка лижет котёнка кушак хăйĕн çурине çулать

настоящий

прил.
1. (син. подлинный; ант. поддельный) чăн, чăн-чăн, тĕрĕс; настоящий коралл чăн мерчен; он скрыл свою настоящую фамилию вăл хăйĕн чăн-чăн хушаматне пытарнă
2. (син. этот, данный) çак, ку; хальхи; в настоящий момент хальхи вăхăтра, çак самантра ♦ настоящее время хальхи вăхăт (грамматикăра)

особенный

1. прил. (син. специфический; ант. обыкновенный) уйрăм, расна, пайăр; хăйне майлă; он отличается особенной добротой вăл хăйĕн ырă кăмăлĕпе палăрса тăрать
2. особенно нареч. уйрăмах; особенно жарко в июле утă уйăхĕнче уйрăмах шăрăх ♦ не особенно питех мар; ничего особенного темех мар, чаплах мар

отличаться

глаг. несов. (син. выделяться)
палăр, палăрса тăр, уйрăлса тăр; Петя отличается своей силой Петя хăйĕн вăйĕпе палăрса тăрать

отрицать

глаг. несов.
тун, çуклат, хирĕçле, ан йышăн; он отрицает свою вину вăл хăйĕн айăпне йышăнмасть

отступить

глаг. сов.
1. (син. отойти) чак, каялла чак; враг отступил под натиском наших войск тăшман пирĕн çарсем хĕснипе каялла чакрĕ
2. от чего (син. отказаться) чак, пăрах, тун; он не отступит от своих планов вăл хăйĕн шухăш-ĕмĕтне пăрахас çук

паутина

сущ.жен.
эрешмен карти; паук плетёт свою паутину эрешмен хăйĕн картине карать

политика

сущ.жен.
политика (патшалăх е парти хăйĕн тĕллевĕсене тытса пыни); внешняя политика тулашри политика; внутренняя политика шалти политика; экономическая политика государства патшалăхăн экономикăри политики; заниматься политикой политика ĕçне хутшăн

псевдоним

сущ.муж.
псевдоним (çын хăйĕн чăн ятне пытарса хайланă ят, сăм., Михаил Кузьмич Кузьмин — Çеçпĕл Мишши)

свой

местоим.муж.; своё сред.; своя жен.; множ. свои
хамăн (манăн), хăвăн (санăн), хăйĕн (унăн); хамăрăн (пирĕн), хăвăрăн (сирĕн), хăйсен (вĕсен); это у меня своя книга ку ман хамăн кĕнеке

собственный

прил.
1. хăйĕн (хамăн, хăван); харпăр -ĕ, харпăр хăйĕн; собственный дом харпăр çурчĕ; я видел собственными глазами эпĕ хам куçпа куртăм; уволиться с работы по собственному желанию харпăр кăмăлĕпе ĕçрен тух
2. собственно или собственно говоря вводн. сл. тĕрĕссипе каласан ♦ собственные имена пайăр ятсем (чĕлхе пĕлĕвĕнче— çын, вырăн т. ыт. ячĕсем, сăм.: Николай, Мускав, Çавал)

уволиться

глаг. сов.
ĕçрен тух, ĕçе пăрах; он уволился по собственному желанию вăл хăйĕн кăмăлĕпе ĕçрен тухнă

фирменный

прил.
фирма -ĕ; фирменный магазин фирма магазинĕ; фирменный знак фирма палли (предприяти хăйĕн таварĕсем çине лартакан ӳкерчĕк)

хвастаться

глаг. несов. (син. хвалиться)
мухтан, вĕçкĕнлен; он хвастается своими успехами вăл хăйĕн çитĕнĕвĕсемпе мухтанать

хозяин

сущ.муж., хозяйка жен., множ. хозяева
хуçа; хозяин дома çурт хуçи, кил хуçи; расчётливый хозяин перекетлĕ хуçа ♦ он — хозяин своего слова вăл хăйĕн сăмахне тытать

хозяйничать

глаг. несов.
1. хуçа пул, хуçалăх тыт; разумно хозяйствовать хуçалăха тĕрĕс тытса пыр
2. хуçалан, пуçтахлан; он хозяйничает как в своём доме вăл хăйĕн килĕнчи пек хуçаланать

школа

сущ.жен.
1. шкул; общеобразовательная школа пĕтĕмĕшле пĕлӳ шкулĕ; начальная школа пуçламăш шкул; основная школа тĕп шкул; средняя школа вăтам шкул; специальная школа ятарлă шкул; школа-интернат интернат шкул; окончить школу шкултан вĕренсе тух
2. (син. опыт, выучка) шкул, пĕлӳ, вĕренӳ, хăнăху; школа жизни пурнăç вĕрентни
3. (син. направление) юхăм (ӳнерти, ăслăлăхри); учёный создал свою школу ăслăхçă хăйĕн юхăмне пуçарса анă

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

автономия

автономи (пĕр-пĕр облаçа хăйĕн законĕсемпе тытса тăма тата хăйен правительство органĕсене тума панă ирĕк).

авторитет

1. авторитет, сум, витĕм; 2. хăйĕн ĕçесемпе, хăйĕн пĕлĕвĕсемпе хисепре тăракан çын.

альтруизм

альтруизм (хăйĕн интересĕсене манса, çынна çеç усă кӳресшĕн тăрăшни).

альтруист

альтруист (çын интересĕсене хăйĕн интересĕсенчен маларах хуракан çын, ыттисене ырă тума тăрăшакан çын).

верный

кому, чему тĕрĕс, чăн, шанчăклă, улшăнман; верный своему слову хăйĕн сăмахне улăштарман (çын).

специфический

хӑйне евӗрлӗ, хăйне ҫеҫ тивĕҫлӗ, хăйне майлă; специфические особенности хăйне евĕрлĕ уйрăмлăхсем; йод обладает специфическим запахом йодăн хăйĕн шăрши пур (ыттисенни пек мар, уйрăм шăршă).

тенденция

тенденци, туртăм (1. произведенин никĕсне хунă тĕн шухăшĕ; 2. автор хăйĕн юратнă шухăшне ирĕксĕр сĕнни).

титан

титан (1. авалхи грексен мифологийĕнчи улăп; 2. перен. пысăк ăслă, хăйĕн чаплă ĕçĕсемпе питĕ паллă çын; 3. хими элеменчĕ — кĕмĕл тĕслĕ хытă шурă металл).

тред-юнионизм

тред-юнионизм (рабочи класа политика кĕрешĕвĕ кирлĕ мар, унăн хăйĕн пурнăçне экономика тĕлĕшĕнчен çеç лайăхлатса пымалла текен вак буржуалла юхăм).

тривиальный

йăлăхтарнă, юрăхсăр, кивелнĕ, хăйĕн çивĕчлĕхне çухатнă (сăмах çаврăнăшĕ).

хамелеон

хамелеон (1. хăй тĕсне таврари япала майлă час-часах улăштаракан калта евĕрлĕ чĕрчун; 2. перен. çынна юрасшăн хăйĕн шухăш-кăмăлне час-часах улăштаракан çын).

фанатизм

мн. нет фанатизм (тĕн ĕçĕсенче, политика ĕçĕсенче е урăх тĕлĕшпе хăйĕн тĕп шухăшĕсене çирĕп хӳтĕлени, вĕсемшĕн тем тума та (вилме те) хатĕр пулни).

флюгер

флюгер (1. çилхӳри, çилеке, çил хăш енчен вĕрнине кăтартакан хатĕр; 2. перен. разг. хăйĕн шухăш-кăмăлне час-часах улăштаракан çын).

упругость

ж. мн. нет пиçĕлĕх (япала авнă, пăчăртанă хыççăн хăйĕн малтанхи формине йышăнма тăрăшни).

банальный

час-часах каланипе хăйĕн витĕмлĕхне, çивĕчлĕхне çухатнă, киревсĕр сăмах.

банкрот

банкрот, панкрут (1. хăйĕн пысăк парăмĕсене тӳлеме пултарайман çын; 2. хăй илнĕ обязательствăсене тума пултараймасăр шанчăксăра тухнă çын); политический банкрот политикăри банкрот (политика тĕлĕшĕнчен панкрута тухнă çын).

бассейн

бассейн (1. ялан шыв тăма юри тунă кӳлĕ; 2. географире — юханшыв хăйĕн мĕнпур юпписемпе йышăнса тăракан вырăн; бассейн реки Волги Атăл шывĕн бассейнĕ; 3. ту породисем: çĕркăмрăк, нефть т. ыт. йышăнса тăракан вырăн).

благородный

хăйĕн интересĕсене манса çыншăн тăрăшакан (çын), ырă кăмăллă (çын); благородные металлы тутăхман металсем (ылтăн, кĕмĕл, платина).

блеклый

шурăхнă, сарăхнă, хăйĕн çутине (тĕсне) çухатнă, шанма пуçланă (чечек).

В.Г. Егоров редакциленĕ чăвашла-вырăсла словарь (1935)

сăпат

1.
лицо, образ, подобие, постоянство, аккуратность, благообразие, благовоспитанность
çын сăпачĕ те çук хăйĕн — сам даже утратил образ человека

2.
лицо (в граммат.)

3.
сăн-сăпат (см. сăн)

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

автаркия

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Будда

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

дезавуирование

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

дело

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

демонстрация

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

деэтнизация

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

исповедь

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

манифестация

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

меморандум

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

милитаризм

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

правоспособность

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

самоотвод

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

экстрадиция

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

хăйăхла хăйăхсăр хăйçӳрен хăйĕ « хăйĕн » хăйевĕрлĕх хăййăн хăйкăлта хăйкăлти хăйлат

хăйĕн
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org