Шырав: çул пыран - Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

Шыракан сăмаха çырăр:   
«Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ» сăмахсарта кăна шырамалла
[+] хушма опцисем

Чăваш чĕлхин ретроспективлă ăнлантару словарĕ

водянка

шыв чирĕ. Унăн сывлăхĕ начарланса пынă, çапла вăл тата пĕр ултă çул ĕçнĕ те шыв чирĕпе (водянка) вилсе кайнă [Эрех 1911:6].

заповедь

Турă кĕнекинчи вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмах; закон; Турă хушни; Турă йĕрки. Вунă япала çинчен пĕлтерекен сăмахсене (заповедьсене) Турă еврей халăхне Моисей пророк урлă Христос çураличчен 1615 çул малтан Синай тăвĕ çинче панă [Наставление 1896:21]; Турă хушнисене (заповедьсене) пĕлетĕн <…> [Господа 1898:105]; Турă йĕркисенчен (заповедьсенчен) пуринчен те чăн асли хăйшĕ тенĕ [Господа 1898:112]; Епле эпĕ аннем пиллĕхне, Туррăн аçуна, аннӳне хисепле, хăнах ырă пулĕ, çĕр çинчи ĕмĕрӳ вăрăм килĕ тесе хунă заповеде (закона) пурăнăçпа улăштарăп, епле эпĕ Турă законне пăсăп [Отец 1904:11].

Кайăк çулĕ

хисепсĕр нумай çăлтăр купаланса тăракан вырăн. Кайăк çулĕ вăл ак мĕн: çав кайăк çулĕ тиекен çĕрте хисепсĕр нумай çăлтăр купаланса тăрать. Çав темĕн чухлĕ çăлтăр çутти пĕрле хутшăнса пĕлĕт çинче çул пек çутăлса тăрать [Хыпар 1906, № 13:211].

кайăкçă

сунарçă. Тепĕр çул çак мулкача кайăкçă (сунарçă) тытать тет [Букварь 1900:36].

календарь

çулталăк кĕнеки; çулталăк хисепĕ. Христос çураличчен 45 çул малтан Рим патшийĕ Юлий Цезарь çулталăкра 365 ¼ тавлăк лăп пулĕ тесе çĕнĕ çулталăк хисепĕ (календарь) кăларнă [Çулталăк 1910:2].

кас

я.я. урам. Тата камран та пулин çыру илсен те çавăн пекех тарăхса пĕтетĕн: пĕрин патне йăтса каян – килте çук, тепĕрин патне пыран – вулаймасть; çапла хăш чухне пĕр çыру вулаттарасшăн пĕтĕм касса (урама) çавăрăнатăн; тата вăл çырура те ют çын пĕлмелле япала çинчен çырнă, те çук, ăна пĕлместĕн [Абрамов 1988:178].

кутамкка

хыçала хутаç. Пĕр-пĕр кутамкка (хыçала хутаç) çакса туя тытса пыракан вырăса-мĕне, çул пырана курсан е пĕр-пĕр тутара туя тытса пынине курсан таçтан-таçтан хурăн тĕлĕпе-хурăн тĕлĕпе пытана-пытана, ана çинчен-мĕнтен курăнми-курăнми тараттăмăр хуртсем патнелле е киле килнĕ чух пулсан – килелле [Тимофеев 2002:331].

начарлан

ырханлан. Улма йывăççи улми пулнă çул вăй-хăват (сĕткен) пĕтнипе начарланса (ырханланса) юлать те тепĕр çул вăй пуçтарать <…> [Хыпар 1907, № 4:28].

пахча

сат. Пахча (сат) хуçи хăй картинче ларакан йывăç темĕнле тăрăшса пăхсан та ик-вĕç çул кĕтсен те çимĕç туманнине курса, анчах ырă йывăçсене лайăхрах çитĕнме, нумайтарах çимĕç тума чарса кансăрлесе ларнине курса калать <…> [Поучения 1904:45].

пирамида

утмăл тăхăр чалăш çӳллĕш чул юпа. Эпир ĕлĕк-авал Египет халăхĕ, хăйсен патши Хеопс хушнă тăрăх, хĕрĕх çул хушшинче чултан утмăл тăхăр чалăш çӳллĕш юпана (пирамида) купаласа туни çинчен вуласа тĕлĕнетпĕр [Çулталăк 1914:6].

поезд

чукун çул тăрăх вутпа чупакан машинăпа унăн хыçĕнчен чупакан вагонсем. Чукăн çул тăрăх вутпа чупакан машинапа унăн хыçĕнчен чупакан вагонсене пурне те пĕрле поезд теççĕ [Отец 1904:26].

праçник, пăраçник

уяв. Халĕ Сăваплă Николая асăнса çул-талăкне икĕ тапхăр праçник (уяв) тăваççĕ <…> [Житие 1879:40]. Ĕлĕк çав тухьясене, сăркасене пăраçниксенче (уявсенче) те тăхăннă … [Орлов 1988:49].

пусă

хыт суха. <…> çĕр начар пулсан иккĕмĕш çул ăна хыт сухана (пусса) хăвармалла <…> [Çулталăк 1910:39].

расход

тăккаланни. Патшалăх Канашне суйланă çынсене тавлăка 25-шер тенкĕ памалла. Çул пырса тăккаланнăшăн (расходшăн) çулталăкне кашни çухрăмшăн 5 пус памалла [Хыпар 1906, № 9:135].

рельса

чукун çул çинчи тимĕр кашта. Чукун çул çинче тимĕр каштасене (рельсăсене) мĕншĕн тачă çыпăçтарса хумаççĕ? [Первая 1909:77].

смета

укçа хисепĕ, бюджет. Хысна укçине пăхса тăракан министр (министр финансов) çулленех çĕнĕ çул умĕн çитес çулшăн хыснана укçа ăçтан кĕмелли çинчен, вăл укçана ăçта ямалли çинчен хисеп çырать; вăл хисепе вырăсла смета (бюджет) теççĕ. Халĕ çак укçа хисепне (сметăна) ĕнтĕ министр малтан Патшалăх Пухуне памалла [Высочайшие 1906:14].

сукмак

утма çул. Хам тăвана юратса тĕттĕм çĕрти сукмакпа (утма çулпа) сан еннелле утам вара [Внутреннее 1913:19].

тӳрлет

юса. Пушă хирте Турă валли çул тӳрлетĕр (юсăр) текен сасă илтĕннĕ <…> [Требник 1886:217].

хăтар

çăл. Адампа Евана Турă этем ăруне Хăтаракана (Çăлакана) ярăп тесе сăмах панăран малтан вара темиçе ĕмĕр, темиçе çĕр çул иртнĕ, çĕр çинчи çынсем пурте çылăхлă пурăннă [Объяснительные 1903:11–12].

хуна

ĕрче. Пĕр иртнĕ çĕр çул хушшинчех Хусан таврашĕнче тутарсем пит хунаса (ĕрчесе) вăйланса карĕç <…> [Комиссаров 1918:14].

четверик

пĕр пăта яхăн виçе. <…> хресченсем улпут çĕрне акнăшăн кишни çул 15 четверик* сĕлĕ <…> улпута памалла пулнă. *Четверик пĕр пăта яхăн [Хыпар 1906, № 37:576].

чечеке лар

çурăл. <…> улма йывăççисем пĕр çул вăй-хăват хатĕрлеççĕ те тепĕр çуркунне шап-шурă чечеке лараççĕ (çурлаççĕ) <…> [Хыпар 1907, № 4:28].

чуп

аçа пĕл. Амисем аçана пĕлсенех (чупсанах) хĕл каçма тепĕр çул валли пĕр çулхи туратсен хуппи çине çăмарта туса хăвараççĕ [Яблонная 1915:6].

шыв суханĕ

чăрăш тăрри. Томас-шлакпа каинит тăкнă çĕрте иккĕмĕш-виççĕмĕш çул курăк вăйлă пулать, усал курăксем: мăк, хăях, шыв суханĕ (чăрăш тăрри) пĕтеççĕ, вĕсен вырăнне чавка пуç, кушак хӳри, мачăлта ӳсме тытăнать [Çулталăк 1910:41].

январь

кăрлач уйăхĕ; мăн кăрлач. 1907-мĕш çулта кăрлач (январь) уйăхĕнче чăваш хаçат сасси илтĕнми пулчĕ [Хыпар 1917, № 1:1]; Тата ăна святойсем хушшине йышăнса мăн кăрлачăн (январĕн) вун тăваттăмĕш кунĕнче çуллен-çул вăл вилнине асăнса праздник тума хушнă [Святая 1909:25].

çенаттăр

(хальхилле сенатор) Римри аслă, ватă çын. Иисус Христос çураличчен 390 çул малтан галлă ятлă тискер халăхсем Рим халăхĕ çине вăрçăпа пынă. Рим çыннисем вĕсене хирĕç тăма пултарайман. Çавăнпа вĕсем хуларан пăрахса тарнă <…>. Хулана пĕр çенаттăрсем (аслă, ватă çынсем) анчах тăрса юлнă [Третья 1911:13].

çĕр улми

паранкă, картахви, кантук. Çĕр çинче ыраш, хура тул, çĕр улми (паранкă, картахви), çул курăкĕ, (шăпăр курăкĕ), шур ути, гвоздика аван ӳсет пулсан, йывăçсенчен хăва, хурăн, хырă аван ӳсет пулсан – вăл çĕр çăмăл, хăйăрлă пулать [Горбунов 1910:6]; Çитменнине тата çĕр улми (паранкă, кантук) те нумайĕшин пĕтнĕ [Хыпар 1907, № 15:115]; Пăтă ик-виç кунта пĕрре анчах тивет, ир те каç та салмапа çĕр улми (паранкă) анчах [Çулталăк 1903а:27].

çул пыран

иртен-çӳрен. Вĕсем патне пĕр-пĕр иртен-çӳрен (çул пыран) кĕрсен вĕсем ăна ĕçтернĕ, çитернĕ <…> [Рассказы 1909:3].

çӳре

çăвăр. Вĕллере хурт амĕш пĕрре кăна. Вăл асли пулса нимĕскер те хушса-кăтартса çӳремест, пĕр май çăмарта тăвать – çӳре (çăвăр) сапать … [Хабачев 1910:15]; … вăл кашни çул çӳре (çăвăр) клармассерен çӳре кипки юлнипе хуралса чакалать те хытса каять [Сергеев 1907:3].

ĕлĕк

малтан. Çапла ĕлĕк (малтан) шыва кĕнĕ çынсем Святой Сывлăша апостолсем хăйсенĕн алисене хурса антарнă <…> [Суждение 1897:29]; Св. Малахия пророк иудейсем Вавилон тыткăнĕнчен тавăрăнсан Христос çураличчен 400 çул (ĕлĕк) малтан пурăннă [Избранные (январь) 1904:13].

Çавăн пекех пăхăр:

çитĕн çитĕнтер çихар çу « çул пыран » çуллă çум çӳпĕллĕ çӳре çылăх

çул пыран
Сăмаха тĕплĕ ăнлантарман
 
Хыпарсем

2015, утă, 30
Шыранӑ чухне ӑнсӑртран латин кирилл саспаллисем вырӑнне латин саспаллисене ҫырсан, сайт эсир ҫырнине юсама тӑрӑшӗ.

2015, утă, 30
Шырав сӑмахӗсене сӗннӗ чухне малашне вӑл е ку сӑмаха унччен миҫе шыранине тӗпе хурса кӑтартӗ.

2015, утă, 29
Сăмах шыранӑ чухне малашне сайт сире сăмахсарсенче тĕл пулакан вариантсене сĕнĕ.

2014, пуш, 25
Мобиллă хатĕрсемпе усă куракансем валли сайта лайăхлатрăмăр //Мирон Толи пулăшнипе.

2011, утă, 20
Вырăсла-чăвашла сăмахсарпа пуянланчĕ.

2011, утă, 19
Сăмахсарсен çĕнелнĕ сайчĕ ĕçлеме пуçларĕ.

2011, утă, 16
Сайтăн çĕнĕ версийĕ хатĕрленме пуçларĕ.

Пӳлĕм
Сайт пирки

Ку сайтра чăваш сăмахсарĕсене пухнă. Эсир кунта тĕрлĕ сăмахсен куçарăвне, тата ытти тĕрлĕ уйрăмлăхĕсене тупма пултаратăр.

Счетчики
Пулăшу

Эсир куçаракан укçа хостингшăн тӳлеме, çĕнĕ сăмахсарсем кĕртме, Ашмарин хатĕрленĕ сăмах пуххине сканерлама кайĕ.

RUS: Переведенные вами средства пойдут на оплату хостинга, добавление новых словарей, сканирование словаря Ашмарина.

Куçармалли счётсем:

Яндекс: 41001106956150

WMR: R028110838271

PayPal: np@chuvash.org