Шырав: ывăл-хĕрлĕ

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

амаллă-хĕрлĕ

мать с дочерью, мать и дочь
вĕсем амаллă-хĕрлĕ пурăнаççĕ — они живут вдвоем — мать и дочь

амаçури

мачеха
амаçури амăшĕ — мачеха, неродная мать
амаçури ывăл — пасынок
амаçури хĕр — падчерица
Амаçурирен телей куракан пулман, тет. — посл. При мачехе счастья не жди.

антăрлăх

2.
завязка, шнурок (у головного убора)
антăрлăхĕ кĕмĕл, пичĕ хĕрлĕ, манăн савни мар-и çав? фольк. завязки шапки серебряные, лицо румяное, не моя ли это милая?

апăрша

бедный, несчастный, жалкий
апăрша, епле пĕтсе кайнă! — как она, бедняжка, похудела!
ку апăршана мĕнле пулăшас-ши? — как же помочь этому бедняге?
Пуян çын путек усрать, апăрша сын ача усрать. — посл. У богача много ягнят, у бедняка — детей.
Хĕрлĕ туна апăрша. (Кăвакарчăн). — загадка У босого бедняжки ноги красные. (Голубь).

армеец

армеец
хĕрлĕ армеец — красноармеец

аслă

1.
старший (по возрасту)
аслă кин — старшая сноха
асă ывăл — старший сын
вăл манран икĕ çул аслă — он старше меня на два года
аслисем калан исене итле! — слушайся старших!
аслă — пуç, кĕçĕне — тав! — старшим — поклон, младшим — привет (застольная здравица)

ача

3.
ребенок (сын или дочь)
арçын ача — мальчик, сын  
ывăл ача — мальчик, сын
вĕсен çичĕ ача пулнă — у них было семеро детей
ачин ачи — внук, внучка
ачин ачин ачи — правнук, правнучка
ку кам ачи? — Кураковсен — чей это сын? и чья это дочь? — Кураковых

ачаш

в неге, в холе
ачаш ача — избалованный ребенок
ăна ачаш усранă — его растили в холе
аннӳ патĕнчи ачаша çӳп шăтăкне пăрахса хăвар — фольк. негу, которую ты видела у матери, оставь в углу с мусором (из свадебной песни)
Ачаш хĕр ача тăвать, ачаш ывăл вăрă тăвать. — посл. Избалованная дочь родит в девушках, избалованный сын становится вором.

бакен

бакенный
хĕрлĕ бакен — красный бакен
бакен хунарĕ — бакенный фонарь
бакен хуралçи — бакенщик

вăлча

икряной
пулă вăлчи — рыбья икра
шапа вăлчи — лягушачья икра
хĕрлĕ вăлча — красная икра
хура вăлча — черная икра
вăлча пĕрчи — икринка
вăлча сап — метать икру, нереститься
вăлча сапнă вырăн — нерестилище
аçа вăлчи, сĕт вăлча — молоки
осетр вăлчи — осетровая икра

вăрă

2.
воровство, кража
хĕр вăрри — умыкание невесты, похищение невесты
вăрă ту — воровать, заниматься воровством
вăрра тытăн — приниматься за воровство
вăрăпа лек — попасться на воровстве
Ачаш хĕр ача тăвать, ачаш ывăл вăрă тăвать. — посл. Избалованная дочь рожает (в девках), избалованный сын пускается на воровство.

вăталăх

I.  
средний (напр. брат, сын и т. д.)
вăталăх пичче — средний из моих старших братьев
вăталăх аппа — средняя из моих старших сестер
вăталăх кин — невестка, жена среднего сына
вăталăх ывăл — средний сын

виççĕмĕш

числ. порядк.
третий
виççĕмĕш клас — третий класс
пĕрре виççĕмĕш — (одна) треть, третья часть
вăл килйышри виççĕмĕш ывăл — он третий сын в семье

вунвиççĕ

числ. колич.
при абстр. счете, в качестве подл., доп.

тринадцать

ывăл вунвиççе кайрĕ — сыну пошел тринадцатый год
саккăр та пиллĕк вунвиççĕ пулать — восемь и пять будет тринадцать

вунтăххăр

числ. колич.
при абстр. счете в качестве подл., доп.

девятнадцать

ывăл вунтăххăр тултарать — сыну исполняется девятнадцать (лет)

галстук

галстучный
пионер галстукĕ — пионерский галстук
хĕрлĕ галстук — красный галстук
галстук производстви — галстучное производство
галстук çых — повязать галстук
галстукпа çӳре — носить галстук

гварди

гвардейский
хĕрлĕ гварди — ист. красная гвардия
шурă гварди — ист. белая гвардия
çамрăк гварди — молодая гвардия
гварди чаçĕ — гвардейская часть

гвоздика

1. бот.
гвоздика
хĕрлĕ гвоздика — красная гвоздика

гемоглобин

физиол.
гемоглобин (юнри хĕрлĕ тĕслĕ япала) [грек. haima (haimatos) — юн, тата лат. globus — чăмăр]

гидроэлектростанци

гидроэлектростанция
Хĕрлĕ Яр гидроэлектростанцийĕ — Красноярская гидроэлектростанция

ерчĕн

пасынок, падчерица
хĕр ерчĕн — падчерица
ывăл ерчĕн — пасынок

йăмăх

I.

1.
густой, яркий, сочный
густо-, ярко-
(об интенсивности цвета)
йăмăх кăвак — синий-синий; ярко-синий
йăмăх хĕрлĕ — густо-красный
йăмăх хура — глянцево-черный

йăрăм

полосатый, в полоску
çутă йăрăм — светлая полоса
катара вăрман йăрăмĕ кăвакарать — вдали синеет полоса леса
йăрăм хĕрлĕ — красный в полоску

йăрăм-йăрăм —
1) полосатый, в полоску
йăрăм-йăрăм çитсă — ситец в полоску
йăрăм-йăрăм çулçă — перистые листья
2) висящий бахромой
йăрăм-йăрăм эрешмен карти — висящая бахромой паутина
3) перистые (об облаках)

йĕпкĕн

сочный, густой
густо-
(при обозначении цвета)
йĕпкĕн кăвак — густо-синий
йĕпкĕн хĕрлĕ — пунцово-красный
йĕпкĕн хура — совершенно черный, иссиня-черный

кагор

кагор (хĕрлĕ эрех сорчĕ)

карточка

2.
карточка, снимок, фотокарточка
ывăл карточки — карточка сына
карточка ӳкер — снимать, фотографировать
карточка ӳкерттер — сниматься, фотографироваться

кăрăç

груздь
тип кăрăç — подгруздок белый
хыт кăраç — подгруздок белый
хура кăрăç — груздь черный, чернушка
хурăн кăрăçĕ — волнушка розовая
хыр кăрăçĕ, хĕрлĕ кăрăç — рыжик сосновый
шурă кăрăç — груздь настоящий
кăрăç йӳçĕт — солйть грузди

кăшăллă

2.
с околышем, имеющий околыш
хĕрлĕ кăшăллă карттус — фуражка с красным околышем

кăшман

свекольный
выльăх кăшманĕ — кормовая свекла
сахăр кăшманĕ — сахарная свекла
хĕрлĕ кăшман — столовая свекла
кăшман яшки — свекольник, борщ
кăшман çумла — пропалывать свеклу

кĕçĕн

1.
младший
моложе, младше

кĕçĕн кин — младшая сноха (жена младшего сына)
кĕçĕн классем — младшие классы
кĕçĕн çулти шкул ачисем — дети младшего школьного возраста
кĕçĕн хĕр  —1) младшая дочь 2) младшая золовка (говорящей)
кĕçĕн ывăл — 1) младший сын 2) младший деверь (говорящей)
вăл манран виçĕ çул кĕçĕн — он моложе меня на три года
вăл манран виçĕ çул кĕçĕнрех — он моложе меня на три года

кĕтмел

брусничный
хĕрлĕ кĕтмел — красная брусника
кĕтмел кĕселĕ — брусничный кисель
кĕтмел çырли —  брусника
кĕтмел çулçи — брусничник
кĕтмел шывĕ — брусничный сок

киккирик

I.
гребень, гребешок (петуха)
автан кикенекĕ — петуший гребень
Лап-лап çăпаталлă, çинçе пнлĕклĕ, тăватă сăмсаллă, хĕрлĕ киккириклĕ. (Хăйă чикки). — загадка В больших лаптях, с узкой талией, с четырьмя клювами, с красным гребнем. (Светец для лучины).

киноварь

киноварь (хĕрлĕ тĕслĕ минерал тата сăрă)

лăпсăр

II.
лăпсăр хĕрлĕдиал. пунцово-красный

мăшăрлан

2.
заключать брак, сочетаться браком, вступать в брак
ячĕшĕн мăшăрланни — фиктивный брак
çырăнса мăшăрлан — зарегистрировать брак, зарегистрироваться, расписаться разг.
мăшăрланмасăр çуралнă ывăл — внебрачный сын
вĕсем мăшăрланни çирĕм çул çитет — вот уже двадцать лет, как они поженились

мăя

2.
связка
плетенка, плетеница
разг.
сухан майи — плетенка лука
хĕрлĕ пăрăç мăйи — связка красного перца

мăян

лебеда
йăлтăркка мăян — лебеда лоснящаяся
хĕрлĕ мăян — щирица
хура мăян — петуший гребень
мăян вăрри — семена лебеды
мăян çăкăрĕ — хлеб, испеченный с добавлением лебеды
анкартине мăян пусса илнĕ — гумно заросло лебедой

муми

2.
мумия (хĕрлĕ сăрă)

мускат

3.
мускат (эрех)
шупка хĕрлĕ мускат — розовый мускат
шурă мускат — белый мускат

неон

хим.
неон (хĕрлĕ тĕслĕ çуталакан газ)

орден

орденский
Ленин орденĕ — ист. орден Ленина
Октябрьти Революци орденĕ — орден Октябрьской Революции
Хĕрлĕ Ялав орденĕ — орден Красного Знамени
Ĕç Мухтавĕн орденĕ — орден Трудовой Славы
Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ — орден Красной Звезды
«Хисеп палли» орден — орден «Знак Почета»
Мухтав орденĕ — орден Славы
Тăван Çершыв вăрçă орденĕ — орден Отечественной войны
Халăхсен Туслăхĕн орденĕ — орден Дружбы народов
«Ача амăшĕ-героиня» орден — орден «Мать-героиня»
орден ленти — орденская лента
орден ил — получить орден
орден пар — 1) наградить орденом 2) вручить орден
орден çакса çӳре — носить ордена
ăна орден панă — его наградили орденом

пăрăç

перечный, перцевый
пылак пăрăç — сладкий пĕрец
хĕрлĕ пăрăç — красный перец (молотый и стручковый)
хура пăрăç — черный перец
хутаçлă пăрăç — стручковый перец
пăрăç савăчĕ — перечница
пăрăç хутаççи — стручок перца
яшка çине пăрăç яр — поперчить суп

пăру

телячий
пушмак пăру — телка по второму году
чĕчĕ пăрăвĕ — теленок-сосун, теленок по первому году
пăру ашĕ — телятина
пăру вити — телятник (помещение)
пăру пăхакан — телятница
ĕне виçĕ пăру амăшĕ пулнă — корова телилась трижды
Шурă картара хĕрлĕ пăру. (Чĕлхе). — загадка За белой оградой красный теленок. (Язык).

пăтăр-пăтăр

3.
пятнами, крапинами, крапинками
пит çине пăтăр-пăтăр хĕрлĕ тухнă — лицо покрылось красными пятнами

пăчăр

II.
пятнистый, крапчатый, с пятнами, с крапинками
пăчăр галстук — галстук в крапинку

пăчăр-пăчăр —
1) то же, что пăчăр II.
питне пăчăр-пăчăр хĕрлĕ тапса тухрĕ — у него на лице появились красные пятна
2) каплями, в виде капель
пăчăр-пăчăр тар юхать — пот течет градом, стекает каплями

пĕчĕк

4.
чаще в названиях родства
младший, молодой
пĕчĕк инке — младшая сноха (жена младшего из старших братьев)
пĕчĕк кукка — младший брат матери, дядя
пĕчĕк ывăл — младший брат мужа, младший деверь
Пысăк тиек салатĕ, пĕчĕк тиек пуçтарĕ. (Хачăпа йĕп). — загадка Старший дьяк раскидает, младший — соберет. (Ножницы и иголка).

пилеш

рябиновый
хĕрлĕ пилеш — красная рябина
хура пилеш — черноплодная рябина
пилеш йывăçĕ — рябина (дерево)
пилеш çырли — рябина (ягода)
пилеш сăпаки — кисть рябины
пилеш эрехĕ — рябиновая наливка
пилеш патне çул турăм, йывăçĕшĕн мар, пилешĕшĕн — фольк. проторила я тропку к рябине, не ради дерева, а ради ягод

писев

1.
краска, помада, румяна
хĕрлĕ писев — румяна
шурă писев — белила
писев туталлă хĕр — девушка с накрашенными губами
пите писев (писевпе) сĕр — мазать лицо румянами

пултăр

1.
шурин (младший брат жены)
деверь (младший брат мужа)
арçын (ывăл) пултăр — младший шурин или деверь
пултăр кин — жена младшего шурина или деверя

пурпур

пурпур (йăмăх хĕрлĕ паха пусма)

пушан

II.

1.
пустеть, опоражниваться
становиться пустым, порожним
витре пушанчĕ — ведро опорожнилось
клуб пушанчĕ — клуб опустел
кĕр çитрĕ те уй-хир пушанчĕ — наступила осень, и поля опустели
Ывăл авлантарсан кĕлет тулать, хĕр парсан кĕлет пушанать. — посл. Женишь сына — амбар наполняется, дочь замуж выдашь — амбар пустеет.

пушхир

пустынный
чуллă пушхир — каменистая пустыня
шывсăр пушхир — безводная пустыня
пушхире шăвар — орошать пустыни
Пушхирте хĕрлĕ хĕр çӳрет. (Уйăх). — загадка В пустыне гуляет красна девица. (Месяц).

рубероид

рубероид (çурт витмелли тата изоляци тумалли сăмалаллă карттун)
[лат. ruber — хĕрлĕ, тада грек. eidos — тĕс]

рубин

рубин (хĕрлĕ тĕслĕ хаклă йышши чул)

самай

неплохо, терпимо
сносно
разг.
самай кĕрĕк — неплохая шуба
ман ывăл самай вĕренет — мой сын учится неплохо
ĕçсем самай пыраççĕ — дела идут сносно

сапака

1.
кисть, гроздь
пилеш сапаки — гроздь рябины
çĕмĕрт сапаки — кисть черемухи
вăрман витĕр тухнă чух пилеш сапаки çапăнчĕ, çавăнпа хĕрлĕ пултăмăр — фольк. проходя через лес, мы касались гроздьев рябины и потому стали такими румяными

сарăх

3.
бледнеть (при нездоровье)
ача сарăхсах кайнă — мальчик совсем побледнел
ай, çутă сăнăм, хĕрлĕ чĕрейĕм йывăр хуйхăпа сарăхать — фольк. ах, светлое мое личико, румяные щеки бледнеют от тяжкого горя

сахьян

сафьян (илемлĕ тĕслĕ çемçе паха сăран)
сафьяновый
хĕрлĕ сахьян — красный сафьян
сахьян атă — сафьяновые сапожки
сахьян хуплашкаллă кĕнеке — книга в сафьяновом переплете
сахьян пушмак уринче, ылтăн çĕрĕсем пӳрнинче — фольк. у нее на ногах сафьяновые башмачки, а на пальцах золотые кольца

сăн

4.
цвет
оттенок

симĕс сăнлă пусма — материя с зеленоватым оттенком
хура сăнлă— темного цвета, темноватый
питне хĕрлĕ сăн кĕчĕ —у нее на щеках появился румянец
кĕпен сăнĕ кайнă — рубашка потеряла цвет, полиняла

сăрлан

4.
окрашиваться, приобретать какую-л. окраску
тухăç шупка хĕрлĕ тĕспе сăрланчĕ — небо окрасилось в розовый цвет

сăсар

куний
сăсар йăви — гайно, гнездо куницы
сăсар çĕлĕк — кунья шапка
хура вăрман хыçне юр çунă, унта хĕрлĕ сăсар йĕр хывнă — фольк. за темным бором намело снегу, там рыжая куница проложила след

сурик

сурик (хĕрлĕ-хăмăр сăрă)

та

I. союз

1.
и, да
при повторении и... и...
в отрицательных оборотах ни... ни...
шыв тарăн та таса — вода глубокая и чистая
икĕ ывăл та пĕр хĕр — два сына и одна дочь
кай та часрах таврăн — иди да побыстрее возвращайся
унта та, кунта та — и здесь и там, и там и сям
вăл унта та, кунта та çук — его ни там ни здесь нет

тавар

3. уст.
ткань фабричной выделки
мануфактура
ситец

хĕрлĕ тавар — красный товар (тонкая мануфактура)
Симĕс арчара хĕрлĕ тавар. (Арпус). — загадка. В зеленом сундучке красный товар. (Арбуз).

тайăн

4. уст.
младший, меньший
тайăн ывăл — младший сын

таракан

тараканий
хĕрлĕ таракан — рыжий таракан, прусак
хура таракан — черный таракан

тăван

родной, находящийся в родстве
арăм тăванĕ — родня жены, родственник по женской линии
аякри тăван — дальний родственник
çывăх тăван — близкий родственник
тач тăван — близкий родственник
чĕре çумĕнчи тăван — самый дорогой, самый близкий родственник
 
тăван анне — родная мать
тăван мар анне — мачеха
тăван атте — родной отец
тăван мар атте — отчим
тăван аппа — родная старшая сестра
тăван ача — родной ребенок, родное дитя, чадо уст.
тăван ăру — кровная родня, родня по прямой линии
тăван хĕр — родная дочь
тăван мар хер — падчерица
тăван ывăл — родной сын
тăван мар ывăл — пасынок
Тӳрĕ калакан тăванне юрайман. — посл. Правдивый и родне не угодил.

тăватă

(тăват)

при конкр. счете, в качестве опр.
четыре, четверо
четырех-

тăватă алăк — четыре двери
тăватă ывăл — четыре сына, четверо сыновей
тăватă пайлă драма — драма в четырех действиях
тăватă аяклă — четырехгранный
тăватă енлĕ — четырехсторонний
тăватă çулхи ача — четырехлетний ребенок
тăватă хут — четыре раза, четырежды, вчетверо
тăватă хутлă çурт — четырехэтажный дом
пилĕкçуллăха тăватă çулта тултар — выполнить пятилетку в четыре года
тăватă уран упален — ползти на четвереньках

тăхăр

при конкр. счете в качестве опр.
девять, девятеро
девяти-

тăхăр ывăл — девятеро, девять сыновей
тăхăр хут — 1) девять раз 2) девятью
тăхăр хут пиллĕк — девятью пять
тăхăр çулти хĕрача — девятилетняя девочка

террор

террористический
расистла террор — расистский террор
террор акчĕ — террористический акт
террор политики — политика террора
хĕрлĕ террорĕ — ист. красный террор

тĕксĕм

тускло, темно, неярко, без блеска, без яркости
тĕксĕм кĕпе — темное платье
тĕксĕм куç — тусклые глаза
тĕксĕм кăвак — темно-синий
тĕксĕм хĕрлĕ — темно-красный, бордовый
тĕксĕм хура — 1) темно-серый 2) матово-черный
тĕксĕм шурă — светлосерый, дымчато-белый
уйăх тĕксĕм пăхать — луна светит слабо, неярко

тĕмпĕл-тĕмпĕл

с пятнами
тĕмпĕл-тĕмпĕл хĕрлĕ пит — лицо, покрытое красными пятнами

тĕс

1.
цвет
кăвак тĕс — синий цвет; синева, синь
симĕс тĕс — зеленый цвет; зелень
хĕрлĕ тĕс — красный цвет; румянец
шурă тĕс — белый цвет; белизна
тĕс кай — линять
тĕс кайна гимнастерка — вылинявшая гимнастерка
тĕс çухат — выцветать
тутăра хĕвелпе шупка тĕс сапна — платок поблек от солнца

тилĕ

лисий
ватă тилĕ — прям. и перен. старая лиса
хура тилĕ — чернобурая лиса
тилĕ йĕрĕ — лисий след
тилĕ шăтăкĕ — лисья нора
Йытăран тилĕ тăвас çук, шуйттан ырă пулас çук. — посл. Из лисы собаки не сделать, черту добрым не быть.
Хĕрлĕ тилĕ йăваланнă вырăнта çичĕ çулсăр курăк шăтмĕ. (Кăвайт вырăнĕ). — загадка Там, где повалялась рыжая лиса, семь лет трава не взойдет. (Кострище).

ту

10.
рожать, рождать
производить потомство

ача ту — рожать
хер ту — родить дочь
ывăл ту — родить сына
ĕне тына тунă — корова принесла телку
кĕсре тиха тунă — кобыла ожеребилась
çăвăр ту — приносить детенышей
сысна çăвăр тунă — свинья опоросилась
йытă çăвăр тунă — собака ощенилась
çăмарта ту — нести яйца, нестись (о птицах)

тултар

3.
достигать (какого-л. возраста)
ывăл вунă çул тултарчĕ — сыну исполнилось десять лет
çулталăк тултарнă ача — годовалый ребенок

тулхăр

1.
фыркать
Лашасем тулхăраççĕ — лошади фыркают
пăхăр вите, пăхăр витере тимĕр вите, тимĕр витере хĕрлĕ вăкăр мĕкĕрет, тулхăрать, хӳрине тăратать. (Сăмавар). — загадка Медный хлев, а в нем железный хлев, в железном хлеву красный бык, он ревет, фыркает и хвост торчком поднимает. (Самовăр).

уйăр

10.
выделять (из семьи)
вĕсем ывăл уйăрнă — они выделили сына

усрав

1.
приемный
усрав хĕр — приемная дочь
усрав ывăл — приемный сын
усрава ил — брать в приемыши, брать на воспитание

фосфор

фосфорный
хĕрлĕ фосфор — красный фосфор
шурă фосфор — белый фосфор
фосфор кислоти — фосфорная кислота
шăмăра фосфор нумай — в костях содержится много фосфора

фуксин

хим.
фуксин (хĕрлĕ анилин сăрă)

хăва

ивовый
вăрăм туратлă хăва — плакучая ива
сарă хăва — 1) ива прутовидная 2) ива пурпурная
тĕклĕ хăва — ива лохматая
тĕмлĕ хăва — тальник, тал
хĕрлĕ хăва — краснотал, верба красная
шурă хăва — белый тал
хăва кати — заросли ив, ракитник
хăва тĕми — ивовый куст
Хăвана çамрăк чух аваççĕ. — погов. Ивовые прутья гнут, пока они молоды. (соотв. Куй железо, пока горячо).

хĕр

5.
в составе словосочетаний
обозначает названия золовок, старшая из них
хĕрсем,
далее следуют:
вăталăх хĕр,  чипер хĕр,  сарă хĕр,  кĕçĕн хĕр,  пĕчĕк хĕр  (ср. см. ывăл )

хĕреслĕ

1.
с крестом, с изображением креста
хĕрлĕ хĕреслĕ хутаç — сумка с красным крестом
Уй варринче хĕреслĕ тенкĕ выртать. (Çул тăваткалĕ). — загадка Посреди поля лежит монета с крестом. (Перекресток дорог).

хĕресне

крестный
хĕресне хĕр — крестная дочь, крестница
хĕресне ывăл — крестный сын, крестник

хĕрлĕ

красный, алый
хĕрлĕ анис — алый анис
хĕрлĕ галстук — красный галстук
хĕрлĕ сăрă — красная краска
хĕрлĕ тăпра — краснозем
хĕрлĕ эрех — 1) красное вино 2) вино (в отличие от водки)
йĕпкĕн хĕрлĕ — пурпурный
тĕксĕм хĕрлĕ — темно-красный
куçса çӳрекен xĕрлĕ ялав — переходящее красное знамя
хĕрлĕпе сăрла — окрасить в красный цвет
пĕлĕт çине хĕрлĕ ӳкрĕ — небо окрасилось в красный цвет

хĕрлĕ

2. ист.
красный
хĕрлĕ гвардеец — красногвардеец
хĕрлĕ командир — красный командир
Хĕрлĕ çар — Красная армия
хĕрлисем тапăнса пынă — красные наступали

хĕрлĕ

румяный
хĕрлĕ питçăмарти — румяные щеки
пите хĕрлĕ çапрĕ — на его лице появился румянец
Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). — загадка Румяная девушка по небу гуляет. (Солнце).

хĕрлĕ

4.
рыжий
хĕрлĕ ĕне — рыжая корова
хĕрлĕ çуçлĕ ача — рыжеволосый мальчик
хĕрлĕ тилĕ — рыжая лиса
Хĕрхенекенĕнне хĕрлĕ йытă çинĕ, тет. — погов. У того, кто поскупится, все съест рыжая собака (т. е. все сгорит).

хĕрлĕ

5.
спелый
хĕрлĕ-хĕрлĕ çырлине татрăмăр та çирĕмĕр — фольк. спелые-преспелые ягоды собирали мы да ели

хĕрлĕ

6.
яркий, солнечный
хĕрлĕ кун — солнечный день

хĕрупраç

девичий
çитĕннĕ хĕрупраç — взрослые девушки
хĕрлĕ кĕпе, явнă ука — хĕрупраçăн юсавĕ — фольк. красное платье, витой позумент — все это украшение девушек

хĕрхен

1.
скупиться, жалеть
жадничать
разг.
укçа хĕрхен — жалеть денег
хĕрхенсе ан тăр! — не скупись!
Хĕрхенекене хĕрлĕ хĕр, тет. — погов. Тому, кто скупится, достанется рыжая девушка.

хна

хна (çӳç сăрламалли хĕрлĕ сарă)
хна тĕслĕ — цвета хны
çӳçе хнапа çу — мыть волосы хной

хулăн

1.
толстый
хулăн каска — толстое бревно
хулăн кĕнеке — толстая книга
хулăн тута — 1) толстые губы 2) толстогубый человек
хулăн юр — толстый слой снега
хулăн тĕплĕ атă — сапоги на толстой подошве
Амăшĕ хулăн, хĕрĕ хĕрлĕ, ывăлĕ çӳле каять. (Кăмака, çулăм, тĕтĕм). — загадка Мать толста, дочь красна, сын ушел под небеса. (Печь, огонь, дым).

хуп

лубяной, лубочный
курăс хупĕ — лубок
çăка хупĕ — липовая кора
хуп кĕпер — гать, устроенная из корья
хуп лаç — лубяная хижина
хуп сăпка — лубяная колыбель, лубяная зыбка прост.
хуп çуна — лубочные сани
Хуп пахча, хуп пахча, хуп пахчара шăмă пахча, шăмă пахчара хĕрлĕ автан. (Чĕлхе). — загадка Лубяная ограда, в ней костяная ограда, а внутри красный петух. (Язык).
Хут пек çӳхе, хуп пек хытă. (Параппан). — загадка Тонкий как бумага, упругий как луб. (Барабан).

хура

2.
темный
темно-

хура вăрман — 1) темный лес 2) чернолесье, лиственный лес
хура-кăвак — темно-синий
хура-хĕрлĕ — тĕмно-красный, коричневый
хура çĕр — темная ночь

хурăнташ

родственник
родня
разг.
аякри хурăнташ — дальний родственник
çывăхри хурăнташ — близкий родственник
хурăнташ аппа — двоюродная сестра
хурăнташ йăмăк — троюродная сестра
хурăнташ пичче — двоюродный брат
хурăнташ шăллăм — троюродный брат
хурăнташ ывăл — племянник
вĕсем хурăнташ пулнă — они породнились

хурлăхан

смородинный, смородиновый
хĕрлĕ хурлăхан — красная смородина

чей

чайный
Грузи чейĕ — грузинский чай
Инди чейĕ — индийский чай
симĕс чей — зеленый чай
хĕрлĕ чей — красный чай
хăма чей — плиточный чай
пĕр пачка чей — пачка чаю
чей перчи — чаинка
чей савăчĕ — чайница
чей савăчĕ — чайный завод
чей пĕçер — заварить чай

шалаш

I.
внутренность, нутро, внутренняя часть
внутренняя сторона

Тулашĕ хĕрлĕ, шалашĕ шурă. (Хăмла çырли). — загадка Наружная часть — красная, а внутренняя — белая.  (Малина).

шалча

2.
жердь, шест
капан шалчи — стожар
хăмла шалчи — жердь, тычина для хмеля
шалча çăтнă пек ларать — сидит, словно аршин (букв. жердь) проглотил
Шалчасăр карта тытаймăн — погов. Без жердей изгороди не поставишь.
Шалча çинче хĕрлĕ кайăк явăнать. (Ялав). — загадка Над шестом вьется красная птица. (Флаг).

шупка

2.
бледный, светлый
бледно-, светло-

шупка кĕрен — нежно-розовый
шупка хĕрлĕ — бледно-розовый
йăлтăр шупка — светло-розовый
шупка кăвак — 1) бледно-синий 2) сиреневый
шупка сăнлă çын — бледнолицый человек

ывăл

сыновний
амаçури ывăл — пасынок
аслă ывăл — старший сын
тăван ывăл — родной сын
усрав ывăл — приемный сын
ывăл ача — сын, мальчик
ывăлĕн ывăлĕ — (его, ее) внук
ывăлĕн хĕрĕ — (его, ее) внучка
ывăлтан тăван — внук, внучка (от сына)
ывăлĕ ашшĕне хывнă — сын пошел в отца
вĕсен ывăл çуралнă — у них родился мальчик

ывăл

4. в составе словосочетаний
обозначает младших братьев мужа:
см. ывăлсем — (старший) деверь
чипер ывăл — второй (пригожий) деверь
вăталăх ывăл — средний, третий (средний) деверь
сарă ывăл — четвертый (русый) деверь
шур ывăл — пятый (белый, светлый) деверь
кĕçĕн ывăл — младший деверь

ывăллă-хĕрлĕ

имеющий детей, сыновей и дочерей
ывăллă-хĕрлĕ çемье — семья, в которой есть сыновья и дочери

ывăлсăр-хĕрсĕр

то же, что ывăл-хĕрсĕр

ывăл-хĕр

собир.
дети, сыновья и дочери
ывăл-хĕр ӳстер — растить детей

ывăл-хĕрлĕ

то же, что ывăллă-хĕрлĕ

ывăл-хĕрсĕр

без детей
ывăл-хĕрсĕр çемье — бездетная семья
ывăл-хĕрсĕр юл — остаться без детей, лишиться детей

ывăт

5. текст.
проткать основу нитками другого цвета
шурă çине хĕрлĕ ывăтса тухнă — белая основа проткана красными нитками

эрех

винный
иçĕм эрехĕ — виноградное вино
хĕрлĕ эрех — красное вино
эрех савăчĕ — винный завод

эритроцит

биол.
эритроцит и эритроциты (хĕрлĕ юн çаврашкисем)

юн

кровяной
кровавый

артери юнĕ — артериальная кровь
вена юнĕ — венозная кровь
хĕрлĕ юн çаврашкисем — красные кровяные тельца  
юн группи — группа крови
юн кĕвелĕкĕ — сгусток крови
юн пусăмĕ — кровяное давление
юн çаврăнăшĕ — кровообращение
юн таппи — пульс
юн тултармăшĕ — кровяная колбаса (домашнего изготовления)
юн тымарĕсем — кровеносные сосуды
юн шывĕ — сукровица
юн ил — 1) взять кровь на анализ 2) взять кровь заколотого животного
юн кайни — кровоизлияние
юн кĕвелнĕ — кровь свернулась
юн пар — сдавать кровь (о донорах)
юн сур — харкать кровью
юн тăк — перен. 1) лить кровь (врага) 2) проливать (свою) кровь
юнпа пĕвен — окраситься кровью
юн яр — сделать вливание крови
пичĕ-куçĕ чĕп-чĕрĕ юн — у него все лицо в крови
сăмсаран юн кайрĕ — из носа пошла кровь
аманнă çын юн нумай çухатнă — раненый потерял много крови
Юнĕ пур та чуне çук. (Палан). — загадка Кровь есть, а души нет. (Калина).

явăн

5.
кружиться
реять

тӳпере кайăксем явăнаççĕ — в вышине кружатся птицы
Шалча çинче хĕрлĕ кайăк явăнать. (Ялав). — загадка Над шестом реет красная птица. (Флаг).

ялав

2. перен.
знамя
çĕнтерӳ ялавĕ — знамя победы
Хĕрлĕ ялав орденĕ — орден Красного знамени
ялав патакки — флагшток
шурă ялав çĕкле — поднять, выбросить белый флаг

ӳк

1.
падать, сваливаться
пуç хĕрлĕ ӳк — упасть вниз головой
çĕре ӳк — упасть на землю
тăнсăр пулса ӳк — упасть в обморок
шăтăка ӳк — свалиться в яму
йывăç ӳкрĕ — дерево повалилось
Ан тĕкĕнех, ӳкетĕп. (Тумлам). — загадка Не тронь меня, а то я упаду. (Капля, капель).

ӳт

кожаный
хĕрелсе кайнă ӳт — покрасневшая кожа
хĕрлĕ ӳтлисем — краснокожие
хура ӳтлисем — чернокожие, негры
хура ӳтли — ченокожий, негр
хура ӳтли — краснокожий
шурă ӳтлисем — белокожие, белые
ӳт илни — заживление раны
ӳт хывни — заживление раны

çамка

лобный
ансăр çамка — узкий лоб
çут çамка — лоб с залысинами
хушка çамка — лоб со звездочкой (у животных)
çамка çилхи — челка (у лошади)
çамка хăвăлĕ — лобные пазухи, полость лба
çамка шăмми — лобная кость
Çамки хура, чĕлхи хĕрлĕ. (Кăмака). — загадка Лоб черный, а язык красный. (Печь).

çап

22.
показываться, появляться, проступать
питне хĕрлĕ тăс çапнă — у нее на лице выступил румянец
пĕлĕте пушар çути çапнă — на небе отражалось зарево пожара

çăлтăр

2.
звезда, звездочка
пĕчĕк çăлтăр — звездочка
пилĕк йӳплĕ çăлтăр — пятиконечная звезда
Хĕрлĕ çăлтăр орденĕ — ист. орден Красной звездь
«Ылтăн  çăлтăр» медаль — медаль «3олотая звезда»
погонсем çинче виçшер çăлтăр — на погонах по три звездочки

çĕлĕк

2.
шлем
тимĕр çĕлĕк — металлический шлем
летчик çĕлĕкĕ — шлем летчика
танкист çĕлĕк — шлем танкиста
хĕрлĕ çăлтăрлă çĕлĕк — шлем с красной звездой
буденовка çĕлĕк — ист. шлем-буденовка

çунат

8. перен.
помощь, опора
подмога
разг.
тăванăмсем, çунатăмсем, çул кăтартса кăларса ярăр-и? — ой вы, родичи мои, подмога моя, проводите нас и укажите дорогу


купăста çуначĕ — лист капусты
сăмса çуначĕ — крылья носа
çуна çуначĕ — отводы саней
ут çуначĕ — наросты (на ногах у лошадей)
хăлха çуначĕ — ушная раковина
хĕрлĕ çунат — красноперка (рыба)
çунат сар — расправить крылья, обрести силу
çунат хуш — 1) окрыляться, воодушевляться 2) окрылять, воодушевлять, прибавлять энергии
награда пире çунат хушрĕ — нагрида окрылила нас

çурал

1.
рождаться, появляться на свет
çуралнă патшалăх — родимая страна, отчизна
çуралнă хула — родной город
çуралнăранпа çитмĕл çул çитни — семидесятилетие со дня рождения
çуралнă куна паллă ту — отмечать день рождения
вĕсен ывăл çуралнă — у них родился сын

çӳçе

ивовый, тальниковын
ракитовый

кахăр çӳçе — плакучая ива
хĕрлĕ çӳçе — краснотал
шурă çӳçе — ива
çӳçе тĕмĕ — ракитовый куст
шыв хĕрринче çӳçе ӳсет-çке, çӳçе айĕнче çырла пиçет-ске — фольк. у речки растет ракита, а под ракитой зреют ягоды

ăш

4.
сердцевина, мякоть (плода)
арбуз ăшĕ хĕп-хĕрлĕ — арбуз красный-красный

ĕçлĕх

1.
труд, трудовой
Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ — ист. орден Трудового Красного знамени
ĕçлĕх коммуни — ист. трудовая коммуна

тус

4.
названый
тум атте — названый отец
тус аппа — названая сестра
тус ывăл — названый сын
тус ту — 1) подружиться 2) назвать названым (напр. братом)

хĕрлĕ

7.
хороший, красивый, прекрасный
Йышра вилĕм те хĕрлĕ, теççĕ. — погов. На миру и смерть красна.

шатра


вĕлтрен шатри — крапивница (болезнь)
хĕрлĕ шатра — 1) корь 2) краснуха (болезнь)
шатра курамбот. пастушья сумка
шатра чĕкеçдиал. стриж
шатра кĕпçибот. лапчатка серебристая

чипер


чипер хĕр —младшая золовка, сестра мужа
чипер ывăл — младший деверь, брат мужа

хĕрлĕ


хĕрлĕ ашлă пулăсем — лососевые
хĕрлĕ кăкăр — снегирь
хĕрлĕ кăмпа — рыжик (гриб)
хĕрлĕ кăшман— столовая свекла
хĕрлĕ кĕтес — красный уголок
хĕрлĕ кукамай — божья коровка
хĕрлĕ куç — плотва
хĕрлĕ мăянбот. щирица
хĕрлĕ çунат — красноперка (рыба)
хĕрлĕ çӳçе — краснотал
хĕрлĕ таваруст. красный товар, мануфактура
хĕрлĕ ути бот. марена
хĕрлĕ хăва — верба
хĕрлĕ хулă — верба
Хĕрлĕ юр çусанпогов. Когда выпадет красный снег. (соотв. Когда рак на горе свистнет).

сарă


сарă пуçбот. первоцвет
сарă чечек, сарă пуçобщее название многих растений с желтыми цветами, чаще первоцвета, лютика, одуванчика, подмаренника, ромашки
сарă çеçке — цветы огурца, тыквы
сарă курăкбот. горец
сарă пăрăç — горчица (букв. желтый перец)
сарă сип утибот. зверобой
сарă карас — золотой карась
сарă кăмпа — лисички (грибы)
сарă тут — веснушки (весенние)
сарă çу — топленое масло
çăмарта сарри — желток яйца
чечек сарри — пыльца цветка
сарă тута — желторотый юнец (букв. желтые губы)
сарă хĕр — 1) поэт. красная девица, девица-красавица 2) вторая младшая сестра мужа
сарă ывăл — третий младший брат мужа

таркăн

 
таркăн ывăлуст. блудный сын

кĕтес


хĕрлĕ кĕтес
ист. красный уголок
чĕрĕ кĕтес — живой уголок

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Хĕрлеç

яз. и. м. Рекеев (Ашм. Сл. XVII, 47): Хĕрлĕ "красный" + ; ср. тат. м. и. Кызылбай (Кызыл + бай), Кызылбаш (Кызыл + баш) (Сат. ТИС, 114).

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

аперитив

ç.с. Апат умĕн аппетит уçма ĕçекен çăмăл эрех. Мигреньпе чирлĕ çыншăн... чи хăрушшисем, хĕрлĕ эрех, шампань эрехĕ, аперитив. С-х, 2000, 36 /, 3 с. Хальхи чĕлхепе калас пулсан, Ухсай ... аппетит уçма аперитив (текстра, апператив) заказ панă. Х-р, 19.12.2001, 3 с.

асилтер

п.в. Аса илтер, астутар, ăша килтер. Сĕт шăрши... мĕне асилтерет, атьсемĕр. А.Алга, 1962, 52 с. Вырăнĕ-вырăнĕпе пирĕн уй-хир çыннăн пĕркеленнĕ сăн-питне асилтерет. В.Алендей, 1979, 6 с. Унăн [çăмартан] хĕрлĕ тĕсĕ эпир Христос юнĕпе çĕнелнине асилтерет. П-н, 1990, 3 /, 10 с. Пĕрлешмен шăпасене асилтерĕ тĕрĕ. Г.Ефимов //ТА, 1991, 9 /, 2 с. Шĕвĕ яшка ... пăтранчăк шыва асилтеретчĕ. ЧЕ, 1992, 21 /, 16 с.

аттелĕх

п.с. Тăван çĕршыв (ытларах 1941-1945 çулсенчи вăрçă ятне каланă чухне усă кураççĕ). «Отечество» вырăнне Митта Ваçлейĕ «аттелĕх» теме сĕннĕччĕ. Г.Юмарт //С-на, 1990, 390 с. Ăна Хĕрлĕ Çăлтăр, 1 степень Аттелĕх вăрçин орде-нĕсемпе... наградăланă. Н.Кушманов //Т-ш, 22.01.1998, 4 с. — Аттелĕх вăрçи (М.Юхма //Пике, 1991, 7 /, 24 с.); Аслă Аттелĕх вăрçи (ЧЕ, 1992, 21 /, 16 с.; К-ш, 27.04.1996; ХС, 25.09.1997; ТА, 2003, 2 /, 41 с.; ЧХ, 2003, 19 /, 1 с.); иртнĕ Аттелĕх вăрçи (Л.Таллеров //Х-р, 24.07.2001, 2 с.).

ахрăм

п.с. 1. Сасă ян кайса çапăнни; каялла сасă. Хирĕç вăрманта ахрăм ухăрса уласа тăрать. А.Алга, 1961, 81 с. Хăватлă сасă, вар тăрăх кĕрлесе кайса, ахрăм пулса çаврăнчĕ. Г.Луч, 1980, 55 с. Çырма тăрăх, такам хăваланăн, ахрăм тарчĕ хăруш вырăнтан. Т-ш, 25.09. 1991, 3 с. Г.Айхи пек çырма тытăнаççĕ те — ахрăм пек саланса çухалаççĕ. Х-р, 13.02.2001, 4 с. — вăрман ахрăмĕ (Ю.Скворцов, 1978, 136 с.; В.Пехил, 1990, 23 с.); янравлă ахрăм (А.Воробьев, 1967, 59 с.); илемсĕр ахрăм (К-н, 1973, 6 /, 2 с.); тăлăх ахрăм, аташнă ахрăм (Н.Теветкел, 1982, 88 с., 101 с.); ăнкарми ахрăм (Г.Ирхи, 1991, 32 с.); сивĕ ахрăм (Л.Мартьянова //Я-в, 2000, 12 /, 46 с.); çунатлă ахрăм (А.Т.-Ыхра, 2001, 52 с.). 2. Куçăм. Палăрăм, йĕр, хӳрешке. Ывăл кĕтни... авалхи пурнăç ахрăмĕ мар-ши вăл. Г.Ефимов, 1984, 145 с. Абхазири вăрçă ахрăмĕ — Чăваш енре [Пуçелĕк]. Х-р, 3.08.1993, 1 с. Çак пулăмăн ахрăмĕ çĕршывра халĕ те лăпланман-ха. Х-р, 6.10.1998, 2 с. Çак таса мар ĕçĕн ахрăмĕ пирĕн тăрăха та килсе ян! каять. Т-ш, 1999, 44 /, 4 с. Иртсе кайнă ХХ ĕмĕр ахрăмĕсем паянхи кун та çухалман-ха. Т-ш, 2001, 36 /, 9 с. — чунри ахрăм (ХЧЛ, 1990, 16 с.); чун ахрăмĕ (Н.Ишен-тей, 1997, 52 с.); хаяр вăхăтсен ахрăмĕ (Ю.Артемьев, 1991, 148 с.); вăрçă ахрăмĕ (Х-р, 3.08.1993, 1 с.); аваллăх ахрăмĕ (Ç-т, 1999, 5—6 /, 48 с.); Афганистан ахрăмĕ (ÇХ, 2001, 14 /, 4 с.). — ВЧС, 1971, 460 с., 461 с., 889 с.

барбарис

п.с. Хĕрлĕ, вĕтĕ, йӳçек çырлаллă йĕплĕ тĕмĕ. Хăйĕн пахчинче вăл кунта ӳсекен çимĕçсемсĕр пуçне яппун айвине, барбарис, виноград ... ӳстерет. Х-р, 29.10.1996, 1 с. Шăлан çырлипе барбарис тымарĕсенчен хатĕрленĕ, чей пек пиçĕхтернĕ шĕвек ĕçĕр. С-х, 2000, 17 /, 2 с. — ВЧС, 1971, 39 с.; ВЧС, 1951,26 с.

бордель

ç.с. Аскăнлăх çурчĕ, ясарлăх килĕ, савăшу (туп.) йăви. Унăн амăшĕ Минск хулинче бордель тытатчĕ, эп унта çӳреттĕм. Я-в, 1991, 12 /, 20 с. Илем шкулĕн хĕрĕсене Турцире бордель валли вăрласа юлнă имĕш. ÇХ, 9.10.1998, 2 с. Туй хыççăн юлташĕсем ăна бордельте кураççĕ. ÇХ, 2000, 39 /, 12 с. «Хĕрлĕ хунарсен урамĕнчи» пĕр бордельте 21 çулти çамрăк вилсе кайнă. Х-р, 28.09.2001, 3 с.

видео

ç.с. 1. Электричество сигналĕсене экран çине куçарса информаци илмелли (курмалли тата илтмелли) мел. Хăвăрах шутлăр-ха, нивушлĕ видео юхăмне чарса çитереттĕмĕр. КЯ, 27.10.1990, 2 с. Пысăк тавракурăмлă вăл [хальхи ача]. Тĕрлĕ видео тата ытти техникăна пула хăвăрт аталанать. Х-р, 27.03.1997, 4 с. Кунта радио, телевидени, видео, Интернет системи т.ыт. те витĕм кӳреççĕ. УС, 10.04.1998, 7 с. 2. Видеокамера (туп.). Тем пулас пур тесе ун чухне видеопа ӳкерсе илнĕ. ÇХ, 1999, 29 /, 1 с. Ывăл эпир стройпа пынине видеопа ӳкерсе илнĕ те, пăхасшăн-ха. Х-р, 12.05.2000, 1 с. 3. Видеопленка (туп.). И.Ульянов çул çӳреври пур утăма та видео çине ӳкернĕ. ÇХ, 29.05.1998, 2 с. Эпĕ ку юрра ... видео çине пĕрремĕш хут 1993 çулхине çыртарнă. А-и, 2000, 1 /, 8 с. Хĕрарăмсем çак фильма видео çине çыртараççĕ те ... темиçе хут çавăрттараççĕ. Х-р, 12.07.2002, 3 с. 4. Видеофильм (туп.). Пушă вăхăтра видео курассине [йĕрке-леме] ... кирлĕ хатĕрсене штаб парса ячĕ. Х-р, 22.07.1992, 4 с. Юлташĕ видео курма пырса ларать. ÇХ, 10.04.1998, 5 с. Халь кашни килте видео пăхаççĕ. Х-р, 6.07.1999, 1 с. Видео, «Брил-лиантовый полицейский», «Конец света». ÇХ, 2000, 11 /, 12 с.

ирга

п.с. Кăвакрах хĕрлĕ тĕслĕ пылак çырлишĕн тата илемшĕн ӳстерекен çӳллĕ тĕм е унăн сиплĕ çырли. Ирга, сырлан, айва, чие... кама мĕн кирлĕ, суйла кăна. Х-р, 11.09.1996, 4 с. Йĕри-тавра йывăçсемпе тĕмĕсем, тĕрлĕ чие, хурлăхан, ... слива, ирга. ÇХ, 18.09.1998, 5 с. Çак нăрă ... акаци, катăркас, ирга чечекĕсен тусанĕпе тăранать. ХС, 1999, 14 /, 2 с.

кĕлчечек

, п.с. Пахчара ĕрчетекен шултра та илĕртӳллĕ çеçкеллĕ, йĕплĕ туналлă чечек. Эпир кĕлчечексем вĕçтернĕ. Г.Айхи, 1968, 104 с. Манăн хĕрлĕ кĕлчечек пулас килет. Б.Чиндыков, 1987, 40 с. Кĕлчечек хĕртен хитре. Т-ш, 10.10.1990, 8 с. Ытам тулли кĕлчечекпе кĕтсе илетчĕ. Х-р, 8.06.1999, 3 с. Яланах кĕл чечек пек илемлĕ пул. Т-ш, 1999, 11 /, 1 с. — кĕлчечек çыххи (Р.Сарпи, 1983, 77 с.); кĕлчечек шăрши (Г.Юмарт, 1983, 32 с.); кĕлчечек пахчи (В.Ахун, 1990, 94 с.); кĕлчечек çеçки, кĕлчечек çăвĕ (ÇХ, 2000, 5 /, 8 с.); кĕлчечек туян (Б.Чиндыков, 1987, 40 с.); кĕлчечек парнеле (ÇХ, 1999, 9 /, 3 с.); — шурă кĕлчечек (ÇХ, 1999, 6 /, 4 с.); чĕрĕ кĕл чечек (Т-ш, 1999, 9 /, 10 с.); кĕрен кĕл чечек (ÇХ, 23.11.2001, 4 с.).

кĕл чечек

, п.с. Пахчара ĕрчетекен шултра та илĕртӳллĕ çеçкеллĕ, йĕплĕ туналлă чечек. Эпир кĕлчечексем вĕçтернĕ. Г.Айхи, 1968, 104 с. Манăн хĕрлĕ кĕлчечек пулас килет. Б.Чиндыков, 1987, 40 с. Кĕлчечек хĕртен хитре. Т-ш, 10.10.1990, 8 с. Ытам тулли кĕлчечекпе кĕтсе илетчĕ. Х-р, 8.06.1999, 3 с. Яланах кĕл чечек пек илемлĕ пул. Т-ш, 1999, 11 /, 1 с. — кĕлчечек çыххи (Р.Сарпи, 1983, 77 с.); кĕлчечек шăрши (Г.Юмарт, 1983, 32 с.); кĕлчечек пахчи (В.Ахун, 1990, 94 с.); кĕлчечек çеçки, кĕлчечек çăвĕ (ÇХ, 2000, 5 /, 8 с.); кĕлчечек туян (Б.Чиндыков, 1987, 40 с.); кĕлчечек парнеле (ÇХ, 1999, 9 /, 3 с.); — шурă кĕлчечек (ÇХ, 1999, 6 /, 4 с.); чĕрĕ кĕл чечек (Т-ш, 1999, 9 /, 10 с.); кĕрен кĕл чечек (ÇХ, 23.11.2001, 4 с.).

команда

1. Ç.п. Суйланас тĕллевлĕ çыннăн е пĕр-пĕр пуçлăхăн таврашĕ, çывăх йышĕ. Премьер команда пухать [Пуçелĕк]. Х-р, 26.01.1994, 1 с. Министр канашлăва пухăннисене хăйĕн çĕнĕ командипе паллаштарчĕ. Х-р, 6.03.1998, 1 с. Н.Федоров команди В.Шурчанов командине пĕр листовкăпа та вараламан. Х-р, 28.03.1998, 7 с. Кăлава... хăйĕн командипех килчĕ, хĕрлĕ хăю касрĕ. К-н, 2002, 16 /, 19 с. 2. Ç.п. Пĕрлехи тĕллевсене пурнăçлама пĕтĕçнĕ ушкăн. Н.Григорьевăн (вăл Шурчановпа пĕр командăра) вара хăйĕн рабочийĕсене тӳлемелли парăм та питĕ пысăк. Х-р, 25.12.1997, 3 с. Федераци центрĕнче регионсемпе ăста ĕçлеме пĕлекен команда çаплипех çук. Х-р, 6.08.1998, 3 с. Çак команда комбинат укçине хăйĕн кĕсйине чикмесен, «Химпромри» вăтам ĕç укçи ... темиçе хут пысăкрах пулмалла. Ч-х, 1999, 27 /, 6 с.

курупка

1. П.в. Картон ещĕк, пĕчĕкçĕ арча, тăваткал йĕнĕ; коробка. Вăл ... хĕрлĕ хăюпа çыхнă пысăк курупка тата Хисеп грамоти тыттарчĕ. К-н, 1981, 16 /, 4 с. Атă-пушмак хумалли курупка хут укçасемпе тулма тытăннă. Т-ш, 1998, 6 /, 5 с. Автофургонран икĕ курупка çăмарта çухалнă. ÇХ, 1999, 41 /, 4 с. Курупкара 32 штук батарейка выртнă. Т-ш, 1999, 12 /, 3 с. — пуш курупка (И.Тукташ,1958, 131 с.); картон курупка (К-н, 1969, 14 /, 8 с.); тимĕр курупка (Паттăр пионерсем. 1971, 77 с.); хут курупка (Х-р, 27.02.1997, 3 с.); шăрпăк курупки (В.Садай, 1969, 49 с.; Л.Агаков, 1971, 172 с.; И.Шордан, 1985, 12 с.; Х-р, 13.03.1996, 4 с.); пирус курупки (К.Пайраш, 1976, 131 с.; Я-в, 1995, 9 /, 69 с.); эмел курупки (К-н, 1968, 18 /, 9 с.; Х-р, 27.06.1992, 3 с.); пĕр курупка фломастер (ÇХ, 1997, 28 /, 4 с.); пĕр курупка канфет (Т-ш, 1999, 4 /, 1 с.); телевизор курупки (Т-ш, 2001, 49 /, 7 с.). 2. Ç.п., калаç. Ещĕк евĕрлĕ, нумай хутлă тĕссĕр çурт. Тăхăр хутлă «курупкасем» туххăмрах пĕлĕтелле кармашрĕç. К-н, 1985, 3 /, 10 с. Эпир пилĕк хутлă тимĕр-бетон курупка умĕнче чарăнса тăратпăр. А.Емельянов, 1985, 261 с. Пĕр евĕрлĕ курупка-çуртсем, пĕр евĕрлĕ курупка-магазинсем, пĕр евĕрлĕ курупка-шкулсемпе ача сачĕсем. Х-р, 24.06.1992, 4 с. Темиçе курупка хушшинче хамăн çурта, подpезда тупаймастăп. В.Эктел, 1996, 126 с.

лимонник

п.с. Лимон шăршиллĕ, хĕрлĕ çырлаллă, явăнса ӳсекен тĕмĕ. Лимонник, актиниди, ... хура тата шурă хурлăхан, йĕплĕ хурлăханкама мĕн кирлĕ, суйла кăна. Х-р, 11.09.1996, 4 с. Пахчаçăсен калаçăвĕсене тимлесен çĕнĕ культу-рăсен ячĕсем хăлхана кĕреççĕ, актиниди, лимонник, айва... К-ш, 1997, 39 /, 8 с. Лимонник ... сивве тӳсĕмлĕ. Ар, 2002, 20 /, 4 с.

матрус

п.в. Ахаль моряк; матрос. Тăварлă çилпе кастарса кăкăра, ишер, матруссем! П.Хусанкай, 1941, 8 с. Хамăр ял ачи, ман тус ... пулнă тинĕсре матрус. Я.Ухсай, 1971, 189 с. Ман тусăм, хĕрлĕ питлĕскер, матрус пекех вăл сĕмсĕрскер. К.Бельман, 1999,157 с. А.Дмитриев Тинĕс Çар флотĕнче, шыв айĕпе çӳрекен атом кимми çинче матрус службине таса кăмăлпа пурнăçланă. Ар, 2001, 4 /, 2 с. — Егоров, 1936, 297 с.; Ашмарин, VIII, 211 с.

налукçă

ç.с. Налук инспекцийĕнче ĕçлекен çын; налук инспекторĕ. Килĕшмест налукçăсене хăйсен тумтирĕ... Чăваш енĕн чи аслă налукçине вакунри çынсем проводник вырăнне хурса йышăннă. ÇХ, 1999, 5 /, 2 с. Тавар сутакансем налукçăсене хĕрлĕ эрехĕн пахалăх сертификатне «тупса парайман». Х-р, 12.11.1999, 2 с. Налукçăсем сăмакунçăсене те тытнă. Х-р, 11.04.2001, 1 с. — налукçăсен черетлĕ рейчĕ (Х-р, 31.08.2000, 1 с.; Х-р, 17.04.2001, 1 с.); налукçăсен тĕрĕслевĕсем (Х-р, 21.10.2000, 2 с.); налукçăсен ĕçĕ (Х-р, 17.10.2000, 2 с.).

настоятель

ч.с. 1. Мăнастир пуçлăхĕ. Ĕпхӳри Чăваш халăх шкулĕнче арçынсен мăнастирĕн настоятелĕ Серафим атте пулса курчĕ. ЧТ, 1998, 5 /, 7 с. Савватий атте, арçынсен мăнастирĕн настоятелĕ, куллен ОМОНа шăнкăравласа тăнă, йĕркеллех-и. ÇХ, 1999, 42 /, 3 с. 2. Чиркĕвĕн аслă священникĕ. Хĕрлĕ Чутай чиркĕвĕн на-стоятелĕ Николай протоиерей кĕлĕ ирттерет. ПП, 2000, 4 /, 4 с. [Ăна] хирĕç чиркӳри аслă пуп (настоятель) килет. ЧХ, 2000, 34 /, 6 с.

необольшевик

ç.с. Хальхи лару-тăрура большевиксен идейисене хӳтĕлекен çын; çырлахми коммунист. Хĕрлĕ ялав ... паян та вĕлкĕшет, необольшевиксене хĕрлĕ гварди йĕркелеме хавхалантарать. Х-р, 21.07.1992, 1 с. Кунти необольшевиксене мăнаçлантарнă «Да здравствует КПСС!» сăмахсене пирвай сăрласа хучĕç. Х-р, 10.09.1992, 1 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вĕр

II.
лаять
йытă вĕрет, çил илсе кайать — собака лает, ветер носит
вĕрни – лай
Хура йытти çакăнса тăрать, хĕрлĕ йытти ăнах вĕрет. — Черная собака висит, а рыжая на нее же лает. (загадка Кипение котла над жаром).

выçлăх

син.: выçлăх-çуклăх
голод
выçлăхпа вилчĕ — умер с голоду
хĕрлĕ шăши пит нумайлансассăн выçлăх пулать — если очень размножаются рыжие мыши, то будет голод

кăшман

редька; йӳçĕ кăшман – редька; тутлă кăшман – брюква; хĕрлĕ кăшман – свекла.

92 стр.

пӳс

син.: хĕрлĕ пӳс
миткаль, кумач, кумак
тăватă аршăн пӳс — четыре аршина миткаля

сарă

желтый, саврасый; русый, рыжий; сап-сарă – совершенно желтый; сарă-хĕрлĕ – желто-красный; сарăрах – желтоватый; сарă çу – коровье масло, топленое масло; сарă чир – желтуха; сарă кайăк – желтянка; сарă ут – соловая лошадь; сар – яичный желток; сарамак – желтуха (болезнь); сарăл, сарăх – пожелтеть; ах, аки, сараки! мĕскер çисе сарăлса? (Ядр.) - ах, тетка, русая тетка! с какой пищи порусела ты? сарат – выжелтить.

163 стр.

çутă

свет; светлый; яркий; светло; çутă-шурă – светло-белый; кунта çутă – здесь светло; çап-çутă – очень светлый; весьма светло; çутă-хурт – светлячек; çутă-кăвак – светло-голубой; çутă-хĕрлĕ – алый.

201 стр.

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

изумруд

хаклă йышши чул. Мĕн япала пулнă-ха вăл Альборак? Алты-Бармак çырнă тăрăх, <…> урисем ешĕл изумрудран (хаклă йышши чул), хӳри хĕрлĕ коралл пулнă тет (коралл та чул пекĕскер), çамки çине Турăран пуçне урăх Турă çук, Мухаммед Ун пророкĕ тесе çырнă тет [Мухаммед 1912:4].

коралл

чул пекскер. Мĕн япала пулнă-ха вăл Альборак? Алты-Бармак çырнă тăрăх, <…> урисем ешĕл изумрудран (хаклă йышши чул), хӳри хĕрлĕ коралл пулнă тет (коралл та чул пекĕскер), çамки çине Турăран пуçне урăх Турă çук, Мухаммед Ун пророкĕ тесе çырнă тет [Мухаммед 1912:4].

крыжовник

тĕклĕ хурлăхан. Çĕртме уйăхĕнче хĕрлĕ хурлăханпа тĕклĕ хурлăхан (крыжовник) кутĕнчи çĕре йĕри-тавра çемçетсе кĕлпе сапаççĕ те тымар патĕнчи хунăвĕсене каса-каса пăрахаççĕ [Çулталăк 1910:12].

пуç хĕрлĕ

пуçне аяла туса. … чăн малтан хуртсене йăвинче тĕтĕмпе тĕтрес пулать, вара вĕллине пуç хĕрлĕ çавăрса (пуçне аяла туса) хуртсем пĕсехисене пыл тултарачен пĕр пилĕк минут кĕтсе тăрас пулать [Сергеев 1907:12].

сĕтев

пайта, тупăш. Таварпа тавар улăштарать, çитменнине тата кĕмĕлпе ылттăн сĕтев (пайта, тупăш) илсе хăвăртрах вутлă кимĕсене тултара-тултара киле ăсатса пырать [Хĕрлĕ 1908:4].

сырăш

выльăхсене утă паракан çĕр. Таса Хĕр Мариянăн унта çăмăлланас вăхăчĕ çитнĕ, вăл Ывăл ача çуратнă та Ăна чĕркесе сырăш çине (выльăхсене утă паракан çĕре) вырттарнă [Книга 1910:66].

упар

Турă ĕни (хурт-кăпшанкă тĕсĕ. – Э.Ф.). … пур-и йывăç пахчине усă тăвакан хурт? – Пур. Вăл упар (Турă ĕни) тиекен пĕчĕк хĕрлĕ хурт [Яблонная 1915:6].

чĕкĕнтĕр

хĕрлĕ кăшман. Пахчинче таса Серафим çĕр улми, чĕкĕнтĕр (хĕрлĕ кăшман), сухан лартнă [Житие 1904:11]; Улма е чĕкĕнтĕр (хĕрлĕ кăшман) тавăрашĕ хăш чухне карланкине ларать, хăш чухне кăкăрĕ тĕлне ларать [Сельский 1910:26].

çăтмах

рай. Хирĕç чĕнӳ те, пурăнăç çинчен ыйту та нимĕн те çук, нимĕн сас-чĕвĕ те илтĕнмест, вилнĕ пек пурте шăпах пулнă: ешерсе ларакан йывăç пахчисенче кайăксем çăтмах (рай) юррисене юрламан, çӳлелле чашлаттарса тăракан шывсем чарăннă, çăлкуçĕсенчен шыв шавласа юхман, çӳлĕ пӳлĕмсенче мăсиккан калани те илтĕнмен [Хĕрлĕ 1908:27].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

алый

прил. (син. яркокрасный)
йăм хĕрлĕ, çутă хĕрлĕ; алые розы йăм хĕрлĕ кĕлчечексем

багровый

прил. (син. густокрасный, пурпурный)
йăм хĕрлĕ, тĕттĕм хĕрлĕ; багровое зарево пожара пушарăн йăм хĕрлĕ çути

баклажан

сущ.муж.
баклажан (хĕрлĕ кăвак тĕслĕ пахча çимĕç); икра из баклажанов баклажан нимĕрĕ

бог

1. турă (тĕн ĕненĕвĕнче); языческие боги ыр-усал тĕнĕн туррисем; вера в бога турра ĕненни
2. Турă (христиан тĕнĕнче— тĕнчене тытса таракан виçĕ сăпатлă хăват — атте Турă, ывăл Турă тата таса сывлăш Турă) ♦ Дай Бог! Турă патăрах!; Бог в помощы Турă пулăштăр! (ĕçлекенсене ăнăçу сунса калани); Бог знает? Турă пĕлет-и?; Не дай Бог!; Турă ан хуштăрах!; Ради Бога! Тархасшăн!; Упаси Бог! Турă çырлахтăрах! Слава Богу! Турра шĕкĕр!; Боже мой! межд. Турăçăм!; Боже упаси! Турă сыхлатăрах!

бубны

сущ.множ.
бубнă (карт вăййинче — хĕрлĕ тăваткаллă картсем); козыри — бубны козырьте бубнă

бутерброд

сущ.муж.
бутерброд, -па çăкăр (çăкăр татăкĕ тата ун çине хунă çимĕç); бутерброд с маслом çупа çăкăр; бутерброд с красной икрой хĕрлĕ вăлчапа çăкăр

верба

сущ.жен. (син. ива)
хĕрлĕ хăва, кăчкă йывăççи

вино

сущ.сред.; множ. вина
эрех; хĕрлĕ эрех; виноградные вина иçĕм эрехĕсем

вишневый

прил.
1. чие -ĕ; вишнёвый сад чие пахчи; вишнёвое варенье чие варенийĕ
2. йĕпкĕн хĕрлĕ, чие тĕслĕ; вишнёвое платье чие тĕслĕ кĕпе

горбуша

сущ.жен.
горбуша (хĕрлĕ ашлă пула)

гранат

1. сущ.муж.
гранат (кăнтăрти йывăç, унăн хĕрлĕ ăшлă çимĕçĕ); зёрнышки граната гранат пĕрчĕкĕсем (çимĕç ăшĕнчи)

гранат

2. сущ.муж.
гранат (хĕрлĕ тĕслĕ паха йышши чул); перстень с гранатом гранат куçлă çĕрĕ

дети

сущ.множ.; един. дитя сред.
ачасем, ача-пăча, ывăл-хĕр; дети школьного возраста шкул ӳсĕмĕнчи ачасем; дети военнослужащих çар çыннисен ывăлĕ-хĕрĕ; дети легли спать ачасем çывăрма выртнă; у них в семье пятеро детей вĕсен кил-йышĕнче пилĕк ача

дочь

сущ.жен., множ. дочери
хĕр, хĕр ача (ашшĕ-амăшĕшĕн); моя дочь манăн хĕр, хĕрĕм; твоя дочь санăн хĕр, хĕрӳ; его (её) дочь унăн хĕрĕ; у них две дочери и сын вĕсен икĕ хĕр те пĕр ывăл

корь

сущ.жен.
хĕрлĕхен, хĕрлĕ шатра (ача-пăча чирĕ)

красный

прил.
1. хĕрлĕ; красный цвет хĕрлĕ тĕс; красный флаг хĕрлĕ ялав
2. хĕрлĕ, революциллĕ (совет саманинчи); красные войска хĕрлĕ çарсем; Красная Армия Хĕрлĕ Çар (пирĕн çĕршывăн хĕç-пăшаллă вăйĕсен 1918— 1946 çулсенчи ячĕ); ♦ красный угол тĕпел; красная девица сарă хĕр, пике; красная рыба хĕрлĕ пулă (осетр йышши); Красная книга Хĕрлĕ кĕнеке (сыхламалли чĕр чунсем, ӳсен-тăрансем çинчен çырни); писать с красной строки çĕнĕ йĕркерен пуçласа çыр; мысль проходит красной нитью шухăш уççăн палăрать; красная цена чи пысăк хак, чăн хак (таваршăн пама тивĕçли); Долг платежом красен Парăма пани паха; Не красна изба углами, а красна пирогами Пӳрт илемĕ тĕпелте мар — кукăльте

кувыркаться

глаг. несов.
чикелен, пуç хĕрлĕ йăвалан

кувырком

нареч.
чикеленсе, пуç хĕрлĕ; покатиться кувырком чикеленсе кай

кумач

сущ.муж.
хăмач (хĕрлĕ пусма)

лиса

сущ.жен., множ. лисы и лисица жен.
1. тилĕ; рыжая лиса хĕрлĕ тилĕ; чёрнобурая лиса хура хăмăр тилĕ; хитрый, как лиса тилĕ пек чее; охотиться на лис тилĕ сунарне çӳре
2. (син. хитрец, льстец) йăпăлти, чее çын

малиновый

прил.
1. хăмла çырли -ĕ; малиновое варенье хăмла çырли варенийĕ
2. шупка хĕрлĕ; малиновое платье шупка хĕрлĕ кĕпе

мальчик

сущ.муж. (ант. девочка)
ача, арçын ача, ывăл ача; мальчики любят играть в футбол арçын ачасем футболла выляма юратаççĕ; у них родился мальчик вĕсен ывăл ача çуралнă

младший

прил. (ант. старший)
1. кĕçĕн (çул-ӳсĕмпе); младший сын кĕçĕн ывăл; мой младший брат манăн шăллăм; моя младшая сестра манăн йăмăк
2. кĕçĕн (ĕçри вырăнпа); младший лейтенант кĕçĕн лейтенант; младший научный сотрудник кĕçĕн ăслăлăх ĕçченĕ
3. кĕçĕн, пуçламăш; младшие классы школы шкулти пуçламăш классем

невестка

сущ.жен.
кин (ывăл е шăллăм арăмĕ); инке (пичче арăмĕ)

нога

сущ.жен., множ. ноги
ура; левая нога сулахай ура; передние ноги лошади лашан малти урисем; встать на ноги ура çине тăр ♦ сбиться с ног урасăр пул (чупса çӳресе, тăрмашса); бежать со всех ног хытă чуп, ыткăнса пыр; вертеться под ногами ура айĕнче пăтран (чăрмантарса); еле унёс ноги аран тарса хăтăлнă; одной ногой в могиле вилес вĕçне çитнĕ; вверх ногами пуç хĕрлĕ; всех на ноги поднять пурне те пăлхантарса яр; Ноги моей у вас не будет! Ура та ярса пусмастăп сирĕн пата!; они живут на широкую ногу вĕсем пуян пурăнаççĕ

опора

сущ.жен.
1. тĕрек, тĕрев; опоры моста кĕпер тĕрекĕсем
2. (син. поддержка) тĕрек, никĕс; сын — опора семьи ывăл — кил-йыш тĕрекĕ

оранжевый

прил.
хĕрлĕ сарă, апельсин тĕслĕ; оранжевый закат хĕрлĕ сарă анăç

пасхальный

прил.
Мăнкун -ĕ; пасхальная неделя Мăнкун эрни
сущ.муж.
ама çури ывăл, тăван мар ывăл (ашшĕшĕн е амăшĕшĕн)

перец

сущ.муж.
пăрăç; красный перец хĕрлĕ пăрăç; сладкий перец пылак пăрăç; стручок перца пăрăç хутаççи

плотва

сущ.жен.
хĕрлĕ куç, чапак (пулă); ловить плотву на удочку вăлтапа хĕрлĕ куç тыт

площадь

сущ.жен.
1. площадь (хулари уçă вырăн); Красная площадь в Москве Мускаври Хĕрлĕ площадь
2. лаптăк, лаптăкăш; измерить площадь леса вăрман лаптăкăшне виçсе пĕл ♦ посевные площади ака-суха çĕрĕсем; жилая площадь пурăнмалли вырăн, кил-çурт

помощник

сущ.муж., помощница жен.
1. пулăшакан; сын — хороший помощник отца ывăл ача ашшĕне лайăх пулăшать
2. помощник, пулăшуçă (должность); помощник директора директор помощникĕ

приёмный

прил.
1. йышăну -ĕ; приёмный день йышăну кунĕ
2. усрав; приёмный сын усрав ывăл; приёмные родители усрав ашшĕ-амăшĕ

роза

сущ.жен.
кĕлчечек (ырă шăршăллă чечек); букет алых роз хĕрлĕ кĕлчечек çыххи

розовый

прил.
1. кĕлчечек -ĕ; розовый куст кĕлчечек тĕми
2. кĕрен, шупка хĕрлĕ; розовый шёлк кĕрен пурçăн

румяный

прил.
хĕрлĕ; румяное лицо хĕрлĕ сăн-пит

рыжий

прил.
хĕрлĕ, хĕрлемес; хĕрлĕ çӳçлĕ; рыжие волосы хĕрлĕ çӳç

свёкла

сущ.жен.
кăшман; столовая свёкла хĕрлĕ кăшман; кормовая свёкла выльăх кăшманĕ; сахарная свёкла сахăр кăшманĕ

снегирь

сущ.муж.
уйăп (хĕрлĕ пĕсехеллĕ кайăк)

старший

прил.
1. (ант. младший) аслă (çулпа); старший сын аслă ывăл
2. аслă (ĕç вырăнĕпе); старший сержант аслă сержант
3. сущ. старший муж. пысăкки, аслă; старших надо слушаться аслисене итлес пулать

столовый

прил.
апат -ĕ; столовая ложка апат кашăкĕ, пысăк кашăк ♦ столовая свёкла хĕрлĕ кăшман

сусло

сущ.сред.
ăсла (сăра е хĕрлĕ эрех тумалли)

сын

сущ.муж., множ. сыновья и сыны
ывăл; старший сын аслă ывăл; у них два сына и дочь вĕçен икĕ ывăл та пĕр хĕр

фиолетовый

прил. (син. лиловый)
хĕрлĕ-кăвак; фиолетовые чернила хĕрлĕ-кăвак чернил

цвет

сущ.муж., множ. цвета
тĕс; красный цвет хĕрлĕ тĕс; ткани ярких цветов чакăр тĕслĕ пусма-тавар

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

яв

1. яв (jав), то же, что ял, селение? Вероятно, описка.
- Буин. † Ясарсене яв савать.

2. яв (jав), вить, свивать, обвивать.
- КС. Сулахай яв, вить налево; сылтăм яв, вить направо; вунiккĕлле яв, вить из 12 отдельных верёвочек.
- Макка 158. † Шур курнiтса умĕнче майра чĕнтĕр яват-ĕç-çке (sic!).
- Шорк. Орасене явса ларас, сидеть, положив нога на ногу.
- Сказки и пред. чув. 80. Карчăк вĕçсе тухрĕ те, çӳçрен яврĕ Нарспие. Старуха вылетела и вцепилась (завила вокруг рук) Нарспи в волосы.
-
Алик. Яв яваттăм, яваттăм хĕрлĕ пăяв яваттăм. (Тула тухни).
-
ЧС. Унтан вара çыннисем лашисем çинчен сиксе анаççĕ те; луçа мăйĕнчен вĕренпе явса та илеççĕ. Потом люди (верховые) слезают с лошадей и обвивают лося за шею верёвкой.
- Курм. † Тăрăр, тăрăр, инкесем, ора явса ан выртăр! Вставайте, тётки, будет вам лежать, сплетясь ногами! (cum maritis).

|| Уплетать (кушанье)?

ырă

(ыры˘), добрый, хороший, превосходный, отличный; здоровый; милый. Почтенный. Святой. Ист. 65. Çын, ырра курсан, ырă чап сарать, усала курсан, усал чап сарать. Псалт. 389. Астивсе пăхăр, Турă ыррине курăр. Тороп-к. Пăть-пăлтĕк потене, ыр çарана йоратать. Альш. Ырă ут çине ларакан ырман, тет; çĕнĕ кĕрĕк тăхăнан шăнман, тет. Пазух. Ыр ут утланакан та, ай, ырман, тет; ыр тумтир тăхăнакан та, ай, шăнман, тет. Юрк. † Ырă ут çине ларакан ырман. Юрк. Ытла ырă пулĕччĕ, ун вырăнне Магницкие кӳртсе лартсан. Янг. К. Мана сĕт ырă мар, мне молоко не идет (сказал человек, которого прошиб понос). Сёт-к. Ыр ят (добрую славу) сарса çӳрет † Йĕри-тавра йыснисем! Хаяр сонсах ан ярăр, ыр кон-çолне халалăр. (--халаллăр). N. Сан ырă (почтенное) çыруна иккĕ [илтĕм]. Юрк. Ку тĕрлĕ аслă пăраçникре те çынна ырă сăмах кала пĕлмеççĕ. Юрк. Епле хăйсем пуйни çинчен тĕрлĕ ырă хыпарсем сарма тăрăшаççĕ. N. Турă ăна (ей) вилсессĕн те, ырă вырăн патăр, çутă çĕре кӳртсе вырнаçтартăр, тет. † Ырă шĕшкĕ пек тантăшсем пурччĕ; ырă хулă пек йăмăксем пурччĕ, — тăрса йулчĕç, ай, курăнать! Полт. 54. Ырă сехет çывхарать. Полт. 50. Ачашлакан ыр куçа астумасăр вăл ларать. † Çак хăта-тăхлачă ыр пулсассăн, пире килме-кайма пит лайăх. Эльборус. Хăш енчен шăршласа пăхан, çав енчен тĕрлĕ ырă шăрш килет. † Ах, хĕрес аннеçĕм, аттеçĕм, хаяр сонсах ан ярăр, ыр халапне парса ярăр! (т.-е. пожелайте добра, благословите). N. Святой апостол Павел çирнă ырă кĕнеке çинче. N. Арăмĕ каланă: веç санăн ырă апу ылтăн тарилккене çапса çĕмĕрчĕ и çитерекен лашана чиксе вĕлерчĕ, тенĕ. Собр. 3820. Ялтан яла шыраса ялăн ыри (лучшие из деревень) кунта-мĕн; хĕртен хĕре шыраса хĕрĕн ыри (надо: ырри?) кунта-мĕн. Ала, 7. Ну,  ăвăлăм, эсĕ манăн сăмаха итлесессĕн, ырă тăнлă çын пулăн. Тăвйп. Эпĕ ырра хирĕç ырă, усала хирĕç усал, тенĕ. Сказк. и пред. 18. Сывлăш ырă ыйхинчен вăранма та пуçларĕ. N. Ырă сывлăш, кисе, туртса кăларинччĕ, тесе калать, тет. N. Ырри çухатнă, усалли кӳнĕ теççĕ. (Послов.). Чхйп. Кĕтӳç хăй кĕтӳне вăй çитнĕ таран ырă пăхсан, кĕтӳри выльăхсам та ырă, аван, мăнтăр пулаççĕ. Никит. † Курăк ыри — çырла çеçки (лучшая из трав — ягодный куст), çырли ларать хĕп-хĕрлĕ. Ст. Ганьк. Ырă сехет тĕлне ту. Fac, ut faustam offendamus horam, h.e., ut opportunum tempus nanciscamur. Якей. Хĕрĕн ырри конта-мĕн. Оказывается, лучшие девицы — здесь. Юрк. Усал çумне выртаччен ырă (так напис.) ури вĕçне вырт. † Ĕçкĕ ĕçме лайăх ырă куç. Ватта ырра хур. Старого уважай. Бюрг. Кун кунлама патăр, çĕр çĕрлеме патăр; каçхине каçах пултăр, ирхине ырах пултăр. (Из обр. «тĕтĕрни»; Сала 3450). Сред. Юм. Кĕçĕллĕ çынна мунчара çапăннă чôхне ыррăн туйăнать (бывает приятно). N. Эпĕ халĕ турă пулăшнипе ырă-сывă пурăнатăп. (Из письма). † Усал çумне выртиччен ыррăн ури вĕçне вырт. Чем ложиться рядом с злым, лучше лечь в ногах у доброго. Альш. Атте-анне килĕнче мĕскер пур? — Ырă улпутран ырă тетем пур, ырă (почтенная) пикерен ырă инкем пур. Ырă вут ами, почтенная мать огня. См. Ашапатман. Т. VI, 22. Б. Бур. † Пули-пулми çынпала çула ан тух, ырă (почтенный) улпут пек пуçна çухатма. Сикт. Пӳртре пурте: ырă чӳк-кĕлĕ хапăл илтĕр; чӳк çырлах! тесе, пурте, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib. Ун хыççăн пурте: ырă чӳк-кĕлĕ пӳлĕхçĕ, хапăл ил! тесе, ӳксе, пуççапаççĕ. Ib.  Ырă чӳк-кĕлĕ хапăл ил, тытнă-тунине çырлах, тет те, вара ачасене çиме хушать. Магн. 1. Ырă киремет. Ib. Туй-ек[к]инче хурăн çырли; татрăмăр та çирăмăр, ырă хурăнташ[ш]енчен уйăрăлтăмăр.  (Из солд. песни).  † Ырă Мускав пек ялăм пур, ялăм çинчен куç каймасть. Л. Кошки. Пĕлни пур, пĕлменни пур: ырă чӳк-кĕлĕ, хуш курса, хапăл ил! (Из моленья), СПВВ. Ырă пӳлĕх. Альш. Ах, тантăшçăм Люпун! — çын-çын урлă курăнать! çын-çын урлă курăнсан та, ыр(ă) пикенĕн курăнан. Альш.? Ырă кĕллĕм вырăнаçтăр. Да будет принята моя чистая молитва. Ой-к. † Çыр хĕринче çĕр çырли; татрăмăр та çирăмăр, ыр çĕр-шывран уйăрлтăмăр (расстались с святою родиною). || Ы р ă скорее указывает на нравственные свойства или на высокие качества, лежащие в самой природе предмета; аван и лайăх этого оттенка не имеют. Срв. «ырă кăмăлăм», но: «лайăх чĕлхе-çăварăм». || Добро. Макка, 100. Вăрçă хушшине ырă кĕмест. (Послов.). Ырра курсан, ырă пулать; усала курсан, усал пулать, теççĕ. (Послов.). Ырă тунине манакан çын — неблагодарный. Усал-тĕсел тулалла, ырри шалалла. Так произносят, когда поят больного наговоренною водою, совершая «ăш ыратсан, вĕрекен кĕлĕ». N. Пирĕн тутарсемпе, тухса, çапăçнинчен ырри пулас çук ĕнтĕ. 1. Самое лучшее для нас, это — вступить в битву с татарами. 2. От нашей битвы с татарами положительно не будет добра. Ч. С. Çын, ырра курсан, ырă пулать, усала курсан, усал пулать, теççĕ ваттисем. Чăвйп. Кĕркка! атя кунтан тарар, кăсем ырă калаçмаççĕ (они говорят недобрые вещи;  здесь —сговариваются  убить).  || Хорошо,  по-хорошему. М. Тув. Ати-апай пур çинче ыр ĕçес те ыр çийес.  Тогач. Тавай, ати, эреке, ыр ĕçес те ыр çийас. Полт. 49: Ват çын çине юратса ачашласа ыр пăхать (она). Юрк. Ĕнтĕ ырăран ырă калама тытăнать-çке. || Хорошо, что. Ч. С. Анне, ырă, аттене каласа кăтартмарĕ. || Добрый дух, доброе начало в природе. Собр. 1370. Çак тырсене акма вăрлăх кăларнă чух, ырра хирĕç ту усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). Ib. 138. Уя тухăпăр татах ырра хирĕç, усалла тӳртĕн ту. (Из моленья). || Ырă ют, туру ют, песенная вставка, возникшая из «Ыр(ă), ей, ут, тур(ă), ей, ут»? Ч.К. Çич хӳрелĕ хĕр куртăм, — ырă ют, туру ют! — пилĕк çыххи пилĕк сум! Анаткасси хĕрĕсем ултă хĕрĕ пĕр укçа. || Ырă пурăнăçлă, благочестивый. См. 2. ырă.

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

хĕвел анăç

запад, закат. В. Шемяк, ГТТ. Хĕвел анăçĕ çутă-ха. Вечерняя заря еще не догорела. ''N''. Хĕвел анăçĕнчи çутă та пĕтрĕ ĕнтĕ, лайăх тĕттĕмленчĕ. ''N''. Çуласенче хĕвел анăç çутти нихçан та пĕтсе лармас: вăл хĕвел анăçĕнчен мĕн хĕвел тухăçне çитичченех йĕркипе çутă пулса ирттерет. ''НИП''. Кĕçĕр хĕвел анĕç питĕ хĕрелчĕ. ''N''. Хĕвел анĕç хĕрли халĕ те çухалман-ха. ''N''. Хĕвел анăç хĕрелсе тăрать. ''N''. Хĕвел анăç хĕрелсен пĕлĕте лармасан, уяр пулать (çил пулать). ''Юрк''. Хĕвел анăç енче пулакан хĕрлĕ чисти пĕтмерĕ.

хĕвел-çарнăш

подсолнечник. Эпир çур. çĕршыв. 13, Ку пахчара эпир паранкă, сухан, купăста, хăяр, кавăн, çарăк, кишĕр, хĕрлĕ кăшман (чĕкĕнтĕр), йӳçĕ кăшман, хĕвел-çарнăш лартса ӳстеретпĕр.

хĕвел тухăç

восток, восход соднца. Хурамал. Ирхине хĕвел тухăç хĕрелсессĕн, йĕпе пулать, теççĕ; каç хĕвел анăç хĕрелсен, уяр пулать, теççĕ. ''Альш''. Пуснă выльăх шăмми-шаккине хĕвел тухăç енне таса çерем айне алтса пытарнă, тет. ''N''. Шывсене тăкнă чухне пус кутĕнче хĕвел тухăçнелле таялнă. ''Ст. Шаймурз''. Хĕвел тухăç тухать, ай, хĕрелсе. улма йывăç тавра çаврăнса. ''Чув. пр. о пог''. 162. Хĕвел тухăçĕ, анĕçĕ çăлтăр, звезда восхода и заката. ''N''. Хĕвел тухăçĕ енче. ''С. Тим''. Хĕвел тухăç тухать хĕрелсе, хĕрлĕ чатăр карса чарас çук. ''Регули'' 1106 Хĕвел тохăçнелле пăхать.

ялтăртат

/Йалтăртат/, сверкать, сильно блестеть, сиять. N. Вут ялтăртатса çунать. Огонь ярко горит. Цив. Труках пĕтĕм пӳрт çуннă пек ялтăртатса çутăлса кайнă (от света перстня). Такмак. Хĕвеллĕ кун ялтăртатать (вариант: йăлтăртатать), çиллĕ кун шалтăртатать (вариант: шăлтăртатать (о воротах). Ал. цв. 2. Хĕрлĕ хĕвел пек ялтăртатса тăччăр. Пусть сияют, как красное солнце. Сред. Юм. Чирĕк тăрри таçтан ялтăртатса тăрать. Купол («верхушка») церкви блестит издалека. СТИК. Паян юр яп-ялтăркка ялтăртатса выртат.

Ямаш

/Йамаш/ (jамаш), назв. села в Шуматов. вол., Ядр: у. Макка 113. Назв. частей с. Ямашева: Анат-Коккăр, Тури-Коккăр, Çĕн-Ял; Илешке (назв. улицы). Тип-Сир. Ямаш кĕперри пуç-хирлĕ (у др. пуç-хĕрлĕ: кĕпе умĕ).

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

аллитерация

аллитераци (поэзире сăмахсене пĕр сасăпа пуçласа пыни: хĕрлĕ-хĕрлĕ пĕрлĕхен, хĕрелесси хĕвел кун).

алый

йăмăх хĕрлĕ, хĕп-хĕрлĕ (юн).

анис

м н. н е т анис. 1. энĕç, энĕç курăкĕ; 2. улмуççи, панулми сорчĕ, анис улми; полосатый анис йăрăм хĕрлĕ анис.

верба

хĕрлĕ хăва, кăчкă йывăççи, хĕрлĕ çӳçе.

вино

эрех; красное вино хĕрлĕ эрех.

приемный

йышӑнмалли; приёмные часы (пӗр-пӗр пуҫлӑхӑн хӑй патне ĕҫпе пыракан ҫынсене) йышӑнмалли вӑхӑт; приёмный экзамен вӗренме кĕмелли экзамен; приёмный сын усрав ывӑл, усрама илнӗ ывăл; приёмная мать усрав ача амӑшӗ.

прусак

-а хĕрлĕ таракан.

чадо

устар. ача, ывăл ача, хĕрача.

червонный

1. устар. хĕрлĕ; 2. таса; червонное золото таса ылтăн.

терзать

кого, что несов. 1. татса ват, çыртса çур, çурса тăк, тăпала (кашкăр путеке); 2. перен. хуйхăрт, пăшăрхантар, асаплантар, кулянтар; меня терзает мысль о несчастье в семье сына мана ывăл çемйине инкек килсе тухни ытла та кулянтарать.

только

нар. кăна, анчах, çеç (çех), чух, тин, шăкăр; только что, лишь только анчах çеç, тин çеç; у них только одна дочь вĕсен пĕр хĕр çеç; у меня одни только сыновья ман ачасем шăкăр ывăл.

точка

1. 1. пăнчă; ситец в красных точках хĕрлĕ пăнчăллă çитсă; 2. точка; в конце предложения ставят точку предложени хыççăн точка лартаççĕ; 3. чикĕ; точка кипения вĕреме кĕмелли чикĕ; точка замерзания шанса пăрланмалли чикĕ.

фиалка

фиалка, çеçпĕл (çуркунне ӳсекен хĕрлĕ кăвак тĕслĕ чечек).

утрăта

çухатни (укçа), çĕтерни; çухату; утрата трудоспособности ĕçлейми пулни; смерть сына — тяжёлая утрата ывăл вилни — йывăр çухату.

яр

çĕр, çыран, шырлан; красный яр хĕрлĕ çыр.

багроветь

несов. побагроветь сов. йăм-хĕрлĕ пул.

багровый

йăм-хĕрлĕ, тĕксем хĕрлĕ.

балык

, -а балык (хĕрлĕ пулăн, осетрăн çурăм енчи пайĕ), пулă.

барбарис

барбарис (хĕрлĕ йӳçĕ çырлаллă йывăç; унăн çырли).

бордо

, бордовый хура кĕрен, тĕксĕм хĕрлĕ (тĕс).

борщ

хĕрлĕ кăшманпа (чĕкĕнтĕрпе) ытти пахча-çимĕçсенчен пĕçернĕ яшка, пултран яшки.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

адмирал

адмирал — vanessa atalanta [лĕпĕш тĕсĕ; хура, хĕрлĕ йăрăмлă]

баклан

баклан — phalacrocorax [хур евĕрлĕ шыв кайăкĕ]; Беринг бакланĕ берингов баклан — phalacrocorax pelagicus; Галапагос бакланĕ галапагосский баклан — nannopterum harrisi; Перу бакланĕ перуанский баклан — phalacrocorax bougainvillii; пĕчĕк баклан малый баклан — phalacrocorax pygmeus; пысăк баклан большой баклан — phalacrocorax carbo; тĕпеклĕ баклан хохлатый баклан — phalacrocorax aristotelis; Уссури бакланĕ уссурийский баклан — phalacrocorax filamentosus; хĕрлĕ питлĕ баклан краснощекий баклан — phalacrocorax urile

вуплă

вобла — rutilus rutilus [карп йăхĕнчи хĕрлĕ куç ăрачĕ]

вут хӳре

(хĕм хӳре) горихвостка — phoenicurus phoenicurus [çерçи йышши хĕрлĕ хӳреллĕ вĕçен кайăк]

гагара

гагара — gavia [кăвакал евĕрлĕ тинĕс кайăкĕ]; хĕрлĕ пĕсехеллĕ гагара краснозобая гагара — gavia stellata; хура пĕсехеллĕ гагара чернозобая гагара — gavia arctica; хура сăмсаллă гагара черноклювая гагара — gavia immer; шур(ă) мăйлă гагара белошейная гагара — gavia pacifica; шур(ă) самсаллă гагара белоклюваягагара — gavia adamsi

казарка

казарка — branta [çурçĕрте пурăнакан тинĕс хурĕ] хĕрлĕ пĕсехеллĕ казарка краснозобая казарка — branta ruficollis; хура казарка чёрная казарка — branta bernicla; шур питлĕ казарка белощёкая казарка — branta leucopsis

кантăр кайăкĕ

(пуса кайăкĕ) — коноплянка — acanthis cannabina [çерçи йăхĕнчи хĕрлĕ çамкаллă вĕçен кайăк]

кашкăр

волк — canis [йытă йăхĕнчи пысăк тискер чĕрчун]; çĕр кашкăрĕ земляной волк — proteles cristatus [Африкăpa пурăнакан гиена йышши, кашкăр евĕрлĕ тискер чĕрчун]; сăрă кашкăр серый волк — canis lupus; хĕрлĕ кашкăр красный волк — canis rufus

кăйкăр

(лаччăн кайăк) сокол — falco [тĕксĕр ураллă çăткăн кайăк]; хĕрлĕ пуçлă кăйкăр рыжеголовый сокол (шахин) — falco pelegrioides [пушхирте пурăнакан хĕрлĕ пуçлă çăткăн кайăк]

кукăр сăмса

клест — loxia [тайгара пурăнакан кукăр сăмсаллă хĕрлĕ вĕçен кайăк]

лĕпĕш

бабочка — lepidoptera [хупăллă çунатлă кăпшанкă]; вĕлтĕрен лĕпĕшĕ крапивница — aglais urticae; кăвак лĕпеш голубянка — lycaena; купăста лепĕшĕ капустная белянка (капустница) — pieris brassicae; пĕчĕк лĕпĕш мотылёк — pyrausta; сарă лĕпĕш лимонница — gonepteryx rhamni; çулçăпăран лĕпĕш листовёртка — tortrix; тăмана лĕпĕшĕ совка — noctuidae; тутлă кăшман лĕпĕшĕ брюквенница — pieris napi; упа лĕпĕшĕ монашенка — limantria monacha [йывăç çулçи çиекен сиенлĕ лĕпĕш]; хупах лĕпĕшĕ репейница (чертополовка) — cynthia cardui; шурă лĕпĕш боярышница — aporia crategi; шуçăм лĕпĕшĕ зорька — anthocharis cardamines [хĕрлĕ çунатлă пĕчĕк лĕпĕш]

лосось

лосось — salmo [хĕрлĕ ашлă, хĕрлĕ вăлчаллă паха тинĕс пулли]

олуша

олуша — sula [хур евĕрлĕ тинĕс кайăкĕ]; Австрали олуши австралийская олуша — sula serrator; çурçĕр олуши северная олуша — sula bassana; пăвăр олуша бурая олуша — sula leucogaster; хĕрлĕ ураллă олуша красноногая олуша — sula sula; шурă олуша белая олуша — sula dactylatra

орангутан

орангутан — pongopygmaeus [Кăнтăр Азире пурăнакан этем евĕрлĕ хĕрлĕ упăте]

павиан

павиан — papio [Африкăра пурăнакан хӳреллĕ пысăк хĕрлĕ упăте]

пакăç кăвакал

поганка — роdiceps [кăвакал еверлĕ шыв кайăкĕ]; печĕк пакăç кăвакал малая поганка — podiceps ruficollis; пысăк пакăç кăвакал большая поганка (чомга) — podiceps сristatus; сăрă питлĕ пакăç кăвакал серощёкая поганка — podiceps griseigena; хĕрлĕ мăйлă пакăç кăвакал красношейная (рогатая) поганка — podiceps auritus; xypa мăйлă пакăç кăвакал черношĕйная (ушастая) поганка — podiceps nigricollis

пихта тăрри

щур — pinicola enucleator [тайгара пурăнакан хĕрлĕ кайăк]

пыйтă

вошь — anoplura [этем, чĕрчун юнне тата ӳсентăран сĕткенне ĕçекен çунатсăр кăпшанкă]; кĕнеке пыйти книжная вошь — liposcelis divinatorius; кĕпе-йĕм пыйти вошь платяная — pediculus humanus vestimenti; курăк пыйти тля — aphidodea; пуç пыйти вошь головная — pediculus humanus capitis; улмуççи пыйти яблоневая тля — aphis роmi; юнлă пыйтă кровяная тля — eriosoma lanigerum [хĕрлĕ тĕслĕ ӳсентăран пыйти]

пысăк кĕвенте

большое коромысло — aeschna cyanea [хĕрлĕ туналлă пысăк йĕп вăрри]

розали

розалия — leontideus rosalia [сарлака сăмсаллă вăрăм хӳреллĕ хĕрлĕ упăте]

сăвăр

сурок marmota [уй-хирте пурăнакан кăшлакан чĕрчун]; Мензбир сăвăрĕ сурок Мензбира — marmota menzbieri; сăрă сăвăр серый сурок (алтайский сурок) — marmota baibacina; çеçенхир сăвăрĕ степной сурок (байбак) — marmota bobac; хĕрлĕ сăвăр красный сурок (длиннохвостый сурок) — marmota candata; хура çĕлĕклĕ сăвăр черношапочный сурок (камчатский сурок) — marmota carrjtschatica

çавра чĕлхе

жерлянка — bombina [шапа йышши çĕрте те, шывра та пурăнакан чĕрчун]; Инçет Хĕвелтухăç çавра чĕлхи дальневосточная жерлянка — bombina orientalis; пысăк çавра чĕлхе большая жерлянка — bombina maxima; сарă хырăмлă çавра чĕлхе желтобрюхая жерлянка — bombina variegata; хĕрлĕ хырăмлă çавра чĕлхе краснобрюхая жерлянка — bombina bombina

çĕлен

змея — serpens [шуса çӳрекенсен йăхĕнчи урасăр чĕрчун]; вилĕм çĕленĕ смертельная змея — acanthophis antarcticus [кăнтăрта пурăнакан наркăмăшлă çĕлен]; пăвакан çĕлен удав — boinae; пăхăр (суккăр) çĕлен медянка — coronella antar [хĕрлĕ хăмăр тĕслĕ çĕлен]; çемренле çĕлен стрела-змея — psammophis lineolatus [Азире пурăнакан çĕмрен евĕрлĕ çĕлен|; тигрла çĕлен тигровая змея — notechis scutatus [Австралире пурăнакан чи наркăмăшлă çĕлĕн]; чашкăравçă çĕлен гремучая змея — grotalus durissus [Америкăра пурăнакан чи наркăмăшлă çĕлен]; щит питлĕ çĕлен щитомордник — agkistrodon halys [кăнтăрта пурăнакан наркăмăшлă çĕлен]

çирĕк тăрри

чечётка — acanthis flammea [çерçи йăхĕнчи хĕрлĕ пуçлă вĕçен кайăк]

таракан

таракан — blattella [кăшлакан вăрăм уссиллĕ кăпшанкă]; Лапланди тараканĕ лапландский таракан — ectobius lapponicus [Европа вăрманĕнче пурăнакан таракан]; çеçенхир тараканĕ степной таракан — ectobius duskei; хĕрлĕ таракан рыжий таракан — blattella germanica; хура таракан чĕрный таракан — blatta orientalis

тăхран

желна (чёрный дятел) — dryocopus martius [хĕрлĕ пуçлă пысăк хура улатакка]

тилĕ

лиса (лисица) — vulpes [йытă йăхĕнчи çăткăн чĕрчун]; çурçĕр тилли песец — аIорех lagopus; хĕрлĕ тилĕ рыжая лиса (красная лиса) — vulpes vulpes

уйăп

(хĕрле кăкăр, макаш) снегирь — pyrrhula pyrrhula [çерçи йăхĕнчи хура пуçлă, хĕрлĕ кăкăрлă хитре вĕçен кайăк]

уй шăшийĕ

полёвка — microtus [шăши йăхĕнчи кăшлакан пĕчĕк чĕрчун]*; перекетçе уй шашийĕ полĕвка-экономка — microtus oeconomus; хĕрлĕ-сăрă уй шашийĕ красно-серая полĕвка — clethrionomys rufocanus; хĕрлĕ уй шăшийе красная полĕвка — clethrionomys rutilus

фаэтон

фаэтон — phaethan [вăрăм хӳреллĕ тинĕс кайăкĕ]; cap сăмсаллă фаэтон желтоклювый фаэтон — phaethon lepturus; хĕрлĕ сăмсаллă фаэтон красноклювый фаэтон — phaethon aethereus; хĕрлĕ хӳреллĕ фаэтон краснохвостый фаэтон — phaethon rubricauda

фламинго

фламинго — phoenicopterus [кукăр сăмсаллă, вăрăм ураллă шыв кайăкĕ]; кĕрен фламинго розовый фламинго — phoenicopterus roseus; хĕрлĕ фламинго красный фламинго — phoenicopterus ruber

хĕрен

коршун — milvus [хурчка йышши çăткăн кайăк]; хĕрлĕ хĕрен красный коршун — milvus milvus; хура хĕрен чёрный коршун — milvus migrans

чапак

см. хĕрлĕ куç

чарлан

(шапа хуралçи) цапля — ardea [вăрăм туналлă шыв кайăкĕ]; Египет чарланĕ египетская цапля — bubulcus ibis [Çурçĕр Африкăpa пурăнакан capă сăмсаллă чарлан]; сарă чарлан жёлтая цапля — ardeola ralloides; сăрă чарлан серая цапля — ardea cinerea; хĕрлĕ чарлан рыжая цапля — ardea purpurea; шурă чарлан белая цапля — egretta alba

чăмкăç

нырок — aytha [кăвакал кайăк тĕсĕ]; хĕрлĕ пуçлă чăмкăç красноголовый нырок — aythya ferina; хĕрлĕ сăмсаллă чăмкăç красноносый нырок — netta rufina; шур куçлă чăмкăç белоглазый нырок — aythya nyroca

шăлан

жулан — lanius cristatus [чакак евĕрлĕ пĕчĕк çăткăн вĕçен кайăк]; вăрăм хӳреллĕ шăлан длиннохвостый сорокопут — lanius schach [Вăтам Азире пурăнакан шăлан]; сăрă шăлан серый сорокопут — lanius excubitor; хĕрлĕ пуçлă шăлан красноголовый сорокопут — lanius senator; хура çамкаллă шăлан чернолобый сорокопут — lanius minor

шăпăльти

чечевица — carpodacus erythrinus [çерçи йăхĕнчи хĕрлĕ пуçлă, хĕрлĕ пĕсехеллĕ вĕçен кайăк]

щурка

щурка — merops (йăвине çыран хĕрринче çĕр чавса тăвакан хитре вĕçен кайăк]; симĕс щурка зелёная щурка — merops superciliosus; хĕрлĕ щурка красная щурка — merops nubicus; ылтăн щурка золотистая щурка — merops apiaster

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

армия

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

гвардия

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

красноармеец

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

красногвардеец

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

краснознамённый

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

красный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

приёмный

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

флаг

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

щурка щучий ывăл ывăл-хĕр « ывăл-хĕрлĕ » ывăл-хĕрсĕр ывăлла ывăллă-хĕрлĕ ывăллăх ывăлсăр-хĕрсĕр

ывăл-хĕрлĕ
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org