лущильник
с.-х.
лущильник
хăмăла лущильникпе çĕт — лущить стерню лущильником
пăт
II.
1.
неожиданно, внезапно
пăт вилсе кай — умереть внезапно
пăт çĕт — неожиданно пропасть
тăхăн
3.
носить, снашивать, изнашивать
тăхăнса çӳре — носить, ходить в чем-л.
тăхăнса çуремен — неношеный
тăхăнман — неношеный
тăхăнса çĕт — износить
тăхăнса пĕтер — износить
куллен тăхăнмалли тум — повседневная, будничная одежда
тăхăнса çӳренĕ — потертый, ношеный, бывший в употреблении
пушмака тăхăнса шалпарлат — разносить ботинки
çерем
4.
целина, новина
целинный
çерем çĕр — целинная земля
çерем çĕр уçакан — целинник
çерем уç — поднимать целину, пахать новину
çерем çĕт — поднимать целину, пахать новину
çĕт
I.
1.
сбиваться с пути
заблудиться, заплутаться
вăрманта çĕтсе кай — заблудиться в лесу
çултан çĕт — сбиться с дороги
Суккăр кăнтăрла çурта çутнă, çапах çĕтсе кайнă. — погов. Слепой днем со свечкой и то заблудился.
çĕт
2.
пропадать, исчезать, теряться
йĕр çĕтрĕ — след потерялся
куçран çĕт — пропасть из глаз
хыпарсăр çĕтнисем — пропавшие без вести
çĕт ман куç умĕнчен! — прочь с моих глаз!
çĕтсе çӳре —
1) плутать, блуждать
вăрманта çĕтсе çӳре — плутать по лесу
2) пропадать (долгое время)
эсĕ ăçта çĕтсе çӳретĕн? — где ты пропадаешь?
çĕтсе юл — отстать, затеряться
ача пирĕнтен çĕтсе юлчĕ — мальчик отстал от нас и затерялся
çĕт
3. перен.
пропадать
лишаться чего-л.
вăйĕ çĕтнĕ — он лишился сил
манăн сасă çĕтрĕ —у меня пропал голос
чĕлхӳ çĕтрĕ-им? — ты что, язык проглотил? (букв. лишился дара речи)
ыйхă çĕтнипе аптăра — страдать от бессонницы
◊
тăнран çĕт — потерять рассудок, сойти с ума
çĕт
II.
1.
изнашивать, рвать, продирать
пушмак çĕт — износить ботинки
чавсуна ăçта çĕтрĕн? — где ты продрал локоть?
çĕтсе пĕтер — износить, изорвать (совершенно)
сакăр сăхман, хĕрĕх кĕпе çĕтмелле пултăр! — чтобы износить тебе восемь кафтанов и сорок рубах! (пожелание долголетия)
çĕт
2.
разрывать, рыть
сысна çĕр çĕтет — свинья разрывает землю
çĕт
3.
поднимать целину, новь
парлак çĕт — поднимать залежные земли
çерем çĕт — поднимать целину
çĕт
4. с-х.
лущить
хăмăл çĕт — лущить стерню
çĕттер
I.
понуд. от çĕт I.
çĕттер
II.
понуд. от çĕт II.
çĕт
износить
изорвать
çерем çĕт
(с'э̆т), поднимать новину. КС. В. Олг. Çерем çĕт, çерем уç. ТММ. Вара вĕсем вăрмансене касса, çеремсене çĕтсе, хăйсен акмалли вырăнне аслатаççĕ те, тыр-пул акма тытăнаççĕ.
çăт
рвать, изнашивать. См. çĕт.
çĕт
(с’э̆т, с’э̆т’), пропадать. СПВВ. Çĕтрĕ, тесе, япала çухалсан калаççĕ. Шурăм-п. Кивçен илекен парăмĕ вырăнне япала парсан, кивçен пани: çĕтнĕ пуртă аври пулчĕ ĕнтĕ ку, тет. Турх. Çĕтменĕ, пĕтменĕ (брань). || N. Сасăм та çĕтрĕ. Я лишился голоса. N. Çăварĕ хупăннă, чĕлхи çĕтнĕ (лишился языка, способности говорить). N. Манăн часах чĕлхе çĕтĕ ак, чунăм тухса кайĕ. || Заблудиться. В. С. Разум. КЧП. Е çул çине тухатăп-и, е çĕтсе каятăп-и — каям-ха çавăнталла (пойду-ка в ту сторону)! Собр. Çын çĕтсе кайса-мĕн вилсессĕн (если умерла заблудившись), усал пулать, тет. В. Олг. Çĕтсе кайрăм, я заблудился.
çĕткеле
учащ. ф. от гл. çĕт. Кан. Тевĕш тата ытти вак-тĕвек япаласем чылай çĕткеленĕ (пропало).
çĕттер
понуд. ф. от гл. çĕт. N. Вирлĕ чĕлхеллисенĕн чĕлхине çĕттерет, ватă çынсене тăнран çухатать.
çĕт
(с’э̆т, с’э̆т’), рвать, изнашивать. || Взрывать, рыть, proscindere. Якейк. † Хăта карти çеремлĕх, сысна çĕтмен (чакăлтаман) вырăн çук. || Поднимать новь. Шел. 21. Вĕсем валли çулленех тем чул çерем çĕтетчĕç.
лăтăр-латăр
(–лады̆р), подр. неодинаковому хрустенью (не сухому). Стюх. Сред. Юм. Йôр (мягкий) лăтăр-латăр! тăвать. || Im. cacantis. Cĕт-к. Лăтăр-латăр! туса лартрĕ.
Матти
(матти, мат’т’и), хр. имя мужч., Матвей. Якейк. Cĕт-к. || Хр. имя женщ., Мария. Ст. Чек. || Ласкательное имя женщ., Матрёна. Сред. Юм. || Бурн. Матт! (чит. мат’и), 1) Матвей (хр. имя); 2) имя, даваемое мальчикам, если дети не живут; 3) маленький, шустрый, но не могущий сделать чего-либо, „бесполезный“ человек.
драть
глаг. несов.
1. что (син. разрывать) çур, çĕт, тăпăлтар; дети так и дерут обувь ачасем ата-пушмака часах çĕтеççĕ
2. что (син. снимать) сӳ, хулăла; драть лыко пушăт сӳ; драть шкуру с медведя упа тирне сӳ
3. кого-что (син. пороть; дёргать) хĕне, вĕт, çаптар; турт, тăпăлтар; драть плетью пушăпа çаптар; драть за уши халхаран тăпăлтар
4. (син. обирать) сӳ, сăптăр, хаклă ыйт (таваршăн, ĕç тунăшăн)
5. (син. царапать, раздражать) çунтар, чĕпĕт; перец дерёт рот пăрăç çăвара çунтарать ♦ драть горло хытă кăшкар; драть нос сăмсана каçăрт
поднять
глаг. сов.
1. çĕкле, йăт, ил (çĕртен); поднять книгу с пола кĕнекене урайĕнчен ил; поднять мешок картбфеля çĕр улми миххине çĕкле
2. (ант. опустить, понизить) хăпарт, çĕкле, çĕклентер, çӳллĕрех ту; поднять плотину на два метра пĕвене икĕ метр хăпарт; ученик поднял руку вĕренекен аллине çĕклерĕ
3. (син. увеличить, повысить) ӳстер, пысăклат; поднять цену хака ӳстер; поднять производительность труда ĕç тухăçлăхне ӳстер
4. çĕкле, çĕклентер, ӳстер; поднять настроение кăмăла çĕклентер; поднять авторитет фирмы фирма ятне-сумне ӳстер ♦ поднять тревогу тревога ту, хавха кăлар; поднять крик кăшкăрашма тытăн; поднять вопрос ыйту ларт; поднять на ноги ура çине тăрат, çĕклентер; поднять на смех кулăш ту; поднять целину çерем çĕт, çерем сухала
потеряться
глаг. сов.
çухал, çĕт, çĕтсе кай; потеряться в лесу вăрманта çĕтсе кай
пропасть
2. глаг. сов.
1. (син. исчезнуть) çухал, çĕт; у меня пропала ручка манăн ручка çухалнă
2. (син. погибнуть) пĕт, тĕп пул, çук пул, сая кай; время пропало зря вăхăт ахаль сая кайрĕ
разорвать
глаг. сов.
1. кого-что çур, çĕт, таткала; çурса пăрах, çурса тăк; разорвать на части пайăн-пайăн таткала
2. что тат, пĕтер, пăрахăçла; разорвать дипломатические отношения дипломати çыхăнăвĕсене тат
3. что çур, аркат; котёл разорвало паром пăс хурана аркатнă
рвать
глаг. несов.
1. çур, çуркала, чĕр, çĕт, тат; рвать лист бумаги хут листине чĕр
2. тат; рвать цветы чечек тат
3. пĕтер, тат, пăрахăçла; рвать отношения çыхăну тытма пăрах ♦ рвёт и мечет кăтăрса кайнă
теряться
глаг. несов.
1. çухал, çĕт; в классе теряются вещи класра япаласем çухалаççĕ
2. çухалса кай, аптăра; он не теряется при опасности вăл хăрушă чухне çухалса каймасть ♦ теряться в догадках апла та, капла та шухăшла
целина
сущ.жен.
çерем çĕр, ватман çерем; поднять целину çерем çĕт, çерем çĕре сухала
теряться
-яюсь несов. 1. çухал, çĕт; 2. перен. тăнран кай; ним тума аптара; он в трудных случаях легко теряется пĕр-пĕр йывăрлăх килсе тухсан, вăл ним тума пĕлмесĕр аптăраса тăрать.
вспахать
сов. что сухала, сухаласа пăрах; вспахать под озимые кĕраки сухала; вспахать под яровые çураки сухала; вспахать целину çерем çĕт.
доносить
сов. что 1. (окончить носку чего-л.) йăтса пĕтер, йăтса çитер; доносить дрова вутă йăтса пĕтер; 2. (износить) тăхăнса пĕтер, тăхăнса çĕт; доносить платье платье тăхăнса пĕтер; 3. кого (ребёнка — о беременной) вăхăтлă (е хисеплĕ) çурат (ачана).
драть
несов. 1. что, разг. (рвать на части) çур, чĕр, çĕт, тăпăлтар; 2. что (отделять, снимать) сӳ, хупăла; драть лыко пушăт сӳ; 3. кого, разг. (сечь) хĕне, пĕçерт, хĕрт, çунтар, вĕт; драть плетьми хулăпа хĕне; 4. кого (наказывая дёргать) турт, тăпăлтар, лăска, сĕтĕр, тăлпала, пар; драть за уши хăлхаран турт (е пар, лăска); 5. разг. (тереть с силой) сăтăр, хыр; турт; драть спину мочалкой çурăма мунчалапа турт; 6. что, разг. (раздражать) çунтар, чĕпĕт; в горле дерёт карланка çунтарать; 7. без доп. (царапать) турт; бритва дерёт бритва туртать; 8. что и без доп., прост. (дорого брать) сӳ, сăптăр, хаклă ил; ◇ драть горло хытă кăшкăр; драть шкуру хĕсĕрле, пусмăрла; мороз дерёт по коже см. мороз; драть нос сăмсана каçăрт.
заблудиться
сов. аташ, аташса кай, çухалса кай, çĕт, çĕтсе кай, çул çухат.
заносить
сов. что тăхăнса хурат (е якат, кивет, çĕт, пĕтер); заносить бельё кĕпе-йĕме тăхăнса хурат, тăхăнса кивет.
запропаститься
сов. разг. çĕт, çухал, кайса çухал (е çĕт, кĕр); куда запропастилась шапка? ăçта кайса кĕчĕ çĕлĕк?; куда ты запропастился? эсĕ ăçта кайса çухалтăн?
застрять
сов. 1. (засесть, завязнуть) лар; лакса (е кĕрсе) лар; буксир застрял на мели буксир ăшăха ларнă; колёса застряли в грязи кусатăрансем пылчăк ăшне кĕрсе ларнă; 2. перен. (задержаться) çухал, çĕт; путлан; выртса кай; где ты застрял? эсĕ ăçта кайса çухалтăн?; дело застряло в канцелярии ĕç канцелярире выртса кайнă; ◇ застрять в горле калаç сăмаха каламасăр юл.
затеряться
сов. разг. 1. çухал, çĕт; письмо затерялось çыру çĕтнĕ; 2. (скрыться) çухал, куçран çухал, пытан; затеряться в толпе халăх хушшине кĕрсе çухал; 3. перен. (оказаться незаметным) пытанса лар (е вырт); деревня затерялась среди гор ял тусем хушшинче пытанса ларнă.
зачитать
сов. что 1. (огласить) вуласа пар; зачитать приказ приказ вуласа пар; 2. разг. (истрепать читаемое) вуласа çĕт.
износить
сов. что кивет, çĕт, тăхăнса çĕт (е кивет); износить сапоги атта тăхăнса çĕт (е пĕтер); износить чулки чăлха çĕт.
изорвать
сов. что çур, чĕр, çĕт, çурса пăрах, чĕрсе тăк, çĕтсе пĕтер; изорвать чулки чăлха çĕт.
истаскать
сов. что, разг. 1. (износить) тăхăнса кивет (е çĕт); 2. перен. (опошлить) йăлăхтарса йĕрĕнтерекен ту.
истоптать
сов. что 1. таптаса (е тĕшĕрсе) пĕтер, таптаса варала; истоптать траву курăка таптаса пĕтер; истоптать пол урайне таптаса варала; 2. прост. (износить обувь) тăхăнса çĕт (атă-пушмака), чалăштарса яр (атă кĕлине).
обить
сов. что 1. (сбить) çапса ӳкер (е антар), шаккаса ӳкер, çапса так; обить яблоки с яблони панулмине йывăç çинчен çапса ӳкер; 2. разг. (повредить ноской) çĕтсе пĕтер, таткаласа пĕтер; обить рукава çанă вĕçне çĕт; 3. чем (покрыть, обтянуть) хупла, туллат, вит, турт, ашăкла; обить дверь войлоком алăка кĕçсе çап; обить досками çиелтен хăмапа çап; ◇ обить пороги см. обивать.
обносить
сов. что, разг. (обтрепать) тăхăнса çĕт (е пĕтер, кивет).
обтереть
сов. что 1. шăл, шăлса ил (е тасат, типĕт); обтереть лоб çамкана шăлса ил; обтереть ноги урасене шăлса тасат; 2. (сделать потёртым), якат, çĕт.
обтрепать
сов. что çĕт, çĕтсе пĕтер; обтрепать рукава çанăсене çĕтсе пĕтер.
осипнуть
сов. (о голосе) хăйăлтатакан пул, çĕт, тытăн.
отняться
сов. 1. (мĕнсĕр те пулин) пул, ĕçлейми пул; нога отнялась ура çӳрейми пулчĕ, урасăр пултăм; 2. разг. (онеметь) чĕлхесĕр пул, çĕт (чĕлхе); от страха у него отнялся язык хăранипе унăн чĕлхи çĕтнĕ; ◇ руки отнялись см. рука.
охрипнуть
сов. çĕт, тытăн; он охрип унăн сасси çĕтнĕ.
поднять
сов. 1. кого-что (с земли, с полу) çĕкле, йăт; поднять мешок михĕ йăт; 2. что (отделив, удержать на весу) çĕкле, йăт; поднять тяжесть вăй; поднять шесть пудов ултă пăт йăт; поднять бокал черкке çĕкле; 3. что, перен. разг. (разобрать) пăхса тух; поднять архив кив хутсене (е архива) пăхса тух; 4. кого-что (переместить наверх) çĕклесе улăх, йăтса хăпар, хăпарт; поднять по лестнице пусма тăрăх хăпарт; поднять вещи на третий этаж япаласене виççĕмĕш хута йăтса хăпар; 5. кого-что (вернуть в стоячее положение) тăратса ларт; поднять стул пукана тăратса ларт; 6. кого, разг. (поставить на ноги) тăрат, çĕклесе тăрат, тăма пулăш; поднять лошадь лашана çĕклесе тăрат; 7. кого-что, прям. и перен. çĕкле, тăрат; поднять народ на борьбу халăха кĕрешĕве çĕкле; поднять с постели çывăрнă çĕртен тăрат; 8. кого, охот, (вспугнуть, выгнать) хăратса кăлар; поднять зверя тискер кайăка хăратса кăлар (шăтăкĕнчен, чăтлăхран); 9. кого-что (заставить подняться в воздух) вĕçтерсе яр, вĕçтер; поднять самолёт самолёт вĕçтер; поднять пыль тусан кăлар; 10. что (возбудить, начать что-л.) ту, кăлар, çĕкле, тапрат, хускат; поднять мятеж пăлхав кăлар; поднять шум шăв-шав ту; поднять вопрос ыйту хускат; 11. что (сделать более высоким) çӳллĕрех ту, хапарт, çĕкле; поднять уровень воды шыв шайне хăпарт; 12. что, муз. (тон) хăпарт; поднять голос сасă хăпарт; 13. что, перен. хапарт, çĕкле, ⸗ат [⸗ет], ⸗тар [⸗тер], хуш, çĕклентер; поднять настроение кăмăла çĕклентер; поднять цены хак хăпарт; 14. что (наладить, восстановить) юса, ура çине тăрат; поднять хозяйство хуçалăха ура çине тăрат; 15. что, с.-х. (вспахать) çĕт, уç; поднять целину çерем уç; поднять пар çĕртме ту; ◇ поднять голову пуçа çĕкле (е каçăрт); поднять голос татăклă(н) кала; поднять меч (оружие) вăрçа пуçла (е тапрат); поднять перчатку çапăçма чĕннине йышăн; поднять петли куçне хăпарт (чăлханне); поднять шерсть шартлан; поднять на воздух сирпĕнтерсе яр (тарпа); поднять на смех мăшкăл ту; поднять паруса парăç çĕкле, кайма тапран; поднять на ноги ура çине тăрат.
потеряться
сов. 1. çухал, çĕт, аташ; потеряться в толпе халăх хушшине кĕрсе çухал; потеряться и отстать çухалса юл; 2. (лишиться уверенности) çухалса кай, аптра; ◇ потеряться из виду курăнми пул, куçран çухал.
потрепать
сов. 1. что (истрепать) çĕт, лăска, юрăхсăра кăлар; 2. кого-что (похлопать) ачашла, çупăрла, лăпка; потрепать по щеке питрен ачашласа лăпка.
провалиться
сов. 1. анса кай, кĕрсе ӳк, чăм, сик, пут; провалиться в яму шăтăка сик; 2. (обрушиться) йăтăнса (е ишĕлсе, тĕшĕрĕлсе, хуçăлса) ан; крыша провалилась пӳрт тăрри йăтăнса аннă; 3. (ввалиться — глазах, щеках) пут, путса кĕр; 4. перен. разг. (потерпеть неудачу) путлан, пĕт, харама кай, ăнăçсăр пул; 5. перен. разг. (на экзамене) начар паллă ил; 6. перен. разг. (пропасть) кайса пут (е путлан, çухал), çĕт (куçран); куда ты провалился? Эс ăçта кайса çухалтăн?; провались! повел. тасал кунтан!; провались в преисподнюю! бран. çĕр çăттăр!; ◇ готов сквозь землю провалиться çĕр айне анса кайма хатĕр; как сквозь землю провалился таçта кайса кĕчĕ.
продырявить
сов. что, разг. 1. шăтар, шăтăк ту; 2. (износить до дыр) (тăхăнса) çĕт.
проносить
сов. 1. что тăхăн, тăхăнса çӳре (пĕр хушă); долго проносить костюм костюма нумай тăхăнса çӳре; 2. кого йăтса (е илсе) çӳре (нумай вăхăт хушши); 3. что, разг. (износить) тăхăнса çĕт (е пĕтер).
пропасть
сов. 1. çухал, пĕт, çĕт, путлан, пут; у меня пропала книга манăн кĕнеке çухалчĕ; пропасть без вести хыпарсăр çухал; куда ты пропал? ăçта кайса путлантăн?; 2. (утратиться) пĕт, пĕтсе лар (е кай), çĕт, тытăн; у меня пропал голос манăн сасă çĕтрĕ; зрение у него пропало вăл курми пулнă; 3. (погибнуть) пĕт, вил, тĕп пул; ах, я пропал! ай-уй, пĕтрĕм-çке!; пропала моя голова! пĕтрĕ пуç!; с ним не пропадёшь унпа пĕтес çук; 4. (пройти бесполезно) харама (е сая) кай, пĕт; пропасть зря харама кай; пропала молодость çамраклăх сая кайрĕ; целый час пропал даром пĕр сехет ахалех пĕтрĕ; ◇ пиши пропало пĕтрĕ те; пропади пропадом! путланманскер!
прорвать
сов. что 1. (разорвать) çур, шăтар, çĕт, тат, çурса пăрах (е яр); 2. (напором воды) тат, çур, шăтар, татса (е çурса, шăтарса) кай; вода прорвала плотину шыв пĕвене татса кайрĕ; 3. воен. татса кĕрсе кай; прорвать линию обороны неприятеля тăшман оборонине татса кĕрсе кай.
просидеть
сов. 1. (провести время сидя) лар, ларса ирттер (е ирттерсе яр); 2. (остаться, пробыть) лар, пул; просидеть два года в одном классе пĕр класра икĕ çул лар; 3. что, разг. (продавить, протереть) ларса якат (е кивет), ларса лапчăт, ларса шăтар (е çĕт), ⸗ччен лар; просидеть диван дивана ларса пăс; просидеть брюки шăлавар çĕтĕличчен лар.
протереть
сов. что 1. (продырявить) çĕт, сăтăрса (е якатса) шăтар; протереть бумагу резинкой хута резинкăпа сăтăрса шăтар; 2. (прочистить) шăлса (е сăтăрса, сĕрсе) тасат; протереть очки куçлăха шăлса тасат; протереть руки спиртом алла спиртпа сăтăр; 3. (напр. через тёрку) хырса кăлар (тёрккă витĕр).
путь
м. в разн. знач. çул, çул-йĕр; воздушный путь сывлăш çулĕ; пути сообщения çул-йĕр; санный путь çуна çулĕ; водный путь шыв çулĕ; водным путём шывпа, шыв тăрăх; железнодорожный путь чугун çул; на обратном пути таврăнасла, таврăннă чух; окольным (или кружным) путём 1) çавра, тавра; 2) перен. çын-çын урлă, тӳррĕн мар; обходным путём прям. и перен. тавра çулпа; во время пути (çулпа) пынă чух; проложить путь çул уç (е хыв); сбиться с пути 1) аташ, çĕт, аташса (е çĕтсе) кай; 2) перен. çултан пăрăн, пăсăлса кай (пурнăçра-ĕçре); по пути çула май; дыхательные пути анат. сывлăш çулĕ; ◇ быть на пути к чему-л. кам-мĕн патне çывхар, çывхарса пыр; вступить на путь см. вступить; мирным путём килĕшсе, мирлĕ майпа; жизненный путь кунçул, пурнăç çулĕ; Млечный Путь астр. Кайăк хур çулĕ; единственно верный путь пĕртен-пĕр тĕрĕс çул; на верном пути тĕрĕс çулпа; наставить на путь истинный или обратить на путь истины кого-л. тĕрĕс çул çине тăрат (е илсе тух); проводить в последний путь юлашки çула ăсат (масар çине); стоять на чьём-либо пути урлă (е çула пӳлсе) тăр; счастливого пути! çулĕ телейлĕ пултăр!
рвать
несов. 1. что (выдёргивать) кăкла, тăпăлтар, кăкласа (е тăпăлтарса, туртса) кăлар; рвать зубы шăл кăлар; 2. что (срывать) тат, пуçтар, сăптăр; рвать цветы чечек тат; 3. кого-что (разрывать) çур, чĕр, тат, çĕт; 4. что, разг. (взрывать) сиктер, çĕмĕр; рвать лёд пăр çĕмĕр; 5. что, перен. тат, çухат, пĕтер; рвать отношения хутшăнусене пĕтер; 6. что, безл. (о дёргающей боли) хытă ырат, вăйлă ырат; рвать на себе волосы см. href='/s/волос'>волос; рвать и метать хытă тăрăхса кай.
рыть
несов. что 1. (копать) чав, чавала, шăтăкла, алт; 2. (ковырять, разрывать) çĕт; свинья роет землю сысна çĕр çĕтет.
сбежать
сов. 1. (спуститься бегом) чупса ан; 2. (стечь — о жидкости) юхса ан; 3. (убежать) тар, тарса ӳк; 4. (исчезнуть — об улыбке, румянце и т. п.) çухал, пĕт, çĕт; улыбка сбежала с лица пичĕ çинчи кулли çĕтрĕ; 5. (сойти — о снеге, краске) кай, пĕт; 6. разг. (перелиться при кипении) тăр, вĕресе тăкăн (сĕт).
скрыться
сов. 1. (спрятаться) пытан, пытарăн; 2. (тайно уйти, бежать) тар, тарса пытан, çухал, çĕт; 3. (стать невидимым) пытан, курăнми пул, кĕрсе çухал; 4. перен. обычно с отриц. (остаться незамеченным) пытан, хăтăл, пытарăн; от его глаз ничего не скроется ун куçĕнчен ним те пытанса юлаймĕ.
сносить
сов. что, разг. тăхăнса çĕт (е пĕтер), çĕтĕличчен тăхăн.
теряться
несов. 1. çухал, çĕт; теряться в толпе халăх хушшинче çухал; 2. перен. (лишаться самообладания) аптăраса ӳк, тăнран кай; не теряться в беде инкекре аптăраса ан ӳк; ◇ теряться в догадках те апла, те капла тесе аптăраса тăр.
топтать
несов. 1. кого-что (мять, давить) тапта, иш, тĕшĕр; топтать траву курăка тĕшĕр; 2. что, разг. (грязнить) таптаса варала; топтать пол урайне таптаса варала; 3. что (разминать ногами) таптаса çăр (е ир), урапа çăр; топтать глину тăм таптаса çăр; 4. что, разг. (снашивать обувь) тăхăнса пĕтер, утса çĕт.
трепать
несов. 1. что, разг. (дергать, тормошить, теребить) ласка, тăрпала, турткала, арпаштар; трепать за волосы çӳçрен лăска; 2. (развевать) вĕлкĕштер, варкăштар; 3. что, разг. (изнашивать) ват, лӳчĕрке, сӳслентер, çĕт; трепать книгу кĕнекене ват; трепать обувь атă-пушмак çĕт; 4. кого-что (о сильной дрожи) силле, чĕтрет; его трепала лихорадка ăна сивчир силленĕ; 5. кого-что (похлопывать) лăпка, ачашла, çупăрла; трепать по плечу рукой алăпа хулпуççинчен ачашла; 6. что (раздёргивая волокно, очищать) тылла, шăртла, чав; трепать лён йĕтĕн тылла; ◇ трепать нервы см. нерв; трепать (или болтать) языком см. язык.
утеряться
сов. сух ал, çĕт.
утратиться
сов. çухал, салан, çĕт, пĕт.
хрипнуть
несов. хăйăлтатакан (е хăрăлтатакан) пул, çĕт; хрипнуть от жажды ăш хыпнипе çĕт (сасă).
целина
ж. 1. çерем çĕр, ватман (е уçман, çĕтмен) çерем; распахать целину çерем уç (е çĕт); 2. перен. (что-л. нетронутое) ал пыман, ал тивмен, тĕкĕнмен; снежная целина таптанман юр.
çĕт
«пропадать», «исчезать», «теряться»; çĕтер «терять», «потерять»; др. тюрк. йит «погибать»; тефс. XII—XIII вв., Замахш., уйг. Син., туркм. йит, азерб. ит, тув. чит, кирг., к. калп. жит, якут. сӳт «теряться», «пропадать»; др. тюрк., Зол. бл., Замахш., тефс. XII—XIII вв. йитӳр, МК (III, 49), азерб. итир, туркм. йитир, хак., тув. чидир, якут. сӳтэр «терять», «упускать», «потерять».
çĕт
, çĕтĕлтер 1. «изнашивать», «истрепать продолжительной ноской», «привести в ветхость»; 2. «рвать»; 3. «поднимать новь»; 4. «дразнить»; çĕтĕл «изнашиваться», «истрепаться»; «рваться»; АФТ йырт, узб. йирт «рвать» (в узб. ещё «изнашивать»); кирг. жырт, туркм. йырт «изнашивать»; уйг. жит «рвать», «истрепать (одежду)»; казах. жер жырт «пахать»; уйг. житил, узб. йиртил «рваться», «изнашиваться», «истрепаться»; тефс. XII—XIII вв., туркм. йыртыл, кирг. жыртыл «изнашиваться», «рваться»; ср. чув. çырт.
çĕтĕк
«тряпье», «ветошь»; «рваный», « прохудившийся»; азерб. йыртыг, тур., тат. йыртык, узб. йиртик, уйг. житик, кирг., казах., к. калп. жыртык «рваный»,, «разорванный» (в кирг. и «прореха», «дыра»); в чув. р выпало. От глагола çĕт (см.).
Çулран çĕт
Çулран çĕт сбиваться / сбиться с пути.
Мĕне тăратăн эс пĕчченçĕ? Йышпа кăна куратăн кун Йышра ватти яшланнă, теççĕ, Çулран çĕтмест, тет, çамрăк чун. Л. Воровьев.
çĕт
çухал. Июнĕн 11-мĕш кунĕнче Евфимий Максимовăн Александр ятлă ултă çулхи пĕртен-пĕр ывăлĕ вăрманта çĕтнĕ (çухалнă) [Милость 1913:6].
Çавăн пекех пăхăр:
çĕршĕнчĕк çĕршер çĕршерĕн çĕршыв « çĕт » çĕтĕк çĕтĕк-çатăк çĕтĕк-çурăк çĕтĕк-çӳрме çĕтĕк-кирĕк