Шырав: юмах

Шыракан сăмаха çырăр:   
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

алхас

непристойный
развратный, распутный

алхас сăмах-юмах — непристойности, непристойные речи

баллада

1. лит.
баллада (истори темипе е юмах тăрăх çырнă сăвă)

былина

былина (улăп-паттăрсем çинчен хывнă сăвăллă юмах)

калан

страд.
говориться, сказываться
юмах час каланмасть — сказка не скоро сказывается

камитлĕ

смешной, комический, комичный, потешный
камитлĕ юмах — потешная сказка

кăнттамлăх

2.
грубость
сăмах-юмах кăнттамлăхĕ — грубость речи

килĕшӳлĕх

2.
приличие, пристойность
сăмах-юмах килĕшӳлĕхĕ — пристойность выражений

миф

миф (турăсем, улăпсем çинчен халăхра çӳрекен юмах)

сăмах-юмах

1.
речь, разговор, беседа
кун пирки сăмах-юмах пулман — об этом не было речи, разговора
пирĕн сăмах-юмах тахçанччен пычĕ — наша беседа затянулась допоздна

сăмах-юмах

2.
речь, выговор, дикция
унăн сăмах-юмахĕ питĕ таса — у него хорошая дикция
вырăссенни майлă сăмах-юмах — речь с русским акцентом, выговор на русский манер

сăмах-юмах

3.
толки, пересуды, разговоры, слухи, молва
çын сăмах-юмахĕ — людская молва
ун пек сăмах-юмах илтменччĕ — я таких разговоров не слышал
сăмах-юмах кăлар — вызывать толки

сăмах-юмах

4.
споры, ссоры
перекоры
прост.
вĕсем хушшинче ялан сăмах-юмах — вечно у них перекоры
кайран сăмах-юмах ан пултăр! — чтоб потом не было разговоров!

сут

3.
загадывать загадки
сутмалли юмах — загадка

тупсăм

2.
разгадка, отгадка
решение

задача тупсăмĕ — решение задачи
юмах тупсăмĕ — отгадка загадки
тупсăмне тупмалли уçкăч — ключ к разгадке

феери

театр.
феерия (юмах сюжетлă питĕ капăр представлени)

чаруллă

сдержанно, выдержанно
чаруллă сăмах-юмах — сдержанные речи

чăн

действительный, настоящий, подлинный (существующий на самом деле)
чăн пулни — действительный факт, быль
чăн пурри — объективная действительность
ку вăл чăн, юмах мар — это быль, а не выдумка
те чăн, те тĕлĕк — то ли явь, то ли сон

шала

внутрь, вовнутрь, вглубь
шаларах — еще глубже

шала кĕр —
1) проникать, заходить внутрь
2) углубляться, двигаться вглубь чего-л.
3) перен. осложняться, обостряться, усугубляться
тавлашу шала кĕрсе кайрĕ — спор обострился
ĕç шала кĕчĕ — дело осложнилось
шала кайнă чир — запущенная болезнь

сăмах-юмах шала кайрĕ —
1) беседа затянулась
2) разговор принял крутой оборот

шарада

(шарат)

шарада (пуçа çĕмĕрмелли сутмалли юмах, вăйă)  [фр. charade]
шарадăсемпе ребуссен пуххи — сборник шарад и ребусов
шаратсемпе шавхăртусен пуххи — сборник шарад и ребусов

шахвăрту

2.
ребус, головоломка (ӳкерчĕклесе çырнă тупмалли юмах)

шултралан

II. перен.
становиться грубым, развязным, неприличным
сăмах-юмах шултраланать — разговор становится более резким

юмах

1.
сказка
асамлă юмахсем — волшебные сказки
кулăшла юмах — смешная сказка
сутмалли (тупмалли) юмах — загадка
хăвăрт каламалли юмах — скороговорка
юмахри паттăр — сказочный богатырь
юмах тупсăмĕ — отгадка
юмах ăсти мастер — рассказывать сказки, сказочник
юмах яр — рассказывать сказки

юмах ярăп, юптарăп, йăнăш çулпа чуптарăп — фольк. я вам сказку расскажу, ложной тропкой поведу (зачин сказки)

шывĕ юхать лапалла, юмах пырать малалла — фольк. бежит речка, извивается, сказка наша продолжается (присказка в середине сказки)

юмах ятăм, юптартăм, пĕр сăмах та суймарăм — фольк. рассказал я сказку вам, нет ни слова фальши там (концовка сказки)

юмах

2.
беседа, разговор
унăн пĕрмай çав юмах — у него постоянно разговор об этом
юмаха кай — заговориться, увлечься беседой

юмах

3.
сказание, легенда, миф


кушак юмахне яр — рассказывать кошкину сказку (соотв. рассказывать сказку про белого бычка)

юмах-халап

собир.
разговоры, толки, пересуды
кун пирки темлĕ юмах-халап та çӳрет — об этом ходят разные толки

юптару

1.
иносказание, аллегбрия
юптару юмах — иносказание

юр

4. перен.
неспешно рассказывать, медленно вести повествование
юмах юр — рассказывать сказку


тинкĕле юр — заваривать толокно

çӳрет

4.
распространять, передавать
сăмах-юмах çӳрет — распространять слухи
хыпар çӳрет — передавать новости

çыпăç

8.
получаться
клеиться, ладиться
разг.
ĕç çыпăçсах каймасть — дело не ладится
сăмах-юмах çыпăçмасть — разговор не клеится
Алă-ура çыпăçсан, çын выçă аптрамасть. — посл. Коли есть в руках сноровка, голодать не придется.

урăм-cурăм

страшно, жутко
урăм-cурăм юмах — страшная сказка

юх

7. перен.
литься, течь (о речи, словах)
сăмах-юмах пĕр такăнмасăр юхать — речи льются без конца

юпа

1.
столб
опора

вата юп — столб в частоколе
йĕтем юпи — гуменный столб
масар юписем — намогильные столбы
телефон юписем — телефонные столбы
хапха юписем — столбы ворот
чикĕ юпи — 1) пограничный столб 2) межевой столб
юман юп — дубовый столб
юп ларт — ставить столб
юп пек хытса тар — застыть столбом, остолбенеть

юмах юп тăрринче, хам урхамах çийĕнче — сказка где-то на столбе, а рассказчик на коне (говорят тому, кто назойливо просит рассказать сказку)

шăлтăрма


шăлтăрма курăкĕбот. погремок
сăмах-юмах шăлтăрми — тары-бары растабары

туп


тупмалли юмах — загадка
пурăнмалăх ĕçлесе туп — зарабатывать (себе) на жизнь

тупă

3.
смысл, суть
юмах-сăмахăн туппине туп — понять суть разговора

Чăваш чĕлхин çĕнĕлĕх словарĕ

афишăла

ç.с. Мĕн пирки те пулин ыттисене пĕлтерме тăрăш; хыпар сар, сăмах çитер, сăмах-юмах кăлар. А.Уляндина юрăç çак пулăма пит афишăламан пуль. ÇХ, 1998, 50 /, 2 с. Хăй килнине афишăлама те кăмăлĕ, те ерçӳ пулман. Х-р, 17.10.2000, 1 с.

калу

п.с. Сăнласа пани, каласа кăтартни; калав. Э-э, ун пурнăçĕ ... хăй тепĕр калу. С.Шавлы, 1968, 56 с. Эпикăлла хайлав-сенчи чĕлхепе пуплеве ăнкарма калу (повествовани) ... çинчен пĕлсе тăмалла. Г.Федоров, 1994, 7 с. Тин çеç юмах-халап çулĕпе чупма пуçланă калу [«Арçурире»] чăваш хресченĕн кулленхи пурнăçне сăнланипе ылмашăнать. В.Родионов //Х-р, 18.11.1998, 3 с. Калу пĕлтерĕшĕ чăнах та пысăк кунта [хайлавра]. Х-р, 27.12.2001, 4 с.

кăтартмăш

п.с. Пĕр-пĕр ыйтупа çыхăннă япаласене е пулăмсене кĕнекере кĕскен асăнса тухни; указатель. Юмах сюжечĕсен кăтартмăшĕнче (указателĕнче) ... 449 сюжет шутланать. ЧХС, 1973, 1 т., 9 с. Ку кăтартмăша Чăваш Республикин кĕнеке палатинчи картотекăра упранакан хыпарсем тăрăх хатĕрленĕ. ЧЛК, 1998, 45 с. В.Г. Егоровăн «Чăваш чĕлхи çинчен çырнă ĕçсен кăтартмăшĕ» ... те интереслĕ. Н.Егоров // ХШ, 2000, 4 /, 102 с. Ухсай Яккăвĕн пурнăçĕпе пултарулăхĕ (çулсен кăтартмăшĕ). В.Станьял, 2001, 62 с. — чăвашла-вырăсла кăтартмăшсем (Х-р, 13.02.1997, 3 с.)

лартăм

ç.с. Пьеса лартни; спектакль, постановка. Çавăн пек лартăмсенчен пĕри — Чăваш халăх писателĕ Юхма Мишши çырнă «Итлемен чăх чĕппи» пьеса-юмах. Т-ш, 1998, 5 /, 2 с. Сцена ăстисен коллективĕ куракансене çĕнĕ сезонра чăвашла лартăмсемпе татах та савăнтарĕ. Т-ш, 2000, 42 /, 3 с.

пăшăлтату

п.с. 1. П.п. Сасă чĕлĕхĕсене вылятмасăр шăппăн калаçни; сассăр пуплев. Зал тăрăх пăшăлтату шуса иртет. А.Железковăпа К.Семенова, 1964, 170 с. Хĕр пăшăлтатрĕ. Анчах çав пăшăлтату кăшкăрнă майлă илтĕнчĕ. Г.Ефимов, 1984, 128 с. Хĕрпе каччăн ăшă пăшăлтатăвне итлесе тăма аванах мар. В.Эктел, 1996, 78 с. — юрату пăшăлтатăвĕ (Ю.Айдаш //Х-р, 14.05.2003, 4 с.); — ВЧС, 1971, 869 с. 2. П.п. Килĕшӳллĕн илтĕнекен вăйсăр сасă (шĕпĕлтетни, чăшăлтатни т.ыт.). Шăнкăрав янăранă чух... йывăçсем яланхи пăшăлтатăвне татĕç. И.Лисаев //Я-в, 1974, 4 /, 3 с. Хум пă-шăлтатăвĕ [Кĕнеке ячĕ]. М.Карягина, 1995. Ав, ... парка йывăç çулçисен пăшăлтатăвĕ хăлхара. Х-р, 3.06.1997, 3 с. Сӳ кайрĕ чун ылмашрĕç тейĕн аслатипе пăшăлтату. Н.Ишентей //Я-в, 2000, 5 /, 3 с. 3. Ç.п. Ăшри пуплев. Шухăш — чарăнми вĕç-хĕррисĕр темĕнле пăшăлтату. Г.Айхи, 1988, 52 с. Ĕмĕт пăшăлтатăвĕ [Пуçелĕк]. М.Мерчен //К-н, 2002, 7 /, 13 с. 4. Ç.п. Сăмах сарни; сăмах-юмах, сас-хура. Пăшăлтату пăтти... Ку пăшăлтату мар, кучăнлăх. ÇХ, 1997, 38 /, 4 с.

ăрăмлă

ч.с. Асамлă, ытаруллă, тĕлĕнмелле. Темĕнле ăрăмлă ункă тухатăвĕнче эпир. Х-р, 24.08.1993, 3 с. Ăрăмлă (магиллĕ) сăмахлăх тĕслĕхĕсем ытларах йăла-йĕрке поэзийĕнче тĕл пулаççĕ. ЧС, 1994, 8 кл., 13 с. Чăвашăн ăрăмлă йăли-йĕркине, юмах-халапне... юратать çак калавçă. Г.Федоров, 1996, 188 с. — ăрăмлă йăла, ăрăмлă сăмахлăх (ЧС, 1993, 10 кл., 25 с., 35 с.).

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

закон

йăла; Иисус Христосăн пĕлĕт çинчи аслă сăмахĕ. Çакăнтан пурăр та ĕçĕр, çакă Манăн сирĕншĕн те ытти нумай çынсемшĕн те çылăхĕсене каçарасшăн юхтарнă çĕнĕ закон (йăла) юнăм [Церковные 1883:78]; Иисус Христос вĕсене пурне те лайăх ăнлантарасшăн вĕсене юмахпа кала-кала вĕрентнĕ, çĕр çинчи пĕр-пĕр пĕлмен япала çинчен юмах каласа Вăл хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă сăмахне (законне) пур çынна та лайăх ăнламалла тунă [О боге 1891:76]; Еврейсем çак Турă каланă вунă тĕрлĕ пурăнăç йĕркине (закона) итлесе пĕтерсен хăраса Моисее каланă: Турăпа калаçма эсĕ ту çине ху кай; Вăл сана мĕн калĕ, эпир çавна пурне те тума тăрăшăпăр тенĕ [Наставление 1896:45]; Патшалăх Пухăвĕ законсем (йĕркесем) кăлармалла пултăр <…> [Хыпар 1906, № 2:18].

Вырăсла-чăвашла словарь (2002)

баллада

сущ.жен.
баллада (сăвăллă юмах, халап); сложить балладу баллада хыв

древний

1. (син. давний) авалхи, ĕлĕкхи, ĕлĕк-авалхи, ĕмĕр-ĕмĕрхи; древние предания авалхи юмах-халапсем
2. (син. старый) ватă, питĕ ватă; древний старик питĕ ватă старик

загадать

глаг. сов.
юмах яр, тупсăм туптар; загадать загадку тупмалли юмах яр

загадка

сущ.жен.
сутмалли юмах; разгадать загадку сутмалли юмах тупсăмне туп; говорить загадками ытарлă калаç ♦ загадки природы çут çанталăк вăрттăнлăхĕсем

предание

сущ.сред.
халап; народные предания халăхри юмах-халап

разгадать

глаг. сов.
ăнкар, ăнланса ил, тупсăмне туп; разгадать загадку тупмалли юмах тупсăмне туп

разговор

сущ.муж.
калаçу, пуплешӳ, сăмах-юмах; калаçни; пуплешни, сăмахлани; вступить в разговор калаçăва хутшăн

рассказать

глаг. сов.
каласа пар; рассказать сказку юмах яр

сказка

сущ.жен.
юмах; волшебные сказки асамлă юмахсем; бабушка рассказывает сказку асанне юмах ярать

сочинение

сущ.сред.
1. хайлав; хайлани, хывни; сочинение сказки юмах хывни
2. сочинени (çыру ĕçĕ); сочинение на свободную тему ирĕклĕ темăпа çырмалли сочинени

царевич

сущ.муж.
патша ывăлĕ; сказка об Иване-царевиче патша ывăлĕ Йăван çинчен хунă юмах

чёрт

сущ.муж., множ. черти
шуйттан, усал, мур (тĕн ĕненĕвĕсенче, юмах-халапсенче) ♦ Чёрт его знает! Мур пĕлет-и ăна!; Чёрт возьми! Мур илесшĕ! (тарăхса калани); Чем чёрт не шутит! Тем те пулма пултарать!; Чёрт с ним! Пултăрах!

Вырăсла-чăвашла словарь (1972)

загадать

что сов., загадывать несов. 1. юптарса кала, тупмалли (сутмалли;) юмах кала; 2. шухӑшласа хур.

загадка

тупмалли юмах, сутмалли юмах; говорить загадками ытарлӑн калаҫ.

молва

сӑмах-юмах, сӑмах тухни, сас-хура; хыпар-хӑнар; стоустая молва тĕнче ҫӑварĕ.

рассказ

1. каласа пани; 2. калав. рассказать, -ажу что сов., рассказывать несов. каласа пар, каласа кӑтарт; рассказать сказку юмах яр, халап яр.

сказка

1. юмах, халап; рассказывать сказки халап яр; 2. суя япала; всё это — сказки ку пурте — суя япала.

сказочник

юмахҫӑ, халапҫӑ, юмах яракан.

сказочный

1. юмах, халап; сказочный мир халап тĕнчи; 2. юмахри, халапри (паттӑрсем); 3. питӗ пысӑк, тӗлӗнмелле (пуянлӑх, хӑвӑртлӑх).

переливать

что несов., перелить, -лью сов. 1. пĕр савӑт ҫинчен тепӗр савӑт ҫине яр (юхтар); 2. ытлашши ярса, хĕрринчен юхтар; переливать из пустого в порожнее юмах ҫаптар, пуш параппан ҫапса лар.

толк

1. сăмах-юмах, сӳтсе явни; не придавай значения толкам сăмах-юмаха питех хăлхана ан чик; 2. йĕрке, тĕл, тулăк, пархатар; он говорит без толку вăл йĕркесĕр (тулаксăр) калаçать; из него не выйдет толку унран тулăк (пархатар) пулас çук; никак не возьму в толк ниепле те ăнланса илейместĕп; он сбил с толку вăл ăна ăнтан ячĕ.

Чăвашла-тутарла словарь (1994)

юмах

әкият

Çавăн пекех пăхăр:

Юманкка юманлăх юманлăх шĕпшĕлĕ юмарт « юмах » юмах-халап юмахла юмахçă юмăç юмăç-терĕç

юмах
Пуплев пайĕ
Япала ячĕ
 
Фонетика
4 саспалли
 
Хытă сăмах
 
Чĕлхе
Чăвашла
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org