Шырав: целый

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

айкаш

2.
возиться, копошиться
долго, кропотливо заниматься
чем-л.
ку задачăпа виçĕ сехет айкашрăм — я провозился с этой задачей три часа
паян кунĕпе пахчара айкашаççĕ — сегодня они целый день возятся в огороде

кал-кал

3.
круглый, целый
кал-кал шут — круглый счет

кап

3.
целый, цельный, монолитный
палăка кап чултан касса тунă — памятник высечен из цельного камня.

кун

дневной
асран кайми кунсем — незабываемые, памятные дни
ĕç кунĕ — рабочий день
ĕçлемен кун  — нерабочий день
санитари кунĕ — санитарный день (напр. в магазине)
çăмăл апат кунĕ — мед. разгрузочный день
çĕнтерӳ кунĕ — день победы
çуралнă кун — день рождения
çур кун — полдня  
кун йĕрки — 1) повестка дня (собрания) 2) распорядок дня
(пĕр) кун норми — дневная норма
кун çути — дневной свет
кун таврăнни — солнцестояние (букв. возвращение дня)
кун тăршшĕ — долгота дня
пилĕк кунлă ĕç эрни — пятидневная рабочая неделя
нумай кунлăх çӳрев — многодневный поход
тепĕр кунхине — на другой день
ыран мар тепĕр кун — послезавтра
кун каçа — весь день, в продолжение всего дня
кун каçиччен — за день, в течение дня
кун сиктерсе — через день
кун хушăна пуçларĕ — дни начали прибавляться, день пошел на прибыль
яра куна чупса çӳре — бегать целый день
паянхи кунпа палăрт — датировать сегодняшним днем
ыран е тепĕр кун килĕпĕр — придем завтра или послезавтра
паян хăш кун? — какой сегодня день недели?
паян мĕн кун? — какой сегодня день недели?
Кун ирттĕр те çĕр ирттĕр. — погов. День да ночь — сутки прочь.
Пĕр кунлăх каяс тесен, çичĕ кунлăх çăкăр ил. — посл. Едешь на день, бери хлеба на неделю.
Пĕр куна юлнă ĕç пин куна юлать. — погов. Отложишь на день, пролежит тысячу дней.

кунĕпе

весь день, целый день, день-деньской, с утра до вечера
кунĕпе çумăр çăвать — весь день дождит

лав

3. перен.
воз, уйма
пĕр лав çĕнĕ хыпар — целый воз новостей

лашка

2.
лить, идти (о дожде)
кунĕпех çумăр лашкарĕ — целый день лил дождь

пăр

II. глаг.

1.
повертывать, поворачивать
выключателе пăр — повернуть выключатель
пуçа пăр — повернуть голову
шуруп пăрса кăлар — вывинтить шуруп
лампочка пăрса кĕрт — ввернуть, ввинтить лампочку
машинăна сылтăмалла пăр — повернуть машину вправо
пăрса уç — открыть, отомкнуть (поворачивая ключ)
шыва урăх çĕрелле пăрса яр — отвести воду в сторону, пустить воду по новому руслу
сăмаха урăххи çине пăрса яр — перевести разговор на другую тему
Кĕлет уççи пăрмасăр уçăлмасть. — посл. Замок амбара не откроется, если не повернуть ключ.
Пĕр карта сурăх, пурте пуçне пăрса выртаççĕ. (Кăмакари кукăльсем). — загадка Целый загон овец, и все лежат, повернув головы. (Пироги в печке).

пĕр

5.
целый, полный
пĕр пӳрт ача — полная изба детей
кун пек çипсем манăн пĕр арча — таких ниток у меня целая коробка
лаша пĕр витре шыв ĕçсе ячĕ — лошадь выпила целое ведро воды
пĕр кĕтӳ кайăк вĕçсе иртрĕ — пролетела целая стая птиц

пĕт

2.
пропадать
погибать

ман сасă пĕтрĕ — у меня пропал голос
унпа пĕтес çук — с ним не пропадешь
пĕр кун ахалех пĕтрĕ — целый день пропал даром
вăрçа кайрĕ те пĕтрĕ — он ушел на войну и пропал, погиб
пĕтрĕ пуç! — пропала моя голова
пĕтнĕ çын — пропащий человек
Хырăмна пула пуçу пĕтĕ. — погов. Из-за ненасытного брюха (т.е. корысти) пропадет голова.

пĕтĕм

2.
целый

пуçла

2.
начинать
починать
прост.
кĕленче пуçла — раскупорить бутылку
çăкăр пуçла — разрезать хлеб (целый), почать каравай
Пичке пуçласан ĕçес пулать. — погов. Раз бочка почата, надо пить.
Уçман арчара пуçламан шăрттан выртать. (Пуç мими). — загадка В закрытом сундуке лежит непочатый шыртан. (Головной мозг).

сĕтĕрĕн

3. разг.
бродить
слоняться
таскаться, шляться
прост.
ăçта сĕтĕрĕнсе çӳретĕн эсĕ кунĕпе? — где ты слоняешься целый день?

суптăрка

1.
измучиться, выбиться из сил, прийти в изнеможение
замаяться

кунĕпе утса суптăркарăмăр — мы шли целый день и выбились из сил

тан

7. частица усил.
целый
ачисем унăн улттăн тан — у него целых шестеро детей

тăрмаш

1.
возиться, копаться, копошиться
плита умĕнче тăрмаш — возиться у плиты
старик кунĕпех садра тăрмашать — старик целый день копошится в саду

тĕрĕс

6.
целый, невредимый

тĕрĕс-тĕкел

1.
исправный, сохранный, целый, невредимый

тулли

2.
весь, целый, полный
тулли мар уйăх — неполный месяц
тулли теçетке — целый десяток
тулли хисеп — мат. целое число
хӳме тулли хисеп хучĕсем — по всей стене развешаны почетные грамоты
кăкăр тулли орден-медаль — вся грудь в орденах и медалях

уйăхĕпе

весь, целый месяц, в течение всего, целого месяца
уйăхĕпе çумăр çурĕ — в течение целого месяца шли дожди

уйăхла

2. диал.
целый месяц
уйăхласа пичче патĕнче хăнара пурăнтăм — я целый месяц гостил у брата

чĕрçи

2.
подол
пĕр чĕрçи панулми — целый подол яблок
чĕрçине пуçтар — подобрать подол

шăкăри

2.
множество, целый ряд
полно, не счесть

шăкăрттин

2.
сплошь, густо
подряд, целыми рядами

Пĕр кашта çинче шăкăрттин шур чăх ларать. (Шăл). — загадка На шесте целый ряд белых кур. (Зубы).

шăнкăртат

5. перен.
звенеть, звонко говорить (о ребенке)
садра кунĕпех ача-пăча шăнкăртатать — целый день в саду звенят детские голоса

шуйхаш

взаимн.
кричать, гомонить, шуметь
галдеть
прост.
урамра кунепех ачасем шуйхашаççĕ — на улице целый день гомонят дети

яра

яра куна — весь, целый день, в течение всего, целого дня

çăкăр

2.
хлеб (штука), каравай
пуçламан çăкăр — целый, непочатый каравай
çавра çăкăр — каравай, круглый хлеб
тачка çăкăр — непропеченный хлеб
тăрхала çăкăр — батон
çăкăр кĕреçи — лопата для хлеба (которой сажают его в печь)
çăкăр пичĕ — верхняя корка каравая
çăкăр сăмси — горбушка
çăкăр çемçи — мякиш
çăкăр татăкĕ — кусок хлеба
çăкăр хытти — корка хлеба
çăкăр чĕлли — ломоть хлеба
çăкăр икĕ питлĕ — у хлеба отстала верхняя корка
çăкăр хыв — сажать хлебы в печь
Пӳрт тăрринче çур çăкăр выртать. (Уйăх). — загадка Над избушкой висит хлеба краюшка. (Луна).

çулталăклăх

достаточный на год, на целый год, на весь год
çулталăклăх вутă хатĕрле — заготовить дров на целый год
ку çулталăклăх çитет — этого хватит на год

ĕмĕрлĕх

навек, навеки, на всю жизнь, навсегда
ĕмĕрлĕх туссем — друзья на всю жизнь
ĕмĕрлĕх япала — вещь, которой хватит на целый век
ĕмĕрлĕх сывпуллаш — прощаться навсегда

çулталăкĕпе

целый, весь год
çулталăкĕпе экспедицире пултăм — я целый год пробыл в экспедиции

чип-чипер

2.
совершенно целый, невредимый

çӳре

6.
с деепр. др. глагола выступает в роли вспом. глагола
с общим значением продолжительности или постоянства действия

валеçсе çӳре — раздавать
выртса çӳре — валяться (где попало)
илсе çӳре — носить, таскать (с собой)
килсе çӳре — захаживать, навещать
куçса çӳре — кочевать
куçса çӳрекен халăхсем — кочевые народы
пăрăнса çӳре — сторониться, избегать
çапкаланса çӳре — бродить, бродяжничать
çĕтсе çӳре — блуждать
тарăхса çӳре — злобствовать
шыраса çӳре — искать
чупса çӳре — бегать
ачасем кунĕпе урамра чупса çӳреççĕ — дети целый день бегают на улице

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

йара

весь
во весь, целый

йара кунăн, йара куна — весь день
йара кунăн тăршшĕне епĕ выртса та канман — во весь день я не отдохнул

кун

син.: кăнтăр
день
кунăн — днями, поденно
кунĕпе — целый день
кунĕ кунĕпе — по целым дням; целые дни
кунĕн-çĕрĕн — и днем и ночью
кунĕ çĕрĕпе — целые дни и ночи
кунтан кун — день ото дня
çимĕк кунĕ — в день семика
çĕнĕ çул кунĕ — в день нового года
кун кунла — дневать

çул

год; килес çул – будущий год; çуллен – ежегодно; çулталăк – целый год; çуллă хĕр – старая дева.

197 стр.

çулталăк

(из çул – год, тавлăк – сутки) целый год; çулталăкра виçĕ тапхăр – в год 3 раза; çулталăк кĕнеки – календарь.

198 стр.

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

быть

глаг. несов.
1. (син. существовать, иметься); пул, пур; у нас есть собака пирĕн йытă пур; не было свободного времени ерçӳ пулмарĕ
2. (син. присутствовать, находиться; ант. отсутствовать) пул (ăçта та пулин); Я целый день был в школе Эпĕ кунĕпех шкулта пулнă; Ты будешь завтра дома? Эсĕ ыран килте пулатăн-и?
3. (син. происходить, случаться) пул, пулса ирт; это было давно ку вăл тахçанах пулнă; вчера была ясная погода ĕнер çанталăк уярччĕ
4. употр. как часть составного сказуемого: самолёт был сбит самолёта персе антарнă; мы будем играть в шашки эпир шашкăлла выльăпăр ♦ была не была, будь что будет мĕн пулин пулать; кто бы то ни был кам пулсан та; что бы то ни было мĕн пулсан та

воз

сущ.муж., множ. возы
лав (урапа е çуна); воз с сеном утă лавĕ; гружёный воз тиенĕ лав, тулли лав ♦ целый воз новостей çĕнĕ хыпар лавĕпе; а воз и ныне там ĕç мала каймасть

долбить

глаг. несов.
1. шакка, такка, шăтар; долбить стену стенана шăтар; долбить прорубь вак кас (пăра шăтарса)
2. (син. говорить, повторять) суп, кала; он целый день долбит одно и то же вăл кунĕпех пĕр япала çинчен каласа супать

идти

глаг. несов.
1. (син. шагать) ут, кай, пыр, кил; идти пешком çуран ут; я иду домой эпĕ киле каятăп
2. (син. двигаться) куç, шуç; кил, кай, пыр; поезд идёт сюда поезд кунта килет; лодка идёт под парусом кимĕ парăспа ишсе пырать
3. 1 и 2 л. не употр. ирт, пулса пыр; время идёт быстро вăхăт хăвăрт иртет; дело идёт плохо ĕç начар пулса пырать
4. 1 и 2 л. не употр. (син. падать) çу, ӳк; целый день идёт дождь кунĕпе çумăр çăвать
5. 1 и 2 л. не употр. (син. исходить) тух, палка; из трубы идёт дым мăрьерен тĕтĕм тухать
6. (син. отправляться) кай; идти в бой çапăçма кай; дети идут гулять ачасем уçăлма каяççĕ
7. кому (син. подходить) килĕш, пыр, юра; платье очень идёт девушке кĕпе хĕре питĕ килĕшет.
8. 1 и 2 л. не употр.(син. приближаться) çывхар, кил, çитсе пыр; идёт гроза аслатиллĕ çумăр çывхарса килет
9. 1 и 2 л. не употр. (син. пролегать) вырт, ирт; дорога идёт через лес çул вăрман витĕр выртать
10. 1 и 2 л. не употр. (син. расходоваться, использоваться) кай; на платье идёт три метра ткани кĕпе çĕлеме виçĕ метр пусма каять ♦ сон не идёт ыйхă килмест; часы идут точно сехет тĕрĕс çӳрет; идти в рост ӳссе кай; идти на убыль чакса пыр; товар идёт хорошо тавар лайăх сутăнать; ребёнку идёт пятый год ача пиллĕке кайнă; в театре идёт опера театрта опера кăтартаççĕ; рыба хорошо идёт утром пулă ирхине лайăх кĕрет

сидеть

глаг. несов.
1. лар; вырнаçса лар; сидеть на стуле пукан çинче лар; птица сидит на ветке кайăк турат çинче ларать; сидеть целый день дома кунĕпех килте лар
2. 1 и 2 л. не употр. лар, юра, килĕш; платье на девушке сидит хорошо кĕпе хĕре килĕшет

целый

прил.
1. (син. полный) тулли, пĕтĕм; мы работали целый день эпир кунĕпех ĕçлерĕмĕр
2. (син. значительный, большой) нумай, пысăк; решён целый ряд вопросов нумай ыйту татса панă
3. (син. невредимый) тĕрĕс-тĕкел, чипер; все вещи целы япаласем пурте чиперех
4. целое сущ.сред. пĕр пĕтĕмлĕх, пĕрлĕх; народ и армия — единое целое халăх тата çар пĕр пĕтĕм
5. целое число или целое тулли хисеп; пять целых три десятых пиллĕк тулли те виççĕ вуннăмĕш ♦ в общем и целом пĕтĕмлетсе каласан

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

сарă

(сары̆), назв. женского наряда. См. сар. В Русском Государственном музее имеется целый ряд сарă, собранных в различных местах чувашского населения. Продолговатый лоскут материи, обшитый по краям ленточкой; на экземпляре, виденном мною в М. Карачкине, на лоскуте по красному полю, было четыре прямоугольных вышитых узора: одна пара над другой; по всему нижнему краю сарă висели кисточки (шерепе). Пшкрт. Сарă. Их привязывали кругом всей талии несколько. Мĕлĕш. Ку (не этот) тăватă сарра пĕрле çакса çӳренĕ. Разг. С. Мих. 24. Сарă, назв. убора („в роде длинного корсета“). Ст. Чек. Женщины и девушки привешивают „сарă“ сзади к поясу. Имеет оно форму трехугольника, по нижнему краю нитяные кисточки (ярапа). Ib. Сарă — особый поясочек, назади хвост из полотна с узорами. Юрк. Сарă, старинный женский наряд, трехугольник, привешиваемый к поясу сзади, на нем были шелковые узоры. К.-Кушки. Сарă çыхнине ваттисем анчах пĕлеççĕ, çамрăксем ăна пĕлмеççĕ. N. Сарă (наряд) — сар çиппинчен тăваççĕ. СПВВ. Сарă — подвязка у девушек. Микушк. Сарă; çӳçи — шаль пурçăн, ăна тĕрлĕрен шаль çиппипе тĕрленĕ. N. Ĕлĕк хĕрарăмсам той чохне çома сарă çакнă, тет. Она сентел (красный цвет) çине те туса, куак çине те туса, тĕрлесе. Зап. ВНО. † Павăл мана илмерĕ, çитмĕл кĕпем пурччĕ ман, сакăрвун мăшăр саррăм пурччĕ. Ib. Сарăн шерепи полать. См. шерепе. Такмак. Йĕм тăхăн та сарă çых, кĕпи хăтаран. N. Сар сыппи çукки (у кого нет) тăларан тăвăр. (Такмак). Богдашк. Сар сыппи çукки мучаларан тăвăр. См. çинçе. Альш. † Саррăн хӳри сар чечек, сарăп-çыхăп, мĕн тăвăн? Названия частей сарă: 1) сар сыппи или кут сыппи (широкий поясок сзади, к которому пришивается лоскут холста, составляющего основу сарă); 2) пиçикки (узкие пояски, пришиваемые к сар сыппи); З) сар туни (лоскут холста, основа сарă); 4) сар хӳри или сар çӳçи, сар шерепи („хвост сарă“, все нити, висящие от сар туни); 5) сар ярапи или сар пачаки (боковые кисти); 6) сар хĕрри или сар çивĕтĕш (отделанные края ­сар туни); 7) сар шăтăкли (кружево у нижнего края сар туни); 8) касман шăтăкла (мережки у верхнего края сар туни); 9) ярапа куçĕ (узел кисти); 10) хут хуппи (цветная бумага, подкладываемая под сар шăтăкли). [Термины представлены в 1936 г. студ. Чувашск. Пединститута М. Мухиной из с. Карачева, Козловск. р.].

сунас

насморк. Изамб. Т. Манăн сунас пулчĕ. N. Сунас пулчĕ те, сăмса çыврать (во время насморка нос не чувствует). Н. Седяк. Сунас пулсан, мунчара милĕк шăршлаççĕ, кушак хӳри шăршлаççĕ. Çак чир кушакран ерет, теççĕ. Пшкрт. Сонас ӳкрĕ (насморк). Н. Карм. Сунас ернĕ, пристал насморк. ЧС. Сунас пулсан, лашанăн сăмси ăшĕ сивĕ пулаканччĕ. || Чиханье (а насморк = сăмсă питĕрĕнни). Орау. Ача сунаспа аптăрарĕ (замаялся чиханьем). СППВ. МС. Сунас — сăмсапа ĕсĕрни. Якейк. Ман паян конĕпех сонас килет (целый день чихаю от насморка). В. Олг. Сонас килчĕ (щекочет в носу). Сред. Юм. Сăмсапа ӳсĕрнине: сôнас пôлчĕ, теççĕ.

çапнă кĕлте

обмолоченный целый сноп, обмолоток.

çулталăклăх

на год. Кан. Пĕре çула тухса çулталăклăх тырă тăвасшăн. Хотят одной поездкой заработать хлеба на целый год (ямщики). N. Çулталăклăх тарçă.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

ряд

1. йĕрке, рет; идти рядами ретпе пыр; 2. чылай, темиҫе; целый ряд товарищей чылай юлташ; рыбный ряд пулă сутакансен речĕ.

подол

аркӑ, тумтир арни; чӗрҫи; целый подол яблок чӗрҫи тулли улма, арка тулли улма.

пропахать

-ашу что сов., пропахивать несов. (к 1 знач.) 1. сухаласа пӑрах, хушшине сухала; 2. нумайччен сухала; пропахал целый день кунĕпех сухаларăм.

целый

1. пĕтĕм, тулли, пуçламан, тĕрĕс, тĕрĕс-тĕкел; целое число тулли хисеп; отрежь от целого хлеба пуçламан çăкăртан касса ил; он воротился цел и невредим вăл тĕрĕс-тĕкел таврăннă; 2. яра, пĕтĕм; целый день провёл я на ногах яра кун (кунĕпех) ура çинче ирттертĕм; в общем и целом пĕтĕмпе, пĕтĕмĕшпе.

Çавăн пекех пăхăр:

целовать целоваться целомудренный целость « целый » цель цемент цементировать цементла цементлан

целый
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org