Шырав: вăл - Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

Шыракан сăмаха çырăр:   
«Чăвашла-вырăсла словарь (1919)» сăмахсарта кăна шырамалла
[+] хушма опцисем

Чăвашла-вырăсла словарь (1919)

васка

спешить
торопиться
суетиться

васкăн, çынсене култаратăн — поспешить, людей насмешить
васкакан — суетливый
вăл пит васкакан çын — он очень суетливый человек
васканипе — второпях
тепĕр чух васкани те пулăшмасть — другой раз и торопливость не помогает

вăл

он, она
этот, тот самый

унăн — его
вĕсен — их
вăл хăй — он сам, она сама, оно само
вăл кăна мар, çĕç мар — не только он
вăл пире хăта тивет — он приходится нам сватом

вăрла

воровать
вăрласа кай — умыкать
вăл вăрласа кайма шухăшланă — он вздумал умыкать
вăрласа туп — наворовать
вăрласа чарăн — навороваться
вăл вăрласа чарăнчĕ те, (пуйрĕ те), халĕ улпут пек пурăнать — он наворовался, а теперь живет барином

вĕсем

они
вăл — он
вĕсем сана пĕри те палламаççĕ — ни один из них тебя не знает

выр

жать
выракан — жнец
выракан хĕрарăм — жница
вырса ил — выжинать
вырса пĕтер — дожинать
кунта тырă вырмалларан (или вырасран) килмест вăл — он не идет сюда потому, что здесь надо жать хлеб

вырăнаç

син.: кĕрĕç, вырăнаç
поселиться
вăл ун вырăнне вырăнаçасшăн — он хочет замещать его место

емелле

лечить
вăл вилнĕ пулĕччĕ, ăна йумăç емелленĕ — он умер бы, но его ворожей вылечил
ачасене емеллеме — чтобы лечить детей
емеллесе чĕрт — вылечить

ерех

син.: ерекĕ
водка
вино

ерех валли, ерехлĕх — на вино
ереххĕн пар — платить вином
вăл мана тĕрлĕ ерехсем ĕçтерчĕ — он напоил меня разными винами
ерех савăчĕ — графин

иккен

кажется, должно быть
есть

вăл чăнах чипер иккен — он и в самом деле кажется красив
вĕсем пит ăслă çынсем иккенне пĕлетĕп епĕ — я знаю, что они очень умные люди

иккĕлен

двоиться, сомневаться
вăл пит иккĕлене пуçларĕ — он начал очень сомневаться

илемлĕ

красивый, смазливый
вăл питĕнчен-куçĕнчен пит илемлĕ — она на лицо очень красива
пăхма илемлĕ — благовидный

ирĕк

воля
свобода
власть

халĕ ĕнтĕ хамăн ирĕк — теперь уж моя воля
ирĕккĕн — вволю
унăн тырри-пулли ирĕккĕн пулнă — у него хлеба было вволю
ĕнтĕ ирĕке тухрăм, тет — ну , теперь я, говорит, вышел на свободу
пире вăл тĕттĕм ирĕкĕнчен кăларса илнĕ — он нас вызволил из-под власти тьмы
ху ирĕкӳпе — по своей воле
çӳлти ирĕке, çĕр çинчи ирĕке пурне те мана панă — мне дана всякая власть на небе и на земле
ирĕке кăлар — уволить, выпустить на свободу
ирĕке тух — выйти на волю, уволиться
ирĕк йар — позволять
ирĕк пар — дозволить
çын ирĕкенче тăр — зависить от человека
ирĕкӳне туса çитерме кайатăп — иду исполнять волю твою
ирĕклĕх – вольность, свобода
ирĕксĕрлĕ-мĕнле — как-нибудь насильственным образом

ирĕксĕрле

принуждать, вынуждать; вăл ирĕксĕрлесе туртса илчĕ – он отнял силою.

62 стр.

итахальчен

так себе; вăл итахальчен анчах çӳрет – он так себе ходит.

63 стр.

йер

привязываться
ман лашана йут лаша йернĕ — к моей лошади присоединилась чужая лошадь
вăл çука йернĕ — он обеднял
кĕлĕмçе йернĕ — сделались нищими
çынна вупăр йернĕ — к человеку привязался вупăр
усал йернĕ çын — бесноватый
йерекен чир — заразная болезнь

йӳнеç

иметь довольство
вăл ĕлĕк çук пурăннă, халĕ пăртак йӳнеçрĕ — он прежде жил бедно, теперь немного поправился

йӳлле

понимать
обдумать, обсудить
предвидеть

вăл каланăпа йӳллем ĕнтĕ — по его совету обдумаю уж

кĕлĕ

молитва
кĕл-ту, кĕлĕ ту — молиться
вăл пĕр кĕлĕрен те йулмасть — он не пропускает ни одной службы

кĕрĕç

наниматься
вăл ман пата тарçа кĕрĕçрĕ — он нанялся ко мне в работники

кĕç

сейчас, в сию минуту, скоро
кĕт-ха пăртак, вăл кĕç (час) килет — подожди немного, он скоро придет

кил

I.
дом
киле — домой
килте — дома
килти — домашний
кил-çурт — домашнее строение
кил-вут — домашний очаг
вĕсем килĕпех усал — у них вся семья негодная
кил-йыш — семейный, семейство
киле йулнă çынсем — люди оставшиеся дома
кил-карти, кил-хушши, карташ — двор
кил хурчĕ — дикая пчела  
кил пуç — хозяин дома
епĕ хам, килтескер, парса йамарăм — так как я сам был дома, то я не дал
вăл ĕнесем килтине пĕлмен — он не знал, что коровы дома
килĕм вутăм кил тулли — моих семейных полон дом
тĕп килĕ — родной дом
киллĕн киллĕнех — дом за домом
килелле — домой, по направлению к дому
хăна кил йар — пустить на квартиру

кӳлеш

ревновать; спорить; Махмут арăмĕсем пĕр пĕринчен кӳлешеççĕ – жены Махмуда ревнуют друг друга; вăл арăмĕнчен кӳлешет – он ревнует свою жену.

105 стр.

мар

не, не есть; ман мар – не мое; çапла тăвас мар – так делать не следует; вăл лайăх çын мар – он не хороший человек. Çĕçĕ есĕ илтĕн-и? мар (çук, илмен), но ты взял? нет.

113 стр.

меслет

... вăл хăйех килĕ ха меслечĕпе – он сам придет, когда будет расположение; меслет – воля, власть.

116 стр.

мĕлкĕ

син.: ĕмĕлкĕ
тень, привидение; портрет; вăл ун мĕлкинчен хăрать – он боится тени его.

116 стр.

мĕн

2.
от до, отсюда дотуда
вăл мĕн пĕчĕкренпех чирлĕ — он болен от самого младенчества

никам

никто
вăл никамран та хăрамасть — он никого не боится

пайтах

порядочно, довольно
долгое время

вăл пайтахранпа килмен — он долгое время не приходил
пирĕн уччилнийе ачасем пайтахăн çӳреççĕ — ребята ходят в наше училище в довольно большом числе

пер

ударить, кидать, бросать, стрелять
вăл чулпа йăтта печĕ — он бросил камнем в собаку
тупă пер — стрелять из пушки
пăшал пер — стрелять из ружья
персе йар — выстрелить
перĕн — ударяться, упираться; касаться

пĕр

син.: пĕри, пĕрре
один; пĕр йышши тепĕр йышши – одни и другие; вăл манпа пĕр ăруран – он мой соплеменник; пĕр вăхăтра – в одно время; пĕр пек, пĕр пекскер – одинаковый; пĕре шуралать пĕре хĕрелет – то бледнеет, то краснеет; пĕр каймасăр, уйăрăлмасăр – неразлучный; çумăр çăвассипе пăр çăвасси пĕр мар – не одно и тоже, пойдет дождь или выпадет град; пĕр пĕрине хирĕçеççĕ (килĕшсе пурăнаççĕ) – друг с другом враждуют (живут в мире); пĕр мар – непостоянный; пĕр пек ту – сровнять; пĕр пек – тожественный; пĕр-пĕр чух – когда-нибудь; пĕр пĕлми – ничего не чувствуя; пĕр самантра тотчас; пĕр çын – некий; пĕр шухăшлă – единомышленник; пĕр-кун, пĕр-кунĕ, пĕр-кунне – намедни; на днях; пĕрехçех, пĕреççех – один (только); пĕр пĕчченчи – одинокий; епир ăна пĕрĕмĕр те (пĕри те) курмарăмăр – ни один из нас его не заметил; пĕрешкел (Ядр.) сходно; пĕррелĕхе каçар мана – прости меня на этот раз; тапăççи начар та, пĕррелĕхе йурĕ – ха хотя цеп и плох, но на один раз ладно сойдет. Пĕрĕмĕш – первый; пĕррĕн-пĕррĕнех – по одиночке; пĕрер – по одному; пĕрерĕн-пĕрерĕн пурте тухса кайрĕç – по одиночке все вышли; пĕрерĕн-пĕрерĕн чĕнсе илчĕ – позвал порознь (каждого); пĕрле – вместе; пĕрлештер – соединить; смешать, сближать; пĕрлеш – соединяться; смешаться, сближаться.

136 стр.

пĕчĕк

син.: пĕчик, пĕчĕккĕ
малый, маленький
пĕчĕк алăк — калитка
пĕчĕк урапа — тележка
пĕчĕкçĕ ачасем — малые ребята
вăл пĕчĕкренех çавăн пек — сызмала такой
пĕчĕккĕлен, пĕчĕкçĕлен — уменьшаться
пĕчĕклет, пĕчĕккĕлет — уменьшать; умалить; сократить
пĕчĕкçĕн пĕчĕкçĕн — мало по малу

пит

II.
лицо
наружность

пит-куç — все лицо вообще
пите-питĕн — лицом к лицу
вăл питĕнчен-куçĕнчен пит хитре пулнă — он был очень хорош на лицо
икĕ питлĕ — лицемер
пит çăмарта — лицо, щеки
пит çăмарта шăмми — скула
ура пичĕ — хребет плюсны
минтер пичĕ — наволочка
хурт питлĕхĕ — сетка (для пчеловода)

пуй

богатеть
пуйма кайнă, пуйса килнĕ — пошел за богатством, воротился богатым
пуйтар, пуйантар — обогатить
пуйанлăх — богатство
вăл пуйса кайрĕ — он разбогател
ăна пуйанне кура илнĕ — ее взяли за богатство

пулă

I.
рыба
унта çĕр-аллă виçĕ шултăра пулă кĕрсе тулнă — в нее попало 153 крупных рыбы
пулă тытакан, пулăçă — рыболов
пулă шӳрпи — уха
вăл пире çапла икшер пуллăн пара-пара вуншар пулă парса тухрĕ — таким образом, выдавая по две рыбы, он дал каждому из нас по десяти рыб
пулла кай — идти ловить рыбу
пулă тыта-тыта хур — нарыбачить

пур

II.
есть
иметь

ман кил пур — у меня есть дом
пурлăх — имущество, имение
пур — то, что есть; существующее; сущее
вăл хăй пур çине пур тăвас тесе пĕртте шухăшламан — он не думал о том, чтобы приобретать все больше
мĕн пур — всё имеющееся
ачи-пăчи пур çын, ача-пăчалă çын — человек, у которого есть дети
сурпан пурри сурпан сырăнăр — у кого есть сурбан, те приходите в сурбанах
çын пуртан кĕмерĕм — я не вошел, потому что были люди

пус

IIII.
ступать, давить, попирать, гнести
алă пус — руку приложить, подписаться
пичет пус — приложить печать
ура пусмалли, пускăч — стремя
кĕнеке пусакан вырăн — типография
кĕнеке пусакан, çаптаракан — типограф
хурах пус — грабить; разбойничать
хурах пусакан — разбойник, пускала – переминаться
пускаласа ан тăр — не переминайся
пусар, пусмăр — придавить чем-л; привалить что-л.
пустар — отдать материю в набойку
пусăн — смиряться, унижаться, прекращаться, подавить в себе гнев
вăл пусăнчĕ — он укротил свой гнев
çил пусăннă — ветер стих
çумăр пусăнать — дождь перестает
пуслăх — гнет
пусма — ступень, лестница
пусма картлашки — ступень

пуç

голова
начало
начальник
главный
колос
покорность

аслине пуç — старшему покорность
пуçлă йĕп — булавка
пуçла — начинать
пуçлан — начинаться
пуç-çап — челом бить, покланяться, молиться; жаловаться, благодарить
пуç çавăр — отуманить
кил пуçĕ — домоправитель
туй пуçĕ — распорядитель свадебного пира
çарă пуçĕ — полководец
йал пуçĕ — вождь деревни, своего народа
шыв пуçĕ — исток, вершина реки
çырма пуçĕ — начало оврага
вар пуçĕ — начало долины
кӳлĕ пуçĕ — начало озера
шурăмпуç — заря
вут пуççи — головня
çул пуççи — проводник
хул-пуççи — предплечие
ан-пуççи — плечео
пуç пÿрне — большой палец
пуç тури — гребень
пуç тăрри, тӳпи — темя
пуç шăмми — череп
пуç йанаххи — виски
пуç тутăри — головной платок
пуç-кашăл — венец
вăл кĕнекене пуçĕпех патăм — я отдал ему эту книгу совсем
пуçламăш — начало
пуçне — кроме, отдельно, особенно, исключая
пăт пуçне пиллĕк пус тӳлес пулать — нужно платить по пять копеек с пуда
пуçах, пучах — колос
хăмла пучаххи — хмелевая шишка
пуçалăх, пуçелĕк — из головы, брус в окне
пуç вĕçĕ — изголовье
пуçлăх — начальник; глава
пуç хирлĕ ӳкер — упасть стремглав п
пуç хур – ложиться ("голову класть")
çичĕ çул йамшăк чупрăм, пĕр турта пуç катмарăм — семь лет я гонял ямщину и не отколол конца ни у одной оглобли
пуç-тах çын — бесшабашный
пуççăрла [Етĕр.] — быть бесшабашным
пуç çинчен пĕркен — закрываться с головой
çын пуçне пĕрер çăмарта пĕçереççĕ — на человека варят по одному яйцу
пуçланса кайать — начинается
ĕçле пуçлать — принимается за работу
ĕрет пуçланса йарать — начинает ряд

пытар

прятать, зарывать, хоронить
вăл пытарса калакан çын — уклончивый
шаларах пытар — подальше спрятать
çын пытармалли шăтăк — могила
пытарса усра — сохранить
вилнĕ çынна пытар — схоронить мертвого

сехре

забота; боязнь; манăн сехре хăпрĕ – я испугался страшно; вăл мана сехрене хăпартрĕ – он испугал меня очень; сехре хуппи – страх.

170 стр.

су

I.
считать
укçа су — считать деньги
вăл сума савать — он меня почитает

сун

желать, думать, иметь расположение
вăл мана усал сунать — он мне желает зла
ырă сун — желать добра

сысна

свинья
сысна аçи — боров
сысна çури — поросенок
тинĕс сысни — дельфин
сысна ашĕ — свинина
сыснана сурăх тăваймăн — свинью не сделаешь овцой
сысна кĕтӳçи — свинопас
сысна пек — по-свински
вăл сысна пек турĕ — он поступил по-свински

çĕкле

поднимать
çĕклесе кай — уносить
çĕклесе кăлар — выносить
çĕклесе пыр — тащить
аллăна çӳле çĕкле: аллăна çӳле çĕклени вăл хăна ху путарни — не поднимай высоко руки (не заносись): поднимать высоко руки, это тоже, что себя топить

çĕлĕк

шапка
венец

санăн çĕлĕкӳ (калпаку, çĕлĕкĕ, калпакă) мана чухах — твоя шапка мне совершенно впору тилĕ çĕлĕкĕ — лисья шапка
хăлхалă çĕлĕк — малахай
çĕлĕк ил — снять шапку
вăл çĕлĕкне пуçĕнчен илнĕ — он снял с головы шапку
çĕлĕке талăш ларт — надеть шапку набекрень

çĕр

ночь; çĕрле – ночью; çĕрĕпех – всю ночь; çĕр хута – во всю ночь; кунĕн çĕрĕн – день и ночь; çур çĕр – полночь; вăл çĕркĕ кушкăсене пĕр çынна курнă – он вчера вечером видел одного кошкинского.

192 стр.

ĕмĕтлен

недеятся, уповать, ожидать
вăл санăн ĕмĕтленнĕ ĕмĕтне çитертĕр — пусть он даст исполнение твоей надежде
епир ĕмĕтленсе тăракан çын — человек, на которого наша надежда
ĕмĕтленни, ĕмĕтленнĕ ĕмĕт — желание сердца

ĕнен

веровать
удостовериться
увериться

ан ĕнен ăна, вăл суйать — не верь ему, он лжет
ĕненни — уверенность

ĕнентер

уверить
ăна ĕнентерес пулать — уго нужно уверять
епĕ айăплă маррине вăл пырса ĕнентерчĕ — что я не виноват, он засвидетельствовал
ĕнентерни — удостоверение, заверение; увлечение

ĕрет

ряд, строй
ĕретлĕ — рядом
ĕретпе — по порядку
ĕретлĕ пăта йусманĕ — фамильный, семейный праздник с жертвоприношением
пӳртсем ĕретпе лараççĕ — дома стоят по строю
вăл çын вара ĕречĕне тав-туса ĕрет пуçласа йарать — а тот человек, по порядку, приветствует другого и таким образом начинает ряд (приветствий)

Çавăн пекех пăхăр:

вăй вăйă вăйçă вăкăр « вăл » вăлта вăлта йар вăлча вăпăр вăр

вăл
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org