Шырав: шăлсăр йĕкĕр хуран

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

ай

нижний
вăрман айĕ — подлесок
кăмака айĕ — подпечек
çăм айĕ — иодшерсток
çурт айĕ — низ дома
ту айĕ — подножие горы
хапха айĕ — подворотня
хул айĕ — подмышка
хуран айĕ — кострище под котлом
ай кĕлет — нижний этаж сарая
ай пăл-тăр — нижний этаж сеней, подсенье
ача айĕ йĕпеннĕ — ребенок подмочил пеленки

антар

1.
спускать
— перевод зависит от характера действия:
опускать, снимать (сверху), сбрасывать т. ыт.
ачана пукан çинчен антар — спустить ребенка со стула
десант антар — сбросить десант
перпендикуляр антар — опустить перпендикуляр
хуран антар — снять котел (с огня)
юр антар —
1) сбрасывать снег (с крыши)
2) заполнять снегом (погреб)
ялав антар — опустить флаг
карапа шыв çине антарни — спуск судна на воду
кĕтĕве тапăра антарнă — стадо пригнали на водопой
антарса ларт — опустить, спустить
антарса яр — упустить, утопить (напр. ведро в воде)

вучах

4.
горн (в кузнице)
загнетка (в русской печи)
тимĕрçĕ вучахĕ — кузнечный горн
вучаха кăмрăк кăлар — выгребать угли из печи на загнетку
вучаха хуран çак — повесить котел на загнетку

йĕкĕр

1.
двойной
сдвоенный

йĕкĕр алăк — двухстворчатая дверь; ворота с двумя створками
йĕкĕр мăйăр — орех-сросток
йĕкĕр çăмарта — двухжелтковое яйцо
йĕкĕр хурама — раздвоенный вяз

йĕкĕр

парный
сурах йĕкĕр путек турĕ — овца принесла двух ягнят
йĕкĕр чĕрнеллисем — зоол. парнокопытные

йĕс

медный
йĕс хуран — медный котел
Кукша пуçа йĕс тура. — погов. ирон. Плешивому медный (т.е. хороший) гребень кстати.

кукăль

пирог
кулебяка

аш кукăлĕ — пирог с мясом
пĕчĕк кукăль — пирожок
хуран кукăлĕ — 1) пельмени 2) вареники
кукăль ашĕ — фарш
кукăль ăшĕ — начинка пирога
кукăль сăмси — горбушка пирога
кукăль чусти — тесто для пирогов
кукăль пичĕ хĕреле пуçланă — пирог начал румяниться
кукăль ăшне аш хур — начинять пироги мясом
Çын аллинчи кукăль пысăккăн курăннă. — посл. В чужих руках пирог кажется большим.
Пÿрт çумĕнче пĕрмен кукăль выртать. (Хăлха). — загадка Возле избы лежит незащипанный пирог. (Ухо).

курăн

1.
виднеться, становиться видным, показываться
обрисовываться

лайăх курăнакан заголовок — броский заголовок
курăнакан тавралăх — обозримое пространство
куçа курăнакан йăнăш — заметная ошибка
витĕр курăнакан — прозрачный, ажурный
курăнман енĕ — 1) невидимая сторона чего-л. 2) перен. изнанка, подоплека
иккĕллĕн курăн — двоиться в глазах
хĕрлĕн курăн — алеть
хуран курăн — чернеть
шуррăн курăн — белеть
ылтăнăн курăн — золотиться
курăнса кай — показаться
курăнса лар — виднеться
курăнса тар — выситься, возвышаться
курăнмалла мар ту — маскировать, прятать
курăнмасăр тăр — прятаться, не показываться
курăнии пул — скрыться за горизонтом
сĕм тĕттĕм, куçран чиксен те курăнмасть — темно, хоть глаз выколи
вăл хăй çулĕнчен кĕçĕнрех курăнать — он выглядит моложе своих лет
суйи уççăнах курăнать — его ложь очевидна
ир тăрсан курăнĕ — утром видно будет, утро вечера мудренее
кайран курăнать — там видно будет
Инкек куçа курăнса килмест. — погов. Беда приходит неожиданно.
Пĕр май пăхсан курăнать, тепĕр май пăхсан курăнмасть. (Чĕрне). — загадка С одной стороны посмотришь — видно, а с другой — нет. (Ноготь).

лĕкĕ

4.
осадок, накипь
хуран тĕпне лĕкĕ ларнă — на дне котла образовалась накипь

пăнчă

3. лингв.
точка (знак препинания)
йĕкĕр пăнчă — двоеточие
икĕ пăнчă — двоеточие
нумай пăнчă — многоточие
пăнчă ларт — поставить точку

пĕкече

1.
дужка
алка пĕкечи — дужка сережки
атма пĕкечи — поперечная дужка наметки
сăпка пĕкечи — дужка люльки (подвесной)
Хура такан пĕр пĕкече. (Хуран). — загадка У черного барана одна дужка. (Котел).

туй

бронзовый
туй çĕрĕ — бронзовое кольцо
туй хуран — бронзовый котел

хăлăп

2.
дужка
витре хăлăпĕ — ведерная дужка
Хуран хăлăпĕ хура пулать. — посл. Дужке котла положено быть черной.

хăлхасăр

4.
без ручки
без дужки
без ушка, без ушков

хăлхасăр хуран — котел без ушков

хăрăм

сажа, копоть
хăрăм ил — чистить трубу от сажи
хăрăм тасат — чистить трубу от сажи
хăрăмпа варалан — вымазаться в саже
хуран хăрăмĕ çунсан çанталăк пăсăлать — сажа на котле горит к ненастью (народная примета)
Хăрăма супăньпе çусан та шура пулмасть. — посл. Сажу хоть мылом мой — она белой не станет. (соотв. Черного кобеля не отмоешь добела).

хуран

котельный
пĕчĕк хуран — небольшой котел, казанок
сăра хуранĕ — пивной котел, большой котел для варки пива
така хуранĕ — большой котел (для варки артельной пищи)
туй хуран — латунный котел
хуран айĕ — круг для установки котла, подставка для котла
хуран кашти — перекладина для подвешивания котла
хуран çакки — крюк для подвешивания котла
хуран хăлăпĕ — дужка котла
хуран ывси  — деревянная крышка котла
хуран витти — деревянная крышка котла
Пушă хурана вут çине ан çак. — погов. Пустой котел на огонь не ставь.
Пĕчĕк хуранăн пăтти тутлă. (Мăйăр). — загадка Каша в маленьком котле вкусна. (Орех).

хуран

котельный
котловый

пăс хуранĕ — паровой котел
хуран тимĕрĕ — котельное железо

хуран


ама хуранĕпчел. маточник, ячейка для пчеломатки
шапа хуранĕ — раковина (моллюска)
хуран кукăлĕ — вареники

хысма

2.
пригар, нагар
пăтă хысми — пригоревшая каша (на дне посуды)
çăкăр хысми — хлебная корка с пригаром
хуран хысми — пригар на дне котла

чĕрнеллĕ

3.
имеющий копыта, с копытами
-копытный

йĕкĕр чĕрнеллĕ — 1) двупалый 2) парнокопытный
хăрах чĕрнеллĕ — 1) однопалый 2) однокопытный

шăлсăр

без зубов
шăлсăр карчăк — беззубая старуха
шăлсăр юл — остаться без зубов

шăлсăр

2.
без зубьев, без зубцов
шăлсăр тура — расческа с обломанными зубьями

шăлсăр

3.
без спиц, с выпавшими спицами
шăлсăр кустăрма — колесо без спиц

шăлсăр

4. перен.
беззубый, слабый, лишенный остроты, резкости, прямоты
шăлсăр критика — беззубая критика
шăлсăр критик — беззубая критика

шăмă

костный
костяной

вĕче шăмми — анат. подвздошная кость
йĕтес шăмми — 1) ключица 2) дужка (в скелете птиц)
кăкăр шăмми — 1) грудина, грудная клетка 2) киль (у птиц)
купарча шăммисем — тазовые кости
куç харши шăмми — надбровные дуги
лĕпке шăмми — теменная кость
пакăлчак шăмми — анат. лодыжка
пит шăмми — скула
пулă шăмми — рыбья косточка
пуç шăмми — череп
çурăм шăмми — позвоночник, становой хребет
çурăм шăммиллĕ чĕрчунсем — позвоночные животные
çурăм шăммисĕр чĕрчунсем — беспозвоночные животные
тăнлав шăмми — височная кость
хул шăмми — лучевая кость
чавса шăмми — локтевая кость
ыйхă шăмми — копчик
янах шăмми — челюстная кость, челюсть
шăмă йăшни — костоеда
шăмă сикни — вывих
шăмă сăсăлĕ — костный мозг
шăмă çăнăхĕ — костная мука
шăмă туберкулезĕ — мед. костный туберкулез
шăмă тукмакки — головка бедренной кости
шăмă тура — костяной гребешок
шăмă хупă — костяной покров, панцирь
шăмă витĕм — костяной покров, панцирь
шăмă хуçăлни — перелом кости
пыра шăмă ларт — подавиться костью
Шăлсăр карчăк шăмă кăшлать. (Тылла). — загадка Беззубая старуха кости грызет. (Трепание конопли мялкой).

ывăс

1.
крышка (посуды)
кастрюль ывси — крышка кастрюли
хуран ывси — крышка котла

ывăç

горсть, пригоршня
пĕр ывăç мăйăр — горсть орехов
йĕкĕр ывăç — пригоршня
ывăç тупанĕ — ладонь
ывăç тӳрчĕ — тыльная сторона ладони
ывăç тӳртĕшĕ — тыльная сторона ладони

ӳпĕнчĕк

вверх дном
ӳпĕнчĕк тирĕк — перевернутое блюдо
хуран ӳпĕнчĕк выртать — котел лежит вверх дном

çак

6.
вешать (на очаг), ставить варить
апат çак — ставить варить пищу
Килмен хăнашăн хуран ан çак. — посл. Для неприбывшего гостя котел не вешай.

çакă

3.
дужка, ручка
хуран çакки — дужка котла

çăмах

симах — национальное блюдо типа клецек, галушек или лепешек, сваренных в бульоне
çăмах шăрпăкĕ — вилочка для симаха
çăмах яшки — суп с симахом
çăмах юр — замешать тесто для симаха
Пĕр хуран салма, варринче çăмах. (Уйăхпа çăлтăрсем). — загадка Полон котел лапши, а в середине — симах. (Луна и звезды).
Сăмах çăмах мар, хыпса çăтса яраймăн. — посл. Cлово не симах, губами не поймаешь и не проглотишь. (соотв. Слово — не воробей, вылетит — не поймаешь).

çăпала

1.
половник, разливательная ложка (больших размеров)
поварешка
разг.
йывăç çăпала — деревянная поварешка
тимĕр çăпала — металлический половник
хуран çăпали — половник
пĕр çăпала яшка ярса пар — налить один половник супа

çулан

II. возвр.

маслиться, замаслиться
промаслиться

çуланса кай — стать масленым
çуланса ларнă тумтир — замасленная одежда
Хуран тытсан ал хуралать, сĕт-çу тытсан ал çуланать. — посл. С котлом возишься — руки в саже, с молоком-маслом возишься — руки в масле. (соотв. С кем поведешься, от того и наберешься).

ăшлаттар

шамкать
шăлсăр çăварпа ăшлаттарса калаç — шамкать беззубым ртом

ларалла


ларалла хуран — котел, вмазанный в печь

хуран

II.
хуран курăн — темнеть, быть темным на вид

сăмса

7.
горбушка, краюха, краюшка
кукăль сăмси — горбушка пирога
çăкăр сăмси — краюха хлеба

Пĕр çăкăр сăмси, икĕ икерчĕ, пĕр хуран кукли, икĕ йăвача, икĕ кĕлентĕр. (Çын пуçĕ). — загадка Краюха хлеба, да два блина, да вареник, да пара колобков, да два кренделя — что это? (Голова человека: нос, щеки, губы, глаза, уши).

йĕкĕр


йĕкĕр кĕтесмат. смежные углы
йĕкĕр çул — високосный год
мăшăр çул — високосный год
йĕкĕр пăнчă — двоеточие
йĕкĕр шăл — коренной зуб
йĕкĕр ывăç — пригоршня

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

питлевçĕ

п.с. Тиркекен, сивлесе тăрăхлакан çын; сатирик. Халăх поэчĕ çакăн йышши шăлсăр питлевçĕсемпе тĕнкĕл-тĕнкĕл такмакçăсене хăюллăрах пулма чĕнсе ... çырнăччĕ. Ю.Артемьев, 1984, 92 с. Тĕнче литературин хутлăхĕсенче тиркевçĕ-питлевçĕсемпе хĕрхи вĕрентӳçĕсем вырăнне ырă сунăмлă тĕпчевçĕсем йышăннă имĕш. В.Энтип //Я-в, 1991, 12 /, 26 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

йĕкĕр

двойной; йĕкĕр сăмахсем сложные слова; пĕр йĕкĕр-ывăç пăрçа – пригоршни гороху; йĕкĕреш – близнец; йĕкĕрешĕн хăраххи, йĕкĕрешрен пĕри вилнĕ – один из близнецов умер.

73 стр.

пуçтар

собирать, набирать, подбирать с земли,
вообще сбирать вещи врозь лежащие
 (напр. ягоды, грибы, колосья, ложки после обеда)
çăмарта пуçтар — скупать яйца
пуçтарăн – собираться
вара пур пуçтарăннă çын та хуран тавăра пуçтарăнаççĕ те кĕл-тума тытăнаççе — потом все собравшиеся люди сходятся вокрук котла и начинают молиться
утă пуçтарни — уборка сена
пуçтарса хур — заготовить
панулми хĕл валли пуçтарса хунă — заготовили яблоков на зиму

çăмарта

яйцо
çăмарта шурри — белок
çăмарта сарри — желток
çăмарта хуппи — скорлупа
чăхă çăмарта тăвать — курица несет яйцо
пит çăмарти — щеки
çăмарта шӳрпи — яичная похлебка
çăмартана чĕпĕлентер — насидеть яйцо, яйца
çăмарта шăтрĕ — яйцо разбилось
пĕр хуран шурă çăмарта

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

беззубый

прил.
1. шăлсăр, катăк шăл; беззубая старуха шăлсăр карчăк
2. (син. слабый; ант. острый, зубастый) çемçешке, витĕмсĕр, вăйсăр, хавшак; беззубая критика витĕмсĕр тиркев

вареники

сущ.множ.; един. вареник муж.
хуран кукли; вареники с вишней чие çырлиллĕ хуран кукли

двойной

прил. (ант. одинарный)
мăшăр, йĕкĕр, мăшăрлă, иккĕллĕ; двойные рамы мăшăр рама; двойной орех йĕкĕр майар ♦ платить в двойном размере икĕ хут ытларах тӳле

котёл

сущ.муж.
хуран; варить в котле суп хуранпа яшка пĕçер ♦ паровой котёл пăс хуранĕ

парный

прил. (ант. одиночный)
мăшăр, йĕкĕр, мăшăрла; парный орех йĕкĕр мăйăр; парное катание на коньках конькипе мăшăрран ярăнни

пельмени

сущ.множ.; един. пельмень муж.
пельмень, хуран кукли

подбородок

сущ.муж.
янах; двойной подбородок йĕкĕр янах

снять

глаг. сов.
1. что (син. убрать) ил, хыв; сӳ, хăпăт; снять крышку с котла хуран виттине ил; снять кору с липы çăка хуппине сӳ
2. что (ант. надеть) хыв, салан, салт; снять шубу кĕрĕке хыв
3. кого (син. уволить) хăтар, кăлар, кăларса яр; снять с работы ĕçрен хăтар
4. что ту, ӳкер, хатĕрле; снять план местности вырăн планне хатĕрле; снять фотоаппаратом фотоаппаратпа ӳкер
5. что (син. арендовать) тара ил; снять помещение под склад склад çурчĕ тара ил
6. кого-что сир, ил; снять охрану хурала ил; снять противоречие хирĕçлĕхе сир ♦ снять выговор выговора пăрахăçла; снять урожай тыр-пула пухса кĕрт; снять копию копи ту

темнеть

глаг. несов.
1. (ант. светлеть) тĕксĕмлен, хурал; от времени металлы темнеют вăхăт иртнĕçем металсем тĕксĕмленеççĕ
2. 1 и 2 л. не употр. (син. светать) тĕттĕмлен, тĕттĕм пул; зимой рано темнеет хĕлле часах теттĕм пулать
3. 1 и 2 л. не употр. кăвакар, хуралса тăр, хуран курăн; на западе темнеют тучи анăçра çумăр пĕлĕчĕсем кăвакараççĕ

чернеть

глаг. несов.
1. хурал, тĕттĕмлен, хуралса кай; ночное небо чернеет çĕрлехи тӳпе тĕттĕмленсе пырать
2. хурал, хуран курăн; вдали чернеет лес инçетре вăрман хуран курăнать

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

котел

-тла хуран.

котелок

1. пӗчӗк хуран; 2. котелок (ҫарта яшка валеҫмелли пӗчĕк витре.)

медный

пӑхăр, туй, пӑхӑртан тунӑ; медный котёл туй хуран, йӗс хуран; медные деньги пӑхӑр укҫа; медный купорос ешӗл сенкер; медный лоб тӑмсай, тӑм ҫамка, тӑм писмен.

вымпел

вымпел (çар карапĕ çине çакакан йĕкĕр вĕçлĕ вăрăм флаг).

парник

пăс хуранӗ (пӗкӗ авнă чухне, авнӑ пукан валли йывӑҫ пӗҫермелли хуран).

перевесло

хӑлӑп, витре е хуран хӑлӑпӗ.

подкладывать

что несов., подложить, -жу сов. 1. айне хур; под котёл подкладывай щепок хуран айне кӑвайт хур; 2. вӑрттӑн пырса хур; подложить свинью инкек ту, сӑтӑр ту.

половник

ҫăпала, хуран ҫӑпали.

чернеть

несов. почернеть (к 1 знач.) сов. 1. хурал, хуралса тар; 2. хура тĕслĕ курăнса тăр; вдали чернели горы аякра тусем хуран курăнса тăнă.

темнеться

1 и 2 л. не употр. несов. разг. хуран курăнса тăр; вдали темнеется лес аякра вăрман хуран курăнса тăрать.

беззубый

шăлсăр, шăлĕсем сахал юлнă çын; 2. мăка шăллă, вăйсăр, çынна сиен тума пултарайман (çын).

берёзовик

(подберёзовик) хуран кăмпи.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

вăрăмтуна

комар — culex [йĕкĕр çунатлă, вăрăм ураллă кăпшанкă]; нăйкăш вăрăмтуна комăр-пискун — culex pipiens; сивчир вăрăмтуни малярийный комар — anopheles maculipennis; явăнакан вăрăмтуна комар-дергун — tendipes pedellus

дрейссена

дрейссена — dreissena [йĕкĕр хуранлă пĕчĕк моллюск]

качака

козёл — capra [йĕкĕр чĕрнеллисен йăхĕнчи кавлекен чĕрчун]; сухаллă качака бородатый (безоаровый) козёл — capra aegagrus

миди

мидия — mytilus [йĕкĕр хуранлă тинĕс моллюскĕ]

пăван

слепень — tabanus [йĕкĕр çунатлисен йăхĕнчи юн ĕçекен кăпшанкă]

пăлан

олень — cervus [йĕкĕр чĕрнеллĕ, мăйракаллă, кавлекен чĕрчун]; Бухара паланĕ бухарский олень — cervus elaphus bactrianus; Давид пăланĕ олень Давида — elaphurus davidianus; Европа пăланĕ европейский олень — cervus elaphus europaea; Каспи пăланĕ каспийский олень — cervus elaphus caspius; çурçĕр пăланĕ северный олень — rangifer tarandus; хура хӳреллĕ пăлан чернохвостый олень — odocoileus hemionus; чăпар пăлан пятнистый олень — cervus nippon; шур туталлă пăлан беломордый олень — cervus albirostris; шур хӳреллĕ пăлан белохвостый олень — odocoileus virginianus

пăрçа пĕрчи

горошинка — pisidium [йĕкĕр хуранлă пĕчĕк моллюск]

тинĕс чĕри

морское сердце — glossus humanus [тинĕсре пурăнакан чĕре евĕрлĕ йĕкĕр хуранлă моллюск]

туралла йĕкĕр хуран

гребешок — patinopecten [йĕкĕр хуранлă моллюск]

устрица

устрица — ostrea edulis [тинĕсре пурăнакан йĕкĕр хуранлă çимелли моллюск]

чăмăркка йĕкĕр хуран

шаровка — sphaerium rivicola [йĕкĕр хуранлă пĕчĕк шыв моллюски]

шăллă йĕкĕр хуран

перловица — unio pictorum [йĕкĕр хуранлă юханшыв моллюскин тĕсĕ]

шăлсăр йĕкĕр хуран

беззубка — anodonta cygnea [йĕкĕр хуранлă юханшыв моллюскин тĕсĕ]

шăна

муха — musca [йĕкĕр çунатлă кăпшанкă]; виле шăни падальная муха — lucilia sericata; Гессен шăни гессенская мушка — mayetiola destructor; какай шăни мясная муха — sarcophaga carnarid; кил-çурт шăни домовая муха — muscina stabulans; курпунлă шăна горбатка — phora thoracica; пĕçерткĕч шăна муха-жигалка — stomoxys calcitrans [этем тата выльăх юнне ĕçекен шăна]; пӳлĕм шăни комнатная муха — musca domestica; сĕрлевçĕ шăна муха-журчалка — conosyrphus volucellum; симĕс шăна муха-зеленушка — medetera; тислĕк шăни навозная муха — scatophaga stercoraria; уй шăни полевая муха — musca autumnalis; цеце шăна муха-цеце — glossina palpalis; швед шăни шведская муха — oscinella frit

Йоханнeс Бeнцингăн (Benzing) нимĕçле-чăвашла словарĕ

Kessel

huran
хуран

Çавăн пекех пăхăр:

шăллă шăллă йĕкĕр хуран шăллăм шăлсăр « шăлсăр йĕкĕр хуран » шăлсăрлан шăлсăрлат шăлт шăлтар шăлтăр

шăлсăр йĕкĕр хуран
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org