Шырав: çĕр - Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

Шыракан сăмаха çырăр:   
«Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ» сăмахсарта кăна шырамалла
[+] хушма опцисем

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

агроном

çĕр ĕçне аван пĕлекен çын. 1889-мĕш çултан пуçласа хăш-хăш кĕпĕрнесенчи земствăсем халăха çĕр ĕçне аван пĕлекен çынсем урлă (вăл çынсене вырăсла агрономы теççĕ) пулăшма тытăннă [Крестьянское 1906:33].

ахута

кайăкра çӳрени. Екатеринослав кĕпĕрнинче Варваровка ятлă хуттăрта виççĕн çĕр улпучĕ (помещик) çĕрĕнче кайăкра (ахутара) çӳренĕ; ахути пĕтсен вĕсем çав çĕре тара илсе тăракан çын (арендатор) патне пырса кĕнĕ [Добродетельные 1910:1].

вар

гл. пытар. Çак çӳп-çапсене, хурт виллисене çĕр айне варас (пытарас) пулать … [Сергеев 1907:10].

вăй

тĕрек. Патшалăхăн вăйĕ (тĕрекĕ) – çĕр ĕçлекен халăхра [Хыпар 1906, № 20:308].

депутат

хура халăхран суйланă çын; шаннă çын. Августăн 9-мĕш кунĕнче тухнă манифест хушнă пек суйласан çĕр хĕсĕк кĕпернесенчен хура халăхран суйланă çын (депутат) пĕрер кăна пулмаллаччĕ [Хыпр 1903, № 1:7]; Çĕр йĕрки çинчен калаçнă чух пурĕ 150 депутата* яхăн халăх хутне кĕрсе халăхшăн пит хытă тăнă. *Депутат тесе суйласа янă çынна калаççĕ [Хыпар 1906, № 33:509]; Ун хыççăн пур суйлакансем те пĕрле тата 8 шаннă çын (депутат) суйласа хумалла [Высочайшие 1906:22].

доход

тупăш; усă. Патшалăх тупăшĕ (доход) тăватă уйăхра çĕнĕ çултан пуçласа пĕлтĕрхинчен 61 ½ мил. тенкĕ ытларах пулнă [Хыпар 1906, № 25:392]; Çĕр çулсерен хуçине доход (усă) кӳрет [Хыпар 1906, № 38:593].

драпач

вăрлăха аксассăн ăна çĕр айне тумалли сӳре пек япала. Вăрлăха аксассăн ăна тата сӳререн пуçне драпачпала, экстирпаторпала ĕçлесе çĕр айне тăваççĕ. Вĕсем те сӳре пек япаласемех, анчах вĕсем вăрлăха çĕр ăшне шаларах, тарăнтарах кӳртсе хăвараççĕ, ăна хулăмрах çĕр сийĕпе витсе хăвараççĕ [Способы 1911:3].

закон

йăла; Иисус Христосăн пĕлĕт çинчи аслă сăмахĕ. Çакăнтан пурăр та ĕçĕр, çакă Манăн сирĕншĕн те ытти нумай çынсемшĕн те çылăхĕсене каçарасшăн юхтарнă çĕнĕ закон (йăла) юнăм [Церковные 1883:78]; Иисус Христос вĕсене пурне те лайăх ăнлантарасшăн вĕсене юмахпа кала-кала вĕрентнĕ, çĕр çинчи пĕр-пĕр пĕлмен япала çинчен юмах каласа Вăл хăйĕн пĕлĕт çинчи аслă сăмахне (законне) пур çынна та лайăх ăнламалла тунă [О боге 1891:76]; Еврейсем çак Турă каланă вунă тĕрлĕ пурăнăç йĕркине (закона) итлесе пĕтерсен хăраса Моисее каланă: Турăпа калаçма эсĕ ту çине ху кай; Вăл сана мĕн калĕ, эпир çавна пурне те тума тăрăшăпăр тенĕ [Наставление 1896:45]; Патшалăх Пухăвĕ законсем (йĕркесем) кăлармалла пултăр <…> [Хыпар 1906, № 2:18].

заповедь

Турă кĕнекинчи вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмах; закон; Турă хушни; Турă йĕрки. Вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмахсене (заповедьсене) Турă еврей халăхне Моисей пророк урлă Христос çураличчен 1615 çул малтан Синай тăвĕ çинче панă [Наставление 1896:21]; Турă хушнисене (заповедьсене) пĕлетĕн <…> [Господа 1898:105]; Турă йĕркисенчен (заповедьсенчен) пуринчен те чăн асли хăйшĕ тенĕ [Господа 1898:112]; Епле эпĕ аннем пиллĕхне, Туррăн аçуна, аннӳне хисепле, хăнах ырă пулĕ, çĕр çинчи ĕмĕрӳ вăрăм килĕ тесе хунă заповеде (закона) пурăнăçпа улăштарăп, епле эпĕ Турă законне пăсăп [Отец 1904:11].

землемер

çĕр виçекен. Çĕр виçекен (землемер) ав çурта та, чиркĕве те çывăха пымасăрах виçсе илет, çырма урлăшне, лачака урлăшне аякранах виçет, куçпа пăхать те хут çине ӳкерет [Беседы 1906:17]; ăна пире пĕр çĕр виçекен (землемер) вĕрентсе хăварчĕ [Селивановский 1910:22].

инкек

хĕн. «Дом трудолюбия» туса çитереспе пит йăвăр инкек (хĕн) пулнă. Сĕм тĕттĕм çĕр варринче çумри çуртра вут тухнă та сасартăках темиçе çурта хыпса илнĕ. Çук çынсем валли лартнă çурт ытти çуртсемпе пĕрле пĕтĕмпех çунса пĕтнĕ. Çак йăвăр инкек (хăш-хăш çĕрте вут тухнине шар теççĕ) çӳлтен сăнмалăх пулчĕ пулĕ тесе Иоанн атте никама та хуйхăрма хушман [Отец 1904:25].

йăран

ана чикки; пилĕк çĕр тăваткал чалăш. Çавăнпа анасем чиккине (йăрансене) тухнă усăсăр курăксене чечеке ларичченех çăлса тăкас пулать [Каким 1911:2]; Çакăн пек суха пуçп, ырхан лашапа кунне пĕр хăрах йăрантан (пилĕк çĕр тăваткал чалăш) мала сухалас çук [Степанов 1908:7].

кайăкра çӳре

ахутара çӳре. Екатеринослав кĕпĕрининче, Варваровка ятлă хуттăрта, виççĕн çĕр улпучĕ (помещик) çĕрĕнче кайăкра (ахутара) çӳренĕ [Добродетельные 1910:1].

капиталист

çĕр хуçи, пуян çын. Çавăнпа çĕр хуçи пулма пит усăлă-мĕн: нимĕн тумасан та банкра укçа тытакан пуян çынсем (капиталистсем) пек доход илсе пурăнма пулать [Хыпар 1906, № 38:593].

картахви, карттахви

çĕр улми. Икĕ çынна пĕр чашкă картахвипе (çĕр улмипе) тĕрлĕ пахча çимĕçĕ хушса пĕçернĕ купăста яшки ларать … [Николаев 1988:145]; Хыçа пурте карттахви акаççĕ. (Кунта паранкă та темеççĕ, çĕр улми те темеççĕ [Тимофеев 2002:70].

кăтăрт

гл. хĕтĕрт. Хăш-хăш çĕрте çĕр ĕçлесе пурăнакан хура халăха çын çĕрне е хысна çĕрне вăйпа туртса илме хĕтĕртсе (кăтăртса) çӳрекенсем пур [О манифестах 1905:15].

комиссия

(хальхилле комисси) канаш тумалли ушкăн. Июнĕн 26 кунĕнче П[атшалăх] П[ухăвне] çĕр ĕçĕ çинчен канаш тумалли ушкăн (комиссия) хăй ĕçне панă [Хыпар 1906, № 26:409].

корăмлăх

(хальхи литература чĕлхинче çук) çимелĕх. Тырă акнă хыççăн выльăхсем валли çимелĕх (корăмлăх) пĕр-пĕр урăх япала – курăк-и е кавăнь, çĕр улми, выльăхсен çитерекен чĕкĕнтĕр аксассăн çĕр вара хура пусăри пек канса выртать, мĕшĕн тесен выльăхсем валли çимелĕх акнă курăксем çĕртен тырăсен туртса илекен çимĕçне мар, урăх çимĕçе туртса илеççĕ … [Франкфурт 1913:2].

культиватор

тырра аксассăн ăна çĕр айне тумалли япала. Тырра аксассăн ăна çĕр айне тăвас ĕçе тата ытти япаласемпе те тăваççĕ (культиваторсемпе, дисковый сӳресемпе), анчах вĕсем пит хаклă тăраççĕ, хресчен çынни илес япаласем мар [Способы 1911:4].

купис

хуçа. Пĕр пуян купис (хуçа) таварне карап çине тиесе Африка тиекен çĕр-шыва кайнă [Добродетельные 1910:15].

метеор

пĕлĕт çинче вĕçсе çӳрекен пысăк чул катăкĕ. Тĕнчере пĕлĕт çинче пысăк чул катăкĕсем вĕçсе çӳреççĕ. Çĕр йĕри-тавра тăракан сывлăша вирлĕн сĕртĕннипе чул хĕрсе çап-çутă çĕлен вĕçнĕ пек курăнать. Ун пек чулсене пĕчĕкреххисене ӳкекен çăлтăр, пысăкраххисене метеор е болиды теççĕ [Вĕре çĕлен 1912:24].

миллиард

пин миллион. Вĕсен çĕр нумай та мар, çын çинче çын пурăннă пек пурăнаççĕ, патшалăх укçи те çулталăка çур миллиарда (миллиардра пин миллион, миллионра пин хут пин) яхăн анчах пуçтарăнать <…> [Хыпар 1906, № 10:151].

михĕ

мишук; хутаç. <…> çĕр çаврака, пĕлĕт ăна хăмпă пек е мишук (михĕ) пек йĕри-тавра карса тăрать пулĕ <…> [Беседы 1906:18]; … вăл çӳçсем тăрăхла михĕ (мишук) майлă [Золотарев 1908:14]; Çак пысăк пирус пекскерĕн ăшĕнче 17 пӳлĕм пулнă, пӳлĕмсерен пĕрер пысăках мар михĕпе (хутаçпа) сывлăш пулнă [Çулталăк 1910:16].

мул

пурлăх. Вăл ăна каланă: часрах ку çĕр çинчи мула валеçсе пĕтерер те пĕлĕт çинчи мула (пурлăха) шырар тенĕ [Страдание 1897:5].

пайăр

хăйсен. Эчкеренпе Хачăккасси чăвашĕсем монастырь валли хăйсен (пайăр) ят çĕрне виçĕ теçеттина ахалех касса панă; вăл çĕр вăрманлăх пулнă [Освящение 1904:4].

паранкă

çĕр улми. Йинкĕшĕ каланă: «Акă паранкă (çĕр улми) шуратмалла, пӳрт ăш-чиккине çумалла <…>» тенĕ [Хĕн-хур 1900:5].

партия

(хальхилле парти) ушкăн; пĕр шухăш пулса законсене хăйсем пĕлнĕ пек тăвас тесе пĕрлешнĕ ушкăнсем. Халĕ Россияра кирек мĕнле ушкăна пырса перĕнсен те эсĕ мĕнле ушкăна (партияна) хутшăнан тесе ыйтаççĕ [Хыпар 1906, № 13:202]; Конституционно-демокра­тическая партия** (кадеты) вăл çĕр ĕçне мĕнле тумаллине хăйсем шухăшланă пек Думара каласа кăтартнă <…>. **Партия тесе пĕр шухăш пулса законсене хăйсем пĕлнĕ пек тăвас тесе пĕрлешнĕ ушкăнсене калаççĕ [Хыпар 1906, № 33:509].

пăлхăвăрç

патшалăх йĕркине улăштарса пĕтĕмпех çĕнетесшĕн тăрăшакан. Яппун вăрçи вăхăтĕнче патшалăх йĕркине хальхи пек улăштарса пĕтĕмпех çĕнетесшĕн тăрăшакансем (пăлхăвăрçсем) пурте халĕ Çĕпĕрти тĕрмесенчен пинĕ-пинĕпе хăйсен çуралнă çĕр-шывĕсене тавăрăнса ĕлĕкхи пекех хура халăхшăн ĕçлеме тытăнаççĕ [Хыпар 1917, № 2:2].

помещик

улпут; çĕр улпучĕ. Белосток. Кунти уясри улпутсем (помещиксем) халăх пăлханасран хăраса хăйсен кил-çурчĕсене, çĕрĕсене, вăрманĕсене сутса пĕтереççĕ [Хыпар 1906, № 6:96]; Екатеринослав кĕпĕрнинче Варваровка ятлă хуттăрта виççĕн çĕр улпучĕ (помещик) çĕрĕнче кайăкра (ахутара) çӳренĕ <…> [Добродетельные 1910:1].

преподобный

çĕр çинчи пурăнăçа пăрахса монах пулса таса пурăнакан çын. Египет çĕрĕнче пĕр Макарий ятлă преподобный пурăннă. (Преподобный тесе çĕр çинчи пурăнăçа пăрахса монах пулса таса пурăнакан çынна калаççĕ) [Училище 1892:26].

пророк

Христос Турă çĕр çине килессине малтан каласа хăварнă çынсем. Прор. – пророкъ – Христос Тора сирь-зинэ килэссынэ малдан калаза хварны синзэм [Сöлдалык 1873:5]; Пророксем вĕсем ырă, таса пурăнăçлă çынсем пулнă. Турă систернĕ тăрăх вĕсем ӳлĕм мĕн пулассине кала-кала кăтартнă, çынсене Турра ĕненсе тӳрĕ пурăнма вĕрентнĕ, этем тăвайми тĕрлĕ хăватсем тунă [Наставление 1896:56–57].

процент

кивçен илнĕшĕн банка тӳлемелли укçа. Çĕр ытлашши хаклăланса пынине банка кивçен илнĕшĕн тӳлемелле укçана (процент) сахаллатни те нимĕн усă та кӳреймен <…> [Хыпар 1906, № 20:314]; Процент вăл ак мĕнле: хĕлле эсĕ улпутран 1 тенкĕ илнĕ иккен, уншăн ăна çулла çав хака 2 е виçĕ тенкĕлĕх ĕç ĕçлесех паран [Акимов 1988:190].

пусă

хыт суха. <…> çĕр начар пулсан иккĕмĕш çул ăна хыт сухана (пусса) хăвармалла <…> [Çулталăк 1910:39].

Россия

пирĕн çĕр-шыв, вырăс патшалăхĕ. <…> Патшалăхна тени пирĕн çĕр-шыва, Вырăс (Россия) патшалăхне тени <…> [Объяснительные 1903:67].

саранча

шăрчăк. Тĕтĕм ăшĕнчен çĕр çине саранча (шăрчăк) тухрĕ, ăна çĕр çинчи скорпионсем пек ирĕк панăччĕ [Послания 1903:242].

скрижаль

икĕ чул хăма. Унта вăл хĕрĕх кун, хĕрĕх çĕр Турăпа калаçса тăнă. Çавăн чухне Турăран икĕ чул хăма (скрижаль) илнĕ [Наставление 1896:45].

сословие

(хальхилле сослови) ăрасна законпа пурăнакан халăх ушкăнĕ. Пирĕн шухăшпа, халăха çĕр парса ытти сословисемпе* танлаштармасан, ыйтакан ирĕксене пурне те памасан, часрах пур ĕçе те хăй ирĕкĕпе тумалла çĕнĕ Дума пухмасан пирĕн нихăçан та халăх лăпланса йĕркене кĕрес çук. *Пирĕн пурĕ тăватă сослови: хресчен сословийĕ, мещан сословийĕ, пупсен сословийĕ, улпутсен сословийĕ. Сослови тесе ăрасна законпа пурăнакан халăх ушкăнне калаççĕ [Хыпар 1906, № 33:509].

сотник

çĕр çын пуçлăхĕ. Хĕрес патĕнче тăракан çĕр çын пуçлăхĕ (сотник), ытти салтаксем те çав хăватсене курсан каланă: ку чăнах та тӳрĕ çын пулнă мĕн, Турă Ывăлĕ иккен! тенĕ [Наставление 1896:115–116].

социализм

урăхла йĕрке. Вĕсем çĕр çинче урăхла йĕрке тăвасшăн. Вăл йĕркене социализм теççĕ. Социализм тиекен йĕрке пулсан çĕр çинче хуçи те, тарçи те пулмалла мар, пур те пĕрле ĕçлесе ĕçлесе тунине пĕр çĕре пуçтарнине кашнине кирлĕ таран памалла [Хыпар 1906, № 25:401].

ссуда

банк кивçен панă укçа. Çĕр илме хура халăхшăн тӳленĕ укçа банкă çав халăх çине кивçен панă укçа пек çырса хурать, çавăн пек панă укçана ссуда теççĕ. Çĕр илме кивçен панă çав укçана (ссудăна) хура халăх вара сăрукăн-сăрукăн темиçе çулччен тӳлесе татса пырать [Высочайшие 1906:31].

стадия

(хальхилле стади) [вăтамран ик çĕр метр]. Çав кунах вĕренекенсенчен иккĕшĕ Еммаус ятлă яла кайнă; вăл ял Иерусалимрен утмăл стадияна (вун икĕ çухрăма) яхăн пулнă [Лука 24:13].

сырăш

выльăхсене утă паракан çĕр. Таса Хĕр Мариянăн унта çăмăлланас вăхăчĕ çитнĕ, вăл Ывăл ача çуратнă та Ăна чĕркесе сырăш çине (выльăхсене утă паракан çĕре) вырттарнă [Книга 1910:66].

тайга

вăрман. Пыра-пыра Сибирте аван юрăхлă çĕр сахалланăран унта куçма пăраха пуçланă, унта çĕр нумай та, анчах вăл çĕрсем пурте вăрман (тайга) айĕнче [Çулталăк 1906:38].

таможня

ют патшалăхран илсе килекен таварсене каçаракан çĕр. Пур ют патшалăхран илсе килекен тавара та малтан патшалăх чиккине, таварсем каçаракан çĕре илсе пыраççĕ (вăл вырăна вырăсла таможня теççĕ) [О земстве 1906:23].

теçетине

, теçеттин тăрăшшĕ 80 хăлаç, сарлакăш 30 хăлаç çĕр. Пĕр теçетинене (тăрăшшĕ 80 хăлаç, сарлакăш 30 хăлаç) ыраш 9 пăтран ытла мар, сĕлĕ 20 пăтавкаран, тулă 12 пăтавкаран ытла мар акас пулать [Бажаев 1908:11]; Хресчене 36 миллион теçетина (хыснан, патша хурăнташĕсен тата пăртак улпутсен çĕрĕсене) валаçсе парсан та вĕсен çĕрĕ 1861-мĕш çулхи чухлĕ анчах аслăланса çитет [Крестьянское 1906:30].

торф

лачака çĕрĕ; шурта тĕрлĕ япала çĕрсе пулнă çĕр. Çĕр сакăр тĕрли пур: 1) хăйăр, 2) тăмлă хăйăр, 3) тăм, 4) хăйăрлă тăм, 5) извеска, 6) мергель, 7) хура çĕр, 8) торф (лачака çĕрĕ) [Горбунов 1910:10–11]; Куприян Прохорович каланă: ку çĕре торф (шурта тĕрлĕ япала çĕрсе пулнă çĕр) теççĕ [Селивановский 1913:13].

Турă кĕлли

Иисус Христос вĕрентнĕ кĕлĕ. Хăйне мĕн каласа кĕл тумаллине, хăйĕнчен мĕн ыйтмаллине пире Иисус Христос Хăех вĕрентнĕ, вăл кĕлле Турă кĕлли теççĕ («Эй çӳлти Аттемĕр» кĕлĕ вăл), тата çĕр çинче пурăнса Турра юрăхлă пулнă çынсем, святой аттесем вĕрентсе хăварнă [Училище 1894:23].

тӳреле

сут ту. Çĕр ĕç министăр тунă улăштармалла мар хака йӳнетекенсене е хăпартакансене саккун тăрăх тӳрелĕç (сут тăвĕç) [Хыпар 1917, № 3:1]; Хăй кăларнă саккун тăрăх та хăй тӳрелеме (сут тума) пултарать [Ширновой 1917:6].

уйăх

çĕр юлташĕ. Сйрь-баньчэ йолдаже бор – оих ятлыскэр. вырысла луна. Вул 28 талык хошшыньчэ перь хут сйрь-тавра сӳреть – пер сöлдалыкра 13 хут [Сöлдалык 1873:84–85].

хăтар

çăл. Адампа Евана Турă этем ăруне Хăтаракана (Çăлакана) ярăп тесе сăмах панăран малтан вара темиçе ĕмĕр, темиçе çĕр çул иртнĕ, çĕр çинчи çынсем пурте çылăхлă пурăннă [Объяснительные 1903:11–12].

Хвăлын тинĕсĕ

Каспи. Атăл пĕтĕм Вырăс патшалăхĕ урлă каçса виçĕ пин те çĕр утмăл çухрăм тăсăлса Хвăлын (Каспи) тинĕсне пырса кĕрет [Первая 1909:74].

хоругвь

турăш. Унтан вара турăшсем йăтса (хоругвасем) притвора çур çĕр енчи алăкран тухаççĕ <…> [Последование 1891:13].

хуна

ĕрче. Пĕр иртнĕ çĕр çул хушшинчех Хусан таврашĕнче тутарсем пит хунаса (ĕрчесе) вăйланса карĕç <…> [Комиссаров 1918:14].

хупах

эрех лавкки. Хăш-хăш ялта çĕр ĕçлекенсем хупах (эрех лавкки) кирлĕ мар тесе приговорсем туни пулнă [Игнатьев 1906:5]

хӳтĕ

хĕвел тивмен çĕр. Апрель уйăхĕнче çанталăк ăшăтса çитсен хӳтĕре (хĕвел тивмен çĕрте) 13–14 градуссем пулсан вĕллесене уçса хурт йăвисене пит тĕплĕн, лайăх пăхас пулать [Сергеев 1907:8].

чĕкĕнтĕр

хĕрлĕ кăшман. Пахчинче таса Серафим çĕр улми, чĕкĕнтĕр (хĕрлĕ кăшман), сухан лартнă [Житие 1904:11]; Улма е чĕкĕнтĕр (хĕрлĕ кăшман) тавăрашĕ хăш чухне карланкине ларать, хăш чухне кăкăрĕ тĕлне ларать [Сельский 1910:26].

шар

вут тухни. Сĕм тĕттĕм çĕр варринче çумри çуртра вут тухнă та сасартăках темиçе çурта хыпса илнĕ. Çук çынсем валли лартнă çурт ытти çуртсемпе пĕрле пĕтĕмпех çунса пĕтнĕ. Çак йăвăр инкек (хăш-хăш çĕрте вут тухнине шар теççĕ) çӳлтен сăнмалăх пулчĕ пулĕ тесе Иоанн атте никама та хуйхăрма хушман [Отец 1904:25].

эллин

грек. Чăн малтан Христос вĕрентнине Израиль халăхĕ хушшинчи суйланисем ĕненнĕ, вĕсем хыçĕнчен Христос Хăй çӳренĕ çĕр çывăхĕнчи халăхсем ĕненсе тата ытти халăхсене те вĕрентсе ĕнентернĕ. Çавăн пек халăхсенчен пĕр чаплă халăх авалхи эллинсем (грексем) пулнă [В память 1888:1]; Святой Прокопий çапла Христос çинчен эллинсен (грексен) кĕнеки çинче çырнă сăмахсемпех каласа кăтартнă <…> [Жизнь 1903:21].

çĕр

I. я.я. каç. Вăрмантан пĕр çĕр (каç) иртмесĕр килеймерĕмĕр [Чунтеров 1988:24].

çĕр улми

паранкă, картахви, кантук. Çĕр çинче ыраш, хура тул, çĕр улми (паранкă, картахви), çул курăкĕ, (шăпăр курăкĕ), шур ути, гвоздика аван ӳсет пулсан, йывăçсенчен хăва, хурăн, хырă аван ӳсет пулсан – вăл çĕр çăмăл, хăйăрлă пулать [Горбунов 1910:6]; Çитменнине тата çĕр улми (паранкă, кантук) те нумайĕшин пĕтнĕ [Хыпар 1907, № 15:115]; Пăтă ик-виç кунта пĕрре анчах тивет, ир те каç та салмапа çĕр улми (паранкă) анчах [Çулталăк 1903а:27].

çилĕсĕр

йăваш кăмăллă. Йăваш кăмăллисем (çилĕсĕр çынсем) телейлĕ: вĕсене çĕр тивĕ [Наставление 1896:85].

çиме

апат. Лаша (апачĕ) çими юлашкисене, тислĕксене кайсанах çĕр айне пытарас пулать е çунтарас пулать <…> [Исаев 1882:9]; Вĕсем хăйсене валли пĕр пĕчĕккерех кимĕ (лодка) тытнă та хăйсене темиçе кунлăх çиме (апат), хуралт-мĕн тума, хирте ĕçлеме хатĕрсем илсе Турă çине шанса тинĕсе тухса кайнă [Избранные 1905:59].

ĕрче

нумайлан. Çын ĕрчет (нумайланать), çĕр ĕрчемест [Çулталăк 1908:37].

Çавăн пекех пăхăр:

çенаттăр çеçен хир çĕлĕк çĕмĕрен « çĕр » çĕр II. çĕр улми çĕртме сухи çĕт çиккер

çĕр
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org