Шырав: юман пулă

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

авкалан

2.
двигаться плавно, красиво
линкка-линкка авкаланма юман хăма кирлĕ — фольк. чтобы красиво станцевать танец «линка-линка», нужны дубовые половицы («Линкка-линкка»)

аквариум

аквариумный
аквариумра пулă ĕрчетни — аквариумное рыбоводство

антар

3.
вызывать аппетит
тăварлă пулă апат антарать — соленая рыба вызывает аппетит

армак-чармак

1.
растопыренный
раскоряченный
прост.
армак-чармак çын — раскоряка (о человеке)
армак-чармак ват юман — старый дуб с растопыренными ветвями

блесна

разг.
блесна (çăткăн пулла улталамалли пулă евĕр вăлта)
спиннинг блесни — спиннинговая блесна
блеснапа пулă тыт — блеснить

буфет

буфетный
юман буфет — дубовый буфет

бычок

бычок (пулă)

вăйă


Олимп вăййисем — Олимпийские игры
пулă вăййи — нерест

вăлча

икряной
пулă вăлчи — рыбья икра
шапа вăлчи — лягушачья икра
хĕрлĕ вăлча — красная икра
хура вăлча — черная икра
вăлча пĕрчи — икринка
вăлча сап — метать икру, нереститься
вăлча сапнă вырăн — нерестилище
аçа вăлчи, сĕт вăлча — молоки
осетр вăлчи — осетровая икра

вăрла

2.
делать что-л. тайком, нарушая запрет
пулă вăрласа тыт — вести запретный лов рыбы, браконьерствовать

вĕрĕлтет

1.
кишеть, сновать
шывра вĕт пулă вĕрĕлтетет — в воде кишат мальки
вĕлле умĕнче хурт вĕрĕлтетет — перед ульем снуют пчелы

вĕтĕртет

5.
мелькать
шывра вĕт пулă вĕтĕртетет — в воде мелькает мелкая рыба

вилĕ

мертвый
дохлый
(о животном)
йытă вилли — дохлая собака, труп собаки
çын вилли — труп человека, мертвец
вилĕ пулă — дохлая рыба
вилĕ шăтăкĕ — могила
вилĕ карти — диал. кладбище
вилĕ пытар — хоронить покойника
ни вилĕ ни чĕрĕ — ни жив ни мертв
вилĕ ача çурат — родить мертвого ребенка

вутă

дровяной
хурăн вутти — березовые дрова
юман вутти —дубовые дрова
вутă тукмакки — колотушка дтя колки дров
вутă шаршане — поленница
вутă сарайĕ — дровяной сарай дровяник
вутă çур — колоть дрова
вутă тат — пилить дрова
вутăлăх хурăн кас — рубить березу на дрова

выçăх

1.
проголодаться, изголодаться
голодать

çуркунне пулă выçăхса çитет — весной рыба голодная
выçăхнă кашкăр пек — как изголодавшийся волк

горбуша

горбуша (семга йышши пулă)
горбуша вăййи — нерест горбуши

иваси

иваси (пулă)

имитациле

имитировать
юман майлă имитациле — имитировать дуб
çын сассине имитациле — имитировать чужой голос

йăкăш

подр. —
о быстром скольжении, выскальзывании

кĕнеке алăран йăкăш тухса ӳкрĕ — книга выскользнула из рук
йăкăш шуса ӳк — поскользнуться и упасть

йăкăш-йăкăш — усил. от йăкăш
йăкăш-йăкăш шуçкалама юман хăма кирлĕ — фольк. чтоб скользить красиво в танце, нужен нам дубовый пол («Линкка-линкка»)

йăлмака

2.
скользкий, слизистый, ослизлый
йăлмака пулă — скользкая рыба

йăлт

II. подр. —
о мгновенном действии

йăлт сиксе тăр — мигом вскочить
Йăлт пăхрăм та юман хыçне пытантăм. (Çиçĕм). — загадка Мелькну и спрячусь за дуб. (Молния).

йăлт-йăлт —
1) усил. от йăлт II.
2) подр. — о мигании, мерцании
лампа йăлт-йăлт çутатса илет — лампа мигает

йăмпăл

подр. —
о быстром скользящем движении

пулă шывалла йăмпăл турĕ — рыба мигом скользнула в воду
йăмпăл-йăмпăл — 1) усил. от  йăмпăл 2) скользкий

йăпăл

подр. —
о скользящем движении

супăнь алăран йăпăл тухса ӳкрĕ — мыло выскользнуло из рук

йăпăл-йăпăл —
1) усил. от йăпăл
шампа пулă алăра йăпăл-йăпăл тăвать — налим извивается в руках
2) подр. — об облизывании, вылизывании чего-л.
йытă суранне йăпăл-йăпăл çулать — собака лижет ранку
3) подр. — о заискивании, подхалимстве
Куç умĕнче йăпăл-йăпăл, кут хыçĕнче мăкăр-мăкăр. — погов. В глаза лебезит, за спиной ворчит.
4) скользкий, ослизлый

йăпăл-япăл

2.
скользкий, слизистый, ослизлый
йăпăл-япăл пулă — скользкая рыба

йĕпхĕр

2.
надоедать, приедаться
пулă çисе йĕпхĕртĕм — мне приелась рыба

йӳлеке

ослизлый, слизистый
пулă йӳлеки — рыбья слизь
йӳлеке витĕм — слизистая оболочка

камса

камса, хамса (пулă)

кап

II.

1. подр. —
о быстром и неожиданном действии

эпĕ ăна аллинчен кап! ярса тытрăм — я его цап за руку
пулă вăлтана кап! хыпать — рыба жадно хватает крючок с наживкой

капмар

грандиозно, массивно, величественно
ту капмарĕ — громада гор
капмар çурт — громадный дом
капмар хула — величественный вид города
капмар юман — массивный дуб

каркаланчăк

1.
раскидистый, развесистый
каркаланчăк юман — раскидистый дуб

кармаклан

2.
сплетаться, переплетаться
ватă юман турачĕсем кармакланса пĕтнĕ — ветви старого дуба переплелись

кармаклан

4.
раскидываться, растопыриваться
кармакланса пыр — идти широко расставляя ноги
юман кармакланса ларать — дуб широко раскинулся

карп

карповый
карп пулă — карп
çутă карп — зеркальный карп
хупăсăр карп — зеркальный карп

касă

6. чаще с числ. пĕр
общее название группы животных, движущихся предметов, людей
— перевод зависит от сложившихся в русском языке связей слов:

стая, стайка, косяк, группа и т. д.
пĕр касă ача — стайка ребятишек
пĕр касă салтак — группа, отряд солдат
пĕр касă сурăх — небольшое стадо овец
пĕр касă пулă — косяк рыбы
пĕр касă пĕлĕт иртсе каирĕ — пронеслась стая облаков

ката

I.

1.
кустарник
молодая поросль, мелколесье

юман кати — молодой дубняк
Кашкăр катинче качака пурăнмасть. — погов. В лесочке, где водятся волки, козе не житье.

катка

кадочный
катка çарти — утор в кадке
катка шултăрканă — кадка рассохлась
пĕр катка хăяр тăварларăмăр — мы засолили кадушку огурцов
вуник юман пĕр кутра: кассан каска лулмĕ-ши, çур-сан суркам пулмĕ-ши, тусан катка пул-мĕ-ши? — фольк. двенадцать дубов растут вместе: коли срубить — будут плахи, расколоть их— будет клепка, сколотить — будет кадка

катмар

громадный, огромный, массивный, колоссальный
катмар юман — массивный дуб

кăмăллă

приятно, привлекательно
кăмăллă сăн-пит — привлекательная наружность
кăмăллă çанталăк — приятная погода
кăмăллă курăн — выглядеть привлекательно
Кама мĕн кăмăллă: йытта — шăмă, тилле — пулă. — посл. Кому что нравится: собаке — кость, лисице — рыба. (соотв. На вкус, на цвет товарища нет).

кефаль

кефаль (пулă)

кĕмĕл

2. перен.
серебристый, серебряный
кĕмĕл ландыш — серебристый ландыш
кĕмĕл сывлăм — серебристая роса


кĕмĕл пулă — корюшка

кĕр

8.
клевать, ловиться (о рыбе)
паян пулă кĕмест — сегодня рыба не клюет

кĕрелĕх

2.
прочность, крепость
юман кĕрелĕхĕ — прочность дуба

кĕреш

I.

1.
кряж
кĕреш юман — дубовый кряж

кĕрĕ

2.
крепкий, прочный, массивный
кĕрĕ юман — кондовый дуб

кĕркке

форелевый
кĕркке пулă — форель

кĕрнеклĕ

4.
сильный, крепкий
коренастый
ядреный

кĕрнеклĕ хул-çурăм — атлетическое телосложение
кĕрнеклĕ юман — коренастый дуб

кĕтӳ

3.
косяк
стайка

пулă кĕтĕвĕ — косяк рыбы

кĕшĕлтет

2.
кишеть (напр. о рыбах, насекомых)
çырмара пулă кĕшĕлтетсе кăна тăрать — в речке кишмя кишит рыба

кисĕп

пест
йĕс кисĕп — медный пест
юман кисĕп — дубовый пест
кисĕппе тӳ — толочь пестом
Кисĕпĕн икĕ вĕçĕ те шĕвĕр. — посл. У песта оба конца заострены. (соотв. Палка о двух концах).
Чӳречерен йĕс кисĕп кĕрет. (Хĕвел пайăрки). — загадка В окно влезает медный пест. (Луч солнца).

консерв

консервный
пахчаçимĕç консервĕ — овощные консервы
пулă консервĕ — рыбные консервы
консерв савăчĕ — консервный завод
консерв çĕççи — консервный нож
консерва килте туса хатĕрлени — домашнее изготовление консервов

курăк

3.
свежий (о рыбе)
курăк пулă — свежая рыба

кусар

косарь, большой нож
мака кусар — тупой косарь
кусарпа хыр — скоблить косарем


кусар пулă — чехонь

лапсăркка

1.
развесистый, раскидистый, густой, густолиственный, пышный
лапсăркка юман — развесистый дуб
лапсăркка шăлан тĕмĕ — пышный куст шиповника

лаптака

широко
çăкăра лаптака кас — резать хлеб на широкие и тонкие ломтй
çупах — лаптака пулă — лещ — широкая рыба

лаштра

1.
развесистый, раскидистый, с густой кроной
уй варринче лаштра юман — фольк. средь поля стоит развесистый дуб

лăймака

слизистый
скользкий

хырăмлăхăн лăймака витĕмĕ — слизистая оболочка желудка
шампа питĕ лăймака пулă — налим очень скользкая рыба

лăймакала

покрывать слизью
пулă алла лăймакаласа пĕтерчĕ — от рыбы руки покрылись слизью

лăкă

I.
мальки, молодь рыбы
пулă лăкки — рыбья мелочь, мальки

лек

3.
попадать, попадаться, оказываться (во власти кого-чего-л.)
пулă вăлтана лекрĕ — рыба попалась на удочку
алла лек — попасть в руки кому-л.
тыткăна лек — попасть в плен
Чее тилĕ те читлĕхе лекет. — посл. И хитрая лиса в западню попадает.

маринад

маринад (уксуслă соус)
маринадлă пулă — рыба под маринадом

мăнă

крупно
мăнă ала — большое решето, грохот
мăнă вăрман — 1) лес с крупными деревьями 2) большой лес, лесной массив
мăнă катка —  большая кадка, чан
мăнă лаша — битюг, ломовая лошадь
мăнă пулă — крупная рыба
мăнă уяв — большой праздник
мăнă хуйхă — большбе горе
мăнă ял — большое село
мана ку çĕлĕк ытла мăнă — эта шапка мне слишком велика
мăнă ан çыр — не пиши крупно

мĕл

1. подр. —
о мелькании
пĕр пулă мĕл туса ишсе кайрĕ — в воде мелькнула рыбка

мĕн

3. мест. вопр.
употр. при вопросе, переспрашивании
 
а, что

— Юман! — Юман!
— мĕн? — что?
мĕн, илсе каймарĕç-им сана? — что, не взяли тебя с собой?

мĕнле

6. нареч. с разд. знач.
смотря как, как, неодинаково, различно
кама мĕнле — кому как
кама мĕнле — килĕшет кому как нравится
пулă лайăх кĕрет-и? — xăçан мĕнле  —  хорошо ли ловится рыба? — когда как

мĕскĕн

5.
бедный, скудный, мизерный
мĕскĕн тырă-пулă — скудный урожай

минога

минога (çĕлен евĕр пулă)

нервен

большой
крупный
нервен вăрман  большой лес
нервен юман исполинский дуб

омуль

омуль (лосось йышши пулă)

пакартамас

2.
пузатый, большебрюхий прост.
пакартамас пулă — икристая рыба (букв. с большим брюшком)

панель

3.
панель (хӳмен сăрланă е мĕнпе те пулин витнĕ аялти пайĕ)
юман панель — дубовая панель

парамат

переметный, подпускной
парамат вăлти — подпускной крючок
параматпа пулă тыт — рыбачить на переметы, подпуска

патвар

крепко, сильно, мощно
патвар алăсем — сильные руки
патвар каччă — здоровый парень
патвар хул-урăм — крепкое телосложение
патвар юман — могучий дуб
чунĕпе вăл патвар — он крепок духом
патвар ут — шагать бодрым шагом
калча патвар шăтса тухнă — хлеба взошли дружно

паттăр

2.
крепкий, мощный, могучий
паттăр юман — могучий дуб
паттăр кĕлеткеллĕ çын — человек крепкого телосложения
вăл такамран та — паттăр он сильнее всех

пĕр-пĕччен

совершенно один, один-одинешенек
в совершенном одиночестве

уйра пĕр-пĕччен юман ларать — в поле стоит одинокий! дуб
вăл пĕр-пĕччен пурăнать — он живет один-одинешенек

пиçĕ

1.
крепкий, прочный
юман çав тери пиçĕ йывăç — древесина дуба очень крепкая

пиçĕлен

1.
становиться крепким, прочным
шывра выртса юман çĕрмест, пиçĕленет çеç — в воде дуб не гниет, а становится крепче

пичке

бочечный, бочковый
бензин пички — бочка из-под бензина
пушар пички — пожарная бочка
тимĕр пичке — железная бочка
юман пичке — дубовая бочка
пичке пăкки — затычка для бочки
пичке сăри — бочковое пиво
пичке тĕпĕ — днище бочки
пичке тăвакан — бонаррь
пичке хăми — бочечная клепка
Пĕчĕк майра пичке ăсти. (Чăхă). — загадка Маленькая барынька — бочки делает. (Курица).
Шур пичкере икĕ тĕслĕ сăра. (Çăмарта). — загадка В белой бочке два сорта пива. (Яйцо).

подпуск

подпускной
подпуск вăлти — подпускной крючок
подпуск яр — запустить подпуск
подпускпа пулă тыт — рыбачить на подпуск

пуп

поповский
пуп майри — попадья
пуп хĕрĕ — поповна
пуп ывăлĕ — попович
пуп таврашĕ — собир. духовенство
Пуп кушакĕ пулă тытать. — посл. У попа и кошка рыбку ловит.

пусă

колодезный
тарăн пусă — глубокий колодец
пусă кашти (тараси) — колодезный журавль, оцеп обл.
пусă алт — рыть колодец
пусăран шыв ăс брать воду из колодца
Пусăра пулă пурăнмасть. — посл. В колодезной воде рыба не водится.

пуç

9.
конец, оконечность, край
вăрман пуçĕ — конец леса
пĕрене пуçĕ — конец бревна
ял пуçĕ — край деревни
Пĕр пуçĕ çăка, тепĕр пуçĕ юман, варринче вăкăр. (Тăпачă). — загадка На одном конце липа, на другом — дуб, а посредине — бычок. (Цеп).  

пуçсăр

без головы
пуçсăр пулă — рыба без головы

пӳ

4.
стебель
ствол

хăмăш пĕвĕ — стебель камыша
юман пĕвĕ — ствол дуба

савăл

клином
тимĕр савăл — железный клин
юман савăл — дубовый клин
савăл сухал — борода клином
савăл яр — 1) вбивать клин 2) перен. разъединять, ссорить
савăл пар — 1) вбивать клин 2) перен. разъединять, ссорить
савăл çап — 1) вбивать клин 2) перен. разъединять, ссорить
халăх савăлпа çапса хĕснĕ пек — народу битком набилось (букв. как будто клином затиснули)
пуртă савăлĕ тухса ӳкнĕ — у топорища выпал клинышек
Савăла савăлпа кăлараççĕ. — погов. Клин клином вышибают.

садок

садок (чĕрĕ пулă тытмалли савăт)
пулла садока яр — положить рыбу в садок

сакăрçĕр

восемьсот
восьмисот-

сакăрçĕр тенкĕ — восемьсот рублей
сакăрçĕртен хĕрĕх катăк — без сорока восемьсот
сакăрçĕр çулхи юман — восьмисотлетний дуб

салтак

солдатский, воинский
пехота салтакĕ — солдат-пехотинец
совет салтакĕ — советский солдат
сроклă службăри салтак — солдат срочной службы
сроксăр службăри салтак — солдат-сверхсрочник
салтак арăмĕ — солдатка, солдатская жена
салтак вăййи — 1) военное обучение, марширбвка 2) маневры
салтак таврашĕ — собир. солдаты
салтак тумтирĕ — военное обмундирование
салтак хатĕрĕ — амуниция
салтака кай — идти в солдаты, быть призванным
яштак юман кашталăх, яштак ачасем салтаклăх — фольк. стройные дубки идут на слеги, а стройные парни — в солдаты

сăсăл

3.
труха, древесная гниль, ситовина
юман сăсăлĕ — дубовая гниль
йывăçа сăсăл кĕнĕ — в дереве завелась гниль

сейнер

сейнерный
пулă тытакан сейнер — рыболовный сейнер
сейнер флочĕ — сейнерный флот

селедка

селедка, сельдь (пулă)

семга

семга (лосось йышши пулă)

сĕр

III.

1.
ловить рыбу (бреднем, наметкой)
пулă сĕр — ловить рыбу, бродить бреднем

сĕртер

III. понуд. от сĕр III.
кунта пулă сĕртермеççĕ — здесь не разрешается ловить рыбу бреднем

сĕтексĕрлен

2.
терять вкусовые качества, становиться невкусным, безвкусным
пулă типсе сĕтексĕрленнĕ — рыба пересохла и потеряла вкус

сĕтел

столовый
настольный

апат сĕтелĕ — обеденный стол
кухня сĕтелĕ — кухонный стол
çыру сĕтелĕ — письменный стол
телевизор сĕтелĕ — столик под телевизор
юман сĕтел — дубовый стол
сĕтел лампи — настольная лампа
сĕтел пичĕ — столешница, крышка стола
сĕтел сехечĕ — настольные часы
сĕтел çитти — скатерть
сĕтел хушшинче лар — сидеть за столом
сĕтел хушшинчен тух — выйти из-за стола
тулли сĕтел апат-çимĕç лартнă — стол ломится от снеди
эпир панă укçине сĕтел ури тайăличчен — фольк. мы дали такой выкуп (за невесту), что погнулись ножки стола (из свадебной песни)

сиг

сиг (лосось йышши пулă)

сирена

3.
сирена (грек мифологийĕнче — пулă хӳреллĕ, хĕрарăм пуçлĕ, асамлă сасăллă кайăк)

скелет

скелетный
пулă скелечĕ — скелет рыбы
этем скелечĕ — скелет человека
скелет сенкерлисем — скелетные мышцы

снеток

снеток (вĕтĕ пулă)

солянка

кул.
солянка
пулă солянки — рыбная солянка
хутăш солянка — сборная солянка

соус

соусный
томат соусĕ — томатный соус
соуслă пулă — рыба под соусом

спиннинг

спиннинговый
хуçланакан спиннинг — складной спиннинг
спиннинг пушкарĕ — катушка спиннинга
спиннингпа пулă тыт — спиннинговать, рыбачить спиннингом

сунтăх

сундучный
тимĕрлĕ сунтăх — окованный железом сундук
юррăмсем юман сунтăхра, уççисем ылтăн, çăри кĕмĕл — фольк. песни мой в дубовом сундуке, замок у него серебряный, а ключ золотой

суха

жаберный
пулă сухи — рыбьи жабры
суха виттисем — жаберные крышки
суха хупăлчисем — жаберные крышки

сывла

1.
дышать
пĕр тикĕс — сывла дышать ровно
сăмсапа сывла — дышать носом
уçă сывлăшпа сывла — дышать свежим воздухом
сывлайми пул — задохнуться
вăл аран сывлать — он чуть дышит
пулă сухапа сывлать — рыба дышит жабрами
тăвăр çуха сывлама памасть — тесный воротник перехватывает дыхание

сыпă

3.
плаха, чурбан, обрубок, кусок бревна, полено
вут сыппи — полено
йывăç сыппи — кусок бревна
юман сыппи — дубовый чурбан

суркам

плаха (расколотый пополам кусок бревна)
полено
юман суркам — дубовая плаха
пĕр суркам вутă çук — нет ни полена дров

тăварла

1.
солить, класть соль
какай тăварла — солйть мясо
аш тăварла — солйть мясо
тăварланă сысна çăвĕ — соленое сало, шпик
тăварланă пулă — соленая рыба
тăварласа типĕтнĕ пулă — вяленая рыба
витĕр тăварла — сильно посолить, просолить
хытă тăварла — сильно посолить, просолить
кăшт тăварла — подсолить, добавить соли
ытлашши тăварла — пересолить, переложить соли

тĕлт

1. подр. —
о резких, но слабых толчках

пулă хӳрипе тĕлт! турĕ — рыбка всплеснула хвостом

тĕреклĕх

1.
прям. и перен.
устойчивость, крепость, прочность
хӳ тĕреклĕхĕ — крепость стены
социализмлă йĕрке тĕреклĕхĕ — ист. прочность социалистического строя
юман тĕреклĕхĕ — прочность дуба

тĕс

7. биол.
вид
пулă тĕсĕсем — виды рыб
виçĕ тĕс чие ларт — посадить вишни трех сортов

тĕтĕмле

3.
коптить
тĕтĕмленĕ сысна ашĕ — копченая свинина
сивĕлле тĕтĕмленĕ пулă — рыба холбдного копчения

типĕ

3.
сушеный
вяленый

типĕ какай — сушеное мясо
типĕ пулă — вяленая рыба
типĕ улма-çырла — сушеные фрукты

тирĕн

3.
вонзаться, втыкаться, впиваться
колоться

роза йĕпписем алла тирĕнеççĕ — шипы розы вонзаются в руку
пыра пулă шăмми тирĕннĕ — в горле застряла рыбья кость

трал

[акăл. trawl]

1.
трал (пулă тытмалли пысăк сĕреке)

трал

траловый
трал флочĕ — траловый флот
тралпа пулă тытни — лов рыбы тралами

траулер

траулер (тралпа пулă тытакан карап)

тукун

обод (колеса)
вакун урапин тукунĕ — обод вагонного колеса
юман тукун — дубовый обод
тукун ав — гнуть ободья
тукун татăлчĕ — обод лопнул

тултар

5.  
с деепр. др. глагола выступает в роли вспом. глагола
ĕçсе тултар — перепить, выпить лишнего
илсе тултар — набрать, накупить
каласа тултар — наговорить лишнего
касса тултар — нарезать чего-л. в избытке
пăрахса тултар — набросать
савăтсапа лартса тултар — понаставить посуды
çакса тултар — понавешать
пулă тытса тултар — наловить много рыбы

тупăк

гробовой
юман тупăк — дубовый гроб
тупăк хуппи — крышка гриба
тупăк тăвакан — гробовщик

туххăмра

разг.
мигом, сразу, очень быстро, мгновенно, моментально
ыйтăва туххăмра татса пар — решить вопрос сразу
чĕрĕ пулă туххăмра пăсăлать — свежая рыба портится очень быстро

тымар

2.
пень
юман тымарĕ — дубовый пень
тымар кăлар — корчевать пни

тырпул

(тырă-пулă)

собир.
хлеб и хлеба
ăнса пулнă тырпул — добрые хлеба
сутмалли тырпул — товарный хлеб
тырпула тăк каламасăр пухса кĕрт — убрать урожай без потерь

тыт

4.
ловить
мулкач тыт — поймать зайца
пулă тыт — ловить рыбу, удить

улăп

исполинский, огромный
могучий, богатырский

улăп юман — дуб-исполин
улăп пӳ — исполинский рост

ултçĕр

шестьсот
шестисот
-
ултçĕр çулхи юман — шестисотлетний дуб
ултçĕр гектар çĕр — шестьсот гектаров земли

урата

4.
опора, стояк (под углом здания)
юман урата — дубовый стояк

фаршла

фаршировать (фаршпа тултар)
пулă фаршла — фаршировать рыбу
фаршланă баклажан — фаршированные баклажаны

филе

2.
филе (шăммисенчен тасатнă пулă ашĕ)
шăнтнă уланкă фили — мороженое филе окуня

хамса

хамса (вĕте пулă)

хатĕр

4.
снаряжение, приспособление, орудие
вăрçă хатĕрĕсем — военное снаряжение
кӳлмелли хатĕрсем — сбруя
лаша хатĕрĕсем — сбруя
производство хатĕрĕсем — 1) орудия производства 2) средства производства
пулă тытмалли хатĕрсем — рыболовные снасти
тăпра кăпкалатмалли хатĕрсем — почвообрабатывающие орудия
пушар сӳнтермелли хатĕрсем — противопожарные средства
сунарçă хатĕрĕсем — охотничьи снасти
çĕр ĕç хатĕрĕсем — земледельческие орудия

хăмпă

1. анат.
пузырь
ват хăмпи — желчный пузырь
пулă хăмпи — плавательный пузырь (у рыб)
шăк хăмпи — мочевой пузырь

хăра

4.
бояться,
не переносить
чего-л.
портиться от чего-л.
сивĕрен хăраман сорт—  морозоустойчивый сорт
юман йывăç йĕперен хăрамасть — древесина дуба не боится сырости

хек

хек (пулă)

хĕлĕх

3.
леса, леска
пулă тытмалли хĕлĕх ил — купить рыболовную лесу

хĕрес

крестный
крестовый

пĕчĕк хĕрес — крестик
юман хĕрес — дубовый крест
ылтăн хĕрес — золотой крест
хĕрес çакса çӳре — носить крест

хĕç


хĕç пулă — чехонь (рыба)

хунав

2.
молодой, мелкий
хунав вăрман — мелколесье
хунав турат — отросток
хунав юман — дубовая поросль

хупă

4.
покров
панцирь
чешуя

пулă хуппи — чешуя рыб
тнмĕр шапа хуппи — панцирь черепахи
хупă çунатлисем — зоол. чешуекрылые

хупăллă

4.
с какой-л. чешуей,
с
каким-л. панцирем
шултра хупăллă пулă — рыба с крупной чешуей

хусăк

узкая деревянная лопата для копания картофеля
юман хусăк — дубовая лопата

хып

4. диал.
клевать (о рыбе)
паян пулă хыпмасть — сегодня рыба не клюет

хыт

9.
стареть, терять вкус (о пиве)
юман пичкери сăра час хытмасть — пиво в дубовой бочке долгое время не стареет

чăмпăлт

подражание всплеску, бульканью жидкости
ача шыва чăмпăлт турĕ — мальчик бултых в воду
чăмпăлт-чăмпăлт — усил. от чăмпăлт
пулă ăшăхра чăмпăлт-чăмпăлт тăвать — рыба плещется на мелководье

чĕпĕ

4.
малек (рыбы)
пулă чĕппи — малек
çăрттан чĕппи — малек щуки, щуренок

чĕрĕ

4.
свежий
чĕрĕ пахчаçимĕç — свежие овощи
чĕрĕ пулă — свежая рыба
чĕрĕ сухăр — живица
чĕрĕ хулă — лоза, розга, прут

чĕтреке

трепещущий
чĕтреке пулă — трепещущая рыба

шакăлча

реечный
шакăлча çап — прибить планку
юман шакăлча — дубовая рейка
шакăлча паркет — реечный паркет

шампăртаттар

плескать, всплескивать
шывра пысăк пулă шампăртаттарчĕ — в реке всплеснула крупная рыба

шарикле

жарить
пулă шарикле — жарить рыбу
шарикленĕ хур — жареный гусь

шăла

судаковый
шăла пулă — судак
шăла вăййи — нерест судака

шăмă

костный
костяной

вĕче шăмми — анат. подвздошная кость
йĕтес шăмми — 1) ключица 2) дужка (в скелете птиц)
кăкăр шăмми — 1) грудина, грудная клетка 2) киль (у птиц)
купарча шăммисем — тазовые кости
куç харши шăмми — надбровные дуги
лĕпке шăмми — теменная кость
пакăлчак шăмми — анат. лодыжка
пит шăмми — скула
пулă шăмми — рыбья косточка
пуç шăмми — череп
çурăм шăмми — позвоночник, становой хребет
çурăм шăммиллĕ чĕрчунсем — позвоночные животные
çурăм шăммисĕр чĕрчунсем — беспозвоночные животные
тăнлав шăмми — височная кость
хул шăмми — лучевая кость
чавса шăмми — локтевая кость
ыйхă шăмми — копчик
янах шăмми — челюстная кость, челюсть
шăмă йăшни — костоеда
шăмă сикни — вывих
шăмă сăсăлĕ — костный мозг
шăмă çăнăхĕ — костная мука
шăмă туберкулезĕ — мед. костный туберкулез
шăмă тукмакки — головка бедренной кости
шăмă тура — костяной гребешок
шăмă хупă — костяной покров, панцирь
шăмă витĕм — костяной покров, панцирь
шăмă хуçăлни — перелом кости
пыра шăмă ларт — подавиться костью
Шăлсăр карчăк шăмă кăшлать. (Тылла). — загадка Беззубая старуха кости грызет. (Трепание конопли мялкой).

шăмăллă

1.
костистый, костлявый
шăмăллă пулă — костлявая рыба

шăмшак

1.
кости, костяк, скелет, остов
пулă шăмшакĕ — скелет рыбы

шăн

мерзлый, замерзший
замороженный

ĕмĕрхи шăн — вечная мерзлота
шăн пилеш — подмороженная рябина
шăн пулă — мороженая рыба
шăн тăпра — мерзлая земля, мерзлый грунт
шăн юр — наст, снежная корка

шăнт

3.
замораживать
превращать в лед

чĕрĕлле шăнтнă пулă — свежемороженая рыба
сивĕ пĕве шывне шăнтса лартнă — мороз сковал льдом пруд

шăршлан

1.
тухнуть, протухать, портиться
шăршланса кай — протухнуть
çĕрсе шăршлан — разлагаться, издавать вонь
шăршланнă пулă — рыба с душком
апатсем шăршланма пуçланă — продукты начали припахивать

шăршлă

2.
тухлый, протухший
шăршлă какай — тухлое мясо
шăршлă пулă — рыба с запахом, с душком

шĕмпĕлтет

плескаться
бултыхаться
разг.
пулă ăшăх шывра шĕмпĕлтетет — рыба плещется в мелководье

шпон

[ним. Span — хăйпăк]

1.
шпон, шпона (çӳхе йывăç листи)
юман шпон — дубовый шпон

шпрот

шпрота (пулă)
шпроты (консерв)
пĕр банка шпрот туян — купить банку шпрот

шултра

(шултăра)

1.
крупный, большой
крупное

шултра ăратлă ĕне — корова крупной породы
шултра вăрман — лес с большими деревьями
шултра кирпĕч — крупный кирпич, керамические блоки (для кладки стен)
шултра панельсенчен çур-йĕр туни — крупнопанельное домостроение
шултра пĕрчĕллĕ — крупнозернистый
шултра пулă — крупная рыба
шултра çăнăх — мука крупного помола, размола
шултра хăйăр — дресва (крупный песок с гравием)
шултра çумăр çăвать — падает крупный дождь
шултра тар тапса тухрĕ — выступили крупные капли пота

шӳрпе

2.
суп, похлебка
купăста шӳрпи — щи (без мяса)
пулă шӳрпи — уха
çĕрулми шӳрпи — картофельный суп

юман

дубовый
ĕмĕрхи юман — вековой дуб
лашман юманĕсем — уст. корабельные дубы
юман вутти — дубовые дрова
юман çăпанĕ — дубовый орех (на листьях)
юман шкап — дубовый шкаф
Пысăк юман та пĕчĕк йĕкелтен ӳсет. — посл. И большой дуб вырастает из маленького желудя.


юман кăмпи — то же, что юманай 1.
юман лĕпĕшĕ — дубовый шелкопряд
юман пулăдиал. жерех

янкар

2.
гниль, прель, труха (древесная)
гнилушка
разг.
хăвăл юман варринчен сап-сарă янкар тухрĕ — из дуплистого дуба посыпалась желтая труха

япăлкка

1.
то же, что ямпăлкка
япăлкка пулă — скользкая рыба

яшка

общее название первых блюд:
похлебка, щи, суп т. ыт.
купăста яшки — щи
пулă яшки — уха
салма яшки — суп с салмой ( см. салма )
сĕт яшки — молочный суп
чăх яшки — суп с курицей
яшка хуранĕ — котел, в котором варят суп
яшка антар — 1) снимать варево с огня 2) разливать суп по тарелкам


авăн яшки
уст. пиршество после завершения молотьбы
яшка çăвĕ — топленое сало
яшка тăварĕ — поваренная соль

çава

коса
вырăсла çава — русская коса (разновидность косы)
çава аври — косовище
çава кăпăлĕ — часть косы, прикрепляемая к косовищу
çава тăпси — пятка косы
çава кĕлли — пятка косы
çава савăлĕ — клинышек для закрепления косовища
çава пастарĕ — клинышек для закрепления косовища
çава сăмси — яосок косы
çава тытки — поперечная ручка на косовище
çава çап — точить косу (брусочком)
çава лапаткала — точить косу (брусочком)
çава тупта — отбивать косу
çавапа çул — косить косой
улăхра çава сасси ян та ян каять — на лугу так и звенят косы
яштак юман кутĕнче çава касми курăк пур — фольк. под стройным дубом трава растет так густо, что ее не берет коса

çатăлтат

2.
биться, плескаться
пулă ăскăчра çатăлтатать — рыба бьется в сачке
ялав çатăлтатса вĕлкĕшет — флаг полощется на ветру

çăнăх

2.
мука (размолотый корм)
курăк çăнăхĕ — травяная мука
пулă çăнăхĕ — рыбная мука
çĕрулми çăнăхĕ — картофельная мука
шăмă çăнăхĕ — костная мука

çăпан

2.
нарост, наплыв (на дереве)


юман çăпанĕ — чернильные орешки (на листьях дуба)

çăтăх

I.
то же, что çăткăн 1.
çăтăх çын — жадный человек
çăрттан — çăтăх пулă — щука — прожорливая рыба

çăткăн

хищный
çăткăн вĕçен кайăк — хищная птица
çăткăн кайăк — 1) хищный зверь 2) хищная птица
çăткăн пулă — хищная рыба

çăткăнлан

1.
становиться жадным, ненасытным прожорливым
кĕр енне пулă çăткăнланать — к осени рыба становится жадной

çĕкĕ

стерляжин
çĕкĕ пулă — стерлядка

çĕлен


çип çĕлензоол. 1) волосатик 2) диал. пиявка
хут çĕлен — бумажный змей
çĕлен калчибот. гусиный лук
çĕлен курăкĕбот. гусиный лук
çĕлен лаши — 1) стрекоза 2) водяной скорпион
çĕлен пулăзоол. 1) вьюн 2) шиповка (рыба)
çĕлен пушибот. ягоды ландыша
çĕлен çип — суровые нитки (скрученные вдвое)
çĕлен çип сĕвемĕ — кусок суровой нитки
çӳлтенех те вĕçен тăрнасен çĕлен çипрен çинçе мăйĕсем — фольк. у пролетающих в вышине журавлей шеи тоньше суровых ниток

çĕмĕрт

черемуховый
çĕмĕрт йывăçĕ — черемуха (дерево)
çĕмĕрт çеçки — цветы черемухи
çĕмĕрт пек хура — черный, как черемуха, черный-пречерный
çĕмĕрт куçлă хĕр — девушка с глазами черными, как черемуха
çĕмĕрт çеçки çурăлчĕ — черемуха расцвела
Хырăмĕ — юман, кăвапи — çăка, пиçиххийĕ — çĕмĕрт. (Пичке). — загадка Живот дубовый, пуп липовый, а пояс черемуховый. (Бочка).

çĕнел

2.
возобновляться, возрождаться, восстанавливаться, воспроизводиться
капитал çĕнелни — воспроизводство капитала
пулă йышĕ çуллен çĕнелет — рыбные запасы ежегодно восстанавливаются

çĕр

V. глаг.

1.
гнить, преть, тлеть, разлагаться
çĕрнĕ çулçă — прелые листья
çĕрнĕ тислĕк — перегной
çĕрнĕ шăршă — запах гниения
нӳрĕпе çĕр — гнить от сырости
шалтан çĕр — разлагаться изнутри
пĕрене çĕрме пуçланă — бревно начало гнить
çĕрсе кай — сгнить, истлеть
тумтир çĕрсех кайнă — одежда вся истлела
Пулă пуçĕнчен çĕрме пуçлать, йывăç — варриичен. — посл. Рыба портится с головы, а дерево гниет с сердцевины.

çĕрĕк

9. диал.
мокрота
харкотина
прост.


çĕрĕк пулăдиал. подуст (рыба)

çĕрĕш

II.
то же, что çĕршĕн
çĕрĕшнĕ пулă — протухшая рыба

çилĕм

II.
невод
çилĕмпе пулă тыт — ловить рыбу неводом
Пĕр çилĕмĕн икĕ тетел. (Йĕм). — загадка У одного невода две мотни. (Брюки).

çитеркĕч

кормушка
кайăк çитеркĕчĕ — птичья кормушка
пулă çитеркĕчĕ — кормушка для рыб

çур

6.
потрошить
вскрывать

вар çур — вскрыть живот
пулă çур — потрошить рыбу

çусăр

1.
постный, нежирный
обезжиренный

çусăр аш — постное мясо
çусăр тăпăрчă — обезжиренный творог
çусăр пулă — нежирная рыба

çӳхе

бедно, скудно, убого
çӳхе кĕсъе — тощий карман
çӳхе пурăн — жить бедно


çӳхе пулăдиал. синец (рыба)

ăшала

1.
жарить, зажаривать, поджаривать
пулă ăшала — жарить рыбу
ăшаланă çăмарта — яичница глазунья
çупа ăшала — жарить на масле
çатмапа пăрçа ăшала — поджарить горох на сковороде
ăшаланă сысна çури — жареный поросенок

ĕмĕрхи

1.
вековой
ĕмĕрхи юман — вековой дуб

ĕçтер

2.
вызывать жажду
тăварлă пулă шыв ĕçтерет — соленая рыба вызывает жажду

кӳтеме

хариус (пулă)

каска

II. (каска)

1.
колода, чурбан
плаха

вутă каски — колбда, на которой колют древа
юман каска — дубовая колбда
каска вĕлле — колода (улей)
каска пуканĕ — чурбан, обрубок дерева
каска урапи — телега для перевозкн бревен
Çӳрен каска якалнă, выртан каска мăкланнă. — посл. Перекатывающаяся колбда станбвится гладкой, а лежачая обрастает мхом. (соотв. Под лежачий камень вода не течет).

яшкалăх

2.
предназначенное для супа, для первых блюд
пулă тата икĕ яшкалăх юлчĕ — рыбы осталось еще на две ухи

юпа

1.
столб
опора

вата юп — столб в частоколе
йĕтем юпи — гуменный столб
масар юписем — намогильные столбы
телефон юписем — телефонные столбы
хапха юписем — столбы ворот
чикĕ юпи — 1) пограничный столб 2) межевой столб
юман юп — дубовый столб
юп ларт — ставить столб
юп пек хытса тар — застыть столбом, остолбенеть

юмах юп тăрринче, хам урхамах çийĕнче — сказка где-то на столбе, а рассказчик на коне (говорят тому, кто назойливо просит рассказать сказку)

хура


куç хури — зрачок
хура кайăк — дрозд
хура карамед. темная вода (болезнь глаз)
хура кăмпа — чернушка (гриб)
хура кăрăç — черный груздь
хура кĕр — поздняя осень
хура пулă — линь
хура пуçбот. рогоз
хура сарамакдиал. чахотка, туберкулез
хура сĕлĕбот. овсюг
хура çăкăр — черный хлеб
хура çĕлен — гадюка
хура çил — смерч
хура çырла — 1) черника 2) ежевика 3) ягоды паслена
хура тăм — сильные заморозки
хура тăхлан — свинец
хура тирек — осокорь
хура халăхуст. черный люд, крестьяне
хура хырăм — подуст (рыба)
хура чир — проказа
хура ылтăн — черное золото (нефть)

йĕп


вăлта йĕппи — рыболовный крючок
майра йĕппи — булавка
ухă йĕппи — стрела (для стрельбы из лука)
йĕп пулă — рыба-игла
йĕп чиксе те курăнмасть — ни зги не видно

сабля


сабля пулă — рыба-сабля

шĕшлĕ


шĕшлĕ курăкдиал. папоротник
шĕшлĕ пулăдиал. щука, щуренок

сĕт


сĕт шăлĕ — молочные зубы
сĕтрен тăвансем — молочные братья и сестры
сĕтпе ӳстерекенсембиол. млекопитающие
пулă сĕчĕ — молока и молоки рыбы
сĕт тута бран. молокосос, сосунок, щенок

лĕкĕ


пулă лĕкки — мальки, молодь рыбы
шапа лĕкки — ряска

шăрпăк


пулă шăрпăкĕ — мелкие косточки рыб
шăрпăк тăрăнтар — подпускать шпильки, делать колкие замечания

пулă

рыбный, рыбий
рыбо-

ăшаланă пулă — жареная рыба
пĕçернĕ пулă — вареная рыба
типĕтнĕ пулă — сушеная рыба
чĕрĕ пулă — свежая рыба
пĕвесенче ӳстерекен пулă — разводимая в прудах рыба
пулă вăййи — нерест, икромет
пулă завочĕ — рыбозавод
пулă промысли — рыбный промысел
пулă промышленоçĕ — рыбная промышленность
пулă сыхлав инспекторĕ — инспектор рыбнадзора
пулă çăвĕ — рыбий жир
пулă хуппи — рыбья чешуя
пулă шӳрпи — уха
пулă ĕрчет — разводить рыбу
пулă ĕрчетес ĕç — рыбоводство
пулă тыт — рыбачить
пулă тытмалли хатĕрсем — рыболовные снасти
пулассила çӳре — ходить на рыбалку
пулă вăлча сапать — рыба нерестится, мечет икру
пулă лайăх туртать — рыба клюет хорошо
Кӳлĕре пулă тăвăннă — рыба в озере задохнулась, в озере произошел замор рыбы
Пулă шывра, хури сăртра. (Курка). — загадка Рыба в воде, а хвост на горе. (Ковш). (соотв. Утка в море, а хвост на заборе).

пулă


çĕлен пулă — вьюн
кусар пулă — чехонь
хĕç пулă — чехонь
çырма пули — голец

тимĕр


тимĕр кăвак — серый в яблоках (о масти лошади)
тимĕр пăрçа — скряга, скупец
тимĕр пулăуст. волжская сельдь
Тимĕр шалçа — Полярная звезда
тимĕр шапа — черепаха

йышлăн

много, во множестве
эпир йышлăн — нас много
пулă йышлăн çӳрет — рыба ходит стаями

Федотовăн «Тĕне кĕмен чăвашсен ячĕсем» словарĕ

Юманкка

(ЙУМАНККА), яз. и. м. К.-Кушки, Рекеев, Т.-И.-Шем. (Ашм. Сл. IV, 324). Юманкка тесе: юман пек питĕ пултăр, тĕреклĕ пултăр, чирĕ ан тивтĕр тесе хураççĕ. Иревли (Ашм. Сл. IV, 324). Пожелание, чтоб новорожденный стал крепким и здоровым (как дуб).

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

ишевçĕ

п.с. Ишев ăмăртăвне хутшăнакан е ахаль ишекен çын. Чим, ишевçĕ пулăп эп, ишĕп кăртăш пулă пек. А.Савельев-Сас, 1981, 8 с. Ишевçĕсен ăмăртăвĕнче пирĕн спортсменсем пĕрремĕш вырăна тухаймарĕç. Х-р, 19.06.1997, 4 с. Чăваш ишевçисем Раççей чемпионатĕнчен таврăнчĕç. ÇХ, 1999, 11 /, 12 с. Çу кунĕсенче хаçатра çамрăк ишевçĕсем валли «Дельфин канашĕсем» кĕтес тухса тăнă. Т-ш, 2000, 31 /, 9 с. — ВЧС, 1971, 513 с.; Егоров, 1960, 271 с.

наркăмăшлан

п.п. Организма лекнĕ юрăхсăр япалапа сиенлен. Пурнăçран уйрăлнин сăлтавĕсем тĕрлĕрен, наркăмăшланни, сурансем, ... чĕре чирĕсем. Х-р, 4.08.1993, 2 с. Ӳсĕрĕлни организм наркăмăшланнине пĕлтерет. С-х, 1998, 7 /, 4 с. Организм хытă наркăмăшланнипе час-часах ăш пăтранать, хăстарать. ПП, 2000, 5 /, 2 с. — пăсăлнă пулă çисе наркăмăшлан (Т-ш, 28.11.1990, 7 с.); чĕркĕмĕллĕ шывпа наркăмăшлан (Я-в, 1991, 7 /, 2 с.); шăна кăмпипе наркăмăшлан (Т-ш, 25.09.1991, 6 с.); эрехпе нар-кăмăшлан (Х-р, 3.03.1996, 4 с.); алкогольпе наркăмăшлан (Ар, 2001, 3 /, 1 с.); газпа наркăмăшлан (Х-р, 7.09.1996, 4 с.); бензинăн сиенлĕ пăсĕпе наркăмăшлан (Х-р, 25.08.1998, 2 с.); химикатсемпе наркăмăшлан (С-х, 1999, 19 /, 3 с.); сĕрĕмпе наркăмăшлан (Х-р, 13.02.2001, 1 с.); суррогатсемпе наркăмăш-лан (ÇХ, 2002, 6 /, 4 с.).

нăкăлантар

ç.в. Нăкăт; хытар, пирчет, тĕреклет. Юман таптаса нăкăлантарнă тăпрана юратмасть. А.Емельянов //Я-в, 1991, 7 /, 2 с.

нисеп

п.с. Тыткаларăшăн (туп.), хутшăну культурин çирĕпленнĕ йĕрки; йӳнлĕх, сапăрлăх, этикет. Нисĕп çуккипелен ... эп тав тума ялан манатăп. А.Юман //ТА, 1978, 3 /, 8 с. Пĕрин те çук этем нисепĕ, çӳреççĕ йытă пек урса. В.Ахун, 1990, 30 с. Сумран тухать чăваш нисепĕ, хухать Митта чĕлхин хисепĕ. Ю.Сементер, 1991, 84 с. Сĕтел çапса, сăмсаран шаккаса вăрçассăм килет те, ... чăваш нисепĕ-сипечĕ чарса тăрать. Н.Егоров //Х-р, 27.03.1997, 3 с. — нисĕпе пĕлмен этем (К.Турхан, 1976, 79 с.); нисеп лексики, пуплев нисепĕ (Н.А.Андреев — Урхи Наумĕ, 2002, 60—61 с.); — Ашмарин, IX, 29 с.

нисĕп

п.с. Тыткаларăшăн (туп.), хутшăну культурин çирĕпленнĕ йĕрки; йӳнлĕх, сапăрлăх, этикет. Нисĕп çуккипелен ... эп тав тума ялан манатăп. А.Юман //ТА, 1978, 3 /, 8 с. Пĕрин те çук этем нисепĕ, çӳреççĕ йытă пек урса. В.Ахун, 1990, 30 с. Сумран тухать чăваш нисепĕ, хухать Митта чĕлхин хисепĕ. Ю.Сементер, 1991, 84 с. Сĕтел çапса, сăмсаран шаккаса вăрçассăм килет те, ... чăваш нисепĕ-сипечĕ чарса тăрать. Н.Егоров //Х-р, 27.03.1997, 3 с. — нисĕпе пĕлмен этем (К.Турхан, 1976, 79 с.); нисеп лексики, пуплев нисепĕ (Н.А.Андреев — Урхи Наумĕ, 2002, 60—61 с.); — Ашмарин, IX, 29 с.

пулă

ç.п., астрол. Хĕвел çулталăк çавринчи 12-мĕш çăлтăр ушкăнне кĕрсен (20.II—20.III) çуралнă çын. Пулăсем Ăнăçу туррипе юнашар çӳреççĕ. Х-р, 3.10.1992, 3 с. Гороскоп тăрăх эпĕПулă (ÇХ, 1998, 3 /, 7 с.). Пулăсен ĕç питĕ нумай пулать. ХС, 22.01.1999, 4 с. Пулăсене ĕçлĕ, хирĕçӳллĕ эрне кĕтет. Т-ш, 2001, 33 /, 2 с.

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

вăлта

удочка, крючек
вăлтапа пулă тытать — ловит удочкой рыбу
вăлтапа тытни — уженье рыбы
вăлтапа пулă тытакан килчĕ — удильщик пришел
вăлта йар — удить

вăлча

икра
вăлчăлă пулă — икристая рыба
пулă вăлчи — рыбья икра

пулă

I.
рыба
унта çĕр-аллă виçĕ шултăра пулă кĕрсе тулнă — в нее попало 153 крупных рыбы
пулă тытакан, пулăçă — рыболов
пулă шӳрпи — уха
вăл пире çапла икшер пуллăн пара-пара вуншар пулă парса тухрĕ — таким образом, выдавая по две рыбы, он дал каждому из нас по десяти рыб
пулла кай — идти ловить рыбу
пулă тыта-тыта хур — нарыбачить

пулă

II. ...:
пулă-тырă лайăх пултăр — да уродится хороший хлеб

пыл

мед
пыл карасĕ — сот
пыл карасне сутать — продает медовые соты
тырă-пулă пылахĕпе — сладость нового хлеба

пыл курăкĕ — клевер
пыл хурчĕ — пчела

сĕткĕн

сок
çăканăн çуркунне сĕткен нумай — весной у липы много соку

пулă сĕткенĕ — рыбье молоко; рыбий жир

суха

син.: суха пуç
соха
суха тимĕри — сошник, лемех
суха касси — борозда
суха калеки — полица
пулă сухи — устье реки, угол между шеей и подбородком
суха тăвакан — пахарь
суха сухала — пахать пашню
хура лаша сухара — вороная лошадь на пашне

çĕлен-пулă

угорь; çĕлен-пулă тытрăм – угоря поймал; çĕлен пек усал çын – ехидный человек.

191 стр.

хура

черный
хуп-хура — черный пречерный
...
хура кăвак — зеленый
хура курак — грач
хура лаша — вороная лошадь
хура пулă, хура карас — линь
хура çырла — ежевика
хура çырла аври — куст ежевики
хура тăпра — чернозем
хура тăхлан — свинец
хура тулă — гречиха
хура тулă пăтти — гречневая каша

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

кĕçатă

(хальхилле кăçатă) çăмат. <…> чăваш кĕпе-йĕм, кĕрĕк-сăхман, тăлăп, чаппан (аçам), тăла-çăпата, кĕçатă (çăмат), тырă-пулă, пахча-çимĕç – пурне те хăй тума пултарать те, тăвать те [Комиссаров 1918:20].

суха ту

ака ту. Хăш-хăш начар çынсен е суха (е ака) тума, е тырă вырма халăха нӳмене чĕннĕ вăхăтра иртнĕ çулахи тырă-пулă пĕтсе çитсе хăйсем валли те çимелли юлмасть [Поучения 1904:17].

тетел

пулă тытмалли хатĕр. Чăнахах, темиçе хутчен тетеллисене (пулă тытмалли хатĕрсене) шыва ячĕç пулĕ, темĕн чухлĕ асапланчĕç пулĕ [Сборник 1910:195].

хуйăр

хупă. Лашана сĕлĕ панă чухне йĕкел (икел) çăнăхĕпе е юман хуйăрне (хуппине) çăнăх пек тӳсе квасцыпе хутăштарас пулать те йĕпетнĕ сĕлĕ çине сапса парас пулать [Сельский 1910:4].

чаппан

аçам. Иванран санăн аннӳ кĕркунне чаппан (аçам) тăхăнса çӳрет-и, сăкман-и тесе ыйт! [Букварь 1902:134]; <…> чăваш кĕпе-йĕм, кĕрĕк-сăхман, тăлăп, чаппан (аçам), тăла-çăпата, кĕçатă (çăмат), тырă-пулă, пахча-çимĕç – пурне те хăй тума пултарать те, тăвать те [Комиссаров 1918:20].

шăрăшлă

(хальхилле шăршлă) япăхнă. Шăрăшлă (япăхнă) пĕвесене тасатасси çинчен. Кивĕ пĕвесем сӳс, курăс хутнăран, ытти кирек мĕн япаласем çĕрнĕрен япăхланса, шăрăшланса каяççĕ, вăл пĕвесенче вара ниепле пулă та пурăнмасть, вĕсем хăйсем те вилсе пĕтсе пĕвине тата ытларах шăрăшлантараççĕ [Çулталăк 1910:13].

çитĕнтер

ӳстер. <..> эсир ĕçлесе асапланса тирпейлесе акнă тырă-пулă çине Хăйĕн пиллĕхне ярĕ, нӳрĕ парса, сывлăм ӳкерсе, çумăр çутарса сирĕн тырă-пулла хулăн çитĕнтерсе (ӳстерсе) парĕ [Поучения 1904:23].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

аквариум

сущ.муж.
аквариум (шыв тултарса пулă е ытти чĕр чун усрамалли савăт)

акула

сущ.жен.
акула (тинĕсри пысăк çăткăн пулă)

бочка

сущ.жен.
пичке; дубовая бочка юман пичке; бочка для воды шыв пички; обручи бочки пичке кăшăлĕсем

брать

глаг. несов. (сов. взять)
1. (син. хватать) ил, тыт, алла ил; брать из рук алăран ил; брать топор пуртă тыт
2. с собой или без доп. (син. уносить, увозить, захватывать; ант. оставлять) ил, илсе кай, пĕрле ил; брать детей с собой ачасене пĕрле илсе кай; брать в дорогу нужные вещи çул çине мĕн кирлине ил
3. (син. получать, приобретать; ант. отдавать) ил, туян, тыт; брать деньги взаймы кивçен укçа ил; брать такси такси тыт; брать молоко в магазине лавккара сĕт туян
4. (син. овладевать, захватывать; ант. отдавать, лишаться) ил, çĕнсе ил, ярса ил; брать город штурмом хулана çĕнсе ил; брать в плен тыткăна ил
5. (син. принимать) ил, йышăн; брать ребёнка на воспитание ачана усрава ил; магазин берёт вещи на комиссию магазин япала сутма йышăнать ♦ смех берёт кулас килет; за душу берёт чуна пырсах тивет; рыба хорошо берёт пулă лайăх туртать; брать обязательство тума пул; брать хитростью чееленсе ăнтар; брать начало пуçлан; брать штраф штраф тӳлеттер; бритва хорошо берёт бритва аван касать; брать влево сулахаялла пăрăн; брать пример тĕслĕхе хур

бредень

сущ.муж. (син. невод)
сĕреке; ловить рыбу бреднем сĕрекепе пулă тыт

вобла

сущ.жен.
вобла, вуплă, тип пулă

вьюн

сущ.муж.
çĕлен пулă (пирĕн таврари)

вяленый

прил.
типĕ, типĕтнĕ; вяленая рыба типĕтнĕ пулă

гарнир

сущ.муж.
гарнир, хушма çимĕç; лучший гарнир к рыбе — картофель çĕр улми — пулă çумне хушмалли чи лайăх çимĕç

гнить

глаг. несов. (син. разлагаться)
çĕр, пăнтăх, мăртăх; лук нынче гниёт кăçал сухан çĕрет ♦ Рыба гниёт с головы посл. Пулă пуçĕнчен çĕрме пуçлать

держаться

глаг. несов.
1. за кого-что тыт, тытăн, тытса тăр; дети идут, держась за руки ачасем алла-аллăн тытăнса пыраççĕ
2. тытăнса тăр, çирĕпленсе тăр; ворота держатся на столбах хапха юпасем çинче тытăнса тăрать
3. (син. находиться) пул, тăр, пурăн, çӳре; рыба держится в глубине пулă тарăнра тăрать
4. (син. стоить) тăр, çӳре, ӳте тыт; держаться прямо яшт тӳрленсе тăр; еле держится на ногах ура çинче аран тăрать
5. 1 и 2 л. не употр. (син. сохраняться) сыхлан, сыхланса юл, ан пĕт; холода держались долго çанталăк вăрахчен сивĕ тăчĕ
6. (син. направляться) пыр, кай; держаться края леса вăрман хĕррипе пыр

дуб

сущ.муж., множ. дубы
юман; вековой дуб ĕмĕрхи юман; кора дуба юман хуппи, тункăр

дубовый

прил.
юман ...; юман -ĕ; дубовые доски юман хамасем; дубовые жёлуди юман йĕкелĕ

дубрава

сущ.жен.
юманлăх, юман вăрманĕ

дышать

глаг. несов.
сывла; дышать глубоко тарăн сывла; рыба дышит жабрами пулă сухапа сывлать ♦ лицо дышит радостью сăн-питре савăнăç çиçет

жабры

сущ.множ.; един, жабра жен.
суха (шыв чĕр чунĕсен сывлав органĕ); жабры рыб пулă сухи; дышать жабрами сухапа сывла ♦ взять за жабры ярса тыт, пăвса ларт (куçăмлă пĕлтерĕшпе)

жарить

глаг. несов.
ăшала, шарикле; жарить рыбу пулă ăшала; картофель, жаренный на сливочном масле услам çупа ăшаланă çĕр улми

жёлудь

сущ.муж., множ. жёлуди
йĕкел; дубовые жёлуди юман йĕкелĕ

живой

прил., живо нареч.
1. (ант. мёртвый) чĕрĕ, пурăнакан; живая рыба чĕрĕ пулă (ишме пăрахманни); живое существо чĕр чун, чĕрĕ янавар; дедушка ещё жив асатте пурăнать-ха
2. (син. бойкий, энергичный; ант. вялый) чĕрĕ, йӳрĕк, йăрă, çивĕч, шухă; живой парень шухă каччă; живо вскочить с места йăпăр-япăр сиксе тăр
3. (син. выразительный; ант. скучный) илемлĕ, вичкĕн; книга написана живым языком кĕнекене вичкĕн чĕлхепе çырнă ♦ живая природа чĕрĕ çут çанталăк (чĕр чунсем, ӳсен-тăрансем); живое дело кăсăк ĕç; живой вес чĕрĕ виçе (выльăха пусиччен турттарни); живая очередь чĕрĕ черет (малтан çырса йĕркелеменни); живого места нет чĕрĕ вырăн та юлман (сăм., хĕненипе); задело за живое чуна пырса тиврĕ; на живую руку васкаварлă, хăппăл-хаппăл; остаться в живых чĕрĕ юл, çăлăнса юл; живой пример героизма паттăрлăхăн курăмлă тĕслĕхĕ

жилка

сущ.жен.
жилка, вăлта çиппи; крупная рыба порвала жилку пысăк пулă вăлта çиппине татрĕ

жир

сущ.муж., множ. жиры
çу; растительные жиры ӳсен-тăран çăвĕсем; животные жиры выльăх çăвĕсем; рыбий жир пулă çăвĕ; топить жир çу шăрат ♦ с жиру бесится иртĕхсе пурăнать

зародыш

сущ.муж.
тĕвĕ, пурнăç тĕвви (чĕр чунсен тата вăрăллă ӳсен-тăрансен); зародыши рыб развиваются в икре пулă тĕввисем вăлчара аталанаççĕ

идти

глаг. несов.
1. (син. шагать) ут, кай, пыр, кил; идти пешком çуран ут; я иду домой эпĕ киле каятăп
2. (син. двигаться) куç, шуç; кил, кай, пыр; поезд идёт сюда поезд кунта килет; лодка идёт под парусом кимĕ парăспа ишсе пырать
3. 1 и 2 л. не употр. ирт, пулса пыр; время идёт быстро вăхăт хăвăрт иртет; дело идёт плохо ĕç начар пулса пырать
4. 1 и 2 л. не употр. (син. падать) çу, ӳк; целый день идёт дождь кунĕпе çумăр çăвать
5. 1 и 2 л. не употр. (син. исходить) тух, палка; из трубы идёт дым мăрьерен тĕтĕм тухать
6. (син. отправляться) кай; идти в бой çапăçма кай; дети идут гулять ачасем уçăлма каяççĕ
7. кому (син. подходить) килĕш, пыр, юра; платье очень идёт девушке кĕпе хĕре питĕ килĕшет.
8. 1 и 2 л. не употр.(син. приближаться) çывхар, кил, çитсе пыр; идёт гроза аслатиллĕ çумăр çывхарса килет
9. 1 и 2 л. не употр. (син. пролегать) вырт, ирт; дорога идёт через лес çул вăрман витĕр выртать
10. 1 и 2 л. не употр. (син. расходоваться, использоваться) кай; на платье идёт три метра ткани кĕпе çĕлеме виçĕ метр пусма каять ♦ сон не идёт ыйхă килмест; часы идут точно сехет тĕрĕс çӳрет; идти в рост ӳссе кай; идти на убыль чакса пыр; товар идёт хорошо тавар лайăх сутăнать; ребёнку идёт пятый год ача пиллĕке кайнă; в театре идёт опера театрта опера кăтартаççĕ; рыба хорошо идёт утром пулă ирхине лайăх кĕрет

икра

сущ.жен.
1. вăлча; икра щуки çăрттан вăлчи; рыба мечет икру пулă вăлча сапать
2. нимĕр (вĕтетнĕ пахча çимĕçрен пĕçерни); баклажанная икра баклажан нимĕрĕ

икряной

прил.
вăлчаллă; икряная рыба вăлчаллă пулă

исполин

сущ.муж. (син. великан, гигант, богатырь; ант. карлик, пигмей)
улăп; дуб-исполин улăп юман, ĕмĕрхи юман

кета

сущ.жен.
кета (лосось йышши пулă)

килограмм

сущ.муж., множ. килограммы
килограмм (йывăриш виçи, 1000 грамм); купить килограмм сахару пĕр килограмм сахăр туян; пойманная рыба потянула полтора килограмма тытнă пулă кило çурă тайрĕ

килька

сущ.жен.
килька (вĕтĕ пулă); килька пряного посола техĕмлетсе тăварланă килька

клевать

глаг. несов.
1. кого-что сăх (сăмсапа); сăхса çи; куры клюют зерно чăхсем тырă сăхса çиеççĕ
2. турт, сăх (пулă çинчен); рыба хорошо клюёт утром пулă ирхине лайăх туртать

клин

сущ.муж., множ. клинья
савăл; дубовый клин юман савăл; вбить клин савăл çап ♦ борода клином шĕвĕр сухал; свет не клином сошёлся тĕнче хĕсĕр мар (ĕçе тĕрлĕ майпа татса пама пулни çинчен); Клин клином вышибают погов. Савăла савăлпа çапса кăлараççĕ; озимый клин кĕрхи тырă пусси

колода

1. сущ.жен.
1. (син. чурбак) каска; дубовая колода юман каска; рубить мясо на колоде каска çинче аш кас
2. (син. корыто) кулата, каска курите; водопойная колода выльăх шăвармалли кулата

кора

сущ.жен.
1. хупă, хуйăр; кора дерева йывăç хуппи; кора дуба юман хуйăрĕ
2. витĕм; кора Земли Çĕр витĕмĕ

красный

прил.
1. хĕрлĕ; красный цвет хĕрлĕ тĕс; красный флаг хĕрлĕ ялав
2. хĕрлĕ, революциллĕ (совет саманинчи); красные войска хĕрлĕ çарсем; Красная Армия Хĕрлĕ Çар (пирĕн çĕршывăн хĕç-пăшаллă вăйĕсен 1918— 1946 çулсенчи ячĕ); ♦ красный угол тĕпел; красная девица сарă хĕр, пике; красная рыба хĕрлĕ пулă (осетр йышши); Красная книга Хĕрлĕ кĕнеке (сыхламалли чĕр чунсем, ӳсен-тăрансем çинчен çырни); писать с красной строки çĕнĕ йĕркерен пуçласа çыр; мысль проходит красной нитью шухăш уççăн палăрать; красная цена чи пысăк хак, чăн хак (таваршăн пама тивĕçли); Долг платежом красен Парăма пани паха; Не красна изба углами, а красна пирогами Пӳрт илемĕ тĕпелте мар — кукăльте

леска

сущ.жен.
вăлта çиппи; крупная рыба порвала леску пысăк пулă вăлта çиппине татрĕ

ловить

глаг. несов.
1. (син. хватать) тыт, ярса тыт, ярса ил; ловить рукой мяч мечĕке алăпа тыт
2. тыт, тытма çӳре; ловить сетью рыбу тетелпе пулă тыт; ловить зайцев мулкач тытма çӳре ♦ ловить удобный момент майлă самант кĕт; ловить на лжи суяпа тыт

ловиться

глаг. несов.
кĕр; рыба хорошо ловится утром пулă ирхине лайăх кĕрет

маринад

сущ.муж.
маринад (тип çупа уксус, техĕмлĕхсем хушса тунă соус); рыба под маринадом маринадлă пулă

налим

сущ.муж.
шампа (пулă); налим нерестится зимой шампа хĕлле вăлча сапать

нерест

сущ.муж.
пулă вăййй, вăлча сапни; щука идёт на нерест çăрттан вăлча сапма тухать

озеро

сущ.сред.; множ. озёра
кӳлĕ; лесное озеро вăрман кӳлли; рыбачить на озере кӳлĕре пулă тыт

осётр

сущ.муж., множ. осётры
осётр (паха йышши шултра пулă); икра осетра осётр вăлчи

паркет

сущ.муж.
паркет (йывăç шакмаксене эрешлесе витнĕ урай); дубовый паркет юман паркет; натереть паркет паркета якатса çутат

пень

сущ.муж., множ. пни
тунката; дубовый пень юман тункати; корчевать пни тунката кăкла, кăк кăкла

пескарь

сущ.муж.
ырăш пăтри (вĕтĕ пулă)

плавник

сущ.муж.
çунат, ишкĕч; плавники рыбы пулă çуначĕсем; спинной плавник окуня уланкăн çӳрăм ишкĕчĕ

плотва

сущ.жен.
хĕрлĕ куç, чапак (пулă); ловить плотву на удочку вăлтапа хĕрлĕ куç тыт

подпуск

сущ.муж.
карăм (пулă тытмалли нумай вăлталлă хатĕр)

портиться

глаг. несов.
пăсăл, сиенлен, юрăхсăра тух; рыба быстро портится пулă часах пăсăлать

промысел

сущ.муж.
1. сунар, тыту; тытни; охотничий промысел сунар ĕçĕ; рыболовный промысел пулă тытни
2. ал ĕçĕ, ал ăсталăх; народные промыслы халăх ал ăсталăхĕ

пузырь

сущ.муж.
хăмпă; рыбий пузырь пулă хăмпи; мочевой пузырь шăк хăмпи

рыба

сущ.жен.
пулă; морские рыбы тинĕс пуллисем; свежая рыба чĕрĕ пула; ловить рыбу сетью тетелпе пулă тыт ♦ ни рыба ни мясо ăнман япала; ловить в мутной воде рыбу майлă самантпа усă кур

сазан

сущ.муж.
сасан (шултра пулă)

свежий

прил.
1. чĕрĕ, пăсăлман; çĕнĕ; свежая рыба тин тытнă пулă; свежие фрукты чĕрĕ улма-çырла
2. уçă, сулхăн, сивĕрех; свежий ветер сивĕ сил; на свежем воздухе уçă сывлăшра, тулта
3. çĕнĕ; свежий номер газеты хаçатăн çĕнĕ номерĕ
4. таса, усă курман; свежая рубашка таса кĕпе ♦ со свежими силами çĕнĕ вăйпа; на свежую голову пуç ывăниччен; по свежим следам çийĕнчех

севрюга

сущ.жен.
çеврик (осётр йышши пулă)

сом

сущ.муж.
çуйăн (юхан шывсенчи шултăра пулă)

соус

сущ.муж.
соус (апата техĕмлетмелли юрма); рыба в томатном соусе томат соусĕллĕ пулă

стерлядь

сущ.жен., множ. стерляди
çĕкĕ (осётр йышши паха пулă)

судак

сущ.муж.
шăла пулă

сук

сущ.муж., множ. сучья и суки
турат; сучья дуба юман турачĕсем

удочка

сущ.жен., множ. удочки
вăлта; зимняя удочка хĕллехи вăлта; рыбачить на удочку вăлтапа пулă тыт

уклейка

сущ.жен.
шыв çи (вĕтĕ пулă)

уха

сущ.жен.
пулă шӳрпи; уха из окуней уланкă шӳрпи

фарш

сущ.муж.
фарш (вĕтетнĕ аш, пулă е ыт. çимĕç); мясной фарш аш фаршĕ; приготовить фарш для пирога кукăль валли фарш хатĕрле

форель

сущ.жен.
ăркай, кĕркке (сăрт-ту юхан шывĕсенче пурăнакан паха пулă)

хлеб

сущ.муж., множ. хлебы и хлеба
1. çăкăр; белый хлеб шурă çăкăр; формовой хлеб формăллă çăкăр; горбушка хлеба çăкăр сăмси; испечь хлеб çăкăр пĕçерсе кăлар
2. тырă, тыр-пул, тырă-пулă; яровые хлеба çуртри, çурхи тырăсем; озимые хлеба кĕр тырри уборка хлебов затянулась тырă вырасси вăраха кайрĕ ♦ второй хлеб иккĕмĕш çăкăр (çĕр улми); Хлеб да соль! Апачĕ тутлă пултăр!; зарабатывать себе на хлеб тăранмалăх ĕçлесе ил; хлеба не просит çăкăр ыйтмасть, пулни кансĕрлемест

холодный

прил., холодно нареч.
1. (син. студёный; ант. тёплый, горячий, жаркий) сивĕ; холодный ветер сивĕ сил; сегодня холодно в знач. сказ. паян сивĕ; подать холодные блюда сивĕ апатсем пар (салат, пулă, кăлпасси йышшисем)
2. (син. равнодушный, неприязненный; ант. приветливый, тёплый) сивлек, сивĕ, кăмăлсăр, чурăс; холодное сердце сивлек чĕре; холодное обращение продавцов с покупателями сутуçăсем тавар илекенсемпе чурăс пулни ♦ холодное оружие сивĕ хĕç-пăшал, хĕç таврашĕ; холодная одежда ăшăтман тумтир

чешуя

сущ.жен.
хупă, вĕтĕ хупă (чĕр чунсен, ӳсен-тăрансен); рыбья чешуя пулă хуппи; чешуя ящерицы калта хуппи

шпроты

сущ.множ.; един. шпрота жен. и шпрот муж.
шпрот (тĕтĕрсе консервланă пулă)

язь

сущ.муж.
ăптă (партас евĕр пулă); начался нерест язя ăптă вăлча сапма пуçланă

Чăваш сăмахĕсен кĕнеки

хăшместĕр

лесник. Карм. Çӳлă тусем çинче кăвак юман, хăшместĕрĕн савнă йывăçĕ.

хĕвел

солнце, солнышко. Ск. и пред. чув. 88. Вут пек хĕвел выляса çӳл тӳпене хăпарать. ''Пазух''. 92. Хевея хĕрлĕ хĕрĕсем, Турай хĕрсем тиейсе, суйламасăр илес мар. ''Дик. леб''. 43. Хĕвел анса çитеспе Елисан пиччĕшĕсем вĕçсе таврăннă. Когда зашло солнце, в пещеру прилетели братья. ''Ib''. 36. Хĕвел анса килет. Солнце близилось к закату. ''Ib''. 41. Хĕвел чылай çӳле кайсан... Когда солнце поднялось выше... ''КВИ''. Çутă юхăм унăн айĕнче, çӳлтен ылттăн хĕвел çутатать. Под ним струя светлей лазури, над ним луч солнца золотой. ''N''. Хĕвел анчĕ ту айне. ''N''. Хĕвел кулать сайрарах, шăрши пĕтнĕ чечексен. ''N''. Пĕр пĕлет çук, хĕвел çунать. ''А.-п. й''. 42. Хĕвел анса ларчĕ. Тимухха лашине шăварма тухса кайрĕ. ''НР''. Чупрăм-тухрăм ту çине хĕвелпе пиçнĕ çырлашăн. Взбежала я на гору за созревшей на солнце ягодой. ''ГФФ''. Ăшшăн-ăшшăн хĕвел пăхсан... Если солнце будет припекать.''Ib''. Ушшăн-ушшăн хĕвел пăхсан та, хорĕн те тăрăх сохăр йохать. Когда солнце сильно припекает, по дереву (березе) течет смола. ''Абыз''. Çĕр çăввинче çĕр-çырли, çĕр-çырли, çĕр çăввнче хĕвел пăхсан, тата пиçес кăмăл пур. ''Оп. ис. ч.'' II. Сывлăх пулсан таврăнăпăр, хĕвел пекех çаврăнса. Если будем живы, то вернемся подобно тому, как обращается солнце. ''N''. Хĕрлĕ хĕвел сан умăнта йăлтăртатса тăрать, аялта тен çак пĕлĕтрен витрелетсе çумăр çăвать. Перед тобою блещет красное солнышко, а внизу из этого облака, может быть, льет проливной дождь. ''Баран''. 28. Шĕшкĕ юмана хупласа хĕвел ямасăр тăнă. Орешник глушил его и не пропускал солнечных лучей. ''ТХКА''. 106. Хĕвел тухас пек, çанталăк çутăлать. ''Ib''. Хĕвел чылай çӳле улăхрĕ, хĕртсе пăхать. ''Шурăм-п''. № 19. Хĕвел анса ларчĕ. Халĕ апат çиет пулĕ, ăна амăшĕ пăтă пĕçерсе çитерет, тет. ''N''. Сивĕ кун виçĕ хĕвел пулать. ''N''. Вĕсен пичĕсем хĕвелре çунса кайнă. ''N''. Хĕвелпе тăрса, мĕн хĕвел аничченех кĕтӳре çӳрет. ''Чув. пр. о пог''. 51. Виçĕ хĕвел курăнсан, сивĕ пулать. Если появятся три солнца, будет холодно. ''Ib''. 42. Хĕвел хĕртсе пăлсан. Если солнце печет... ''N''. Хĕвел витĕр (пăхнă чухне) çăмăр çусан, тата тепĕр çăмăр пулать. Если сквозь солнце (когда оно светит) идет дождь, еше дождь будет. ''Вопр. Смоленск''. Хĕвел тухсанах пĕлĕт айне кĕрсен, çăмăр пулать. ''Панклеи''. Хĕвел те пĕлет айнех полчĕ (зашло за облако). ''С. Алг''. Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел, çуратнă çĕр-шывсем шел юлать. ''N''. Хĕвел каялла кайса пăхсан, çăмăр пулать, теççĕ. ''Якейк''. Эс çанашкал покан тусан, хĕвел тепĕр çĕртен тохĕ. ''Ib''. Ес çав окçая парсан хĕвел тепĕр енчен тохĕ. ''Ib''. Ĕнер конĕпех хĕвел пăхрĕ. ''N''. Ма мана хĕвеле кăтартмастăн? Почему ты мне не даешь смотреть на солнце? ''N''. Пӳртре хĕвел çутипе çап-çутă. В комнате светло от солнца. ''N''. Хĕвел пĕлĕт айĕнчен тохрĕ; хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе карĕ. Пĕлĕтсем хĕвел тĕлĕнчен сирĕлсе карĕç. ''N''. Эпĕр хĕвелте ларатпăр. ''N''. Мана хĕвеле тохма йорамасть. ''N''. Хĕвелте çӳреççĕ. ''N''. Старик хĕвеле ларчĕ. ''N''. Ача макăрнă чохне ăна чарас тесе: хĕвел пăхать, ай, хĕвел пăхать, тесе калаççĕ, ача вара чăнахах макăрма прахать те, колма тяпратать. Вăт хĕвел пăхса ячĕ, тесе каран колаççĕ. ''N''. Пирĕн ăрам хĕвеле хирĕç пăхса ларать. ''N''. Сар хĕвелте (в солнечные дни) çырла часах пиçет. ''N''. Олăх толли сар хĕвел, кайăк вĕçни корăнать. ''N''. Эпĕр паян кĕлтесене хĕвеле сартăмăр (на солнышко). ''N''. Тĕкĕрпе хĕвеле ан вылят (не пускай зайчиков). ''N'' Эпĕ пулсассăн, çакă уя пĕтĕмпе хĕвел ансан тапратса хĕвел тохаччен сухине туса, тыррине акса çитĕнтерсе, вырса, авăн çапса, тыррине йăлтах ампарсене тултарса хурап, тесе калать ткйĕр, тенĕ, тет. ''N''. Хĕвеле пăх та уйăха пăх, хĕвел çути сап-сарă, уйăх çути çап-çутă. ''Му-сирма''. Хĕрлĕ-хĕрлĕ, теççĕ ăна, хĕвел çинче ӳснĕ вăл. ''N''. Пĕлĕт çинче илемлĕ хĕр çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Пăх-пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, çу чашкипе çу парам, пыл чашкипе пыл парам, ачу шыва кайсассăн, кĕвенте пуçĕпе туртса илĕп, сана хĕрли, мана шурри. (Сăвă). ''Н. Карм''. Сирĕн пĕвĕр çинçе, сăнăр хитре, питĕр çинче хĕвел çутти пур. ''Ст. Чек''. Хĕвел хĕлле çулахинчен аялта тăрать. ''Тюрл''. Хĕвел яякка сулăнсан... Когда прошел полдень... ''Хурамал''. Хĕвел аннă чух хулăм пĕлĕт тĕлне ансан, йĕпе пулать, теççĕ. ''N''. Эсĕ апла тусассăн, хĕвел кай енчен тухĕ. ''ЧП''. Пулă çакрăм хĕвел ''Изамб. Т''. Хĕвел йывăç пĕввине яхăн çĕкленнĕ. ''N''. Хĕвел яялт (хăшт—еслв дольше) вăхрĕ те мĕаĕт айве вврсе кяйрĕ. Солнце проглянуло и опять скрылосъ ''N''. Хĕвел яраймăн ху тĕлне (невозможного не сделаешь). Унта аннӳ хĕвел пăхса çӳренĕ (об этом заботилась я) ''Юрк''. Хĕвел ануçăм çанталăк пит хĕрелет. ''N''. Хĕвел майĕ (майнелле) çаврăнса-çаврăнса, каллех пӳрте йăтса кĕрет. ''N''. Хĕвел тĕтреленсен, уяр пулять, теççĕ. ''N''. Хĕвел кутăн, каялла пăхсан, çумăр пулать, теççĕ. ''N''. Хĕвел юпа пек тухсан, çумăр пулать. ''N''. Пирĕн тĕлтен хĕвел анчĕ пулас (наше счастье закатилось). ''N''. Тăвану килнине курсассăн, хĕвел пулса чупса тух. ''N''. Кирек çта кайсан та пĕр хĕвел. ''N''. Вара отсан-отсан, хĕвел анса кайрĕ. ''Н. Лебеж''. Тăвайкки тăрăх хĕвел ӳкет, пиçмен çырласене пĕçерет. ''N.'' Чӳречесĕр çӳртра пĕчĕк шăтăкран хĕвел кĕрсен. ''N''. Хĕвел инçе карĕ. ''N''. Курнiтсара çыру çырнă чух, хĕвел ӳкрĕ пит çине. ''Кан.'' 1929, 178. Шăршлă, нӳрлĕ, хĕвел кĕмен пӳрт. ''N''. Хĕвел виттĕр пăхни. ''N''. Хĕвел тохсан тин... ''Микушк''. Ирхbне хĕвел ӳкет пичĕ çине (на лицо его падает). ''Торп-к''. Карăнтăк виттĕр ылтăн туя кĕрĕ. (Хĕвел). ''N''. Вăл хапха çил хĕвелне шалтăртатать, хĕрӳ хĕвелне ялтăртать. ''N.'' Хĕвел (-е, -ĕн) анма вăхăт ĕнтĕ. ''N''. Çĕн çул кунĕ ырă хĕрлĕ хĕвел пулчĕ. ''N''. Хĕвел ăшă пăхать. ''N''. Хĕвел анарахпа пурте киле таврăнаççĕ (с поля). ''ГТТ''. Мана пĕлĕт çаврака хуран тĕпĕ евĕрлĕ, хĕвелĕ лапка туйăннă. ''N''. Çак кунсенче хĕвел пулмарĕ. Хĕвел ларнă вăхăтра анчах çитрĕмĕр. ''N''. Йĕрекен ачана култарас тесе: «Хĕвел пăхать», теççĕ. ''N''. Пăхман хĕвеле ирĕксĕр пăхтараймăн (ӳпкелекен çинчен калаççĕ). ''Никит''. Хĕвелпе юр кайсассăн, тулăпа урпа пулать, тенĕ ĕлĕк. ''N''. Эсĕ хĕвел анса лариччен çит (или: килсе ĕлкĕр, или: килме тăрăш). Ты приходи до захода солнца. ''Сред. Юм''. Пăх пăх, хĕвел, ачу шыва кайрĕ вит, квенте пуçĕпе туртса илтĕм, ачуна хĕрлĕ çăмарта парăп, хуна шурă çăмарта парăп. (Поют дети, когда солнце скрывяется за облаками). ''N''. Эп сана çавăншăн олталап полсан, ман çине хĕвел ан пăхтăр (пусть помру). ''N''. Хĕвеле май çаврăн. Иди по солнцу с востока на запад. ''N''. Хĕвеле хирĕç, против солнца, с запада на восток. ''N''. Онăн куç пит начарланнă, хĕвел курмас вит олă. ''N''. Хĕвел куçа çиет. Солнце глаза ест. ''N''. Хĕвеле питĕн пӳрт çутă полать. Изба, обращенная к югу, бывает светла. ''N''. Хĕвеле тӳртĕн пӳрт тĕттĕм полать. Изба, обращенная на север, бывает темна. ''N''. Хĕвелпе пĕрле тохса кайрăм. Выехал при восходе солнца. ''N''. Хĕвелпе пĕрле киле кĕтĕм. Приехал при заходе солнца. ''N''. Эс те çавна тусан, хĕвел те тепĕр енчен тохĕ. (Говорит, когда уверены, что он не может этого сделать). ''N''. Хĕвел анса лара пырать. Хĕвел анса пырать. Первое показывяет, что до заката близко, а второе дольше, чем первое. ''N''. Хĕвел кăнтăрлаччен вăкăрпа чупать, тет, кăнтарла иртсен, карсакпа чупать, тет. ''N''. Хăш чухне хĕвел çӳл енчен карталанса тата тепĕр хĕвел пулать. Вăл хĕвел тавраллах çавăрăнать пулсан, «хĕвел карталанни» теççĕ. ''N''. Хĕвел каçалана сулăнсан, çĕрте йывăç мĕлкисем вăрăмлана пуçларĕç (от деревьев протянулись длинные тени). ''N''. Хĕвел ансан пуçласа тепре хĕвел аничченех. ''N''. Хĕвел тухсан пуçласа тепĕр хĕвел тухичченех. ''N''. Хĕвел хĕртнĕ — солнце палило. ''N''. Хĕвеле хирĕç пăркăç пĕренене ман ним кăмăл туртмасть ăна, ан тив юлтăр вăл, тен маччаран çӳлелле хурăпăр, халь маччаналла пураса çитиччен пĕрене çитет-ха. ''N''. Ытти пĕчĕккĕн курăнакан çăлтăрсем, хĕвелтен шутласан пирĕн çĕртен темиçе мĕлюн хут та ытла аякра тăраççĕ, çавăнпа вĕсем хĕвелрен пĕчĕккĕ пек курăнаççĕ. ''СТИК.'' Хĕвел çинче типĕтнĕ (о копченном на солнце). ''Ib''. Хĕвел тӳпере чух, в полдень. ''Ib''. Паçăр çăмăр çурĕ, халĕ хĕвел пăхат ĕнтĕ епле (говорят о маленьких, если они только что поплакали и смеются). ''N''. Пĕчĕк ачасем хĕвел пĕлĕт айне кĕрсе сулхăнлатсан ак çапла калаççĕ: «Хĕвел! Ача кĕпи шыва карĕ, туртмаллипе туртса ил». ''N''. Хĕвел апатчен вăкăр çинче пырать, тет; апатран вара — лаша çинче, кăнтăрларан вара —кайăк çинче. ''N''. Хĕвел кунран-кун иртерех тухса пырать (ир тухнăçеммĕн ир тухса пырать, кая юлнăçеммĕн кая юлса анса пырать). ''Янтик''. Эп вăхăта хĕвеле пăхса пĕлеп. ''N''. Хĕвел хĕлле çӳле каймас. ''Изамб. Т''. Пăхăр-ха, ачасем, епле хĕвел выляса тухать. ''N''. Пăртак кăна хĕвел хĕрри курăна пуçларĕ (утром). ''N''. Хĕвел йывăç пӳ (пĕвĕ) хăпарнă çĕре эпир киле çитрĕмĕр. ''N''. Хĕвел анас патне çитнĕ, тет. ''Артюшк''. Ачамсене пĕр пичĕ хĕвел, тепĕр пичĕ уйăх тăвăттăм. ''Собр''. Виçĕ хĕвел тухсан, уйăхĕпех йĕпе пулать, теççĕ. ''Н. Карм.'' Хĕрлĕ хĕр пĕлĕт тăрăх çӳрет. (Хĕвел). ''N''. Ача, ку çумăр хĕвелĕ пулĕ, ытла питт хĕртет. ''ЧП''. Хĕвел пăхрĕ — типетрĕ. ''N''. Виç хĕвелпе кайман шурă юрсем. ''N.'' Кирек ăçта кайсан та пĕр хĕвел ''N''. Вăл вăхăтра хĕвел выляса тухрĕ вăрман çинчен пĕлĕт çине, кун та хитреленсе карĕ. ''Лобашк''. Вăрман урлă сар каччă курăнĕ. (Хĕвел). ''N.'' Чипер хĕр пысăк уйпа çӳрет. (Хĕвел). ''Синьял''. Хĕвел витĕ, çу витмĕ. (Кантăк). ''Сятра''. Вутсăрах çунать, çунатсăрах вĕçет, урасăрах чупать. (Хĕвел). ''Альш''. Çулла хăшĕ-хăшĕ куç ыратнипе хĕвел çине тухаймасăр лараççĕ. ''N''. Хĕвел анса пырать (скоро закатится). ''N''. Хĕвел карталаннă (круг вокруг солнца к непогоде). ''N''. Хĕвел тухса сарăлнă (совсем уже взошло). ''N''. Хĕвел кулать, хĕртсе хĕвел пăхать. ''N''. Пăх, хĕвел, пăх, хĕвел, этемсене савăнтар. ''N''. Хĕвел шăвать. ''Кив-Йал''. Хĕвел тухать хĕрелсе çут тĕнчене çутатса. (Вăй юрри). ''Нюш-к''. Иртсе пыракан çыя пичĕ çине тĕкĕрпе хĕвел çуттине ӳкерес. ''N''. Хĕвел кашни кун ир тухнăçемĕн ир тухать (ир анса ларнăçемĕн ир анса ларать). ''Курм''. Вăрмана çитсен, хĕвел анса та ларчĕ. ''Аттик''. Хĕвел кашни кун пĕçернĕçем пĕçерет. ''N''. Хĕвел ир хĕрелсе тухсан йĕпе пулать (вăл кун çумăр е юр çăвать), теççĕ. ''КС''. Ура питне хĕвел çапрĕ (насквозь, сильно прожгло). ''Трхбл''. Хĕвел пирĕн йĕтем пысыккăш, тетчĕç ваттисем. ''N''. Хĕвел пит хĕртет. ''N''. Хĕвел тухнă çĕрелле çитрĕмĕр (ко времени восхода солнца). ''N''. Паян эп тăрсассăнах хĕвел тухрĕ. ''Красн. Горка''. Хĕвел питĕ хытă пăхать. ''Сёт-к.'' Хĕвелин пăхасси номаях мар та-ха; час кĕлет айне хопланмалла. || Назв. божества. ''Магн. М.'' 68. 64. Хĕвел ашшĕ, амăшĕ, хăлхи, çоначĕ, ори, || Клятва. ''Ст. Чек.'' Хĕвел, илмен эп ăна. ''Сред. Юм''. Хĕвел пôр! (Тôпа туни). ''Ороу''. Мĕн эсĕ çын çинчен çука калаçса çӳрен: эпир хĕрсемпе ун-кун, аплн та капла çӳренĕ, тесе калаçса çӳрен?—Çук, Якку. Ак, хĕвел, калаçман. Ăна сăмах вĕçертнине (что болтают зря) ху та пĕлен-çке.

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

акула

акула (1. тинĕсре пурăнакан пысăк çăткăн пулă; 2. п е р е н. эксплуататор, çăткан çын).

груздь

м кӑрӑҫ, юман кӑмпи, юманай.

дуб

мн. дубы юман; молодой дуб, дубовая поросль туйра, ҫамрӑк юман, юман хунавӗ.

дубовый

дубовый стол юман сĕтел; дубовые листья юман ҫулҫисем.

верховодка

шуçи, шывçи (пулă).

верша

вантӑ, сĕкĕ, шакă, хулăран варинкке евĕрлĕ авса тунă пулă тытмалли хатӗр.

вьюн

1. çĕлен пулă; шăтăклă пулă; 2. явкаланчăк, йăрă, йăлттам çын; 3. явăнса ӳсекен чечек.

окунь

м. уланки (пулă).

осётр

-а осётр (пулă).

острога

сунчӑка, ченчӗке, шашка (пулă тытмалли сенĕк евĕрлĕ хатĕр).

разведение

ӗрчетни (выльӑх, пулă), ӳстерни (йывӑҫ пахчи).

разделать

что сов., разделывать несов., туса хатӗрле (йӑрансене); разделать шкаф под дуб шкапа юман хӑмасенчен тунӑ пек курӑнмалла сӑрла.

рыба

пула; мелкая рыба лӑкӑ, кăмăс; ловить рыбу пулă тыт.

рыбий

рыбий жир пулă ҫӑвĕ; рыбья кость пулă шӑмми.

рыбный

1. пулă; рыбная ловля пулă тытни; рыбный суп пулă яшки; 2. пулӑллӑ (кӳлӗ).

ряд

1. йĕрке, рет; идти рядами ретпе пыр; 2. чылай, темиҫе; целый ряд товарищей чылай юлташ; рыбный ряд пулă сутакансен речĕ.

сазан

сазан, сазан пулă.

снасть

ж. хатӗрсем, инструментсем, приборсем; рыболовная снасть пулă тытмалли хатӗрсем.

стерлядь

ж. ҫӗкӗ, ҫӗкӗ пулă, ҫтăрлак, ҫӗтӗрлӗк.

существовать

-ствую несов. 1. пурӑн, пул; этот дуб существует около ста лет ку юман ҫӗр ҫула яхăн пурӑнать, ларать; 2. пул, пур пул; этот город существует давно ку хула ӗлӗкренпех пур.

пескарь

м. ырашпӑтри, юман пулă, кӑрчӑк, нӑртӑ, кӗрче, кӗрше.

подлещик

вӗт ҫупах, ҫупахай, лапчашка пулă (хӑрпан).

чебак

чапак (пулă).

чехонь

ж. кусар пулă, хĕç пулă.

чешуйка

, чешуя хупă; рыбья чешуя пулă хуппи; снимать чешую хуппине тасат.

тоня

1: пулă тытмалли вырăн; 2. çакăн пек вырăнта пула тытакан предприяти.

треска

мн. нет треска (пулă).

тухлый

пăсăк (çăмарта), шăршлă, çĕрĕк; пăсăлнă; тухлая рыба пăсăлнă, шăршланнă пулă.

хамса

(камса) хамса (вĕтĕ пулă).

хариус

кӳтеме, кӳтеме пулă.

хлеб

1. çăкăр; белый хлеб шурă çăкăр, кулач; 2. тырă, тырпул, тырă-пулă; 3. çăкăр-тăвар, апат-çимĕç; хлеб-соль взаимное дело çăкăр-тăвар хире-хирĕç; хлеб да соль разг. апат тутлă пултăр; ставить хлебы кăвас хур.

филе

нескл. филе (1. çурăм çинчи чи лайăх аш; 2. шăмăран уйăрнă таса аш е пулă).

форель

ăркай, çумка, кĕркке (пулă) .

уклейка

шуçи, шывçи (пулă).

улов

пĕрре кайса тытнă пулă.

усач

1. пысăк мăйăхлă çын; 2. сухаллă пулă; мăйăхлă нăрă.

уснуть

сов. 1. çывăрса кай; лăплан (кӳлĕ); 2 перен., рыба уснула пулă вилнĕ.

уха

пулă шӳрпи; Демьянова уха йăлăхтариччен сĕнсе çитерни.

ушица

уменьш.-ласк. к уха (пулă яшки).

язь

м. партас пулă, хĕç пулă.

балык

, -а балык (хĕрлĕ пулăн, осетрăн çурăм енчи пайĕ), пулă.

ботвинья

ботвинья (квас çине пĕçернĕ пулă, хăяр, сухан, шпинат ярса тунă апат).

бредень

, -дня м. сĕреке, пулă тытмалли хатĕр; сăскă.

бычок

, -чка 1. çамрăк вăкăр; 2. Хура тинĕсри вĕтĕ пулă.

Чĕрчун ячĕсен чăваш-вырăс-латин словарĕ

акула

акула — pristis [тинĕсре пурăнакан кăмăрчаклă шултра çăткăн пулă]; зебрăлла акула зебровая акула — stegostoma fasciatum; кăвак акула синяя акула — prionасе glauca; китла акула китовая акула — rhincodon typus; кушакла акула кошачья акула — scyliorhinus canicula; мако акула акeла-мако — isurus oxyrinchus; мăлатукла акула акула-молот — sphyrna zygaenа; пăчкă сăмсаллă акула акула-пилонос — рristiophorus japonicus; сăсарла акула кунья акула — mustelus; çарлан акули сельдевая акула — lamna nasus; тигрла акула тигровая акула — galeocerdo cuvier; тилĕлле акула акула-лисица — alopias vulpinus; шурă акула белая акула (кархародон) — caroharodon carcharias; улăпла акула гигантская акула — cetorhinus maximus; шӳрпе акули суповая акула — galeorhinus zyopterus

амур

амур — ctenopharyngodon [Амурта пурăнакан карп йышши пулă]; хура амур чёрный амур — mylopharyngodon piceus; шурă амур белый амур — ctenopharyngodon idella

анчоус

анчоус — engraulis [çарлан йăхĕнчи тинĕсре пурăнакан вĕтĕ пулă]

ăркай

(кĕркке) форель — salmo trutta morpha [лосось йăхĕнчи пулă]; юханшыв ăркайĕ речная форель — salmo trutta morpha fario

белуга

белуга — huso huso [осетр йăхĕнчи кăмăрчаклă пысăк пулă]

вăкăр пуçлă пулă

см. пулă

вĕçевçĕ пулă

см. пулă

иваси

иваси — sardinops sagas melanosticta [тинĕсре пурăнакан çарлан йышши пулă]

йăпăлтак

(йĕчĕк, ташпан) голец — noemacheilus barbatulus [карп йăхĕнчи çĕлен евĕрлĕ пĕчĕк пулă]

йĕп пулă

см. пулă

йĕплĕ пулă

см. пулă

йӳçек пулă

см. пулă

йытăлла пулă

см. пулă

калкан

калкан — psetta maeotica [тинĕсре пурăнакан камбала йышши пулă]

калуга

калуга — huso dauricus [Амурта вăлча сапакан, осётр йăхне кĕрекен пысăк пулă]

камбала

камбала — pleuronectes [тинĕс тĕпĕнче пурăнакан лаптак пулă]

карас

карась — carassius [карп йăхне кĕрекен юханшыв пулли]; сарă карас карась обыкновенный — carassius carassius; çутă карас карась серебряный — carassius auratus gibilio; хура карас (хура пулă) линь — tinea tinea

карп пыйти

карповая вошь (карпоед) — branchiurus [карп йышши пулă çинче паразидла пурăнакан рак]

кăвак пулă

см. пулă

кăртăш

(хыт кĕрĕк) ёрш — gymnocephalus cernua [уланкă йăхне кĕрекен йĕплĕ пĕчĕк пулă)

кета

кета — oncorhynchus keta [лосось йăхне кĕрекен пулă]

кĕмĕл пулă

корюшка — osmerus [лосось йышши пулă]

кĕреçе сăмса

лопатонос — scaphirhynchus platorhynchus [юханшывра пурăнакан осетр йышши пулă]

кĕсмен сăмса

веслонос — polyodon spathula [Америкăри юханшывсенче пурăнакан осетр йышши пулă]

кижуч

кижуч — oncorhynchus kisutsch [лосось йăхĕнчи пулă]

кит

кит — balaena [тинĕсре пурăнакан, пулă евĕрлĕ, сĕт çиекен пысăк чĕрчун]; Гренланди кичĕ гренландский кит — balaena mysticetus; йăрăмлă кит полосатик — balaenoptera edeni; кăвак кит синий кит — balaenoptera musculus; кăнтăр кичĕ южный кит — eubalaena glacialis; курпунла кит горбатый кит (горбач) — megaptera noyaeangliae; пĕчекçĕ кит карликовый кит — caperea marginata

косатка

косатка — liocassis [Азири тата Африкăри юханшывсенче пурăнакан çуйăн пулă]

курпунлă пулă

горбуша — oncorhynchus gorbuscha [Амурта вăлча сапакан лосось йышши пулă]

кутан

гольян — phoxinus [карп йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

кӳтеме

хариус — thymаllus [лосось йышши пулă]

латимери

латимерия — latimeria chalumnae [тинĕсре пурăнакан ал тупанлĕ пулă]

лепидосирен

лепидосирен — lepidosiren paradoxa [Кăнтăр Америкăри юханшывсенче пурăнакан сулăпа та, ӳпкепе те сывлакан пулă]

мальма

мальма — salvelinusj malma [Лăпкă океанра пурăнакан лосось пулă тĕсĕ]

мăйрака шăл

рогозуб — neoceratodus forsteri [Австралире пурăнакан, ӳпкепе тата сулăпа сывлакан пулă]

миксина

миксина — myxini [çавра çăварлисен йăхĕнчи пулă евĕрлĕ тинĕс чĕрчунĕ]

минога

минога — petromyzonidae [çавра çăварлисен йăхĕнчи пулă евĕрлĕ шыв чĕрчунĕ]; тинĕс миноги морская минога — petromyzon marinus; юханшыв миноги речная минога — lampetra fluviatilis

мольва

мольва (морская щука) — molva molva [треска йăхĕнчи çăткăн пулă]

муксун

муксун — coregonus muksun [лосось йăхĕнчи пулă тĕсĕ]

мурена

мурена — muraena [тинĕсре пурăнакан çĕлен евĕрлĕ çăткăн пулă]

нельма

нельма (белорыбица) — stendous leucichthys nelma [Америкăра пурăнакан лосось йышши пулă]

оляпка

оляпка — cinclus cinclus [шыв хĕрринче пурăнакан, пулă çиекен пĕчĕк вĕçен кайăк]; пăвăр оляпка бeрая оляпка — cinclus pallasii

партас

(ăптă) голавль — leuciscus cephalus [карп йăхĕнчй пулă]

пăчкă пулă

см. пулă

пиранья

пиранья — rooseveltiella nattereri [Америкăра пурăнакан питĕ çăткăн пулă]

псефур

псефур — psephurus gladius [осетр йăхĕнчи вăрăм сăмсаллă пысăк пулă]

пулă

рыба — pisces [шывра пурăнакан çурăм шăммиллĕ чĕрчун]; вăкăр пуслă пулă бычок-крушак — neogobius melanostomus [тинĕсре пурăнакан вăкăр пуçлă пулă]; вĕçевçĕ пулă летучая рыба — cheilopogon pirinatibarbatus [тинĕсре вĕçсе ишекен пулă]; йĕп пулă игла-рыба — syngnathus typhle [йĕп евĕрлĕ тинĕс пулли]; йĕплĕ пулă колюшка — culaea inconstans [йĕплĕ тинĕс пулли]; йӳçек пулă горчак — rhodeus sericeus [карп йышши пулă]; йытăлла пулă рыба-собака — sphaeroides rubripes [тинĕсре пурăнакан йытă пуçлă пулă]; кăвак пулă синец — abramis ballerus [карп йăхĕнчи кăвак çурăмлă пулă]; пăчкă пулă пила-рыба — pristis pectinatus [пăчкă сăмсаллă скат]; симĕс пулă елец — leuciscus leuciscus [карп йышши пулă]; çĕлен пулă вьюн — misgurnus fossilis [пĕчĕк усиллĕ, çĕлен евĕрлĕ пулă]; çыпçăнчăк пулă уклейка — alburnus alburnus; уйăхла пулă луна-рыба — mola mola [тинĕсре пурăнакан уйăх евĕрлĕ пулă]; хăйăр пулли щиповка — cobitis taenia [çĕлен евĕрлĕ пĕчĕк пулă]; хĕç пулă меч-рыба — xiphias gladius [хĕç евĕрлĕ çӳхе çăткăн тинĕс пулли]; хулăн çамкаллă пулă толстолобик — hypophthalmichthys molitrix; чулай пулли подкаменщик — cottus gobio

пунтиус

пунтиус — puntius [аквариумра ĕрчетекен карп йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

пурçăн хурчĕ

шелкопряд — bombyx [пурçăн çиппи тăвакан лĕпĕш хурчĕ]; тут пурçăн хурчĕ тутовый шелкопряд — bombyx mori; юман пурçăн хурчĕ дубовый шелкопряд — thaumetopola processionea

путассу

путассу — micromesistius [тинĕсре пурăнакан треска йăхĕнчи пулă]

ряпушка

ряпушка — coregonus albula [лосось йышши пулă]

сазан

сазан — cyprinus carpio [карп йышши пулă]

сардина

сардина — sardina [çарлан йышши пулă]

сёмга

сёмга (благородный лосось) — salmo salar [лосось пулă тĕсĕ]

сĕлĕх

(çыпçанкă) пиявка — euhirudinea [юн ĕçекен ункăллă шыв шĕвĕрĕлченĕ]; кайăк сĕлĕхĕ птичья пиявка — protoclepsis maculosa; медицина сĕлĕхĕ медицинская пиявка — hirudo medicinalis; пулă сĕлĕхĕ рыбья пиявка — limnotracheobdella sinensis [пулăсен юнне ĕçекен сĕлĕх тĕсĕ] ; суя ут сĕлĕхĕ ложноконская пиявка — haemopis sanguisuga; тимĕр шапа сĕлĕхĕ черепашья пиявка — haementeria costata; ут сĕлĕхĕ конская пиявка — limnatis nilotiea; шуй сĕлĕхĕ улитковая пиявка — glossiphonia complanata

сима

сима (мазу) — oncorhynchus masu [Лăпкă океанра пурăнакан лосось пулă тĕсĕ]

симĕс пулă

см. пулă

скат

скат — raja [тинĕсре пурăнакан кăмăрчаклă çăткăн лаптак пулă]; лĕпĕшле скат скат-бабочка — gymnura japonica; сăнă хӳреллĕ скат скат-хвостокол (морской кот) — dasyatis pastindca; çăлтăрлă скат звёздчатый скат — raja radiata; тилĕлле скат морская лисица — raja clavata; электричествăллă скат электрический скат — torpedo marmorata

скорпена

скорпена — scorpaena poreus [тинĕсре пурăнакан кăртăш евĕрлĕ пулă]

снеток

снеток — osmerus eperlanus [корюшка йышши пĕчĕк пулă]

сырть

сырть (рыбец) — vimba vimba [карп йышши пулă]

çарлан

сельдь, селёдка — cluреа [тинĕс пулли]; Атăл çарланĕ (тимĕр пулă) волжская сельдь — alosa kessleri volgensis [Атăлта вăлча сапакан çарлан пулă]; Атлантика çарланĕ атлантическая сельдь — clupea harengus haren-gus; Лăпкă океан сарланĕ тихоокеанская сельдь — clupea pallasi palasi; xypa çурăмлă çарлан сельдь-черноспинка — alosa kessleri kessleri; хырăмламас çарлан пузанок — alosa caspia

çĕкĕ

(стерлĕк) стерлядь — acipenser ruthenus [юханшывра пурăнакан осетр йышши пулă]

çĕлен пулă

см. пулă

çуйăн

сом — sulurus [юханшывра пурăнакан вăрăм уссиллĕ пысăк çăткăн пулă]; Амур çуйăнĕ амурский сом — parasilurus azotus; электричествăллă çуйăн электрический сом — malapterurus electricus

çупах

(карман, хăрпан) лещ — abramis sapa [карп йышши пулă]

çыпçăнчăк пулă

прилипало — echeneis naucrates [тинĕсре пурăнакан тĕрлĕрен чĕрчунсем çине çыпçăнса куçакан пулă]

таймень

таймень — hucho taimen [лосось йышши пулă]

тăмана

сова — strix [каçхи çăткăн кайăк]; вăрăм хӳреллĕ тăмана длиннохвостая неясыть — strix uralensis; кил-çурт тăмани домовой сыч — athene noctua; пĕчĕк тăмана совка (сплюшка) — otus scops; пулă тăмани рыбная сова — ketupa; сăрă тăмана серая неясыть — strix aluco; сухаллă тăмана бородатая неясыть — strix nebulosa; çерçи тăмани воробьиный сыч — glaucidium passerinum; тĕклĕ ураллă тăмана мохноногий сыч — aegolius funereus; хăлхаллă тăмана ушастая сова — asio otus; хурчкалла тăмана ястребиная сова — surnia ulula [хурчка евĕрлĕ тăмана]; шурă тăмана белая (полярная) сова — nyctea scandiaca; шурлăх тăмани болотная сова — asio flammeus

тĕклĕ тута

усач — barbus barbus [карп йăхĕнчи мăйăхлă пулă]

тиляпи

тиляпия — tilapia mossambica [тропикри юханшывсенче пурăнакан пулă]

тинĕс лаши

морской конёк — phyjlopteryx eques [тинĕсре пурăнакан лаша евĕрлĕ пĕчĕк пулă]

тинĕс уланки

морской окунь — sebastes [тинĕсре пурăнакан уланкă евĕрлĕ пулă]

тинĕс шуйттанĕ

морской дьявол (манта) — manta birostris [майракаллă хура пысăк скат пулă]

треска

треска — gadus [тинĕс тĕпĕнче пурăнакан пулă]

тугун

тугун — coregonus tugun [лосось йышши пулă]

тюлька

тюлька — clupeonella [çарлан йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

угорь

угорь — anguilla [çĕлен евĕрлĕ пулă]; Европа угорĕ европейский угорь — anguilla anguilla; тинĕс угорĕ морской угорь — conger conger; электричествăллă угорь электрический угорь — electrophorus electricus; яппун угорĕ японский угорь — anguilla japonica

уйăхла пулă

см. пулă

уланкă

окунь — perca fluviatilis [xypa йăрăмлă çăткăн пулă]

хăйăр пулли

см. пулă

хăçах

(кусар пулă) чехонь (сабля-рыба) — pelecus cultratus [карп йышши тӳрĕ хура çурăмлă пулă]

хек

хек — merluccius bilinearis [треска йышши пулă]

хĕл чĕппи

зимородок — alcedo atthis [пулă çиекен пĕчĕк кăвак кайăк]

хĕрле куç

(чапак) плотва — rutilus rutilus [карп йăхĕнчи пулă]

хĕрлĕ çунат

краснопёрка — scardinius erythrophthalmus [карп йăхĕнчи пулă]

хĕç пулă

см. пулă

хулăн сăмсаллă пулă

см. пулă

хура çунат

густера — blicca bjoerkna [карп йышши пулă]

хура хырăм

(çĕрĕк пулă) подуст — chondrostoma nasus [карп йышши пулă]

хурчка

ястреб — accipiter [тĕксĕр ураллă çăткăн кайăк]; виле хурчки стервятник — neophron percnopterus; пĕчĕк хурчка (кайăк хурчки) ястреб-перепелятник — accipiter nisus [пĕчĕк вĕçен кайăксене тата шăшисене тытакан хурчка]; пулă хурчки скопа — pandion haliaetus; путене хурчки пустельга — falco tinnunculus [пĕчĕк хурчка]; сăпса хурчки осоед — pernis apivorus; çерçи хурчки кобчик — falco vespertinus; çĕлен хурчки змееяд — circaetus gallicus

чавыча

чавыча — oncorhynchus tschawytscha [лосось йăхĕнчи пысăк паха пулă]

чир

чир — coregonus nasus [лосось йышши пулă]

чулай пулли

см. пулă

шампа

налим — lota lota [юханшывра пурăнакан треска йышши пулă]

шăла

судак — stizostedion luscioperca [уланка йышши пулă]

шерĕх

(юман пулă) жерех — aspius aspius [карп йышши пулă]

шĕвер сăмса

(çеврик) севрюга — acipenser stellatus [осётр йышши пулă]

шип

шип — acipenser nudiventris [осетр йышши пулă]

шур куç

белоглазка — abramis sapa [карп йышши пулă]

шывçи верховка

— leucaspius delineatus [карп йăхĕнчи пĕчĕкçĕ пулă]

ыраш пăтри

(кĕрче) пескарь — gobio gobio [карп йăхĕнчи пĕчĕк пулă]

юман пулă

см. шерĕх

Социаллӑ сӑмахлӑхӑн вырӑсла-чӑвашла словарӗ (2004)

флотилия

Ку сӑмахсар тӳлевлӗ. Унпа усӑ курма сирӗн тӗлевлӗ абонемент туянмалла. Хакӗ: ҫур ҫула 200 тенкӗ.

Çавăн пекех пăхăр:

юмăçла юмăх юмала юман « юман пулă » юман пурçăн хурчĕ юманай Юманай Ялтăра Юманкка юманлăх

юман пулă
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org