Шырав: -йĕр - Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

Шыракан сăмаха çырăр:   
«Чăвашла-вырăсла словарь (1982)» сăмахсарта кăна шырамалла
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1982)

авăнчăк

криво, извилисто
йĕр авăнчăкĕ — кривизна линии
çурăм шăмми авăнчăкĕ — искривление позвоночника
юханшыв авăнчăкĕ — изгиб реки
авăнчăк авăрлă туя — трость с изогнутой ручкой
авăнчăк куç харши — изогнутые брови
авăнчăк хăма — искривленная доска
тулалла авăнчăк — выгнутый, выпуклый
шалалла авăнчăк — вогнутый, со впадиной
йывăç авăнчăк ӳсет — дерево растет криво

авкаланчăк

извилистый, изогнутый, кривой
çул авкаланчăкĕсем — извилины дороги
авкаланчăк йĕр — волнистая линия
авкаланчăк сукмак — извилистая тропа

акă

2. огранич.
так, например
хотя бы

çур-йĕр тăвассинех илес акă — взять хотя бы строительство жилых домов

анкер

2. тех.
анкер (çурт-йĕр пайĕсене çыхăнтаракан пай)

база

2.
база (ĕçре кирлĕ хатĕрсем, çурт-йĕр т. ыт. те)
çар бази — военная база
туристсен бази — туристкая база

биссектриса

мат.
биссектриса (кĕтесе çурмалла пайлакан тӳрĕ йĕр)

горизонталлĕ

горизонтальный
горизонталлĕ йĕр — горизонтальная линия

изоглосса

лингв.
изоглосса (пĕр-пĕр сăмах е чĕлхе уйрăмлăхĕ ăçта-ăçта тĕл пулнине карттă çинче кăтартакан йĕр)
диалект сăмахĕн изоглосси — изоглосса диалектного слова

йĕр

I.

1.
след
отпечаток

мулкач йĕрĕ — заячьи следы
пӳрне йĕрĕ — отпечатки пальцев
çара ура йĕрĕ  —следы, отпечатки босых ног
йĕр йĕрле — идти по следу, выслеживать
йĕр çине ӳк — напасть на след
йĕр çухат — 1) потерять след 2) заметать следы
йĕрĕ те çухалнă — и след простыл
йĕрĕ те юлман — не осталось и следа
йĕр ту — 1) наследить (грязными ногами) 2) проложить след
Пĕр çын каять — йĕр юлать, çĕр çын çӳрет — çул пулать. — посл. Один человек пройдет — след останется, сто человек пройдет — дорога проляжет.

йĕр

2.
тропа, тропинка, дорожка
колея

урапа йĕрри — колея
йĕлтĕр йĕрĕ — лыжня
йĕр хыв — проложить тропинку

йĕр

3.
линия, черта
хумлă йĕр — волнистая черта
кукăр-макăр йĕр — зигзагообразная, ломаная линия
йĕр турт — провести линию
йĕр туртса тух — расчертить, разлиновать

йĕр

5.
строка
виçĕ йĕр çыр — написать три строки

йĕр

II. глаг.

плакать, рыдать
причитать

куççульпе йĕр — заливаться слезами
сасăпа йĕр — рыдать, плакать навзрыд
татăлса йĕр — надрываться в плаче
хĕр йĕрет — невеста причитает
йĕрсе çӳре — быть плаксивым, часто плакать
йĕрсе яр — расплакаться, разреветься
вăл йĕрес патне çитрĕ — он чуть не плачет

кала

7.
причитать, приговаривать
каласа йĕр — причитать

контурлă

контурный
контурлă йĕр — контурная линия
контурлă карттă — контурная карта
контурлă ӳкерни — контурное изображение

кооператив

кооперативный
çурт-йĕр кооперативĕ — жилищный кооператив

коопераци

кооперативный
потребительсен кооперацийĕ — потребительская кооперация
промысла кооперацийĕ — промысловая кооперация
çурт-йĕр кооперацийĕ — жилищная кооперация
коопераци лавкки — кооперативный магазин
коопераци таварĕсем — кооперативные товары
коопераци харпăрлăхĕ — кооперативная собственность

кукăр-макăр

криво, косо, вкривь и вкось
кукăр-макăр йĕр — ломаная линия, зигзаг
кукăр-макăр йывăç — искривленное дерево
кукăр-макăр çул — извилистая дорога
шыв кукăр-макăр юхать — речка течет, делая множество извилин
Кукăр-макăр турат пур, турат çинче кукăль пур, кукăль ăшĕнче çăмарта пур. (Пăрçа). — загадка Весь изогнутый сучок, на сучке пирожок, в пирожке яички. (Горох).

куççуль

слезный
вĕри куççуль — жгучие слезы
савăнăç куççулĕ — слезы радости
куççуль парĕсем — слезные железы
куççуль тумламĕ — слезинка
куççуль юхтаракан газ — слезоточивый газ
куççуль витĕр кул — смеяться сквозь слезы
куççульпе макăр — заливаться слезами
куççульпе йĕр — заливаться слезами
тĕтĕмпе куççуль тухать — глаза слезятся от дыма
куççуль капланса килчĕ — слезы подступили к глазам
куççуль кăлар — 1) заставить прослезиться 2) всплакнуть, уронить слезу
куççульпе тархасла — слезно умолять
куççуль тухиччен култар — смешить до слез
Тăлăххăн пурăнни — куççульь тăкни. — посл. Сиротой жить — слезы лить.

лапка-лапка

1.
крупными хлопьями
лапка-лапка юр çăвать, мулкач сикет — йĕр тăвать — фольк. крупными хлопьями падает снег, по нему скачет заяц, оставляя следы

линейка

1.
линĕйка
йывăç линейка — деревянная линейка
логарифм линейки — логарифмическая линейка
миллиметрлă линейка — миллиметровая линейка
линейкăпа йĕр турт — провести линию с помощью линейки

лини

4. перен.
линия (çул-йĕр)
политикăлла лини — политическая линия
партин тĕп линийĕ — генеральная линия партии

маркировка

2. с.-х.
маркировка (йĕр туртни)
пусса маркировка ту — маркировать участок

медиана

мат.
медиана (виçкĕтеслĕх тăррине хирĕç енĕн варрипе çыхăнтаракан йĕр)

меридиан

геогр.
меридиан (полюсран полюса хывнă йĕр)

мĕкĕр

3.
вопить
мĕкĕрсе йĕр — рыдать с воплем

нарезка

тех.
нарезка, резьба (каснă йĕр)
винтлă нарезка — винтовая нарезка
винт нарезки çийĕннĕ — у винта стерлась нарезка
нарезка ту (кас) — сделать резьбу, нарезку

панеллĕ

панельный
панеллĕ çурт — панельный дом
шултра панеллĕ çурт-йĕр ларт — вести крупнопанельное строительство домов

параллель

2. геогр.
параллель (экваторпа параллеллĕ йĕр)
глобус çинчи параллельсемпе меридиансем — параллели и меридианы на глобусе

пăнчă

2.
точка
икĕ пăнчăна пĕрлештерекен йĕр — линия, соединяющая две точки

пĕрлехи

2.
общественный, коллективный
объединенный

пĕрлехи ĕç — коллективный труд
пĕрлехи çурт-йĕр — общественные постройки, здания

пиç

5.
получать навык, становиться опытным, умелым
осваиваться
с чем-л.
ĕçе пиç — освоиться с работой
ĕçре пиçнĕ çын — опытный человек
Вут хутмасăр çăкăр пиçмест, ĕçлесе пиçмесĕр çурт-йĕр пулмасть. — посл. Не истопивши печь, хлеба не испечешь, не научившись работать, дома не поставишь.

питĕрĕнчĕк

2. спец.
замкнутый
питĕрĕнчĕк йĕр — замкнутая линия
питĕрĕнчĕк система — замкнутая система

питлĕхлĕ

1.
крепкий, прочный, добротный
плотный

питлĕхлĕ çипуç — добротная одежда
питлĕхлĕ çурт-йĕр — прочные постройки

пунктир

пунктирный
пунктир йĕр — пунктирная линия
пунктир турт — провести пунктир

радиус

радиус (шар центрне çийĕпе пĕрлештерекен тӳрĕ йĕр)
Çĕр чăмăрĕн радиусĕ — радиус Земли
радиус вăрăмăшĕ — длина радиуса
радиус тăрăх — радиально, по радиусу

резьба

резьба (винтлă йĕр) (см. касăм 4.)

рейсмус

рейсмус (йĕр йĕрлемелли хатĕр)

сăсар

куний
сăсар йăви — гайно, гнездо куницы
сăсар çĕлĕк — кунья шапка
хура вăрман хыçне юр çунă, унта хĕрлĕ сăсар йĕр хывнă — фольк. за темным бором намело снегу, там рыжая куница проложила след

спираллĕ

спиральный
спираллĕ йĕр — спиральная линия
спираллĕ пружина — спиральная пружина

тĕс-пит

то же, что тес-йĕр
этем тĕс-питне çухат — потерять человеческий облик

толь

толь (çурт-йĕр витмелли шыв яман карттун)

траверз

мор., ав.
траверз (карап е вĕçетмĕш çулне перпендикулярлă йĕр)
траверзпа пыр — двигаться по траверзу

трасса

2.
трасса (çул, газопровод е ыт. хывмалли йĕр)
трасса палăрт — наметить трассу

трассăла

трассировать (вĕçнĕ чух çутă йĕр хăвар)
трассăлакан пуля — трассирующая пуля

турт

8.
проводить линию
чертить

тӳрĕ йĕр турт — провести прямую линию
сăмаха аялтан турт — подчеркнуть слово
урлă туртса пăрах — перечеркнуть, зачеркнуть

тӳрĕ

прямо, прямолинейно
тӳрĕ йĕр — прямая линия
тӳрĕ урам — прямая улица
тӳрĕ кай — идти прямо

тӳрĕлĕх

1.
прямизна
йĕр тӳрĕлĕхĕ — прямизна линии

тыт

11.
держаться, придерживаться (какого-л. направления)
çул-йĕр тыт — держаться какой-л. линии
тăнăç политики тыт — придерживаться политики мира

тытса пыр —
1) поймать и привести (туда)
2) править, управлять (напр. машиной)
3) придерживаться (какой-л. линии, политики)

ула

3. прост.
голосить, реветь
рыдать

уласа йĕр — голосить, рыдать в голос

управдом

(çурт-йĕр управляющийĕ)
разг.
управдом (управляющий домами)

хăвар

1.
оставлять
йĕр хăвар — оставлять след
усал ят хăвар — оставлять после себя дурную славу
малтанхи пек хăвар — оставить как было, оставить по-прежнему
ăратлăх хăвар — оставить на племя
вăрлăхлăх хăвар — оставить, приберечь на семена
мана валли çак кĕнекесене хăвар-ха — отложи мне вот эти книги

хăть

1. союз уступ.
хоть
хăть выртса йĕр — хоть плачь; хоть ревмя реви
хăть кăнтăрла, хăть каçхине — хоть днем, хоть вечером
хăть çĕнĕ кĕнеке, хăть кивĕ — çавах мар-и! — хоть новая книга, хоть старая — не все ли равно

хорда

1. мат.
хорда (кукăр йĕрĕн, пĕккĕн икĕ точкине пĕрлештерекен тӳрĕ йĕр)

хуйхăллă

жалобно, уныло
хуйхăллă йĕр — жалобно плакать

хумлă

1.
волнистый
хумлă йĕр — волнистая линия
хумлă-хумлă — 1) волнистый 2) волнующийся, бурный

хурлан

возвр.
печалиться, горевать, грустить, расстраиваться
ан хурлан — не печалься, не горюй
хурланса йĕр — горько плакать
хурланса макăр — горько плакать
чун хурланса килчĕ — на душе стало горько
хурланса çӳре — быть печальным, грустным

хуçкаланчăк

кривой, ломаный, изогнутый, зигзагообразный
хуçкаланчăк йĕр —ломаная линия

хуçланчăк

2.
кривой, ломаный
хуçланчăк йĕр — ломаная линия

хут

VI. глаг.

1.
топить, отапливать
вутă хут — топить печку
кăмака хут — топить печку
кăмрăк хут — топить углем
мунча хут — топить баню
хутса ăшăт — отапливать
хутса кăлар — истопить, протопить, вытопить
хутса яр — затопить, растопить
Вут хутмасăр çăкăр пиçмест, ĕçлесе пиçмесĕр çурт-йĕр пулмасть. — посл. Не истопив печку, не испечешь хлеба, без привычки к труду дома не наживешь.
Вут хутмасăр тĕтĕм тухмасть. — погов. Нет дыма без огня.

хыв

3.
прокладывать, проводить
тӳрĕ йĕр хыв — провести прямую линию
сукмак хыв — проложить тропинку
тайга урлă нефть пăрăхĕ хывнă — через тайгу проложен нефтепровод

шав

2.
сплошь, сплошь и рядом, везде и всюду
Атăл леш енче шав вăрман — в Заволжье сплошь леса
пирĕн хулара шав çĕнĕ çурт-йĕр лартни — в нашем городе сплошь и рядом новостройки

шăл


шăл курăкĕбот. тысячелистник
шăл суран курăкбот. чистотел
хур шăлĕ ту — обметывать края ткани

шăл çемми
1) по зубам кому-л. (о мягкой пище)
2) посильный,сподручный
шăл çемми ĕç — посильная работа
3) по зубам, под силу, по силам
ку ĕç ăна шăпах шăл çемми — эта работа ему как раз по силам

шăл йĕр — зубоскалить, насмехаться
шăл ей — зубоскалить, насмехаться
шăл хăйра — точить зубы на кого-л.

шăла çырт
1) прикусить язык, замолчать
2) стиснуть зубы, напрячься
вăл шăлне çыртса чăтнă — он терпел, стиснув зубы

шăл витĕр сăрхăнтарса кала — цедить слова сквозь зубы
шăл шуррй те кăтартмарĕ — он и рта не раскрыл

штрих

штрих (йĕр)
кăранташпа тунă штрихсем — карандашные штрихи

шултра

(шултăра)

1.
крупный, большой
крупное

шултра ăратлă ĕне — корова крупной породы
шултра вăрман — лес с большими деревьями
шултра кирпĕч — крупный кирпич, керамические блоки (для кладки стен)
шултра панельсенчен çур-йĕр туни — крупнопанельное домостроение
шултра пĕрчĕллĕ — крупнозернистый
шултра пулă — крупная рыба
шултра çăнăх — мука крупного помола, размола
шултра хăйăр — дресва (крупный песок с гравием)
шултра çумăр çăвать — падает крупный дождь
шултра тар тапса тухрĕ — выступили крупные капли пота

экватор

экватор (çĕр чăмăрне çурçĕр тата кăнтăр çурчăмăра пайлакан йĕр)

юхăн

II. глаг.
беднеть
приходить в запустение
ветшать

çурт-йĕр юхăнса çитнĕ — постройки совсем обветшали

юхăнчăк

разоренный, запущенный, пришедший в упадок
юхăнчăк çурт-йĕр — запущенные, обветшавшие строения

ӳк

11.
обнаружить, отыскать, напасть
йытă йĕр çине ӳкрĕ — собака напала на след

ӳкер

6.
наводить
показывать

йĕр çине ӳкер — навести на след

çĕт

2.
пропадать, исчезать, теряться
йĕр çĕтрĕ — след потерялся
куçран çĕт — пропасть из глаз
хыпарсăр çĕтнисем — пропавшие без вести
çĕт ман куç умĕнчен! — прочь с моих глаз!

çĕтсе çӳре —
1) плутать, блуждать
вăрманта çĕтсе çӳре — плутать по лесу
2) пропадать (долгое время)
эсĕ ăçта çĕтсе çӳретĕн? — где ты пропадаешь?

çĕтсе юл — отстать, затеряться
ача пирĕнтен çĕтсе юлчĕ — мальчик отстал от нас и затерялся

çил-йĕр

собир.
ветры
çил-йĕр лăпланмасть — не переставая дуют ветры

çурт-йĕр

домовый
жилищный
домо-

çурт-йĕр лартни — жилищное строительство
çурт-йĕр управленийĕ — домоуправление
çурт-йĕр майсем — жилищные условия
çурт-йĕр фончĕ — жилищный фонд
вĕсем çурт-йĕрне юсанă — они произвели ремонт дома и надворных построек

çурт-хăмăр

то же, что çурт-йĕр

ĕсĕкле

1.
всхлипывать
ĕсĕклесе ил — всхлипнуть
ĕсĕклесе йĕр — плакать всхлипывая, рыдать
ĕсĕклесе  макăр — плакать всхлипывая, рыдать

-йĕр

употр. в парных сложениях
в качестве показателя собирательности:

çурт-йĕр — дома, постройки, строения
çул-йĕр — дорога, путь; пути-дороги
тĕпĕ-йĕрĕпе каласа пар — рассказывать все по порядку

çул-йĕр

дорожный, путевой
çул-йĕр хывни — дорожное строительство
çул-йĕр техники — дорожная техника

ĕçле

1.
работать, трудиться
ăмăртса ĕçле — работать соревнуясь, соревноваться в труде
бригадирта ĕçле — работать бригадиром
вăрттăн ĕçле — работать подпольно
ĕçĕн ĕçле — работать сдельно
савăтра ĕçле — работать на заводе
искусствăра ĕçлекенсем — работники искусства
кĕрĕшсе ĕçле — работать по найму
киле илсе ĕçле — работать на дому
коммунизмла ĕçлекен предприяти — предприятие коммунистического труда
кунĕн-çĕрĕн ĕçле — работать в поте лица
хастар ĕçле — работать с огоньком
ырми-канми ĕçле — работать без устали
ĕçлейми пул — потерять трудоспособность
ĕçлеме пултаракан — трудоспособный
ĕçлеме пултарни — трудоспособность
ĕçлеме кай — идти на работу
ĕçлесе ил — заработать
ĕçлесе туп — заработать
ĕçлесе пĕтер — кончить работу
колхозра ĕçлесе пурăн — жить и работать в колхозе
Кам ĕçлемест — вăл çимест. — погов. Кто не работает — тот не ест.
Вут хутмасăр çăкăр пиçмест, ĕçлесе пиçмесĕр çур-йĕр пулмасть. — посл. Не истопишь печку — не испечется хлеб, не потрудишься как следует — не обзаведешься домом.

татăл


шыв татăлнă — река вскрылась, начался ледоход
татăлса йĕр — надрывно плакать
татăлса макăр — надрывно плакать

маркер

с.-х.
маркер (йĕр чĕрекен хатĕр)

чарăн

7.
переставать, прекращать (что-л. делать)
калаçма чарăн — прервать (свой) разговор
сывлама чарăн — задержать дыхание
чарăнайми йĕр — выплакать все глаза
алхасма чарăнăр — перестаньте шалить!

тӳп-тӳрĕ

абсолютно прямо, совершенно прямо
тӳп-тӳрĕ йĕр — абсолютно прямая линия
çакăнтан тӳп-тӳрех кайăр — отсюда идите прямехонько

строительство

строительный
промышленность строительстви — промышленное строительство
çул-йĕр хывни — дорожное строительство
ялти çурт-йĕр лартни — сельское строительство
строительствăпа монтаж ĕçĕсем — строительно-монтажные работы
строительство вырăнĕ — строительная площадка
строительство техникумĕ —строительный техникум
строительство сарса яр — развернуть строительство

ватерлини

ватерлиния (карап шывра мĕн тарăнăш ларма пултарнине кăтартакан йĕр)

йăпăх-япăх

ветхий, завалящий, никчемный
йăпăх-япăх çурт-йĕр — ветхие строения
йăпăх-япăх кĕрĕк — старенькая шуба

йĕр

III.
шăл йĕр — скалить зубы, склабиться прост.
шăл йĕрен — зубоскал прост.

паспортистка

паспортистка
çурт-йĕр управленийĕн паспортистки — паспортистка домоуправления

Çавăн пекех пăхăр:

-иç -им « -йĕр » -тăк -тăр -тĕк -тĕр -тĕрĕш

-йĕр
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org